![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ISHAK-MASBAS-ile-EDEBIYAT-VE-TARIH-UZERINE-SOYLESI-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Adige Mak Not: <\/strong>Ele\u015ftirmen Halid Tleptserishe, Adige ozan\u0131 ve yazar\u0131 Masbas Ishak ile edebiyat ve tarih \u00fczerine bir s\u00f6yle\u015fide bulundu. A\u015fa\u011f\u0131da bu s\u00f6yle\u015fiyi aktar\u0131yoruz.<\/p><\/blockquote>\n Tleptserishe –<\/strong> \u015eiirlerin \u00fczerine bilimadamlar\u0131 ve ele\u015ftirmenler\u00a0 bir\u00e7ok kitap ve makaleler yay\u0131nlad\u0131lar. Ancak d\u00fcz yaz\u0131daki ba\u015far\u0131lar\u0131nda \u015fiirlerinden daha az de\u011fil. 1966 y\u0131l\u0131ndan beri bir\u00e7ok roman yazd\u0131n.<\/p>\n Bu ilgin\u00e7 romanlar\u0131nda ge\u00e7mi\u015fte sava\u015f ve bar\u0131\u015f zaman\u0131ndaki ya\u015fam\u0131 dile getirdin. Romanlar\u0131n psikolojik karakterlerle y\u00fckl\u00fcyd\u00fc ve unutulmaz izler b\u0131rak\u0131yordu. Son\u00a0 zamanlarda ise tarih romanlar\u0131na y\u00f6neldin. Bu alandaki yap\u0131tlar\u0131n bence Adige edebiyat\u0131na yeni bir yol a\u00e7t\u0131. Adigelerin sesini hem Rusya\u2019da hem d\u0131\u015far\u0131da duyurdu. Adige tarihi, yap\u0131tlar\u0131nda ne zamandan beri yeralmaya ba\u015flad\u0131?<\/p>\n Masbas –<\/strong> Bir\u00e7oklar\u0131 tarihi roman yazmaya \u201cBziyko sava\u015f\u0131\u201d (T\u00fcrk\u00e7e’ye \u201cBitmeyen Umutlar\u201d ad\u0131yla \u00e7evrildi) ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131 san\u0131yorlar. Ancak ben yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnden beri Adigelerin tarihlerini, Rus-Kafkas sava\u015flar\u0131 ile u\u011frad\u0131klar\u0131 felaketi i\u00e7imden hissetmeden ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeden bir g\u00fcn bile ge\u00e7irmedim. Bununla ilgili olarak da \u00e7ok\u00e7a \u015fiirler yazd\u0131m. Eski sistem zaman\u0131nda tarihi ger\u00e7ekleri \u00e7ok\u00e7a y\u00fcksek sesle dile getirme olana\u011f\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. O zamanda ar\u015fivlerdeki belgelere serbest\u00e7e ula\u015f\u0131p onlardan yararlanma olanaklar\u0131m\u0131z da yoktu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ger\u00e7ekleri daha iyi dile getirebilece\u011fimiz olanaklara sahip olduk.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Yazar\u0131n ger\u00e7ekleri t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla yazma sorumlulu\u011fu oldu\u011funa inan\u0131yor musun? \u00c7\u00fcnk\u00fc yazar bir bilimadam\u0131 de\u011fildir. O ne yaparsa yaps\u0131n tarihi kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re anlatacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin\u00a0 \u201cTas De\u011firmen\u201d, \u201cHan Ceriy\u201d, \u201c\u0130ki Esir\u201d adl\u0131 romanlar\u0131nda her ne kadar tarihi belgelerden yararlanm\u0131\u015f olsan da yine kendi tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dile getirdin. Bu konular\u0131 bir ba\u015fka yazar ele alm\u0131\u015f olsayd\u0131 bir ba\u015fka bi\u00e7imde dile getirmi\u015f olabilirdi.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Ku\u015fkusuz \u00f6yle. Roman bilimsel yap\u0131t de\u011fildir. Romanda yazar insani ve ya\u015fam\u0131 kendi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bi\u00e7imde dile getirir. Sanat\u0131na kendi g\u00f6r\u00fc\u015f ve yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 yans\u0131tamazsa ba\u015fka yazarlardan ay\u0131rdedici bir \u00f6zelli\u011fi kalmaz. B\u00f6yle bir yazarda kimseye gerek de\u011fildir. Olay\u0131n bir di\u011fer y\u00f6n\u00fc daha var. Bin y\u0131l \u00f6nce ya da y\u00fcz elli y\u0131l \u00f6nce Adigelerin u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131 felaketlerden dolay\u0131 ben g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir ba\u015fka halk\u0131 su\u00e7lamak ve ona d\u00fc\u015fmanl\u0131k g\u00fctmeyi uygun bulmam. Romanlar\u0131mda da \u00f6n\u00fcme b\u00f6yle bir hedef