![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/BIR-DIL-BIR-INSANDIR-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
WORDIM M\u00fczeyyen Kip<\/strong><\/p>\n 5- 6 y\u0131l \u00f6ncesiydi, bulundu\u011fum \u015fehirde arabay\u0131 servis bak\u0131m\u0131na b\u0131rakt\u0131m \u00e7\u0131k\u0131yordum ki, serviste \u00e7al\u0131\u015fan hem\u015ferim; “bir-iki saat sonra almak i\u00e7in gelmeyecek misin, ba\u015fka i\u015fin yoksa gitme, i\u015fimden al\u0131koymas\u0131n hem hafta sonu \u00e7ok da yo\u011fun say\u0131lmam, otural\u0131m biraz sohbet edelim” dedi. K\u00f6yl\u00fcm, \u00e7ocukluktan sevdi\u011fim arkada\u015f\u0131ma “peki” dedim ve teklifini memnuniyetle kabul ettim.<\/p>\n Servisin bekleme salonunda oturuyoruz. Stantlarda servis \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, bir ka\u00e7ta benim gibi m\u00fc\u015fteri var. \u00c7ay i\u00e7erken, oradan-buradan Kabardeyce laflarken etraftan i\u015f ortam\u0131n\u0131n aras\u0131nda konu\u015fmalar\u0131n konusu dikkatimi \u00e7ekmi\u015fti. Arkada\u015f\u0131mla Kabardeyce konu\u015fmalar\u0131m\u0131z aras\u0131nda bir taraftan da ortam\u0131n konu\u015fulanlar\u0131na kulak misafiri olduk bir s\u00fcre konu\u015fmalar\u0131 dinledik.<\/p>\n Nedense bende hep farkl\u0131 dillerde konu\u015fanlar\u0131n ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Hi\u00e7 kimseyi veya mesle\u011fi k\u0131skanmam ama birden \u00e7ok dil bilenler hep ilgimi \u00e7ekmi\u015ftir ve biraz da k\u0131skanm\u0131\u015f\u0131md\u0131r. Bulundu\u011fumuz ortam\u0131n da konusu lisan bilmekten, farkl\u0131 dilleri anlamak, konu\u015fmak v.s. olunca da ilgimi \u00e7ekmemesi imkans\u0131zd\u0131.<\/p>\n Ulusal dillerden, k\u00fclt\u00fcrlerden derken konu\u015fmalar\u0131na kendimizi uzak hissetmedi\u011fim bir anda s\u00f6ze kar\u0131\u015fmak istedim ve her zemin ve ortamda s\u00f6ylemekten \u00e7ekinmedi\u011fim gibi orada da gururlu bir ifadeyle \u201c\u00c7erkes\u201d oldu\u011fumuzu, \u00c7erkesce’nin de bir dil oldu\u011funu “bir dil bir insand\u0131r” deyi\u015fini ortam\u0131n o anki densiz adam\u0131n\u0131 hi\u00e7 hesaba katmadan \u00f6v\u00fcnerek s\u00f6yledim.<\/p>\n Uzun, iri-yar\u0131 ve elleri arkas\u0131nda, ayakta ortada dolanan biri; denir ya \u00fcst perdeden konu\u015fan insan tipi, tam da \u00f6yle “aman can\u0131m \u00c7erkesce bilsen ne olur bilmesen ne olur, \u00c7erkesce bilen birine dil biliyor mu diyece\u011fim” dedi!<\/p>\n Bir insan bu kadar net ve k\u0131sa bir c\u00fcmleyle kar\u015f\u0131s\u0131ndaki insan\u0131 bozabilir. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 beklemedi\u011fim bir tepkiydi. Genel de al\u0131\u015fk\u0131n\u0131z ya hemen; ”\u00f6yle mi \u00c7erkes misiniz, bizim de var arkada\u015f\u0131m\u0131z veya kom\u015fumuz. \u00c7erkesler \u015f\u00f6yle iyidir b\u00f6yle temizdir, dilleri, d\u00fc\u011f\u00fcnleri de\u011fi\u015fik olur” t\u00fcr\u00fc \u00f6vg\u00fclere ama bununki tam tersi oldu\u011fu gibi farkl\u0131yd\u0131. S\u00f6yleyi\u015f tarz\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131, hatta bir anda k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 geldi bana.<\/p>\n Ne demek, siz ne bi\u00e7im konu\u015fuyorsunuz, diye tepki vermek \u00fczereyken arkada\u015f\u0131mla g\u00f6z g\u00f6ze geldik; tan\u0131yor musun, kim bu adam, dedim…<\/p>\n Kabardeyce, servisin sahibi patronumuz bo\u015f ver onun dedi\u011fini o l\u00fczumsuzun teki, dedi.<\/p>\n Arkada\u015f\u0131m\u0131n patronu da olsa, l\u00fczumsuzun teki de olsa s\u00f6yledi\u011fi bana \u00e7ok a\u011f\u0131r gelmi\u015fti cevap vermem laz\u0131md\u0131.<\/p>\n Sizin i\u00e7in \u00f6yle olabilir ama bizim i\u00e7in \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131, yine \u0131srarla bir dilin bir insan oldu\u011fu, her dilin kendi halk\u0131 i\u00e7inde de\u011ferli ve korunmaya de\u011fer oldu\u011funu ayr\u0131ca size de \u00c7erkesleri biraz daha yak\u0131ndan tan\u0131man\u0131z\u0131 ve bu kadar a\u015fa\u011f\u0131lamaya hakk\u0131n\u0131z\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r\u0131m v.b. s\u00f6zler s\u00f6yledim ve ondan sonra neler s\u00f6yledim ben de hat\u0131rlam\u0131yorum. