{"id":8849,"date":"2019-03-11T19:53:58","date_gmt":"2019-03-11T19:53:58","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8849"},"modified":"2019-03-11T19:53:58","modified_gmt":"2019-03-11T19:53:58","slug":"unlu-adige-dil-bilgini-batirbiy-birsir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/unlu-adige-dil-bilgini-batirbiy-birsir\/","title":{"rendered":"\u00dcNL\u00dc AD\u0130GE D\u0130L B\u0130LG\u0130N\u0130 BATIRBIY BIRSIR"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/418.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><b><span style=\"font-size: small;\"> Do\u00e7. Dr. Mir V\u0131nereko<br \/>\n<\/span><\/b> <span lang=\"TR\"> Adige tarihi ve K\u00fclt\u00fcr\u00fc K\u00fcrs\u00fcs\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/span><b><span><br \/>\n<\/span><\/b> <span>Adige Mak, 08 Nisan 2009<br \/>\n\u00c7eviri: HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z<\/span><\/p>\n<p>Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r tan\u0131nm\u0131\u015f bir dil bilgini, dilbilimleri uzman\u0131, profes\u00f6r, pedagoji ve sosyal bilimler \u00fczerine Rusya Akademisi ve AMAN (AMAH) akademisyenidir. Kendisine\u00a0 \u201cHalk e\u011fitimcisi\u201d, Adigey ve Kuban y\u00f6releri k\u0131demli bilim emek\u00e7isi unvanlar\u0131 da verildi.<\/p>\n<p>1966 y\u0131l\u0131ndan 2008 y\u0131l\u0131na de\u011fin\u00a0 Adigey Devlet \u00dcniversitesi\u2019nde (\u00f6nceleri \u00f6\u011fretmen enstit\u00fcs\u00fc idi) \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1992-1996 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda AC Bilim ve E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131. Dilbilimi \u00fczerine 50\u2019yi a\u015fk\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 vard\u0131r ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Orta ve y\u00fcksek e\u011fitim okullar\u0131 Adigece ders kitaplar\u0131n\u0131 da yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, dilbilimi \u00fczerine bir\u00e7ok \u00f6\u011frenciyi de mast\u0131r d\u00fczeyinde e\u011fitmi\u015ftir. Bu \u00f6\u011frencilerin bir\u00e7o\u011fu dilbilimleri uzman\u0131 olmu\u015f ve bilimsel unvana hak kazanm\u0131\u015ft\u0131r. AC Devlet Ba\u015fkan\u0131 Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fturulan Adige Dil Kurumu\u2019nun Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131d\u0131r. Adigey Devlet \u00dcniversitesi (AD\u00dc) ile Kabardey-Balkarya Devlet \u00dcniversitesi\u2019nin (KBD\u00dc) dilbilimi tezlerini kabul etme kurulu \u00fcyesidir. \u015eu s\u0131ralar AC Sosyal Bilimler Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (SBAE) m\u00fcd\u00fcr\u00fcd\u00fcr. <strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image2\/489-batirbiy2.GIF\" width=\"280\" height=\"210\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p><\/strong>S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu ki\u015fi yetkin bir Adige\u2019dir. Bu ki\u015fi <strong>Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r<\/strong>\u2019d\u0131r (\u0411\u044b\u0440\u0441\u044b\u0440 \u0411\u0430\u0442\u044b\u0440\u0431\u044b\u0439). Bilim ve e\u011fitimle ilgili olup da, Adige topra\u011f\u0131nda\u00a0\u00a0 Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131 tan\u0131mayan yoktur. Ki\u015finin ya\u015f\u0131, sadece ge\u00e7irdi\u011fi y\u0131llarla \u00f6l\u00e7\u00fclmez. Y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f olan, ama \u201cyedi\u011fi ka\u00e7mak\u00a0 ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6kle\u201d (\u043fI\u0430\u0441\u0442\u044d \u044b\u0433\u044a\u044d\u0448\u044a\u043e\u0443, \u00a0\u0443\u0430\u0448\u044a\u043e \u044b\u043b\u044a\u044d\u0433\u044a\u0443\u043c\u044d) yetinen \u00e7ok ki\u015fi de vard\u0131r.