{"id":8788,"date":"2024-10-17T01:55:57","date_gmt":"2024-10-17T06:55:57","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8788"},"modified":"2024-10-17T16:46:41","modified_gmt":"2024-10-17T21:46:41","slug":"adige-halkinin-etnopedagojisi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/adige-halkinin-etnopedagojisi-2\/","title":{"rendered":"AD\u0130GE HALKININ ETNOPEDAGOJ\u0130S\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-41579\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-HALKININ-ETNOPEDAGOJISI-b-1.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-HALKININ-ETNOPEDAGOJISI-b-1.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-HALKININ-ETNOPEDAGOJISI-b-1-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><strong>\u015eORE \u0130brahim<\/strong><br \/>\n\u00c7eviri: AKHENATON (Peren\u0131ko)<\/p>\n<p>\u201cGO\u015eE\u011eE\u011e\u0130M YI\u011eIBZ\u201d eserinin kahramanlar\u0131 Go\u015fe\u011fa\u011f ve Kan\u015favo daha k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda tan\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131 ve birbirlerine b\u00fcy\u00fck bir sevgiyle ba\u011fl\u0131yd\u0131lar, vakti geldi\u011finde Kan\u015favo Go\u015fe\u011fa\u011f\u2019la evlenir. B\u00fcy\u00fck bir a\u015fkla s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri evlilikleri s\u0131ras\u0131nda k\u0131z ve erkek \u00e7ocuklar\u0131 oldu.Uzun s\u00fcrmedi mutluluklar\u0131 ve onlar\u0131 ans\u0131z\u0131n zor g\u00fcnler bekler oldu.<\/p>\n<p>Hikayede anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Go\u015fe\u011fa\u011f\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck ablas\u0131 Kara\u015fe\u015f, kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kendisi bildi\u011fi bitkisel ilac\u0131 Kan\u015favo\u2019ya i\u00e7irdi ve neticesinde Kan\u015favo hastaland\u0131.<\/p>\n<p>Go\u015fe\u011fa\u011f bir y\u0131l dayand\u0131, iki y\u0131l dayand\u0131, zor y\u0131llard\u0131.Sonras\u0131nda \u201cBu kad\u0131nca\u011f\u0131za daha fazla ac\u0131 \u00e7ektirmeye hakk\u0131m yok\u201d diyerek ve hastal\u0131\u011f\u0131n di\u011fer aile bireylerine bula\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla, al\u0131r ba\u015f\u0131n\u0131 gider Kan\u015favo, kimsenin izini s\u00fcrmeyece\u011fi uzaklara gider.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck bir a\u015fkla bezenmi\u015f evliliklerinin biti\u015f \u015fekline \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcr, g\u00fcnlerce a\u011flar Go\u015fe\u011fa\u011f, o \u00fcz\u00fcnt\u00fcler i\u00e7erisinde ba\u015f\u0131na gelenleri, duman\u0131 olmayan bir ate\u015fe benzeterek\u2026<\/p>\n<p>Ayy yay yay yay ayayay yay k\u00f6t\u00fc olanlara, u\u011fursuza\u2026ate\u015fler d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcler ailemin i\u00e7ine , haneme diyerek s\u00f6ylenmi\u015f\u2026<\/p>\n<p>Art\u0131k ne yapar\u0131m, neye yarar\u0131m gibi serzeni\u015flerle \u201c K\u00f6pe\u011fin bile yemeyece\u011fi bir kemik par\u00e7as\u0131\u201d gibi \u00e7aresiz kald\u0131m, demi\u015f. Farkl\u0131 materyaller\u00a0 de \u015fahitlik ediyordu ki , Adigelerin anadillerine k\u00f6k salm\u0131\u015f karakteristik de\u011ferlerin bir \u00e7oklar\u0131n\u0131 halk hikayelerinde , s\u00f6ylencelerinde bulmaktas\u0131n\u0131z. Anadillerini bilmenin, konu\u015fman\u0131n Adigeler i\u00e7in derin bir mana ve \u00f6nemi vard\u0131.Anadilin, \u201d\u0130nsano\u011flunun Can Damar\u0131 Dilidir\u201d eski s\u00f6z\u00fcnde oldu\u011fu gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc anlamlar\u0131 y\u00fcklendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>K. D. Vu\u015f\u0131nsik\u2019\u0131n deyi\u015fiyle \u201cDil, insano\u011flunun kendisine de \u00fclkesine de derin anlam ve do\u011fal zenginlikler y\u00fcklemektedir.Onlara can vermekte, \u00fclkenin do\u011fas\u0131na, temiz havas\u0131na, olan bitenine, ovalar\u0131na, da\u011flar\u0131na, tarlalar\u0131na, akarsular\u0131na, r\u00fczgarlar\u0131na, \u00e7akan \u015fim\u015feklerine, d\u00fc\u015fen y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131na ve\u00a0 seslerine ait d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131r. Anadillerin ba\u011fr\u0131ndan s\u00fcz\u00fclen berrak p\u0131narlar\u0131nda ya\u015fam\u0131 boyunca ge\u00e7irdi\u011fi olaylara bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 resmeden d\u00fc\u015f\u00fcnceler yer almaktad\u0131r. Her canl\u0131 zaman\u0131 geldi\u011finde t\u00fcm\u00fcyle bu d\u00fcnyadan ayr\u0131lmaktad\u0131r, ancak onlara ait izleri konu\u015fulanlar\u0131, dilde g\u00f6r\u00fcyoruz, buluyoruz. Anadilini kaybetmi\u015f halk\u0131n kendiside kaybolmaya, unutulmaya mahkumdur. Anadil kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece halk\u0131n duygular\u0131 diridir ve canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrer gider. Denilebilir ki halka yap\u0131lacak en b\u00fcy\u00fck zalimlik, onu anadilinden uzakla\u015ft\u0131rmak, mahrum etmek. \u0130\u015fte t\u00fcm bu izleri eski Adige s\u00f6z\u00fc \u201c \u0130nsano\u011flunun can damar\u0131 dilidir.\u201d Eski Adige s\u00f6z\u00fc, i\u00e7erisinde gizlemektedir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi t\u00fcm zamanlar\u0131n birikimi oldu\u011funu kabul ederek,\u00a0 her hangi bir zaman dilimine ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda say\u0131ca az olan halklar\u0131n dillerini terk etmelerini ve onlar\u0131n dillerini unutmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in bir tak\u0131m devlet politikalar\u0131 da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte, ya\u015fanan\u00a0 t\u00fcm bu geli\u015fmeler; anadilin korunmas\u0131 gerekti\u011fini, dili olmayan, dili konu\u015fulmayan halklar\u0131n yok olaca\u011f\u0131n\u0131, bu bak\u0131mdan dilin s\u00fcrekli zenginle\u015ftirilmesi, dilin halk\u0131n t\u00fcm kesimlerine anla\u015f\u0131labilir ve kullan\u0131labilirli\u011finin ileriye ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bu y\u00f6nde yap\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Bu bak\u0131\u015f ve s\u00f6ylemler, Adigelerin kendi dillerine vermeleri gereken \u00f6neme i\u015faret etmekte olup, onlar\u0131n kom\u015fu halklara olan ili\u015fkilerinde, onlar\u0131n\u00a0 dillerine sayg\u0131 g\u00f6stermeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendilerine bir eksiklik hissettiriyordu.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle t\u00fcm-Tarakan p\u015f\u0131li\u011finin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemde ba\u015flamak \u00fczere Ruslarla Adigelerin ekonomik ve politik\u00a0 d\u00fczeyde ili\u015fkilerin y\u00fcksek oldu\u011fu s\u0131ralarda, Adigeler Rus diline a\u015fina olmaya ba\u015flad\u0131lar. Bu yak\u0131nla\u015fmalar XIV-XV y\u00fczy\u0131llarda artarak devam etmekte, XVI y\u00fczy\u0131l d\u00f6neminde de ili\u015fkilerin en \u00fcst derecelerde oldu\u011fu bilinmektedir.