![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGELERDE-ANADIL-SORUNU-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
L\u2019I\u015e\u015eE S\u00fcleyman<\/strong> \u0130nsanlar aras\u0131nda ileti\u015fim ve anla\u015fma ara\u00e7lar\u0131ndan en \u00f6nemlisi “dil”dir. “Dil”i olmayan bir ulus d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Adigeler “Dilsiz ulus \u00f6l\u00fcd\u00fcr.”, “Dili olmayanlar\u0131n ulusu da olmaz.” derler. Bir ulus kendine \u00f6zg\u00fc k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri, gelenek ve g\u00f6renekleri “dil” arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeni ku\u015faklara aktar\u0131r.”Dil”i yok olan bir halk\u0131n tarih sahnesinden silinmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Tarihte dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve vatan\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131 yok edilerek, asimile olup tarih sahnesinden silinen bir\u00e7ok ulus vard\u0131r.<\/p>\n Tarih sahnesinden silinmemek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fte y\u0131llarca m\u00fccadele eden Kuzey Kafkasya halklar\u0131n\u0131n (ki, T\u00fcrkiye’de \u00c7erke\u015f genel ad\u0131yla tan\u0131nmaktad\u0131rlar), anavatan d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan kesimlerinde g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e yo\u011funla\u015fan “anadilin yok olu\u015fu” sorunu ya\u015fanmaktad\u0131r. Anadilin yok olu\u015fu ile birlikte k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler, gelenek ve g\u00f6renekler yok olmakta, giderek bir halk\u0131n t\u00fcm\u00fcyle asimilasyonu g\u00fcndeme gelmektedir. \u00d6zellikle ileti\u015fim teknolojisinin k\u00f6ylere kadar girmesi, h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme, da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fim, e\u011fitim vb. gibi do\u011fal etmenlerin yan\u0131 s\u0131ra 2932 say\u0131l\u0131 yasayla getirilen engeller, \u00fclkemizde “anadilin yok olu\u015fu” s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sorunun di\u011fer \u00f6nemli bir nedeni de hi\u00e7 ku\u015fkusuz halk\u0131n , \u00f6zellikle de ayd\u0131nlar\u0131n bu konudaki diren\u00e7sizli\u011fi ve duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Anavatan d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde ya\u015fayan Adigelerin anadilleri yok olu\u015f s\u00fcrecinde iken, K. Kafkasya’da ya\u015fayanlar\u0131n da, d\u0131\u015far\u0131dakiler kadar olmasa da, “anadil’e ili\u015fkin birtak\u0131m sorunlar\u0131 g\u00f6zlenmektedir.<\/p>\n Adigelerde dil sorununa girmeden \u00f6nce, bir dilin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi ve geli\u015fmesi i\u00e7in gerekli olan \u015fartlara de\u011finmek istiyoruz.<\/p>\n Anadilin Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcrme ve Geli\u015fme Ko\u015fullar\u0131<\/p>\n Dillerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri, geli\u015fmeleri i\u00e7in gerekli \u015fartlar bilimsel olarak \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r:<\/p>\n 1)<\/strong> Bir dil\u00a0 o\u00a0 dilin konu\u015fuldu\u011fu bir dil b\u00f6lgesine sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re K.Kafkasya ve di\u011fer \u00fclkelerde ya\u015fayan Adigelerin dil sorunlar\u0131n\u0131 irdeleyecek olursak \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz:<\/p>\n 1)<\/strong> K. Kafkasya’da Adige dili (veya dilleri), Adigelerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerde hem okullarda \u00f6\u011fretim dili olarak okutulmakta, hem de ya\u015fam\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Rus\u00e7a devletin resmi dilidir ve halk Rus dilini de kullanmaktad\u0131r. Adige \u00f6zerk y\u00f6netim birimlerinde ve \u00e7o\u011funlu\u011funu Adigelerin olu\u015fturdu\u011fu b\u00f6lgelerde Adigece okutulmas\u0131 ve okunmas\u0131 zorunludur. Bu nedenle yeni ku\u015faklar zorunlu olarak kendi anadillerini \u00f6\u011frenmektedirler. Kendilerine yetebilen bir ekonomik yap\u0131ya da sahiptirler. Fakat gerekli yap\u0131 de\u011fi\u015fikliklerine gitmedikleri s\u00fcrece mevcut ekonomik sistem ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamakta zorlanacakt\u0131r.