{"id":8591,"date":"2024-06-12T01:45:51","date_gmt":"2024-06-12T06:45:51","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8591"},"modified":"2024-06-12T14:58:30","modified_gmt":"2024-06-12T19:58:30","slug":"koc-hacilyas-varoldan-ve-babamdan-anlatilar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/koc-hacilyas-varoldan-ve-babamdan-anlatilar\/","title":{"rendered":"KO\u00c7 &#8211; HAC\u0130LYAS VAROL&#8217;DAN VE BABAMDAN  ANLATILAR"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-40042\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KOC-HACILYAS-VAROLDAN-VE-BABAMDAN-ANLATILAR-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KOC-HACILYAS-VAROLDAN-VE-BABAMDAN-ANLATILAR-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KOC-HACILYAS-VAROLDAN-VE-BABAMDAN-ANLATILAR-b-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><strong>HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z<\/strong><\/p>\n<p>Adige halk ozan\u0131 (\u043e\u0440\u044d\u0434\u04301\u043e) <strong> Hacilyas<\/strong> iyice ya\u015flanm\u0131\u015f ve olduk\u00e7a da bak\u0131ms\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131. Adigece \u015fark\u0131 ve \u00f6yk\u00fclere duyulan eski ilgi en alt d\u00fczeye inmi\u015f, Adigece \u015fark\u0131lar tedav\u00fclden kalkm\u0131\u015f para durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi. O s\u0131ralar k\u00f6y\u00fcm\u00fczde san\u0131r\u0131m \u00fc\u00e7 adet pilli radyo vard\u0131, biri de bizdeydi. Rahmetli babam <strong>Yusuf Mahmud<\/strong> yurt haberlerini ve <strong>Maykop Adige Radyosu&#8217;<\/strong>nu izler, \u00f6zellikle de p\u015f\u0131nave (akordeonist) bayan <strong> Kad\u0131rhan<\/strong>&#8216;\u0131 (\u041a\u044a\u0430\u0434\u044b\u0440\u0445\u044a\u0430\u043d) \u00e7ok be\u011fenirdi. Babam da iyi bir p\u015f\u0131naveydi.<\/p>\n<p>1970 y\u0131l\u0131 s\u0131ralar\u0131nda kom\u015fu k\u00f6yden <strong>Adigey<\/strong>&#8216;e ziyarete giden <strong>Rauf Kazuk<\/strong> arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Kad\u0131rhan&#8217;a selam g\u00f6ndermi\u015f, o da bir resmini babama yollam\u0131\u015ft\u0131. Babam iyi m\u0131z\u0131ka \u00e7alar, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde oynar, yar\u0131\u015f at\u0131 beslerdi. Gen\u00e7li\u011finde pehlivanl\u0131k da yapm\u0131\u015f, \u00e7ok say\u0131da anlat\u0131s\u0131 olan biriydi. F\u0131rsat \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunlardan birini yazay\u0131m:<\/p>\n<p>&#8220;\u00dc\u00e7 yeni yetme gen\u00e7<strong> bir<\/strong> ya\u011fl\u0131 pehlivan g\u00fcre\u015fi i\u00e7in <strong> D\u00fczce\u2019den <\/strong> Adapazar\u0131&#8217;na<strong> gitmi\u015ftik<\/strong>. <strong>Tekirda\u011fl\u0131 H\u00fcseyin Pehlivan <\/strong>gibi \u00fcnlenmi\u015f g\u00fcre\u015f\u00e7iler yeni yeni piyasaya \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. Ben de desteye g\u00fcre\u015fiyordum. Birimiz aya\u011fa, <strong>Hakk\u0131 Pehlivan<\/strong> da ortaya g\u00fcre\u015fiyordu. \u00dc\u00e7\u00fcm\u00fcz de yenilmi\u015ftik. Param\u0131z d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in yetiyor ama hamama gidip temizlenmeye yetmiyordu. K\u0131spet ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak yan\u0131m\u0131zda g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Y\u0131\u011f\u0131lcal\u0131 <strong>Ko\u00e7&#8217;<\/strong>a d\u00f6nd\u00fcm: &#8220;Ko\u00e7, desteye \u00e7\u0131ksan yenilirsin, ortaya, ba\u015falt\u0131na g\u00fcre\u015fsen yine yenilirsin, en iyisi ba\u015fa g\u00fcre\u015f de yenik pay\u0131 al&#8221; dedim. Ba\u015fa g\u00fcre\u015fenlere yenik paras\u0131 veriliyordu.