<\/p>\n<p>Adige p\u015fileri \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 her y\u0131l Rusya\u2019ya okumaya ve \u00e7ar\u0131n muhaf\u0131z birli\u011fine (Koruma amac\u0131yla) g\u00f6rev almas\u0131 amac\u0131yla g\u00f6ndermekteydi.XVII y\u00fczy\u0131l d\u00f6neminde Adigelerin ya\u015fam alanlar\u0131na yak\u0131n yerlerde kurulan Rus stanitsalar\u0131nda (yerle\u015fim birimi) ya\u015fayan insanlarla, hem ekonomik, hem hem k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilerin yo\u011fun olarak ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve birbirlerine \u00f6zg\u00fcvenlerinin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz.Adigeler ve Rus stanitsalar\u0131nda bu ili\u015fkiler neticesinde dostluklar arkada\u015fl\u0131klar kurulmu\u015f, Ruslar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 ara\u00e7 gere\u00e7lerden g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda faydalanm\u0131\u015flar, \u00f6rneklerini kendileri de yapmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Ruslar\u0131n stanitsalar\u0131na yak\u0131n b\u00f6lgelerde bulunan Adige yerle\u015fke insanlar\u0131n\u0131n, hemen her birinin kar\u015f\u0131 taraftan yak\u0131n dostluklar geli\u015ftirdi\u011fi aileler bulunmaktayd\u0131.\u0130yi ili\u015fkilerin olmas\u0131n\u0131n, dostluklar\u0131n art\u0131\u015f g\u00f6stermesinin her iki taraf\u00e7a desteklendi\u011fi bilinmektedir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerin bu boyutta art\u0131\u015f g\u00f6stermesi esnas\u0131nda, Adigelerin kar\u015f\u0131 taraf\u0131n dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yak\u0131n planda g\u00f6zlemledi\u011fi, neticesinde, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 diyalogun gereklili\u011fi i\u00e7in Rus\u00e7a \u00f6\u011frenmeleri hususunda \u00e7abalar\u0131 olmu\u015ftur.Takip eden y\u0131llarda k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n Rus masallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye, \u015fark\u0131lar\u0131na ve \u00e7ocuk oyunlar\u0131na a\u015fina olmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n<p>\u0130leri gelen Adige aileleri \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u00f6zellikle Rus\u00e7a \u00f6\u011frenmeleri yolunda te\u015fvik ediyor, onlar\u0131 askeri okullara ve di\u011fer y\u00fcksek \u00f6\u011frenim merkezlerine g\u00f6ndermekteydi.Buralarda e\u011fitim g\u00f6ren ve Rus k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn gen\u00e7ler kendi insanlar\u0131na faydal\u0131 alabilecek bilgi ve kazan\u0131mlar\u0131 aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019da g\u00f6rev yapm\u0131\u015f bir ordu komutan\u0131n\u0131n benzer \u015fekilde e\u011fitim alan Adige gen\u00e7lerine y\u00f6nelik olarak, e\u011fitim ve \u00f6\u011frenim olarak \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 kalmamak i\u00e7in u\u011fra\u015f verdiklerini, \u00f6\u011frendikleri de\u011ferli bilgileri kendi insanlar\u0131yla payla\u015f\u0131m i\u00e7indeler, okul \u00f6\u011frencilerinin birlikte \u00f6\u011frendikleri, oynad\u0131klar\u0131 \u00e7ocuklara gen\u00e7lere y\u00f6nelik oyunlar\u0131 da\u011fl\u0131 \u00e7ocuklara ta\u015f\u0131m\u0131\u015flar onlar\u0131 bilgilendirerek, ho\u015fnut k\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Adigelerin kendileri de, hem Kafkasya\u2019da hem Rusya\u2019da ya\u015fayan di\u011fer halklara k\u00fclt\u00fcrlerinin zenginle\u015fmesi anlam\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur.Profes\u00f6r G.B.Pogav ve Balkar B.X. yazd\u0131klar\u0131na g\u00f6re; Adige isimlerinden \u201c\u015fumaho\u201d, \u201cbadine\u201d, Adige