koymad\u0131m. Romanlar\u0131mda u\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zul\u00fcm ve felaketleri anlat\u0131yorum ama k\u00f6t\u00fc ulus olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn iktidar\u0131 ellerinde bulunduranlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dile getiriyorum. Bunu okuyucuya anlatabilmekte elbette \u00e7ok kolay bir \u015fey de\u011fil.Bu sonucu sa\u011flayan bir \u00e7ok etken var. Bunlar\u0131n hepsini ara\u015ft\u0131r\u0131p bulmak, bir\u00e7ok kitaplar\u0131 okumak gerekiyor. Bu i\u015fin bir yan\u0131. Di\u011fer yan\u0131 ise biz Adigeler de s\u00fctten \u00e7\u0131km\u0131\u015f ka\u015f\u0131k de\u011filiz, bir\u00e7ok hatal\u0131 yanlar\u0131m\u0131z var. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerimi t\u00fcm tarih romanlar\u0131ma yans\u0131t\u0131yorum. Dikkatli okuyanlar bunu farkedeceklerdir. \u00dczerine sald\u0131r\u0131p \u00f6ld\u00fcreni,\u00a0 ya\u011fma ve talan edeni sevmenin \u00e7ok zor oldu\u011funu da biliyorum. Romanlar\u0131mda u\u011frad\u0131klar\u0131 felaketlerden dolay\u0131 Adigeler ad\u0131na duydu\u011fum ac\u0131y\u0131 da hissettirdi\u011fimi san\u0131yorum.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u00e7oklar\u0131 yazar\u0131n ve edebiyat\u0131n insanlar\u0131 e\u011fitmede ve y\u00f6nlendirmede bir fonksiyonu kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiriyorlar. Yaln\u0131z zaman ge\u00e7irtmek ama\u00e7l\u0131 olarak \u00e7\u0131kan kitaplar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek olas\u0131 de\u011fil. Bug\u00fcn okunup yar\u0131n unutulan kitaplar\u2026<\/p>\n Masbas –<\/strong> Insan\u0131 e\u011fitmeyen ve y\u00f6nlendirmeyen edebiyat bence edebiyat de\u011fildir. Bundan yazar\u0131n kendi g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, ideolojisini a\u00e7\u0131k se\u00e7ik bir bi\u00e7imde yap\u0131t\u0131na yans\u0131tmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemek istemiyorum. Yazar bizi \u00e7evreleyen do\u011fay\u0131 ve ya\u015fam\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i bir bi\u00e7imde dile getirmeli, yap\u0131t\u0131na kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yans\u0131tmal\u0131, okuyucuyu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrebilmeli, kendi kayg\u0131lar\u0131na okuyucuyu da ortak edebilmelidir. \u0130nsan\u0131 iyili\u011fe, g\u00fczelli\u011fe, do\u011frulu\u011fa y\u00f6nlendirmeyen edebiyata hi\u00e7bir gereksinim yoktur. Puskin\u2019i, Lermontov\u2019u, Tolstoy\u2019u, Dostoyevski\u2019yi, \u00c7ehov\u2019u, Solohov\u2019u bu insani d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131 nedeniyle \u00e7ok\u00e7a seviyor ve okuyoruz.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> \u0130nsan\u0131 iyili\u011fe ve g\u00fczelli\u011fe g\u00f6t\u00fcrmeyi romanlar\u0131ndaki ana d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak g\u00f6r\u00fcyorum. \u201dTa\u015f De\u011firmen\u201d,\u00a0 \u201cIki Esir\u201d,\u00a0 \u201cHan Ceriy\u201d,\u00a0 \u201cRedad\u201d hep bu ana d\u00fc\u015f\u00fcnce ekseninde geli\u015fiyor. Sava\u015f nedeniyle yetim kalm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck Adige k\u0131z Afips\u2019i ve onun yard\u0131m\u0131na ko\u015fan ya\u015fl\u0131 Rus Fedor Anaskevic\u2019i sevmemek ve onlara ac\u0131mamak olas\u0131 de\u011fil. Ayn\u0131 bi\u00e7imde iki ate\u015f aras\u0131nda kalan ve \u00e7ekti\u011fi ac\u0131lara y\u00fcre\u011fi dayanmayarak ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren Han Ceri\u2019nin ac\u0131lar\u0131n\u0131 da insan payla\u015fmadan ge\u00e7emiyor. Kosog prensi Redad\u2019in sorunlar\u0131na ortak olmamak ta olanaks\u0131z. Bu nedenle edebiyat\u0131n insan\u0131 iyili\u011fe, g\u00fczelli\u011fe, do\u011frulu\u011fa g\u00f6t\u00fcrmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne aynen kat\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Roman kahraman\u0131n\u0131 s\u00fctten \u00e7\u0131km\u0131\u015f ka\u015f\u0131k gibi g\u00f6stermek, onu kusursuz olarak\u00a0 yans\u0131tmakta do\u011fru de\u011fil. Benim tarih romanlar\u0131m\u0131n kahramanlar\u0131 olan Seferbiy Zanoko, Hatirbay Tsey, Han Ceriy ve Redad da kusursuz insanlar de\u011filler. Onlarda bir\u00e7ok hatalar yap\u0131yorlar. Eksi\u011fi ve yanl\u0131\u015f\u0131 olmayan insan yoktur. Romandaki ama\u00e7 kahraman\u0131n iyili\u011fini ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131karmak de\u011fil, yazar\u0131n yap\u0131t\u0131na yans\u0131tmak istedi\u011fi ana d\u00fc\u015f\u00fcnceyi okuyucuya anlatabilmektir.