{"id":8670,"date":"2020-03-11T12:57:45","date_gmt":"2020-03-11T17:57:45","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8670"},"modified":"2021-02-23T14:43:56","modified_gmt":"2021-02-23T20:43:56","slug":"tsago-ahmet-nuri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/tsago-ahmet-nuri\/","title":{"rendered":"TSA\u011eO AHMET NUR\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-14902\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/TSAGO-Ahmet-Nuri-b.jpg\" alt=\"\" width=\"541\" height=\"304\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/TSAGO-Ahmet-Nuri-b.jpg 541w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/TSAGO-Ahmet-Nuri-b-300x169.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 541px) 100vw, 541px\" \/><\/p>\n<p><b><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Biyografi.net<\/span><\/b><\/p>\n<p>Ahmet Nuri Tsa\u011fo, e\u011fitimci ve yazar. B\u00fcy\u00fck \u00c7erkes s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnde \u00f6nce Balkanlara, sonra da Suriye&#8217;ye s\u00fcr\u00fclerek Golan y\u00f6resinde yerle\u015fmi\u015f olan bir ailenin \u00e7ocu\u011fudur. 1888 y\u0131l\u0131nda Kuneytra kasabas\u0131nda do\u011fdu. Babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Aytek&#8217;dir. \u0130lk \u00f6\u011frenimini Kuneytra&#8217;da, orta \u00f6\u011frenimini ise \u015eam m\u00fclki idadisinde (Lise) yaparak Arap\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frendi. Daha sonra \u0130stanbul&#8217;a giderek Hukuk Fak\u00fcltesi&#8217;nden birincilikle mezun oldu(1912). Ziraat Bankas\u0131&#8217;nda memurluk yaparken ayn\u0131 zamanda \u00fcyesi bulundu\u011fu ve sekreterli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00c7erkes \u0130ttihat ve Teav\u00fcn Cemiyeti&#8221;nde de aktif olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. 1912 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda, Derne\u011fin organ\u0131 olan &#8220;Qhuaze&#8221; (Rehber) adl\u0131 Adigece-T\u00fcrk\u00e7e gazetenin sorumlu m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131. Derne\u011fin olu\u015fturdu\u011fu \u00e7e\u015fitli komisyonlarda da g\u00f6revler \u00fcstlendi ve g\u00f6\u00e7men \u00c7erkes k\u00f6ylerinin okullar\u0131nda okutulmak \u00fczere alfabeler, ders kitaplar\u0131 ve didaktik eserler haz\u0131rlanmas\u0131nda eme\u011fi ge\u00e7ti. Bu y\u0131llarda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Co\u011frafya&#8221;, &#8220;Hesap&#8221;, &#8220;Tarih-i Umumi&#8221;, &#8220;Tecvit&#8221; gibi Adigece ders kitaplar\u0131n\u0131n daha sonralar\u0131 yeni bask\u0131lar\u0131 da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;\u00c7erkes \u0130ttihad ve Teav\u00fcn Cemiyeti&#8221; 1913 y\u0131l\u0131nda, dernek \u00fcyesi olan baz\u0131 e\u011fitimciler ve ayd\u0131nlar gibi Nuri&#8217;yi de atayurdu Kafkasya\u2019ya g\u00f6nderdi. Kabardey y\u00f6resinde D\u0131gul\u0131b\u011foy k\u00f6y\u00fcnde yerle\u015fen Nuri, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 burada da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Yurtsever ki\u015filerle ili\u015fkiler kuruyor, \u0130stanbul&#8217;dan g\u00f6nderilen gazete ve kitaplar\u0131 y\u00f6rede da\u011f\u0131t\u0131yor. Kafkasya\u2019dan \u0130stanbul&#8217;a haberler, yaz\u0131lar g\u00f6nderiyordu. \u0130stanbul&#8217;da yay\u0131nlanan ve s\u00fcrmekte olan \u00c7erkes g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc ele\u015ftiren &#8220;Biz \u00c7erkesler Nas\u0131l Yok Oluyoruz?