![\"\"](\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ADIGE-DILI-HAKKINDA-HALKIN-DILI-TEK-OLMALIDIR-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
CEHVAR Davur Anadilimiz \u00fc\u00e7e ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda: Adigey, Kabardey ve \u015eerces y\u00f6relerinin alfabeleri birbirinden ayr\u0131. Halk\u0131n ba\u015f\u0131na gelen bu ac\u0131nacak durumun bilincine varmayan bug\u00fcn pek kalmad\u0131. Okuma ve yazmas\u0131 olmayan halk\u0131m\u0131z bu olanaklar\u0131 elde etti\u011finde \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdayd\u0131 ve her bir y\u00f6re, ilerde olacaklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, o an i\u00e7in kendilerine uygun g\u00f6rd\u00fckleri bir alfabeyi kabul ettiler. <\/span><\/p>\n O s\u0131rada mevcut olan ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z er ge\u00e7 tek alfabeye gitmemiz gerekece\u011fini acaba d\u00fc\u015f\u00fcnememi\u015fler miydi. D\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f de olabilirler, ancak o s\u0131ralar bu olanakl\u0131 de\u011fildi: insanlar zorluklar i\u00e7indeydiler ve \u00e7evrelerinde korku kol geziyordu. Esasen zaman de\u011fi\u015fikliklerle doluydu.<\/span><\/p>\n Bug\u00fcn ise ya\u015fam\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Ba\u015f\u0131m\u0131za gelen en \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklerden biri, yabanc\u0131 \u00fclkelerde ya\u015fayan Adigelerle s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015febilme olana\u011f\u0131na kavu\u015fmam\u0131zd\u0131r. Daha \u00e7ok g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e, yabanc\u0131 topraklarda ya\u015fayan Adigelerin sorular\u0131n\u0131 da daha iyi anl\u0131yoruz. Onlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu dillerini iyi konu\u015fuyorlar. Bir\u00e7o\u011fu dillerini yazmak, konu\u015fmak ve \u00f6\u011frenmek istiyorlar. Adigece’yi \u00f6\u011frenmek isteyenler di\u011fer ikisini bir yana b\u0131rak\u0131p tek bir alfabenin kabul edilmesini arzu ediyorlar.<\/p>\n Federal Almanya’da Yay\u0131nlanan “\u015e\u0131ble” gazetesinde 1985 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan “Adige Dili” ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalede \u015f\u00f6yle deniyordu: “Adige dili d\u00fcnyan\u0131n en eski dillerinden biridir. Yumu\u015fak, g\u00fczel ve insan\u0131n i\u00e7ine i\u015fleyen bir dildir. Ge\u00e7mi\u015finin \u00e7ok eski olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, dilimizin yaz\u0131l\u0131p okunmas\u0131 yenidir. Ancak s\u00f6ylenceler ve halk \u015fark\u0131lar\u0131 sayesinde dilimiz ayakta kalm\u0131\u015f ve geli\u015fmi\u015ftir. Hem sevinilecek, hem de \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015feydir bu. \u0130nsan, eski “Vored” ve “gh\u0131bze”leri dinledi\u011finde, anadilimizin zenginli\u011fini daha iyi anlayabiliyor.<\/p>\n Ekim devrimi sayesinde dilimizle okuyup yazma olana\u011f\u0131n\u0131 bulduk. \u00d6nemli yazarlar\u0131m\u0131z yeti\u015fti ve onlar da dilimizi daha zenginle\u015ftirdiler. Dilin k\u00f6kle\u015fmesi Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn de geli\u015fmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131.<\/p>\n Ancak dil konusunda \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir y\u00f6n var ki, bu da halk\u0131m\u0131z\u0131n \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve \u00fc\u00e7 alfabeli hale gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada bizim gibi par\u00e7alanm\u0131\u015f ve da\u011f\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok halk ya\u015f\u0131yor, ancak onlar tek alfabeyle yaz\u0131yor ve okuyorlar. \u00d6rne\u011fin Alman dilinin durumuna bakal\u0131m. Almanlar\u0131n de\u011fi\u015fik leh\u00e7eleri var ama yazacak ve okuyacak olunca tek bir alfabe kullan\u0131yorlar. Peki biz Adigeler neden tek bir alfabemiz olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yoruz. Bunun i\u00e7in ne engel var?