<\/p>\n<p>Saf biriydi Ko\u00e7. Bir k\u0131spet uydurup Ko\u00e7&#8217;u sahaya \u00e7\u0131kard\u0131k. &#8220;Meydana \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz bir pe\u015frev \u00e7ekmeyi, bir nara da at\u0131p ortal\u0131kta bir tur atmay\u0131 sak\u0131n ihmal etme&#8221; dedim. Ko\u00e7 da aynen \u00f6yle yapm\u0131\u015ft\u0131, herkesin dikkatini \u00e7ekmi\u015fti.<\/p>\n<p>Y\u00fcz kilonun \u00fczerinde, ense kulak yerinde, s\u00fcrpriz bir isimdi Ko\u00e7. Kurayla e\u015fle\u015ftirmede ona d\u00fc\u015fen pehlivan hemen yan\u0131ma ko\u015ftu. &#8220;Bu nas\u0131l bir pehlivan, nas\u0131l oyun tutar&#8221; diye sordu. Ben de &#8220;alttan g\u00fcre\u015fir, alttan oyun kurar, dikkatli ol&#8221; dedim.<\/p>\n<p>Cazg\u0131r sordu, D\u00fczceli (*) diyerek D\u00fczce&#8217;nin itibar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmek istemedi\u011fimizden onu <strong>&#8220;Bolulu Y\u0131ld\u0131r\u0131m Ko\u00e7 Pehlivan&#8221; <\/strong>olarak tan\u0131tt\u0131rd\u0131k.<\/p>\n<p>G\u00fcre\u015f ba\u015flad\u0131, her elense \u00e7eki\u015finde Ko\u00e7 Pehlivan yere d\u00fc\u015f\u00fcyor ama verdi\u011fim talimat gere\u011fince g\u00fcre\u015fti\u011fi pehlivan\u0131n ayaklar\u0131na do\u011fru nara \u00e7ekerek at\u0131l\u0131yor, \u00f6tekisi de korkusundan <strong> gerisin<\/strong> geriye ka\u00e7\u0131yordu. Aradan bir saat ge\u00e7ti. B\u00fct\u00fcn e\u015fler yeni\u015fmi\u015fler, bir tek onlar kalm\u0131\u015flard\u0131. Sonunda hakem heyeti ikisini \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, yirmi dakika i\u00e7inde yeni\u015fmezlerse, g\u00fcre\u015ften at\u0131lacaklar\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n<p>Bunun \u00fczerine pehlivan, g\u00f6zlerini yumdu ve &#8220;Ya Allah&#8221; \u00e7ekerek Ko\u00e7&#8217;a dald\u0131\u011f\u0131 gibi, kald\u0131r\u0131p saman \u00e7uval\u0131 gibi s\u0131rt\u00fcst\u00fc yere seriverdi. Hemen oradan ka\u00e7t\u0131m. Sopa yiyece\u011fimi anlam\u0131\u015ft\u0131m. Aldat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayan pehlivan beni d\u00f6vmek i\u00e7in beni \u00e7ok ararm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Ko\u00e7&#8217;un ald\u0131\u011f\u0131 yenik paras\u0131 ile sa\u011f-salim D\u00fczce&#8217;ye d\u00f6nd\u00fck&#8221;.<\/p>\n<p>1950&#8217;ler, Hacilyas&#8217;a d\u00f6nersek.<\/p>\n<p>Adige \u015fark\u0131 ve destanlar\u0131na duyulan eski ilginin kalmam\u0131\u015f olmas\u0131 Hacilyas&#8217;\u0131 derinden \u00fcz\u00fcyordu ama \u015fark\u0131lar\u0131 kendi kendine yine okumaya devam ediyordu, yani askersiz generale d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7ocuklar dahil hemen herkes Adigece \u015fark\u0131lar\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7e \u015fark\u0131lar s\u00f6ylemeye ve dinlemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131, yani asimilasyon \u00f6nemli bir ilerleme kaydetmi\u015fti. Zekheslerde (muhabbetlerde) Adigece konu\u015fuluyor ama T\u00fcrk\u00e7e \u015fark\u0131lar s\u00f6yleniyordu art\u0131k, ancak Adigece masallar hen\u00fcz ya\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn Hacilyas, Maykop Radyosu&#8217;nu dinlemek i\u00e7in bize gelmi\u015f, annem de beni \u00e7a\u011f\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131. Dinlettim, \u00e7ok memnun kald\u0131. Sorular\u0131ma \u00f6zetle \u015fu yan\u0131tlar\u0131 vermi\u015fti:<\/p>\n<p>&#8220;Biz Adigeler \u00e7abuk kand\u0131r\u0131lan saf insanlar\u0131z. Bir \u00f6v\u00fcld\u00fck m\u00fc, kurbanl\u0131k