<\/p>\n<p>Ki\u015finin de\u011feri ortaya koydu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma \u00fcr\u00fcnleri ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. <strong> Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r<\/strong>, bir dilbilimci, filoloji doktoru, AD\u00dc\u2019nde profes\u00f6r ve SBAE m\u00fcd\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Adige dilbilimini ve Adige ulusunu ak\u0131lc\u0131\u00a0 ve bilimsel bir \u00e7izgide bilin\u00e7lendirmeye, korumaya ili\u015fkin \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olan biridir. Bu nedenle \u00fclke boyutunda \u00fcnlenmi\u015f olan Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019a verilmi\u015f \u00e7ok say\u0131da ba\u015far\u0131 belgesi de vard\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131nda, d\u00fcnya k\u00fct\u00fcr\u00fcn\u00fcn en \u00fcst de\u011ferlerine ula\u015fmay\u0131 hedeflemi\u015f biriydi B\u0131rs\u0131r, bu da onu\u00a0 ulusal konulara daha duyarl\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. Adige Devlet \u00d6\u011fretmen Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde (AD\u00d6E) hen\u00fcz bir y\u0131ll\u0131k \u00f6\u011frenci iken <strong>Zeyneb K\u2019era\u015f<\/strong>\u2019\u0131n deste\u011fiyle, dil e\u011fitimi almak \u00fczere <strong>Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r<\/strong>, \u00a0<strong>Nuh \u011e\u0131\u015f<\/strong> ile birlikte Tiflis \u00dcniversitesi Kafkas Dilleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019ne g\u00f6nderildi. Bu ikisi orada be\u015f y\u0131l i\u00e7inde 11 dil \u00f6\u011frendiler:Eski yaz\u0131l\u0131 dillerden <strong>Latince, Arap\u00e7a<\/strong>, \u015fimdiki Avrupa dillerinden <strong> Almanca, Rus\u00e7a<\/strong>, Kafkas dillerinden <strong>Adigece, Abhazca, Wub\u0131h dili, Da\u011f\u0131stan dilleri, G\u00fcrc\u00fcce<\/strong> vb.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 \u00c7erkes genci -Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r, A\u00e7erdan Abreg, Nuh \u011e\u0131\u015f- bir grup halinde \u00f6zel bir e\u011fitim ald\u0131lar ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n en yetkin biliminsanlar\u0131ndan eksiksiz bir yard\u0131m alma olana\u011f\u0131na kavu\u015ftular. Akademisyen <strong>Arnold \u00c7ikobava<\/strong> d\u00fcnya dillerini \u00f6\u011frenme konusunda kendine \u00f6zg\u00fc bir yol \u00e7izmi\u015f bir biliminsan\u0131yd\u0131, 8 cilt tutar\u0131ndaki G\u00fcrc\u00fcce ansiklopedik s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn de ba\u015f redakt\u00f6r\u00fc idi, Kafkas dilbilimi ve d\u00fcnya dilbilimi (Genel dilbilim) \u00fczerine 2 cilt monografisi ve di\u011fer alanlarda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunuyordu.<\/p>\n<p>\u00c7ikobava, be\u015f y\u0131l s\u00fcresince, \u00a0\u00f6\u011frencisini dilbilimi \u00fczerine derinlemesine e\u011fitti, ayr\u0131ca Adige ulusunun tarihi ile k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, B\u0131rs\u0131r ile birlikte belirli bir sisteme\/temele oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ikobava, Adige gen\u00e7lerinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 geli\u015ftiriyor, onlara \u00f6zg\u00fcr bir ulusal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunuyor ve d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcne daha yetkin yakla\u015f\u0131mlarda bulunmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyordu, gen\u00e7ler de akl\u0131 ve bilimi kullanarak yeteneklerini geli\u015ftirmi\u015f ve ortaya koymu\u015f oluyorlard\u0131.