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Tarihi romanlar\u0131n Adige edebiyat\u0131na yeni bir g\u00fc\u00e7 kazand\u0131rd\u0131. Tarihi roman yazmak kolay olmasa gerek. Seni tarihi roman yazmaya iten nedenler nedir?<\/p>\n Masbas –<\/strong> Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse son yirmi y\u0131ld\u0131r yaln\u0131z tarih romanlar\u0131 ile u\u011fra\u015f\u0131yorum ancak daha \u00f6ncede belirtti\u011fim gibi Adige tarihine olan ilgim daha eskilerden ba\u015fl\u0131yor. Tarihe bu denli y\u00f6nelmemin baz\u0131 nedenleri de yok de\u011fil. \u201cY\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e, ak\u0131l da olgunla\u015f\u0131yor\u201d diyor Platon. Yazar\u0131n deneyimi artt\u0131k\u00e7a ve yazman\u0131n kolayl\u0131klar\u0131na eri\u015fince neyi nas\u0131l yazaca\u011f\u0131n\u0131 da daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr oluyor. \u00dclkesini, topra\u011f\u0131n\u0131, halk\u0131n\u0131 ve onlar\u0131n tarihlerini daha \u00e7ok merak ediyor. B\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck her halk\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir tarihi var. Her halk tarihinde bir\u00e7ok olayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor. Adigelerinde zengin bir tarihleri var. Bizi k\u00fc\u00e7\u00fck bir halk olarak kabul ediyorlarsa da ben bunu asla kabul etmiyorum. Halk\u0131m\u0131z b\u00fcy\u00fck, eski ve ilgin\u00e7 bir halk. Rus-Kafkas sava\u015flar\u0131 nedeniyle bug\u00fcn d\u00fcnyaya da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olarak ya\u015f\u0131yoruz. Ancak bu durum bizim Tleptserishe –<\/strong> Tarihimiz \u00fczerine bilimdamlar\u0131m\u0131z bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yapm\u0131\u015flarsa da do\u011fruyu s\u00f6ylemek gerekirse ben tarihimizi daha \u00e7ok senin kitaplar\u0131ndan \u00f6\u011frendim. Halk\u0131m\u0131z\u0131n ge\u00e7mi\u015fini, ya\u015fam bi\u00e7imi, psikolojisi, iyi ve k\u00f6t\u00fc yanlar\u0131 hep senin tarihi romanlar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a yeral\u0131yor.<\/p>\n Masbas –<\/strong> \u0130nsanlar\u0131n be\u011fenecekleri ve yararlanacaklar\u0131 kitap yazmak kolay de\u011fil. Tarih roman\u0131 yazmakta hepsinden daha zor. Kendi ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7mis olanlar\u0131 ve g\u00f6rm\u00fc\u015f olduklar\u0131n\u0131 yazmak daha kolay. B\u00f6yle durumlarda\u00a0 olaylar\u0131 daha yak\u0131ndan biliyorsun, ki\u015fileri daha yak\u0131ndan tan\u0131yorsun. D\u00fc\u015f\u00fcnerek ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n ki\u015filikler daha az oluyor.Tarih roman\u0131 yazman\u0131n iki g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc var: Bunlar\u0131n birincisi; yaz\u0131 dilimizin olmay\u0131\u015f\u0131 nedeniyle tarihi olaylar\u0131 do\u011frulamaya yarayan belge ve dok\u00fcmanlar\u0131m\u0131z\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131. Redad adl\u0131 roman\u0131m\u0131 yazarken bu gereksinmeyi \u00e7ok yo\u011fun bir bi\u00e7imde duydum. Burada bin y\u0131l \u00f6nceki Adigelerin ya\u015fam bi\u00e7imlerini, insan ili\u015fkilerini, konutlar\u0131n\u0131, ev e\u015fyalar\u0131n\u0131, giysilerini, yemeklerini, yemek tak\u0131mlar\u0131n\u0131, yapt\u0131klar\u0131 i\u015fleri, \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemlerini, \u00fcz\u00fcld\u00fckleri ve sevindikleri olaylar\u0131, inand\u0131klar\u0131 dinleri ve tap\u0131nma bi\u00e7imlerini, d\u00fc\u011f\u00fcnlerini, cenaze t\u00f6renlerini, yaral\u0131lar\u0131 tedavi ve evlilik t\u00f6renlerini tam anlam\u0131yla bilmek gerekiyordu. Ancak bunun i\u00e7in gerekli kaynaklar olmay\u0131nca ne yapacaks\u0131n?