kuzuya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyoruz. \u00d6v\u00fclmeyi \u00e7ok \u00e7ok seviyoruz. G\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetmeyece\u011fi halde, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bo\u015f laflar\u0131na ve M\u0131hamet Emin gibi bir sahtekar\u0131n s\u00f6zlerine kan\u0131p Ruslara kafa tuttuk. Ba\u015flarda Ruslar Adigelerin say\u0131s\u0131n\u0131 bilmiyorlard\u0131, Adige \u00fclkesine (\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u0425\u044d\u0433\u044a\u044d\u0433\u0443\u043c), g\u00fcvenlik gerek\u00e7esiyle yabanc\u0131lar sokulmazd\u0131, o y\u00fczden bizi kalabal\u0131k n\u00fcfuslu b\u00fcy\u00fck bir halk san\u0131yor ve bizden \u00e7ekiniyorlard\u0131. \u0130\u00e7imize casuslar sald\u0131lar. Sonunda say\u0131ca \u00e7ok olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6\u011frendiler. Bunun \u00fczerine i\u015fimizi \u00e7abuk bitirdiler, bizi Kafkasya&#8217;dan att\u0131lar&#8221;.<\/p>\n<p>\u201cPeki, Kafkasya&#8217;da kalm\u0131\u015f olan Adigeler var. Ruslar i\u015fimizi bitirmeye niyetlenmi\u015flerse, Kafkasya&#8217;daki Adigeler nas\u0131l oluyor da orada kalabildiler&#8221; diye sordum.<\/p>\n<p>&#8220;Ruslar, Adigelerin hepsini yok etmek istemiyorlard\u0131, az say\u0131da, numunelik bir Adige n\u00fcfusunun Kafkasya\u2019da kalmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131. Nitekim \u00e7ok az Adige b\u0131rak\u0131ld\u0131 Kafkasya&#8217;da. Bunlar da, daha \u00e7ok <strong>Kabardeyler<\/strong> ve <strong>Bjedughlar<\/strong>.<\/p>\n<p>N\u00fcfus sava\u015f, k\u0131tl\u0131k ve hastal\u0131k y\u00fcz\u00fcnden azal\u0131r. Bir ulus bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir ya\u015fama kavu\u015ftu\u011funda toparlanmaya ve n\u00fcfus y\u00f6n\u00fcnden \u00e7o\u011falmaya ba\u015flar. Kafkasya&#8217;daki Adigeler de \u00e7o\u011falmaya ba\u015flad\u0131lar. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, Maykop kenti, g\u00fcn\u00fcn birinde Adigelerin merkezi (\u0431\u044d\u0434\u0437\u044d\u0440) olacak gibi&#8221; dedi.<\/p>\n<p>\u00c7ocuk\u00e7a bir soru sormu\u015ftum daha; &#8220;Hacilyas, en cesur <strong> millet hangisi\u201d dedim, <\/strong> Adigeler <strong> dedi.<\/strong><\/p>\n<p><strong>-Peki en cesur Adige kabilesi hangisi, diye yeniden sordum.<\/strong> O da &#8220;Abzeghler (\u0410\u0431\u0434\u0437\u0430\u0445\u044d\u0445\u044d\u0440)&#8221; yan\u0131t\u0131n\u0131 vermi\u015fti.<br \/>\n<strong>(*)<\/strong> O zamanlar D\u00fczce bir il\u00e7e, Y\u0131\u011f\u0131lca da (Melendere) D\u00fczce&#8217;nin bir nahiyesiydi. -HCY<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z Adige halk ozan&#305; (&#1086;&#1088;&#1101;&#1076;&#1072;1&#1086;) Hacilyas iyice ya&#351;lanm&#305;&#351; ve olduk&ccedil;a da bak&#305;ms&#305;z kalm&#305;&#351;t&#305;. Adigece &#351;ark&#305; ve &ouml;yk&uuml;lere duyulan eski ilgi en alt d&uuml;zeye inmi&#351;, Adigece &#351;ark&#305;lar tedav&uuml;lden kalkm&#305;&#351; para durumuna d&uuml;&#351;m&uuml;&#351;lerdi. O s&#305;ralar k&ouml;y&uuml;m&uuml;zde san&#305;r&#305;m &uuml;&ccedil; adet pilli radyo vard&#305;, biri de bizdeydi. Rahmetli babam Yusuf Mahmud yurt haberlerini ve Maykop Adige Radyosu&rsquo;nu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[119],"tags":[],"class_list":["post-8591","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-sohbetleri","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8591"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40046,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8591\/revisions\/40046"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}