<\/p>\n Adigelerin \u00dcrd\u00fcn’de ve \u0130srail’de a\u00e7t\u0131klar\u0131, Adigece de \u00f6\u011freten okullar alfabe farkl\u0131l\u0131klar\u0131 nedeniyle hem \u00f6\u011fretmenler, hem de \u00f6\u011frenciler zorluk \u00e7ekiyorlar. T\u00fcrkiye’de Adigece e\u011fitim olana\u011f\u0131 yok. Ancak b\u00f6yle oldu\u011fu halde yard\u0131mla\u015farak ve birbirine g\u00f6stererek bir\u00e7oklar\u0131 ana dillerini \u00f6\u011freniyorlar. Anayurtlar\u0131nda yay\u0131nlanmakta olan kitaplar da ellerine ge\u00e7iyor. Ancak Adigey \u015fivesini \u00f6\u011frenenler Kabardey veya \u015eerces y\u00f6resinde yay\u0131nlanan kitaplar\u0131 gere\u011fince okuyup anlayam\u0131yorlar. Di\u011fer iki alfabeyi okuyanlar da ayn\u0131 durumda. \u00d6yle olunca da ulusal edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n en g\u00fczel \u00f6rneklerini okuma olana\u011f\u0131 bulam\u0131yorlar.<\/p>\n Allah a\u015fk\u0131na, anadille u\u011fra\u015fan bilim adamlar\u0131m\u0131z, sizlere tek ve hepimiz i\u00e7in ayn\u0131 olan bir alfabe olu\u015fturman\u0131z i\u00e7in yalvar\u0131yoruz.” “\u015e\u0131ble”<\/p>\n \u015e\u0131ble\u2019deki bu yaz\u0131y\u0131 yazan Adigelere ben de kat\u0131l\u0131yorum. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce bende en \u00e7ok, \u00dcrd\u00fcn’deki Ad\u0131gece okunan okula gitti\u011fimde geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. O okula Adigece’nin \u00e7e\u015fitli \u015fivelerini konu\u015fan ailelerin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 devam ediyor. \u00c7o\u011funlu\u011fu dillerini de bilmiyorlar. Bilenleri de ailelerinin konu\u015ftu\u011fu \u015fiveyi biliyorlar. \u00d6\u011fretmenler de ayn\u0131 durumdalar. \u00d6yle olunca onlar da tek bir \u015fivede konu\u015fmak ve \u00e7ocuklara onu \u00f6\u011fretmek olana\u011f\u0131n\u0131 bulam\u0131yorlar. Okuldaki \u00e7ocuklar da hi\u00e7birini iyice \u00f6\u011frenmeksizin, \u00fc\u00e7 alfabeyi birden \u00f6\u011frenmek durumunda kal\u0131yorlar. \u00d6yle olunca da bizim g\u00f6nderdi\u011fimiz kitaplar onlar\u0131n pek i\u015fine yaram\u0131yor. Bizler de ayn\u0131 durumda de\u011fil miyiz? Biz Kabardey ve \u015eerces’tekiler Adigey\u2019de yay\u0131nlanan kitaplar\u0131 okuyam\u0131yoruz. Adigey’dekiler de ayn\u0131 durumdalar. Bu durumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn geli\u015fme ve y\u00fckselmesine b\u00fcy\u00fck zararlar\u0131 dokunuyor.<\/p>\n \u015e\u0131ble\u2019deki dile\u011fi baz\u0131 Adige ayd\u0131nlar\u0131na da ilettim. \u00d6rne\u011fin, Hade\u011fatle Asker bu konuya daha ihtiyatl\u0131 ve iyi d\u00fc\u015f\u00fcnerek yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u00c7o\u011funlu\u011fu, halen kendi \u015fivesini konu\u015fanlar bak\u0131m\u0131ndan tek bir alfabe kabul\u00fcn\u00fcn mahzurlu olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bunda da belki ger\u00e7ek pay\u0131 var. Fakat bence, bunun halka faydalar\u0131 mahzurlar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla olacakt\u0131r.<\/p>\n Bahsini etti\u011fim ve \u00e7ok aceleye getirilmemesi gerekli olan bu sorunla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncesi bulunan t\u00fcm Adige ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, \u00f6\u011fretmenlerin, \u00f6\u011frencilerin fikirlerini a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 istiyorum. Bir araya gelerek tart\u0131\u015fal\u0131m, en uygun yolu arayal\u0131m ve bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulal\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" CEHVAR Davur Gazeteci, Çerkes Kale “Adige Mak” (Adige Sesi) 17 Ocak 1991, Mıyekuape Kafkasya Gerçeği, Sayı 4, Nisan 1991, Sayfa, 6-7 Çeviri: Alhas Fidarok Anadilimiz üçe ayrılmış durumda: Adigey, Kabardey ve Şerces yörelerinin alfabeleri birbirinden ayrı. Halkın başına gelen bu acınacak durumun bilincine varmayan bugün pek kalmadı. Okuma ve yazması olmayan halkımız bu olanakları elde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-8775","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-genel-konular","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8775","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8775"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8775\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38301,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8775\/revisions\/38301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/b>Gazeteci, \u00c7erkes Kale “Adige Mak” (Adige Sesi) 17 Ocak 1991, M\u0131yekuape
\nKafkasya Ger\u00e7e\u011fi, Say\u0131 4, Nisan 1991, Sayfa, 6-7
\n<\/span> \u00c7eviri: Alhas Fidarok<\/p>\n