<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Herhalde kendin d\u00fc\u015f\u00fcnerek ve yazarl\u0131k sezgilerini kullanarak bulacaks\u0131n. Bunun yan\u0131nda s\u00f6zl\u00fc edebiyat \u00fcr\u00fcnlerinden \u00e7ok\u00e7a yararlanacaks\u0131n. Eski Adige \u015fark\u0131lar\u0131ndaki, \u00f6yk\u00fclerindeki\u00a0 kahramanlar\u0131n ki\u015filiklerinden, giyim ku\u015fam bi\u00e7imlerinden, silahlar\u0131ndan, evlerinden, toprak i\u015fleme ve hayvan besleme y\u00f6ntemlerinden yararlanmayacaksan benim akl\u0131ma ba\u015fka bir yol gelmiyor.<\/p>\n Masbas –<\/strong> S\u00f6ylediklerin do\u011fru ancak s\u00f6zl\u00fc halk edebiyat\u0131 ger\u00e7ek tarihi yans\u0131tm\u0131yor.\u00a0 \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnerek uydurma\u201dn\u0131n ve \u201cfantazi\u201dnin de romanda bir s\u0131n\u0131r\u0131 olmal\u0131. Romandaki ki\u015filikler ge\u00e7mi\u015ftekine uygun olmal\u0131. Redad adl\u0131 roman\u0131m\u0131 do\u011fruyu s\u00f6ylemek gerekirse kendime karanl\u0131kta el yordam\u0131 ile yol a\u00e7arak yazd\u0131m ve bu kitap i\u00e7in \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ektim.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Bu roman i\u00e7in yararlanabildi\u011fin ne gibi kaynaklara sahiptin?<\/p>\n Masbas –<\/strong> X.y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda ve XI.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Adige boylar\u0131 olan Kosog, Meot, Zih ve Hakuc\u2019lar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131, kom\u015fular\u0131 olan Hazarlar\u0131n ve Rusiclerin Adigelere sald\u0131rd\u0131klar\u0131, ya\u011fma ve talan yapt\u0131klar\u0131, o tarihte Redad\u2019in Kosog prensi oldu\u011fu,1022 y\u0131l\u0131nda Adigelerle Rusicler kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiklerinde iki taraf\u0131n ordular\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmamas\u0131 i\u00e7in kendisinin Rusic prensi Mistislav ile silahs\u0131z olarak d\u00f6v\u00fc\u015fmeyi kabul etti\u011fi bilinen tarihi ger\u00e7eklerdir. Bu d\u00f6v\u00fc\u015fte galip gelenin yenilenin \u00fclkesini, mal\u0131n\u0131 m\u00fclk\u00fcn\u00fc, kar\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 elde etme hakk\u0131na sahip oldu\u011fu konusunda anla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Ancak Mistislav anla\u015fmaya uymad\u0131. D\u00f6v\u00fc\u015fte yenilece\u011fini anlay\u0131nca \u00e7izmesinin i\u00e7ine saklad\u0131\u011f\u0131 b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 ile Redad\u2019i \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Onun mal\u0131na m\u00fclk\u00fcne el koydu, kar\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 esir etti. Adigeleri de vergiye ba\u011flad\u0131. Rus kaynaklar\u0131nda olay b\u00f6yle anlat\u0131l\u0131yor. Redad\u2019in kar\u0131s\u0131n\u0131n ve iki o\u011flunun Adigece adlar\u0131na kaynaklarda rastlanm\u0131yor.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Okurlar\u0131n daha iyi anlamalar\u0131 i\u00e7in yeni kitab\u0131ndan biraz s\u00f6zetmek istiyorum. Romanda bin y\u0131l \u00f6nceki Adigelerin ya\u015fam bi\u00e7imleri, o zamanki Adige-Hazar ve Adige-Rus ili\u015fkileri, toprak ve mal m\u00fclk talan\u0131 ve din konusunda aralar\u0131nda meydana gelen m\u00fccadeleler, g\u00fc\u00e7l\u00fc olan halklar\u0131n daha g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve k\u00fc\u00e7\u00fck halklar\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in u\u011fra\u015fmalar\u0131ndan ve daha bir\u00e7ok konudan s\u00f6z ediliyor. Bizans Imparatorlu\u011fu Rusiclere kendi dinini kabul ettirdikten sonra onlar\u0131 Mecusi dininde olan kom\u015fu Adigelerin \u00fczerine