<\/p>\n<p>AD\u00d6E\u2019nde birka\u00e7 y\u0131ll\u0131k \u00f6\u011fretmen iken, uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in d\u00f6rt ay e\u011fitim g\u00f6rmek \u00fczere ikinci kez Tiflis\u2019e gitti. Bu d\u00f6rt ay boyunca <strong>Arnold \u00c7ikobava<\/strong>, her hafta d\u00f6rt saat genel dilbilimi \u00fczerine, teke tek Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019a\u00a0 ders verdi. Bu d\u00f6rt ay i\u00e7inde bu biliminsan\u0131 ile bilime daha yetkin bir ad\u0131m atm\u0131\u015f olan bu gen\u00e7 adam, hocas\u0131 ve kendisi, birbirlerinin dan\u0131\u015fmanlar\u0131, yard\u0131mc\u0131lar\u0131 ve s\u0131rda\u015flar\u0131 oldular. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu \u00e7izmi\u015f olduklar\u0131 bilim yolu, izleyen yirmi y\u0131lda da (Bakan iken, Adige Ulusal Fak\u00fcltesi dekan\u0131 iken, bug\u00fcn de) \u201cGenel dilbilimi\u201d (\u041e\u0431\u0449\u044d \u044f\u0437\u044b\u043a\u043e\u0437\u043d\u0430\u043d\u0438\u0435) kurallar\u0131 gere\u011fince\u00a0 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, ek olarak Rus Filoloji Fak\u00fcltesi\u2019nde de s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya dilbilimi anlay\u0131\u015f\u0131 ile Kafkas dilbilimi anlay\u0131\u015f\u0131 konular\u0131nda <strong>Arnold \u00c7ikobava<\/strong> , Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019a hocal\u0131k yapt\u0131, ancak kendisini Adige dilbilimi alan\u0131nda derinle\u015ftiren ki\u015fi de Prof. <strong>Georgiy<\/strong> <strong>Rogava<\/strong> oldu. Rogava\u2019n\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131, ince eleyip s\u0131k dokumas\u0131, \u00f6\u011frendi\u011fi her \u015feyi \u00f6\u011frencileriyle payla\u015fmas\u0131, \u00f6\u011frencileri taraf\u0131ndan s\u00fcrekli anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Adige dilbilimci <strong>Zeyneb K\u2019era\u015f<\/strong> da, ilk Adigece dil e\u011fitimini bir ba\u015f\u0131na <strong>Porf. G. Rogava<\/strong>\u2019dan alm\u0131\u015ft\u0131. Zeyneb anlat\u0131rd\u0131: <strong><em>\u201cBazan Grigoriy Vassarionovi\u00e7 Rogava, okuma salonuna benden \u00f6nce gitti\u011finde, ba\u015fucumda iman tazelerdi: \u201cZeyneb, ba\u011f\u0131\u015fla beni, bug\u00fcn bilmeden senden \u00f6nce dershaneye gelmi\u015f oldum\u201d<\/em><\/strong> derdi. Yapmac\u0131k bir davran\u0131\u015f\u0131 de\u011fildi bu davran\u0131\u015f\u0131. Bu, G. Rogava\u2019n\u0131n bir inceli\u011fi, bir t\u00fcr \u00f6z\u00fcr dileme bi\u00e7imi olurdu. O denli yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00f6\u011frenci toplulu\u011fu i\u00e7inde, bir\u00e7ok Adige genci de bilmedikleri bir bilim dal\u0131nda e\u011fitim al\u0131yor ve yeti\u015fiyorlard\u0131. Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r da o \u00f6\u011frencilerden biriydi.