&#8221; (Qhuaze, Say\u0131: 55, 1913) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesi bu d\u00f6nemdeki yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ilgin\u00e7 bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n<p>Nuri, bir s\u00fcre sonra Baksan&#8217;da a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunan dini okulda \u00f6\u011fretmen olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Burada adige \u00e7ocuklar\u0131na anadillerinde Dilbilgisi, Adige Tarihi, Co\u011frafya ve Tabiat Bilgisi dersleri veriyordu. Ders kitaplar\u0131 Kuban&#8217;daki Adige k\u00f6ylerinde a\u00e7\u0131lan okullar gibi ona da \u0130stanbul&#8217;dan &#8220;\u00c7erkes \u0130ttihad ve Teav\u00fcn Cemiyeti&#8221;nden g\u00f6nderiliyordu. \u00d6\u011frencileri taraf\u0131ndan \u00e7ok sevilmesine kar\u015f\u0131n, bir s\u00fcre sonra y\u00f6netimle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f olan baz\u0131 \u00e7evrelerin etkisiyle Nuri\u2019nin g\u00f6revine son verildi. Bunun \u00fczerine D\u0131gul\u0131b\u011foy k\u00f6y\u00fcndeki evini \u00f6zel bir okul haline getirerek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 inatla s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Bu derslerinin baz\u0131lar\u0131nca &#8220;Tsa\u011fo&#8217;nun \u00dcniversitesi&#8221; diye alaya al\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 son derece yararl\u0131 oldu. \u00d6rne\u011fin \u00c7erkes \u015fiirinin klasiklerinden olan \u00fcnl\u00fc Ali \u015eocentsuk, bir\u00e7ok konu yan\u0131nda T\u00fcrk ve Arap dilleriyle ilgili bilgilerini de sad\u0131k bir \u00f6\u011frencisi oldu\u011fu Nuri\u2019den alm\u0131\u015ft\u0131. &#8220;Tsa\u011fo\u2019nun \u00dcniversitesi &#8221; faaliyetini 1916 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Ahmet Nuri Tsa\u011fo, bu y\u0131llarda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Txibze&#8221; (Yaz\u0131 Dili) ve \u201cMuslimen Txide&#8221; (\u0130slam Tarihi) adl\u0131 Adigece kitaplar\u0131n\u0131 1917 y\u0131l\u0131nda Kazan&#8217;da bast\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitaplar\u0131n daha sonraki bask\u0131lar\u0131, ilk bask\u0131ya da yard\u0131mc\u0131 olan D\u0131m Karde\u015fler taraf\u0131ndan Baksan&#8217;da olu\u015fturulan bas\u0131mevinde yap\u0131ld\u0131. Nuri, 1917 y\u0131l\u0131nda patlayan burjuva demokratik devriminden sonra Baksan&#8217;da yine Abdulgafar D\u0131m&#8217;\u0131n yard\u0131m\u0131 ve parasal deste\u011fiyle &#8220;Adige Mak&#8221; (\u00c7erkes Sesi) adl\u0131 haftal\u0131k gazeteyi yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131. Y\u00f6redeki ilk Adigece gazete olan &#8220;Adige Mak&#8221; sekiz ay boyunca s\u00fcrekli olarak \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra i\u00e7 sava\u015f ko\u015fullar\u0131 ve Kadetlerin bas\u0131mevini Nal\u00e7ik&#8217;e ta\u015f\u0131malar\u0131 sonucu yay\u0131n\u0131n\u0131 durdurmak zorunda kald\u0131.<\/p>\n<p>Kafkasya&#8217;da Sovyet iktidar\u0131n\u0131n yerle\u015fti\u011fi ilk y\u0131llarda bir k\u00f6\u015feye \u00e7ekilerek zorunlu bir suskunluk d\u00f6nemine giren Nuri, 1924 y\u0131l\u0131ndan sonra Nal\u00e7ik&#8217;e yerle\u015ferek yeni rejimin ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde de halk\u0131na yararl\u0131 olmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Bu y\u0131llarda &#8220;Pedteknikum&#8221; (Teknik \u00d6\u011fretmen Okulu) ve &#8220;Sovpart\u015fkol&#8221;nda (Sovyet Parti Okulu) haftada sekizer saat Adigece dersi verdi\u011fini biliyoruz (1925-26). Ayr\u0131ca 1926 y\u0131l\u0131nda olu\u015fturulan Kabardey-Balkar Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn ilk emek\u00e7ilerinden biri oldu. Adige ve Balkar dillerinin Latin k\u00f6kenli alfabelerini olu\u015fturmak \u00fczere kurulan komitede g\u00f6rev ald\u0131. \u00dclke okullar\u0131 i\u00e7in gerekli bir\u00e7ok metni Adige diline \u00e7evirdi. \u00c7ok say\u0131da folklor derlemeleri yapt\u0131. Nal\u00e7ik&#8217;te Adigece yay\u0131nlanmaya ba\u015flayan &#8220;Karahalk&#8221; gazetesinde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli konularda yaz\u0131lar yazd\u0131 ve muhabirlik yapt\u0131. Ayn\u0131 zamanda Bak\u00fc&#8217;de Azeri dilinde yay\u0131nlanan &#8220;Yeni El&#8221; gazetesinin de muhabiriydi.