k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131 ve Adigeleri kendi dinlerine girmeleri i\u00e7in zorlamalar\u0131 konu ediliyor. Mistislav \u00f6nderli\u011findeki Rusicler Adige topraklar\u0131na sald\u0131r\u0131yor, onlar\u0131 vergi vermeye ve kendi dinlerini kabul etmeye zorluyor. Hazarlar da Adigelere rahatl\u0131k vermiyor. T\u00fcm bu g\u00fc\u00e7l\u00fckleri yenebilmek i\u00e7in d\u00fczenli orduya ve silaha gerek duyuluyor. Bunun i\u00e7inde Adige boylar\u0131n\u0131n birle\u015fip bir \u00fclke bi\u00e7imine gelmeleri gerekiyor. Ancak Adigeler olarak durumumuz malum. Her boyun, her k\u00f6y\u00fcn bir prensi var ve onlar kimsenin y\u00f6netimine girmek istemiyor ve Kosog prensi Redad\u2019in birlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Bu madalyonun bir y\u00fcz\u00fc. Madalyonun di\u011fer y\u00fcz\u00fcnde ise b\u00fcy\u00fck prens Redad\u2019in yerine g\u00f6z koyanlar onunla rekabete giri\u015fenler var. Nahles ve adamlar\u0131 bu gurupta yer alanlar\u0131 olu\u015fturuyor. Bir di\u011fer tarafta ise kendisini tanri el\u00e7isi olarak insanlara kabul ettiren Turab dini g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanarak Redad\u2019a kar\u015f\u0131 gizli bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Kitaptaki t\u00fcm personaj bu \u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fccadelenin i\u00e7inde yer al\u0131yor. T\u00fcm bunlar kitab\u0131 \u00e7ekici ve s\u00fcr\u00fckleyici k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Kitab\u0131 okurlara iyice a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f oldun. Kitab\u0131 okuyacak olanlar bunlar\u0131 daha iyi anlayacaklard\u0131r. Ben s\u00f6z\u00fcm\u00fc daha \u00f6nce kald\u0131\u011f\u0131m yerden s\u00fcrd\u00fcrmek istiyorum. Tarih roman\u0131 yazman\u0131n iki g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f ve bunlar\u0131n birini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131m. \u0130kinci g\u00fc\u00e7l\u00fck ise tarihi belge ve dok\u00fcmanlardan romanda bolca yararlanma gere\u011fidir. Daha \u00f6nceki romanlar\u0131m \u201cTa\u015f De\u011firmen\u201d ve \u201cHan Ceri\u201d de oldu\u011fu gibi bu roman\u0131mda da bu t\u00fcr kaynaklardan \u00e7ok\u00e7a yararland\u0131m. Rus Kafkas sava\u015flar\u0131 \u00fczerine \u00e7ok\u00e7a kaynak var. Bunlar Sen-Petesburg, Moskova, Paris, \u0130stanbul, Tiflis, Stavropol, Krasnodar ve ba\u015fka yerlerdeki m\u00fczelerde bulunuyor. Buralardan bolca materyal elde ettim ve onlardan \u00e7ok\u00e7a yararland\u0131m. Ancak bu alanda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fcklerde az de\u011fil. Bunlar materyallerin bulunmas\u0131 ve toparlanmas\u0131 ile ilgili oldu\u011fu gibi belgeler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerden de kaynaklan\u0131yor. Ayn\u0131 olaylar\u0131n ayr\u0131 Tleptserishe –<\/strong> Eski Adige psikolojisini, tav\u0131r ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlatabilmek i\u00e7in nelerden yararland\u0131n?<\/p>\n Masbas –<\/strong> \u0130nsan psikolojisi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n olay ve ko\u015fullar\u0131ndan mutlaka etkileniyor. Ama hangi \u00e7a\u011fda olursa olsun insan sonu\u00e7ta insan olarak kal\u0131yor. S\u00f6ylemek istedi\u011fim insan zeka ve sezgi g\u00fcc\u00fc de\u011fil. O da zamana g\u00f6re daha y\u00fcksek ya da d\u00fc\u015f\u00fck bir d\u00fczeyde olabiliyor. Sorunlar da zamana ve sosyal ya\u015fama g\u00f6re de\u011fi\u015fik olabiliyor. Ancak insan psikolojisinin, tav\u0131r ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fan\u0131lan zaman ne olursa olsun de\u011fi\u015fmeyen y\u00f6nleri var. Iyi insan ya da k\u00f6t\u00fc insan olmak gibi. Eskidende c\u00f6mert, merhametli, d\u00fcr\u00fcst, yi\u011fit, tutarl\u0131, onurlu insanlar vard\u0131. Bu iyi \u00f6zelliklerin hepsi bir insanda toplan\u0131yordu diyemeyece\u011fim ama iyi insanda iyi \u00f6zelliklerin daha \u00e7ok bulunmas\u0131 gerekiyordu. Ayn\u0131 bi\u00e7imde k\u00f6t\u00fc insanda da k\u00f6t\u00fc huylar daha fazla bulunuyor. Korkakl\u0131k, tamahkarl\u0131k, merhametsizlik, zalimlik, \u00e7ekemezlik gibi. O nedenle e\u011fer i\u015flemekte oldu\u011fun zaman\u0131 iyi tan\u0131yorsan o zaman\u0131n insan ki\u015fili\u011fini ortaya \u00e7\u0131karmakta o denli zor olmuyor. Birde sanat yetene\u011fin ve yeterli deneyimin varsa.