<\/p>\n<p>G. Rogava\u2019dan ald\u0131klar\u0131 bilimsel tat, Adige gen\u00e7lerinin de ruhuna yans\u0131d\u0131, Tiflis \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6rm\u00fc\u015f olduklar\u0131 \u00a0e\u011fitim, bu gen\u00e7lerin g\u00fcc\u00fcne g\u00fc\u00e7 katt\u0131. B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n yorulmadan, usanmadan ve ko\u015fu\u015fturarak\u00a0 Adigece\u2019nin temel kurallar\u0131n\u0131 \u00f6nemli bir boyutta geli\u015ftirmi\u015f olmas\u0131, alm\u0131\u015f oldu\u011fu bu yo\u011fun e\u011fitimden kaynaklanmaktad\u0131r. B\u0131rs\u0131r, hocas\u0131 <strong>G. Rogava<\/strong>\u2019dan s\u00f6z ederken, <strong><em>\u201cOnun yard\u0131mlar\u0131 olmasayd\u0131, biz Adige dilbilimcileri, y\u00fczy\u0131l u\u011fra\u015fsak bile, Adigece\u2019nin derinli\u011fine b\u00f6ylesine ula\u015famazd\u0131k\u201d<\/em><\/strong> diyor s\u0131k s\u0131k.<\/p>\n<p><strong> Arnold \u00c7ikobava <\/strong> ve<strong> Georgiy Rogava<\/strong> ile birlikte, ayn\u0131 do\u011frultuda d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 ve dilbilimini geli\u015ftiriyor, \u00fcnl\u00fc Abhazca uzman\u0131 <strong> Ketevan Lomtatidze<\/strong> ve dil teorisi alan\u0131nda \u00f6nde biliminsanlar\u0131ndan olan <strong>Tinatin \u015earadzenidze<\/strong>\u2019den yard\u0131mlar al\u0131yorlard\u0131. Bu son iki bilgin kad\u0131n, Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n\u00a0 Kafkas dilbilimi ve\u00a0 d\u00fcnya dilbilimi ile tan\u0131\u015fmalar\u0131nda yol g\u00f6sterici roller\u00a0 \u00fcstlendiler. Bu ki\u015filer sayesinde <strong>Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r<\/strong> fiil k\u00f6klerini g\u00f6rme, tan\u0131ma, belirleme ve onlar\u0131 bir bilimsel kurala ba\u011flama\u00a0 olana\u011f\u0131na eri\u015fti.<\/p>\n<p>Bilim, insan akl\u0131n\u0131 geli\u015ftiren bir olgudur. Sizi bilgilendirici yanlar\u0131\u00a0 olan bir insanla, \u00f6zellikle bilime susam\u0131\u015f \u00f6\u011frenciler e\u011fitmi\u015f ve onlar\u0131 yeti\u015ftirmi\u015f olan biri ile kar\u015f\u0131la\u015fmak bir mutluluk kayna\u011f\u0131 \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131r .<\/p>\n<p>Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r, Adige fiili \u00fczerine dilbilimi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla doktoras\u0131n\u0131 verdi ve Adige fiili (eylemi) konusunda derinle\u015fti.<\/p>\n<p>\u00ab\u0421\u0442\u0440\u0443\u043a\u0442\u0443\u0440\u0430 \u0438 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0433\u043b\u0430\u0433\u043e\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u043e\u0441\u043d\u043e\u00ad\u0432\u044b \u0430\u0434\u044b\u0433\u0441\u043a\u0438\u0445 \u044f\u0437\u044b\u043a\u043e\u0432\u00bb (Adige dillerinin\u00a0 fiil yap\u0131s\u0131n\u0131n kurulu\u015fu) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\/kitab\u0131 Adige fiilinin (\u0433\u043b\u0430\u0433\u043e\u043b) bir t\u00fcrk\u00fcs\u00fc\/m\u00fczi\u011fi (\u043f\u0449\u044b\u043d\u0430\u043b\u044a) de\u011ferindedir. Bu kitab\u0131 okurken ve bu arada fiillerin k\u00f6k kurulu\u015funu yazarla birlikte incelemeye al\u0131rken, b\u00fcy\u00fck bir \u015fiirle bezenmi\u015f bir bilimsel olu\u015fumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131yor, \u015fimdiye de\u011fin insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin eri\u015fmemi\u015f oldu\u011fu bir\u00e7ok gizi, sakl\u0131 \u015feyi fark\u0131nda olmadan kavramaya ba\u015fl\u0131yorsun (*).