kelimeleri, \u201cbj\u0131n\u201d, \u201ckues\u0131\u201d, \u201ckame\u201d, \u201csane\u201d, \u201cj\u0131le\u201d(\u00e7\u0131le), \u201cvunafe\u201d (vuna\u015f\u00f6), ve benzerlerini Svanlar\u0131n, yunanl\u0131lar\u0131n, osetinlerin ve di\u011fer halklar\u0131n dillerine girmi\u015f ve kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Rusya kazaklar\u0131 ve Kafkasya\u2019daki di\u011fer yerle\u015fik halklar, Adigelerin ulusal giysilerini kullanm\u0131\u015flar (Siye, Adige kalpa\u011f\u0131, at binicili\u011finde kullan\u0131lan ko\u015fum malzemeleri gibileri \u00f6rnek al\u0131narak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r).Yine sebze meyve bah\u00e7ecilik u\u011fra\u015f\u0131 konusundaki zenginliklerin Kuban ve Karadeniz b\u00f6lgelerinde, bu u\u011fra\u015f\u0131n \u00f6rnek al\u0131narak yay\u0131l\u0131m\u0131na k\u00f6k te\u015fkil etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Benzeri ortak k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fimler halklar\u0131, dostane ili\u015fkilere sevk etmi\u015f, Adigeler Rus dilinin \u00f6\u011frenilmesine ve onlarla ileti\u015fim kurulmas\u0131na daha \u00e7ok \u00f6nem vermi\u015ftir. Adigeler; \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n kulaklar\u0131na s\u00fcrekli olarak Rus dilinin \u00f6\u011frenilmesi konusunda uyar\u0131da bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Bu ili\u015fkilerin yans\u0131malar\u0131n\u0131, izlerini eski s\u00f6ylencelerde, anlat\u0131mlarda g\u00f6rmekteyiz. \u00d6rnek olarak \u201cRus\u00e7a konu\u015fmay\u0131 bilmeyen, Rus k\u0131zd\u0131rand\u0131r\u201d oldu\u011fu anlat\u0131l\u0131r, eski s\u00f6zlerde onlara, bu dili bilmenin yeni dostluklara basamak te\u015fkil etti\u011fi anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcnl\u00fc Adige b\u00fcy\u00fckleri; Negume \u015eore, Han Ceriy, Hatehu\u015feko Kazi ve di\u011ferleri Rus dilinin \u00f6\u011frenilmesi ve k\u00fclt\u00fcrlerinin Adigeler taraf\u0131ndan bilinmesi gereklili\u011fine \u00e7ok defa de\u011finmi\u015flerdir.Hatehu\u015feko Kazi 1870 y\u0131llar\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131; Kabardeylerin ve Ruslar\u0131n aras\u0131nda geli\u015fen dostane ili\u015fkilerin ,Rus\u00e7a olmaks\u0131z\u0131n\u00a0 ya\u015fam bulamayaca\u011f\u0131n\u0131, bunu Kabardeylerin de bildi\u011fini, kabullendi\u011fini anlat\u0131r. Rus e\u011fitim \u00f6\u011fretim programlar\u0131nda kullan\u0131lan Kiril harflerinin Adigeler taraf\u0131ndan e\u011fitim arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n Ruslar\u0131 ve\u00a0 Kabardeyleri birbirlerine daha da yak\u0131nla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131, dostluk ve g\u00fcven ortam\u0131na katk\u0131 koyaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir.<\/p>\n<p>Di\u011fer halklar gibi Adigeler de, anadilini kullanmayanlara, kendi diline ilgi g\u00f6stermeyenlere, ele\u015ftirel bak\u0131\u015f getiren s\u00f6ylemleri, anektodlar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. \u201dSolucan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yere dudak b\u00fckermi\u015f\u201d \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu \u00fczere.