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Redad, Nahles, Turab, Dehaps ve di\u011ferleri hemen g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde tan\u0131d\u0131k birileriymi\u015f gibi canlan\u0131veriyor son roman\u0131n Redad\u2019da. Kitapta \u00e7ok\u00e7a personaj yeral\u0131yor ve her biri kendi karakterini, tav\u0131r ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 sergiliyor. Redad ak\u0131ll\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc, kararl\u0131 ve yi\u011fit biri olmasayd\u0131 o zamanki Kosoglar\u0131n ve Adigelerin Ba\u015f Prensleri olamazd\u0131. Ayn\u0131 bi\u00e7imde Nahles ve Turab\u2019da Adigeleri kendi istedikleri gibi y\u00f6netme h\u0131rslar\u0131 olmasayd\u0131 Redad ile m\u00fccadeleye giri\u015fmezlerdi. Redad Adigelerin gelece\u011fi i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorken, di\u011fer ikisi ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131 pe\u015findeydiler.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Benim eklemek istedi\u011fim Nahles ile Turab\u2019in ama\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin olacak: Nahles, Redad\u2019in yerine iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.Turab ise dini kullanarak Adigelere s\u00f6z ge\u00e7irmeyi ve Redad\u2019dan daha \u00fcst\u00fcn bir mevkiye ula\u015fmay\u0131 hedefliyordu.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Tarih romanlar\u0131nda unutulmayacak bir \u00e7ok ki\u015filik ortaya koydun. Hagur Mos, Prens Hacemiko, Zaniko Seferbiy, Tsey Hatirbay, Tram, Horetliko Marcan, Han-Ceriy, Kanitat, Sevay, Bambet, Redad, Nahles, Turab, Dehaps ve ba\u015fkalar\u0131. Bence bunlar\u0131n hepsi ulusal ki\u015filikleri tam olarak yans\u0131tan tipler.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Yazar\u0131n en ba\u015fta gelen sorumlulu\u011fu halk\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imi ile ki\u015fili\u011fini ortaya koyabilmektir. Gogol\u2019u, Solohov\u2019u,Tolstoy\u2019u, Cerase\u2019yi, Alim Ciseko\u2019yu neden severek okuyoruz? Halk ya\u015fam\u0131n\u0131 ve ki\u015filikleri unutulmayacak bi\u00e7imde g\u00f6sterebilmelerinden olsa gerek. Bunu ba\u015farabilmek i\u00e7in halk\u0131n\u0131, onun ya\u015fam bi\u00e7imini, psikolojisini, mantalitesini iyi bilmek ve halka g\u00f6n\u00fclden \u00e7ok yak\u0131n olmak gerekir. Roman kahraman\u0131na Adige ad\u0131 verip, Adige giysisi giydirmekle o, Adige olur mu? Yineliyorum, kahraman\u0131 Adige yapabilmek i\u00e7in Adige y\u00fcre\u011fi ta\u015f\u0131mak, Adige’nin sevin\u00e7 ve kederlerini, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini anlamak gerekir. Adige’nin tav\u0131r hareketi ile Rus\u2019un ya da Alman\u2019\u0131n tav\u0131r hareketi ayn\u0131 olamaz. Yazar, Adige tav\u0131r ve hareketini, d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imini roman\u0131nda ortaya koyabilmelidir.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Romanlar\u0131ndaki kahramanlar\u0131n hepsi ama\u00e7lar\u0131na ula\u015famadan ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitiriyorlar. Onlar ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc, yigit ve ak\u0131ll\u0131 olsalar da ya\u015fad\u0131klar\u0131 zaman\u0131n zor problemleri ile ba\u015fedemiyorlar. Gosovunay, Zaniko Seferbiy, Nekras Tim, Tsey Hatirbay, Fedor Anaskevic, Afips, Redad ve rakipleri Nahles ile Turab bunun \u00f6rnekleri. Kahramanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitiriyorlarsa ve halklar\u0131 zul\u00fcme u\u011fruyorsa romanlar\u0131n trajedi t\u00fcr\u00fcnde olmuyor mu? Sen bir trajedi yazar\u0131 m\u0131s\u0131n,yoksa bu durum ya\u015fan\u0131lan zamandan m\u0131 kaynaklan\u0131yor?