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bir anda tepem atm\u0131\u015ft\u0131<\/p>\n Arkada\u015f\u0131m\u0131n bo\u015f ver de\u011fmez s\u00f6zleri de teselli etmedi, tepkimi de pek \u00f6nemsedi\u011fini de sanm\u0131yorum, hatta can\u0131m sizde dercesine s\u00f6yleyece\u011fini s\u00f6yledi ve ba\u015fka tarafa y\u00f6nelip gitti. Dedim ya densizin tekiydi diye.<\/p>\n Aram\u0131zda ge\u00e7en bu konu\u015fmaya ortam\u0131n i\u00e7inden de kendi d\u00fc\u015f\u00fcncesini s\u00f6yleyecek cesaretli biri, yani bana taraf kimse de \u00e7\u0131kmad\u0131. Hem\u015ferimde \u00e7ok bozuldu patronunun \u00f6yle bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmas\u0131na bir anlam veremedi ama sonu\u00e7ta patronu\u2026 Di\u011ferlerine gelince bir tarafta patronlar\u0131 bir tarafta biraz sonra \u00e7\u0131k\u0131p gidecek bir m\u00fc\u015fteri, benden ba\u015fka o anki ortamda \u00c7erkesce i\u00e7in patronla z\u0131tla\u015fmaya kim cesaret edebilirdi ki hem\u015ferimde dahil. Ayr\u0131ca \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce ortamlar\u0131 var m\u0131 ki konu\u015fsunlar.<\/p>\n \u0130lk defa kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m birinin o anki ortam\u0131nda \u201c\u00c7erkesce konu\u015fan birine dil biliyor mu diyece\u011fim\u201d demesi beni \u00e7ok \u00fczd\u00fc. \u00dczerinden ka\u00e7 y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen o g\u00fcnk\u00fc yenilmi\u015flik hissimi unutmad\u0131m.<\/p>\n Ertesi g\u00fcnlerde aram\u0131zda ge\u00e7en bu konu\u015fmalar\u0131 kendi i\u00e7imde tekrar de\u011ferlendirdim, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve baz\u0131 \u00c7erkes arkada\u015flara da anlat\u0131p sordum hakl\u0131 taraf\u0131 var m\u0131 diye. Baz\u0131lar\u0131 ”ne bekliyordun ki do\u011fruyu s\u00f6yledi” dedi. ”Var m\u0131 bir bayra\u011f\u0131n, var m\u0131 kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f ortak bir konu\u015fma dilin, alfaben.” Yani ulus olamaman\u0131n verdi\u011fi ezikliklerdi bunlar.<\/p>\n Tepki g\u00f6stersek de kabullenmek zor da olsa bunlar ger\u00e7eklerimizdi. Ger\u00e7eklerimizle y\u00fczle\u015fmek istemiyoruz, ger\u00e7eklerimizi hat\u0131rlats\u0131nlar hi\u00e7 istemiyoruz. Kabullenemedi\u011fimiz ger\u00e7eklerimizi de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in radikal \u00e7al\u0131\u015fmalar yok kararlar hi\u00e7 yok. G\u00fcn\u00fc kurtarma ad\u0131na pasif ki\u015fisel tepkiler \u00f6tesinde elde-avu\u00e7ta hi\u00e7bir \u015fey yok.<\/p>\n \u00c7erkesce i\u00e7in anlatt\u0131\u011f\u0131m ki\u015fi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenler olsa da sonu bazen b\u00f6yle yenilmi\u015flik hissi verse de her \u015feye kar\u015f\u0131n her ortam ve zeminde yeri geldik\u00e7e her dil kendi halk\u0131 i\u00e7inde de\u011ferli olup, korunmaya veya deste\u011fe lay\u0131kt\u0131r, demeye devam edece\u011fiz. Tabi bu dili konu\u015fanlar oldu\u011fu s\u00fcrece.<\/p>\n \u00c7erkesce hakk\u0131nda olumsuz, de\u011fersiz d\u00fc\u015f\u00fcnen o adam\u0131n benim tepkim kar\u015f\u0131s\u0131nda umursamam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnse de o g\u00fcnden sonra \u00c7erkesce dendi mi yine b\u00f6yle bir tepkiyle kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fini, o denli a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 konu\u015fmalar\u0131na son vermesi i\u00e7in cayd\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011fumu, kal\u0131c\u0131 bir tepki olu\u015fturdu\u011fumu umuyorum.