<\/p>\n \u015e\u00fcphesiz ekonomik yap\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi, beraberinde bir\u00e7ok sosyal de\u011fi\u015fimi de getirecektir. Nispeten kapal\u0131 ve kendine yeten ekonomik yap\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi, pazar ili\u015fkilerine ge\u00e7i\u015f, “dil”de de baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri getirecektir. \u0130nsanlar kendilerine ekonomik bir yarar sa\u011flamayan Adigece yerine \u0130ngilizce, Rus\u00e7a v.b dilleri, \u00f6\u011frenmeye a\u011f\u0131rl\u0131k verecek, dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcne kadar ekonomik bir temel bulan anadil bir-iki ku\u015fak sonra kendili\u011finden yok olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dil’e hayat veren ekonomik yap\u0131 ve pazar ili\u015fkileri egemen dillerin lehine i\u015fleyecektir.<\/p>\n Ku\u015fkusuz burada n\u00fcfus \u00e7ok \u00f6nemli bir etmendir. Pazarda arz ve talebi belirleyen n\u00fcfus oram, konu\u015fulan ve gerekli olan dili de belirleyecektir. Sovyetlerde meydana gelen ekonomik yap\u0131 de\u011fi\u015fikliklerine\u00a0 kadar\u00a0 devletin\u00a0\u00a0 ekonomik destekleriyle geli\u015fen dil ve k\u00fclt\u00fcre ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar, bundan b\u00f6yle pazar kurallar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenecektir. Ku\u015fkusuz bu durum, bug\u00fcnk\u00fc n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Adigelerin olduk\u00e7a aleyhinedir. Yak\u0131n bir gelecekte anadilin yok olu\u015f sorunu ya\u015fanmasa dahi, uzak bir gelecekte “yok olu\u015f sorunu” ciddi olarak g\u00fcndeme gelebilecektir.<\/p>\n 2)<\/strong> K. Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda Adigelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 di\u011fer \u00fclkelerde dilin konu\u015fuldu\u011fu toplu b\u00f6lgeler yok denecek kadar azd\u0131r. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye’de Uzunyayla, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde D\u00fczce d\u0131\u015f\u0131nda toplu ya\u015fan\u0131lan ve dilin tam olarak konu\u015fuldu\u011fu bir b\u00f6lgeye rastlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu b\u00f6lgelerde de sa\u011flam bir ekonomik yap\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, kentlere h\u0131zl\u0131 g\u00f6\u00e7ler olmakta, b\u00f6lge n\u00fcfusu s\u00fcrekli azalmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca yaz\u0131l\u0131 e\u011fitime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme olana\u011f\u0131 bulunmayan Adige dilleri, yo\u011fun ya\u015fan\u0131lan bu b\u00f6lgelerde dahi h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde asimile olmaktad\u0131r. K.Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 bir \u00fclkede Adige dili bir b\u00f6lgeye ve sa\u011flam ekonomik temele sahip de\u011fildir.<\/p>\n 3) <\/strong>Adigece K.Kafkasya’da k\u00f6y tipi yerle\u015fim birimlerinde (ki k\u00f6yler 500-1500 hanelidir) \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn, ya\u015fam\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131nda s\u00fcrekli, kentlerde ise k\u0131smen kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n, di\u011fer \u00fclkelerde ya\u015fam\u0131n ancak \u00e7ok az bir\u00a0 kesiminde ve\u00a0 bir\u00e7ok yabanc\u0131\u00a0 kelime kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak\u00a0 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Genellikle g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e vb.\u00a0 kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ihtiya\u00e7lar ancak b\u00f6yle kar\u015f\u0131lanabilmektedir. Bu dillerin bir ekonomik\u00a0 temeli vard\u0131r ve egemen dil olarak varl\u0131klar\u0131n\u0131 hissettirmektedirler.\u00a0 Ku\u015fkusuz s\u00fcrekli kullan\u0131lmayan bir dil de zaman i\u00e7inde yok olacakt\u0131r.<\/p>\n 4)<\/strong> 80 y\u0131l\u0131 ge\u00e7kin bir s\u00fcredir yaz\u0131l\u0131 hale getirilerek ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda kullan\u0131lan Adige dili K.Kafkasya’da “edebiyat, tiyatro, m\u00fczik ve okul\u00a0 e\u011fitiminde”\u00a0 kullan\u0131larak kurumla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Kendi\u00a0 diliyle e\u011fitimin ve kendi devletine sahip \u00e7\u0131kman\u0131n bir sonucu olarak Adige dilleriyle yap\u0131tlar veren bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131 yeti\u015fmi\u015ftir. Dilin yaz\u0131l\u0131 hale getirilme sinden bu yana y\u0131\u011f\u0131nla s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr \u00fcr\u00fcnleri derlenmi\u015f ve yeni ku\u015faklara aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 5)<\/strong> K. Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda anadiliyle okuma-yazma bilenlerin say\u0131s\u0131 n\u00fcfusa oranla \u00e7ok azd\u0131r. \u00d6zellikle \u00fclkemizde anadil konusunda getirilen yasaklar okuma-yazma olanaklar\u0131n\u0131 yok etmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya\u015fatmak amac\u0131yla kurulan derneklerde Adigece okuma-yazma kurslar\u0131 a\u00e7mak, yasal olarak, m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclmeyen bir dilin sadece evde konu\u015fulmas\u0131yla (ki bir \u00e7ok nedenler y\u00fcz\u00fcnden bu da, ancak k\u0131smi olarak yap\u0131labilmektedir) varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi ve geli\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olabilir mi?<\/p>\n K. Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda sadece \u00dcrd\u00fcn ve \u0130srail’de Adigeler kendi anadilleriyle \u00f6\u011frenim g\u00f6rebilmektedirler. \u00d6\u011frenim haklar\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n oralarda da dilin konu\u015fulma oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u00fclkelerde de dilin ekonomik bir temeli yoktur. Dilin g\u00fcnl\u00fck ekonomik ya\u015famda bir i\u015flevi yoktur. Okuma-yazmay\u0131 bilmesine kar\u015f\u0131n konu\u015famayan insanlara rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n 6) <\/strong>Radyo-TV., gazete vb. gibi kitle haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131nda Adige dillerini kullanma olanaklar\u0131 K.Kafkasya’da belirli sistemlere ve yasal g\u00fcvencelere ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Her g\u00fcn belirlenen s\u00fcrelerde TV. ve radyolardan anadille programlar yay\u0131nlanmakta, g\u00fcnl\u00fck gazeteler \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r, Di\u011fer \u00fclkelerde ise anadili kitle haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131nda kullanma olana\u011f\u0131 yoktur.<\/p>\n Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu de\u011ferlendirmeden Adige halk\u0131n\u0131n K.Kafkasya’da anadilinin yok olu\u015f sorunu olmayaca\u011f\u0131 gibi bir izlenim \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ku\u015fkusuz bir-iki ku\u015fak i\u00e7in bu s\u00f6z konusu olmayabilir. Fakat uzun vadede bu n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmedi\u011fi, yeni bir siyasal yap\u0131lanmaya gidilmedi\u011fi takdirde orada da ciddi bir asimilasyon sorunu ya\u015fanabilecektir. \u00d6zellikle, uygulanmaya konulan ekonomik ve siyasal sistem dilde ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131da ciddi asimilasyon sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirebilir. \u015eu anda dahi Adige dilinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi ve geli\u015fmesi i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc e\u011fitim olanaklar\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n yaz\u0131\u015fma ve konu\u015fmalarda olduk\u00e7a s\u0131k Rus\u00e7a, Balkarca kelimelere Ta\u015flanmaktad\u0131r. Yabanc\u0131 kelime kullanma oran\u0131 Radyo, TV., ve gazetelerde daha da \u00e7oktur. Adige dili alan\u0131nda e\u011fitim veren kurumlar\u0131n ve dilbilimcilerin oldu\u011fu bir \u00fclkede yabanc\u0131 kelimeler yerine Adigece kelimeler \u00fcretilmesi \u00e7ok zor olmasa gerektir.<\/p>\n Ayr\u0131ca aralar\u0131nda \u00e7ok az \u015five farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olan dillerin birle\u015ftirilmemesi de bir sorundur. \u00d6rne\u011fin; (Abazin-Abhaz), (Abzegh-Bjedugh-Kabardey-Shapsugh), (\u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f), (Diguron-Yiron) ve baz\u0131 Da\u011f\u0131stan \u015fiveleri aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n giderilmemesi nedeniyle ileride bu dillerin hemen her birinin, \u00f6zellikle de nispeten daha az n\u00fcfus taraf\u0131ndan konu\u015fulan dillerin, yok olu\u015f sorunlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n \u00d6zellikle her \u015feyin parayla \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc serbest piyasa sistemine ge\u00e7ildi\u011fi bir ortamda, dil} ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn geli\u015fmesi de bir ekonomik pazar’ sorunuyla birlikte ele al\u0131nacakt\u0131r. Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen \u015five farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla anadille yaz\u0131lan eserler daha \u00e7ok al\u0131c\u0131-pazar bulacak, dolay\u0131s\u0131yla sat\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00fcrece de o alanda yap\u0131tlar \u00e7o\u011falacakt\u0131r.<\/p>\n 1)<\/strong> K. Kafkasya’da anadilin ya\u015famas\u0131 ve geli\u015fmesi i\u00e7in var olan t\u00fcm e\u011fitsel, yasal imkanlar yeterince kullan\u0131lamamaktad\u0131r. Anadili Adigece olan bir kimse “etki alan\u0131n\u0131” kendi ekonomik ve manevi \u00e7\u0131karlar\u0131na zararl\u0131 olacak \u015fekilde s\u0131n\u0131rland\u0131rmamak i\u00e7in (Adigece-Rus\u00e7a olmak \u00fczere) \u00e7ift dillili\u011fe muhta\u00e7t\u0131r. \u015eayet genelde devletin resmi dili olan Rus\u00e7a\u2019n\u0131n etki alan\u0131 b\u00fcy\u00fcr, Adigece’nin ge\u00e7erlilik ve etki alan\u0131 bilin\u00e7li ve sistemli bir \u015fekilde geli\u015ftirilmezse toplum giderek tek dile kayacakt\u0131r. Bu nedenle ayd\u0131nlara, politikac\u0131lara, e\u011fitimcilere, yazar ve yay\u0131nc\u0131lara \u00e7ok g\u00f6revler d\u00fc\u015fmektedir. Eldeki t\u00fcm olanaklar sonuna kadar kullan\u0131lmal\u0131, Adigece’nin \u00f6n\u00fcndeki engeller kald\u0131r\u0131l-mal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u015five farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kald\u0131r\u0131larak tek dilli bir toplum olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. K.Kafkasya’da Adige diline ili\u015fkin sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilecek g\u00fc\u00e7te bir ulusal bilin\u00e7 ve potansiyelin oldu\u011funa inan\u0131yoruz.<\/p>\n 2)<\/strong> Di\u011fer \u00fclkelerde anadili sorunu \u00e7ok ciddi boyutlardad\u0131r. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye’de anadil h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yok olmaktad\u0131r. Gerekli tedbirler al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde 50 y\u0131lda anadilini konu\u015fabilen \u00e7ok ki\u015fi kalmayacakt\u0131r. Evet ac\u0131 ger\u00e7ek budur. Her t\u00fcrl\u00fc yasal engel kald\u0131r\u0131lsa dahi dilin ve dolay\u0131s\u0131yla halk\u0131n yok olu\u015funu kimse \u00f6nleyemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc Adige dilinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi ve geli\u015fmesi i\u00e7in gerekli olan \u015fartlar yoktur. Anayurt K.Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda Adigece, bir dil b\u00f6lgesine, sa\u011flam bir ekonomik temele sahip de\u011fildir. Peki bu \u015fartlarda bu dil nas\u0131l varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir ? Bu konuda neler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r ? Anadilin ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n Anadilin Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcrebilmesi \u0130\u00e7in \u00d6neriler<\/strong><\/p>\n Anadilin ya\u015fat\u0131lmas\u0131, k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi her \u015feyden \u00f6nce bir ulusal bilin\u00e7 sorunudur. Sa\u011flam bilince sahip olmayan bir ki\u015fi i\u00e7in bunlar\u0131n bir de\u011feri yoktur. Bu bilince sahip olup da \u015fartlar nedeniyle anadilini \u00f6\u011frenememi\u015f, istekli insanlar da vard\u0131r. Gerek “ki\u015fi gerekse toplumsal d\u00fczeyde, bu\u00a0 sorunun\u00a0 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc\u00a0 konusunda yapabilece\u011fimiz baz\u0131 \u015feylerin oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n 1)<\/strong> Anayurt K.Kafkasya d\u0131\u015f\u0131nda Adige halk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi uzak bir gelecekte kesinlikle s\u00f6z konusu de\u011fildir. Sorunun radikal ulusal \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc Anavatana d\u00f6nmektir. Orada kendi topraklar\u0131nda egemenli\u011fini ilan etmi\u015f,\u00a0 Birle\u015fik K.Kafkasya Halklar\u0131 Federasyonu \u015feklindeki bir devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7erisinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi siyasal bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n 2) <\/strong>Siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcmlere uzun bir gelecekte ula\u015fabilece\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse,\u00a0 o zamana kadar dilin yok olmamas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00e7abalar da sarf edilmelidir. \u00d6rne\u011fin evlerde Adigece okuma-yazma \u00f6\u011frenebiliriz. Dili bilen b\u00fcy\u00fcklerimizi zorlayarak s\u00fcrekli anadille konu\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliriz. \u0130mkanlar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde yaz aylar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 Kafkasya’ya g\u00f6ndererek orada dil kurslar\u0131ndan ge\u00e7irebiliriz.