<\/p>\n Masbas –<\/strong> Olgunla\u015fm\u0131\u015f yazar ya\u015fan\u0131lan zamana ters d\u00fc\u015fen kitap yazamaz. Zaman\u0131n havas\u0131n\u0131 solutmayan yap\u0131t ba\u015far\u0131l\u0131 say\u0131lmaz. Bu durum romanda yazar\u0131n s\u00f6zlerinde yeralmasa bile kahraman\u0131n tav\u0131r ve hareketlerinden, onun psikolojisinden anla\u015f\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca tarihte rahat ve huzurun uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemler fazla de\u011fildir. Her devrin getirdi\u011fi bir felaket mutlaka olmu\u015ftur. Bu nedenle trajediye belli bir zamana ba\u011flamak zordur. Felaketler hep k\u00f6t\u00fc olaylar\u0131n sonucudur. \u00c7o\u011funluklada do\u011frudan insana, onun ya\u015fam\u0131na ve \u00f6l\u00fcm bi\u00e7imine y\u00f6neliktir. \u00d6rne\u011fin bir toplum i\u00e7inde ya\u015f\u0131yoruz ve \u00e7evremizde yak\u0131nlar\u0131m\u0131z ve akrabalar\u0131m\u0131z varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesine\u00a0 kar\u015f\u0131n ben insan\u0131 yaln\u0131z olarak kabul ederim. Ba\u011f\u0131rarak do\u011fuyor inleyerek \u00f6l\u00fcyoruz. Do\u011fmayan canl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6lmeyecek canl\u0131 da yok. Adige atas\u00f6z\u00fcnde belirtildi\u011fi gibi\u00a0 \u201cBe\u015fi\u011fi yap\u0131lmayan, mezar\u0131 kaz\u0131lmayan insan yok\u201d. Bizi beklemekte olan \u00f6l\u00fcm de bir trajedi. Bunu umutsuzluk a\u015f\u0131lamak i\u00e7in s\u00f6ylemiyorum. Bu bir do\u011fa yasas\u0131. Benim tarih romanlar\u0131ma gelecek olursak romanlar\u0131m\u0131n konular\u0131 hep felaketler, sava\u015flar ve halk\u0131n yokolu\u015funa neden olan olaylar. Tarihimiz b\u00f6yleyse elden ne gelir. Evet bu y\u00fczden romanlar\u0131m\u0131n trajedi oldu\u011funa ku\u015fku yoktur.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Adigelerin ba\u015f Prensi Redad ne denli \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da halk\u0131n\u0131 birle\u015ftiremedi, d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan koruyamad\u0131 ve halk\u0131n\u0131 zaman\u0131n geli\u015fmi\u015f kom\u015fu halklar\u0131n\u0131n kat\u0131na ula\u015ft\u0131ramad\u0131. Bir \u015feyler ba\u015fard\u0131ysa bile\u00a0 zaman\u0131n problemleri ile ba\u015fedemedi, kendiside ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Yani k\u00f6t\u00fcl\u00fck, zul\u00fcm ve hile; insanl\u0131\u011f\u0131, g\u00fczelli\u011fi yenilgiye u\u011fratt\u0131. Adige \u00fclkesinin \u00fczerine gece karanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Bu olay ba\u015f\u0131m\u0131za gelen felaketlerin ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n Adigeler umutlar\u0131n\u0131 yitirmediler, kendileri de yok olmad\u0131lar. D\u00fcnya \u00fczerine darmada\u011f\u0131n olmu\u015fsak da hala ya\u015f\u0131yoruz. \u0130lgin\u00e7 olan odur ki, Adigelerden \u00e7ok ak\u0131ll\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zeki insanlar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r\u00a0 ama onlar kendi halklar\u0131 ve vatanlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015flar kendi g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerini kuramam\u0131\u015flard\u0131r. Yabanc\u0131 ulus\u00a0 ve devletlere hizmet etmi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin Adige Memluklar M\u0131s\u0131r\u2019da birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l krall\u0131\u011f\u0131 ellerinde tutmu\u015flard\u0131r. Roman kahraman\u0131m\u0131z Redad\u2019in o\u011flu olup Mistislav taraf\u0131ndan esir al\u0131nan Roman\u2019dan t\u00fcreyen ku\u015faklar birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l Rusya\u2019ya hizmet etmi\u015flerdir. Rusya\u2019n\u0131n \u00fcnl\u00fc aileleri olan Lopuhinler, Sarakumovlar, Usakovlar (Amiral Usakov da dahil) Babrovlar, Astafevler, Beleutovlar, Gusevler, Glebovlar, Habarovlar Prens Redad\u2019dan t\u00fcremi\u015flerdir. \u00c7erkaski