<\/p>\n Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda gazetenin birinde k\u00f6\u015fe yazar\u0131 \u201c\u00c7erkesce diye bir dil yok\u201d (*) diye yazm\u0131\u015ft\u0131, galiba \u00c7erkesce’nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmseyenler kadar olmad\u0131\u011f\u0131na ciddi ciddi inanlar da yok de\u011fil. B\u00fct\u00fcn Kafkas halklar\u0131na genel olarak \u00c7erkes denmesi \u00c7erkesce’nin de sembolik olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olmas\u0131 belki de b\u00f6yle yan\u0131lg\u0131lara, yorumlara sebep oluyor.<\/p>\n Bu t\u00fcr haberler bas\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131nca, k\u0131namaktan \u00f6teye gitmeyen mail gruplar\u0131nca ata\u011fa kalk\u0131l\u0131r. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra yine kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden devam edip gideriz. Eylemler hep s\u00f6zde kal\u0131yor.<\/p>\n Ne yapal\u0131m, \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00f6yle, diyenler var gibi hissettim. Bildi\u011fim; bir \u015feylerin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok ge\u00e7 kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r. B\u00f6yle gitmesi durumunda yok olmam\u0131z ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r…<\/p>\n \u0130nternet sayfalar\u0131nda okumu\u015ftum; iki dost k\u00fcs\u00fcnce bir dil yok oldu. \u0130ki ihtiyar Meksikal\u0131 arkada\u015f kavga edip k\u00fcs\u00fcnce, yaln\u0131zca ikisinin konu\u015ftu\u011fu yerli dili konu\u015fulmaz oldu. Meksika\u2019n\u0131n g\u00fcneydo\u011fusundaki Tabasco eyaletinde ya\u015fayan iki ihtiyar, Zoque halk\u0131n\u0131n dilini hat\u0131rlayan son iki ki\u015fi. (**) Wub\u0131hca hari\u00e7 hen\u00fcz bu duruma gelmedik ama her ge\u00e7en g\u00fcnde de biraz daha dilimizi konu\u015fanlar\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, hissetmiyor de\u011filiz\u2026<\/p>\n Neden? Yerli dili olarak Uzunyayla\u2019da Kabardeyce kalmas\u0131n ki! Orada bile yok olmayaca\u011f\u0131m\u0131za inanmak i\u00e7in birka\u00e7 jenerasyon sonras\u0131n\u0131 merak etmiyor de\u011filim!<\/p>\n Sonumuz Meksika\u2019da Zaque halk\u0131n\u0131n iki ihtiyar\u0131 gibi olmadan, zaman zaman \u00e7e\u015fitli platformlarda yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okuyoruz dil \u00fczerine, d\u00f6n\u00fc\u015f \u00fczerine, \u00f6rg\u00fctlenme \u00fczerine kafa yoranlar var, onlardan beklentimiz. Ya\u015famlar\u0131m\u0131za yans\u0131yacak yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlara imkan verecek saptamalar\u0131n\u0131 daha fazla ge\u00e7 kalmadan ger\u00e7ekle\u015ftirmeleridir.<\/p>\n Umar\u0131m dil \u00fczerine kayg\u0131lar\u0131m\u0131 abartmad\u0131m.<\/p>\n Dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya\u015fatanlara selam olsun\u2026<\/p>\n (*) <\/strong>\u0130smet Berkan, 12 Haziran 2004’de Radikal’deki k\u00f6\u015fesinde yay\u0131nlanan “\u00c7erkezce ne ola ki?” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131 WORDIM Müzeyyen Kip 5- 6 yıl öncesiydi, bulunduğum şehirde arabayı servis bakımına bıraktım çıkıyordum ki, serviste çalışan hemşerim; “bir-iki saat sonra almak için gelmeyecek misin, başka işin yoksa gitme, işimden alıkoymasın hem hafta sonu çok da yoğun sayılmam, oturalım biraz sohbet edelim” dedi. Köylüm, çocukluktan sevdiğim arkadaşıma “peki” dedim ve teklifini memnuniyetle kabul ettim. Servisin […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[119],"tags":[],"class_list":["post-8587","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-sohbetleri","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8587"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38923,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8587\/revisions\/38923"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n(**)<\/strong> ttp:\/\/ekolojikyasam.com\/ekolojikyasamportali \/bpg\/publication_view.asp?InfoID=
\n147840&iabspos=1&vjob=vkwd,ETN\u0130K%20D\u0130LLER<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"