<\/p>\n<p>Adige halk\u0131n\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi de\u011ferli \u015fahsiyetlerden \u015eerel\u0131ko N., Negume \u015e., Bersey V., Hatehu\u015feko K., Tanb\u0131y P., Pa\u015fe B. ve di\u011fer benzerleri anadil i\u00e7in t\u00fcm g\u00fc\u00e7lerini seferber etmi\u015flerdir. Yine ayn\u0131 ama\u00e7la din adamlar\u0131 (efendisi) i\u00e7erisinden de Adige yaz\u0131n\u0131n\u0131n hayata ge\u00e7mesi ve kendine \u00f6zg\u00fc alfabe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na u\u011fra\u015f verenler olmaktayd\u0131. Onlar\u0131n aras\u0131nda Hatevoko-Efendiyi (\u015eerel\u0131ko N.) sayabiliriz. Ancak kendisi, din adamlar\u0131n\u0131n bask\u0131lar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yakmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6zg\u00fcn Adige Alfabelerinin olu\u015fturulmas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar; Negume \u015e., Bersey V., Hate\u015feko K., Rus bilim adamlar\u0131n\u0131n da b\u00fcy\u00fck katk\u0131 ve destekleriyle beraber\u00a0 1853 y\u0131l\u0131nda Bersey Vumar Adige Alfabesini olu\u015fturdu. Bu konuda onun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, ilk Adige alfabesiyle Sivastapol\u2019da Adige \u00e7ocuklar\u0131na ilk e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Daha sonra 1862 y\u0131l\u0131nda Rus alfabesine ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmak ve \u00f6rnek al\u0131nmak suretiyle Kabardeyce \u00f6\u011frenim k\u0131lavuzu haz\u0131rland\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7erisinde Bersey Vumar\u2019da bulunmaktayd\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan Hatehu\u015feko Kazi\u00a0 ve di\u011ferleri de esinlenerek faydalanm\u0131\u015ft\u0131r. Hatehu\u015feko Kazi, ilk \u00f6nce, e\u011fitim \u00f6\u011fretime, Adige k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ve tarihine \u00f6ncelik verilerek, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklara e\u011fitim verilmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015flerdir. Kendisi, e\u011fitimini tamamlamas\u0131 s\u00fcreci i\u00e7erisinde, \u00fcnl\u00fc Rus Pedagogu K. D. Vu\u015finsk\u2019n\u0131n gen\u00e7lerin okumalar\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 kitaplara \u00f6ncelik ve a\u011f\u0131rl\u0131k verdi. Halk\u0131n bilin\u00e7lenmesi, yeni neslin ulusal bilin\u00e7le e\u011fitilmesi, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frenilmesi gibi, yararlan\u0131lmas\u0131 gerekli konu ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 faydalan\u0131lmas\u0131 \u00f6ncelikli unsurlar olarak y\u00fcre\u011finde ya\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1866 y\u0131l\u0131nda Rus alfabesi temel al\u0131nmak \u00fczere ilk Adigece kitap Hatehu\u015feko Kazi taraf\u0131ndan Tiflis\u2019te bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Sosr\u0131ko). Daha sonra Hatehu\u015feko Kazi taraf\u0131ndan Adigece e\u011fitim \u00f6\u011fretim verecek \u00f6\u011fretmenlerin se\u00e7imine, haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verilmi\u015ftir (Nal\u00e7ik\u2019te). Adige ayd\u0131nlar\u0131 anadilde e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uzun y\u0131llar y\u0131lmaks\u0131z\u0131n ve duraklamaks\u0131z\u0131n\u00a0 b\u00fcy\u00fck u\u011fra\u015flar vermi\u015flerdir.<\/p>\n<p>20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Baksan B\u00f6lgesi\u2019nde Tsa\u011fo Nuri ve D\u0131m Adem \u00f6nderleri olmak \u00fczere Adigece \u00d6\u011frenim Kitab\u0131 haz\u0131rland\u0131 ve medresede okutulmaya ba\u015flan\u0131ld\u0131. (Bu medresede Arap\u00e7a, Adigece, Astronomi, Fizik K\u00fclt\u00fcr dersleri Adigece \u00f6\u011fretilmekteydi.) Kitap bas\u0131m\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verildi ve bu d\u00f6nemde \u201cAdige Mak\u201d (Adigey\u2019in Sesi) ad\u0131yla ilk gazete \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz anadilde e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc \u00f6nder insanlar\u0131m\u0131z; Adigece e\u011fitimin, Adige halk\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 oldu\u011funa, gelece\u011finin ideali oldu\u011funa a\u011f\u0131rl\u0131k verdiler. D\u00fcnyada hi\u00e7bir \u00fcnl\u00fc pedagog yoktur ki, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ili\u015fkin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 sistemin i\u00e7ine anadilin \u00f6\u011frenilmesine ait konular olmas\u0131n. \u0130nsan\u0131n ilk e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim y\u0131llar\u0131nda kendi anadiliyle okumas\u0131, bu y\u00f6nde e\u011fitime ba\u015flamas\u0131, okul zenginli\u011fini de beraberinde getirir.<\/p>\n<p>Adige ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ,e\u011fitim adamlar\u0131n\u0131n Adige \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n kendi dilleriyle e\u011fitim alabilmesi i\u00e7in, verilen bunca u\u011fra\u015f\u0131n sonucunda kendimize ait bir yaz\u0131n\u0131m\u0131z, edebiyat\u0131m\u0131z olu\u015ftu. Adigece ya\u015fam buldu.<\/p>\n<p>Kendilerini minnetle ve sayg\u0131yla an\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Do\u011frusu 1917 Ekim Devrimi\u2019nden \u00f6nce yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tamam\u0131yla Adige halk\u0131na ula\u015fmas\u0131, mal edilmesi imkan\u0131 bulunmamaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Niye derseniz?<\/p>\n<p>O zamanki d\u00f6nemde Adige halk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131fsal yap\u0131 itibariyle i\u00e7inde bulundu\u011fu ortam, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n dilin ve k\u00fclt\u00fcrel temel \u00f6\u011felerin halk\u0131n tamam\u0131na ula\u015fmas\u0131ndan pek ho\u015fnut olmayacaklar\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Ekim Devrimi\u2019ni takiben Adigeler kendi ana dillerinde e\u011fitim ve \u00f6\u011frenim yapabilme ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131na ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u00c7ocuklar\u0131m\u0131z, okullar\u0131nda Adigece okutulmas\u0131na \u00f6zg\u00fcr k\u0131l\u0131nd\u0131lar. Adigelerin kendilerine ait literat\u00fcrleri, gazeteleri, dergileri oldu, kitaplar\u0131 bas\u0131ld\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#350;ORE &#304;brahim &Ccedil;eviri: AKHENATON (Peren&#305;ko) &ldquo;GO&#350;E&#286;E&#286;&#304;M YI&#286;IBZ&rdquo; eserinin kahramanlar&#305; Go&#351;e&#287;a&#287; ve Kan&#351;avo daha k&uuml;&ccedil;&uuml;k ya&#351;larda tan&#305;&#351;&#305;yorlard&#305; ve birbirlerine b&uuml;y&uuml;k bir sevgiyle ba&#287;l&#305;yd&#305;lar, vakti geldi&#287;inde Kan&#351;avo Go&#351;e&#287;a&#287;&rsquo;la evlenir. B&uuml;y&uuml;k bir a&#351;kla s&uuml;rd&uuml;rd&uuml;kleri evlilikleri s&#305;ras&#305;nda k&#305;z ve erkek &ccedil;ocuklar&#305; oldu.Uzun s&uuml;rmedi mutluluklar&#305; ve onlar&#305; ans&#305;z&#305;n zor g&uuml;nler bekler oldu. Hikayede anlat&#305;ld&#305;&#287;&#305;na g&ouml;re Go&#351;e&#287;a&#287;&rsquo;&#305;n b&uuml;y&uuml;k ablas&#305; Kara&#351;e&#351;, kar&#305;&#351;&#305;m&#305;n&#305; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-8788","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-genel-konular","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8788"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41583,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8788\/revisions\/41583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}