olarak an\u0131lan Adige prens soyundan ki\u015filer Rusya i\u00e7in unutulmaz hizmetlerde bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Ge\u00e7mi\u015fin ve bug\u00fcn\u00fcn birbirine s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu hep belirtiyorsun. Bunu kan\u0131tlayan bir olayda ge\u00e7enlerde oldu. Redad roman\u0131n\u0131 hen\u00fcz bitirmi\u015ftin. ORT televizyon kanal\u0131nda\u00a0 \u201cEski Daire\u201d adl\u0131 programda Rusya\u2019da halen ya\u015famakta olan eski asilzadelerin bir toplant\u0131s\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bu toplant\u0131ya kat\u0131lan bir kad\u0131n soyad\u0131n\u0131n Lopuhin oldu\u011funu ve atalar\u0131n\u0131n eski Kosog prensi Redad\u2019a dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n Masbas –<\/strong> Bu haberi \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez s\u00f6z konusu bayan Natalya Vladmirovna ile telefonla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Redad \u00fczerine kitap yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 da kendisine s\u00f6yledim. \u00c7ok sevindi ve kitab\u0131m\u0131 kendilerine g\u00f6nderdim.<\/p>\n Tleptserishe –<\/strong> Herhalde tarih ilerliyor.<\/p>\n Masbas –<\/strong> \u00d6yle olsa gerek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Adige Mak Çeviri: CETAO İbrahim Not: Eleştirmen Halid Tleptserishe, Adige ozanı ve yazarı Masbas Ishak ile edebiyat ve tarih üzerine bir söyleşide bulundu. Aşağıda bu söyleşiyi aktarıyoruz. Tleptserishe – Şiirlerin üzerine bilimadamları ve eleştirmenler birçok kitap ve makaleler yayınladılar. Ancak düz yazıdaki başarılarında şiirlerinden daha az değil. 1966 yılından beri birçok roman yazdın. Bu ilginç […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[119],"tags":[],"class_list":["post-8545","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-sohbetleri","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8545"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17356,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8545\/revisions\/17356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>\u00c7eviri: CETAO \u0130brahim<\/p>\n
\nge\u00e7mi\u015fimizi, ge\u00e7irdi\u011fimiz iyi ve k\u00f6t\u00fc g\u00fcnleri bilmememizi gerektirmiyor. Bizde e\u011fer bir ulus isek tarihimizi iyi bilmemiz gerekir. Tarihimizi yaln\u0131z kendimiz de\u011fil ba\u015fka halklara da \u00f6\u011fretmeliyiz. Adigelerin kim olduklar\u0131n\u0131, bu topraklar\u0131n, \u00fcst\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn ve g\u00fcne\u015fin bizim oldu\u011funu onlara anlatmal\u0131y\u0131z. Bu da\u00a0 yazarlar\u0131n, bilimadamlar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fudur. Bunu biz yapmazsak bir ba\u015fkas\u0131 gelip bizim ad\u0131m\u0131za bunlar yapmaz. \u0130\u015fte bu gerek\u00e7elerden yola \u00e7\u0131karak Adige tarihinin ard\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n
\nbelgelerde de\u011fi\u015fik bi\u00e7imde yer ald\u0131\u011f\u0131 oluyor. Bu nedenle bir olay do\u011frulamak i\u00e7in bu kez ba\u015fka belgelere gereksinim duyuluyor. Aksi takdirde, olay\u0131 yanl\u0131\u015f ve ger\u00e7e\u011fe uygun yans\u0131tamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayan okur affetmiyor ve yazara g\u00fcveni kalm\u0131yor. Bu nedenle romanda ge\u00e7en olaylar\u0131n anlat\u0131m\u0131nda yararland\u0131\u011f\u0131m kaynaklar\u0131 da kitapta belirtme gere\u011fi duydum. B\u00f6yle davranmasayd\u0131m da yazd\u0131klar\u0131ma Adigeler g\u00fcvenebilirlerdi ancak ben bunu ba\u015fka halklardan okurlar\u0131m i\u00e7in yapt\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n tarihi ger\u00e7ekleri ve bug\u00fcne kadar toplumdan gizlenenleri iyice bilmelerini istedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar Rus-Kafkas sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n bize yapm\u0131\u015f oldu\u011fu k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden habersizdiler.<\/p>\n