<\/p>\n<p>Bu arada mevcut t\u00fcm olumsuzluklara kar\u015f\u0131n, s\u00fcrg\u00fcndeki soyda\u015f ve \u00fclk\u00fcda\u015flar\u0131 ile olan ba\u011flar\u0131n\u0131 da koparmamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin &#8220;Karahalk&#8221; gazetesinin bir say\u0131s\u0131nda \u0130stanbul &#8220;\u00c7erkes \u0130ttihad ve Teav\u00fcn Cemiyeti&#8217;ndeki \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131ndan Blenavko Bateko Harun&#8217;un kendisine Suriye&#8217;den g\u00f6nderdi\u011fi bir mektubu yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. (Karahalk, 29 A\u011fustos 1924). &#8220;Adige Txide&#8221; (Adige Tarihi) adl\u0131 eserinin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc de \u00f6nce bu gazetede yay\u0131nlanm\u0131\u015f fakat maalesef tamamlanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Daha sonraki y\u0131llarda, rejimin sertle\u015fmesi ve \u00fclkenin bir hapishaneye d\u00f6nmesine ba\u011fl\u0131 olarak Ahmet Nuri Tsa\u011fo&#8217;nun da d\u0131\u015far\u0131daki t\u00fcm soyda\u015flar\u0131yla ili\u015fkileri koptu ve s\u00fcrekli g\u00f6zalt\u0131nda tutulup izlendi. 1930 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda Nal\u00e7ik&#8217;ten de ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131. K\u0131zburun K\u00f6y\u00fc \u0130lkokulunda y\u00f6netici olarak bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1935 y\u0131l\u0131nda bir kaza(?) sonucu \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<p><strong>YAPITLARI<\/strong><\/p>\n<p>\u0130stanbul&#8217;da bas\u0131lm\u0131\u015f bulunan Adigece kitaplar\u0131: Adige , Alfabest&#8221; (Yusuf Suad Ne\u011fu\u00e7&#8217;la birlikte, 1909)&#8221;, &#8220;Co\u011frafya&#8221; &#8220;Hesap&#8221;, &#8220;Tarih-i Umumi&#8221;, Tecvit&#8221; vs. (\u00c7erkes \u0130ttihad ve Teavun Cemiyeti taraf\u0131ndan \u00c7erkes okullar\u0131 i\u00e7in bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ders kitaplar\u0131 niteli\u011findedir.1910-12).<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019ya d\u00f6nd\u00fckten sonra yay\u0131nlanm\u0131\u015f Adigece baz\u0131 kitaplar\u0131: &#8220;Txibze&#8221; (Yaz\u0131 Dili-Alfabe, Kazan 1917), &#8220;Muslimen Txide&#8221; (\u0130slam Tarihi, Kazan 1917), Adige Txide&#8221; (adige Tarihi, Baksan 1918), &#8220;Cvale Qhuaze&#8221; (\u00c7ocuk Rehberi, Nal\u00e7ik 1925), &#8220;Duineyir Zerizexetlim Yi Xhibarir\u201d, (D\u00fcnyan\u0131n Olu\u015fumu, Nal\u00e7ik 1925), \u201cSabiy Literature\u201d (\u00c7ocuk Edebiyat\u0131, Nal\u00e7ik 1926).<\/p>\n<p>Glasnost sonras\u0131nda hakk\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalardan, Tsa\u011fo&#8217;nun bunlar d\u0131\u015f\u0131nda da bas\u0131lamam\u0131\u015f ve kaybolmu\u015f baz\u0131 kitaplar\u0131, \u00e7ocuklar i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 hikayeler vs. bulundu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunlar\u0131 derlemek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Biyografi.net Ahmet Nuri Tsa&#287;o, e&#287;itimci ve yazar. B&uuml;y&uuml;k &Ccedil;erkes s&uuml;rg&uuml;n&uuml;nde &ouml;nce Balkanlara, sonra da Suriye&rsquo;ye s&uuml;r&uuml;lerek Golan y&ouml;resinde yerle&#351;mi&#351; olan bir ailenin &ccedil;ocu&#287;udur. 1888 y&#305;l&#305;nda Kuneytra kasabas&#305;nda do&#287;du. Babas&#305;n&#305;n ad&#305; Aytek&rsquo;dir. &#304;lk &ouml;&#287;renimini Kuneytra&rsquo;da, orta &ouml;&#287;renimini ise &#350;am m&uuml;lki idadisinde (Lise) yaparak Arap&ccedil;a ve T&uuml;rk&ccedil;e &ouml;&#287;rendi. Daha sonra &#304;stanbul&rsquo;a giderek Hukuk Fak&uuml;ltesi&rsquo;nden birincilikle mezun oldu(1912). [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-8670","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-genel-konular","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8670"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8670\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14905,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8670\/revisions\/14905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}