<\/p>\n 3)<\/strong> B\u00fct\u00fcn Kafkas K\u00fclt\u00fcr Dernekleri dil \u00f6\u011frenme kampanyas\u0131 a\u00e7abilir, dil yasa\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda giri\u015fimlerde bulunabilirler.<\/p>\n 4)<\/strong> T\u00fcrk\u00e7e – Adigece bir s\u00f6zl\u00fck haz\u0131rlan\u0131p yay\u0131nlanabilir.<\/p>\n 5)<\/strong> K.Kafkasya’daki dilbilimcileri davet edilerek seri konferanslar verdirilebilinir.<\/p>\n 6)<\/strong> Gen\u00e7lik gruplar\u0131n\u0131n turistik gezileri sa\u011flanabilir. Bu gezilerde dil \u00f6\u011frenmeye a\u011f\u0131rl\u0131k verilebilir.<\/p>\n 7)<\/strong> K.Kafkasya ile mektupla\u015fmalar yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n 8)<\/strong> Sadece dil \u00f6\u011frenmeye y\u00f6nelik geziler ter tip edilebilir. K.Kafkasya’daki yat\u0131l\u0131 okullardan, yaz aylar\u0131nda yararlanmak suretiyle bu gezilerin ekonomik maliyeti ve k\u00fclfeti azalt\u0131labilir.<\/p>\n Adige dilinin yok olmamas\u0131 i\u00e7in K. Kafkasya’da ve d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan halka b\u00fcy\u00fck g\u00f6revler d\u00fc\u015fmektedir. Her iki kesimin yapabilecekleri katk\u0131lar vard\u0131r. Sorun bir halk\u0131n yok olu\u015f sorunudur, tarih sahnesinden silinmesi sorunudur. Dolay\u0131s\u0131yla her iki kesimi de ilgilendirmektedir. Adige dil ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc evrensel d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, “dilin yok olu\u015f= sorunu” t\u00fcm uluslararas\u0131 k\u00fclt\u00fcr kurumlar\u0131n\u0131 da ilgilendirmektedir.<\/p>\n Adige dilinin yok olmas\u0131n\u0131 istemeyen duyarl\u0131 insanlar, bir araya gelerek, bu ciddi sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc konusunda k\u0131sa ve uzun vadeli planlar yapmal\u0131, g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirmelidirler. Gerekli tedbirler al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, Adige halk\u0131 bir tarih olmaya, kaz\u0131larda an\u0131lmaya mahk\u00fbmdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" L’IŞŞE Süleyman Kafdağı Dergisi, Ağustos 1990-Ocak 1991, Sayı 43-48 Sayfa 7-8-9 İnsanlar arasında iletişim ve anlaşma araçlarından en önemlisi “dil”dir. “Dil”i olmayan bir ulus düşünülemez. Adigeler “Dilsiz ulus ölüdür.”, “Dili olmayanların ulusu da olmaz.” derler. Bir ulus kendine özgü kültürel değerleri, gelenek ve görenekleri “dil” aracılığıyla yeni kuşaklara aktarır.”Dil”i yok olan bir halkın tarih sahnesinden […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-8763","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-genel-konular","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8763","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8763"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8763\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35716,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8763\/revisions\/35716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8763"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8763"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8763"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nKafda\u011f\u0131 Dergisi, A\u011fustos 1990-Ocak 1991, Say\u0131 43-48 Sayfa 7-8-9<\/p>\n
\n2)<\/strong> Bu dil b\u00f6lgesi sa\u011flam bir ekonomik temele sahip olmal\u0131d\u0131r.
\n3)<\/strong> Dil, \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ve ya\u015fam\u0131n\u00a0 t\u00fcm alanlar\u0131nda kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n4)<\/strong> Yaz\u0131 dili olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.
\n5)<\/strong> Dil, kitle haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131nda kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\nAdigelerde Anadil Sorunu<\/strong><\/p>\n
\nAdigelerde anadil sorunu konusunda sonu\u00e7 olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz:<\/strong><\/p>\n