<\/p>\n<p>Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n kitab\u0131, dili d\u00fc\u015f\u00fcncenin bir \u00f6\u011fesi olarak sunmakla yetinmiyor, dili \u00f6l\u00e7\u00fcyor, sars\u0131yor, fiil k\u00f6klerini di\u011fer Kafkas dillerindeki fiil k\u00f6kleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor, \u00f6l\u00e7\u00fcyor, benzeyen ya da ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fen yanlar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bir insana de\u011fer verir gibi, ulusunun d\u00fc\u015f\u00fcncesini, d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f bi\u00e7imini ve olup biten her \u015feyi anlatan ve bir dil s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc olan fiilin \u00f6zelliklerini bir dizgiye g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015f olarak kitapta buluyorsun. Do\u011furulmu\u015f (\u041b\u044a\u0444\u044b\u0433\u044a\u044d\u043c\u043aI\u044d) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden ana-babalar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u00a0 alg\u0131lanabilmesi gibi, fiil kurulu\u015fu ile de ulusun derin d\u00fcnyas\u0131na bir dal\u0131\u015f yap\u0131yorsun ve b\u00f6ylece ulus bilgisi daha bir anla\u015f\u0131l\u0131r oluyor, ulusun ge\u00e7irdi\u011fi a\u015famalar\u0131n anahtarlar\u0131 da insan\u0131n eline ge\u00e7mi\u015f oluyor.<\/p>\n<p>Bu konuda bir \u00f6rnek. Adigece ve Abhazca fiil k\u00f6kleri bir fonem (ses) farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterir, bu farkl\u0131l\u0131\u011fa B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda birka\u00e7 yerde rastlan\u0131r. Bu t\u00fcr farkl\u0131 sesli s\u00f6zc\u00fcklere de \u00f6rnekler veriliyor. S\u00f6zgeli\u015fi, Adige fiilindeki\u00a0 <strong>\u201cd\u201d [\u0434] <\/strong>kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak Abhazca\u2019da <strong>\u201cdz\u201d<\/strong>\u2019nin<strong> [\u0434\u0437] <\/strong>kullan\u0131lmas\u0131 gibi. Bu farkl\u0131 ses \u00f6zelli\u011fine, ulus ad\u0131 <strong>\u201czih\u201d<\/strong> (<strong>\u0437\u0438\u0445) <\/strong> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de bir \u00f6rnektir ve bir Abhaz s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc olan <strong>\u201cadz\u0131h\u2019e\u201d (\u0430\u0434\u0437\u044b\u0445\u044d) <\/strong>s\u00f6yleni\u015finin bir varyant\u0131 olarak eski Grek\u00e7eye de ge\u00e7mi\u015ftir, bu Abhaz s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc\u00a0 <strong>\u201cadige\u201d (\u0430\u0434\u044b\u0433\u044d) <\/strong>bi\u00e7iminde yeni bir\u00a0 ulus ad\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr:Adigece- <strong>a-d\u0131-ge<\/strong> (<strong>\u0430-\u0434\u044b-\u0433\u044d), <\/strong>Abhazca \u2013<strong>a-dz-\u0131h\u2019e (\u0430-\u0434\u0437-\u044b\u0445\u044d), <\/strong>Eski Grek\u00e7e- <strong>z-ih\u2019 (\u0437-\u0438\u0445). <\/strong><\/p>\n<p>B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, bilimsel a\u00e7\u0131klamas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f tek bir fiil, tek bir s\u00f6zc\u00fck yoktur, ayr\u0131ca tek bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn olsun, gereksiz kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin tek bir \u00f6rnek bile bulunmamaktad\u0131r. Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r, dilbilimi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda beklentinin \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 sunmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r, hi\u00e7bir \u015feyi yapmam\u0131\u015f olsa bile, fiil \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bile bir ba\u015f\u0131na,\u00fcnlenmek i\u00e7in yeterli olurdu. Ulusal bilim ve ulusal k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde fiilin k\u00f6klerinin kaybolmamas\u0131 ve fiilin belirlenmesi i\u00e7in, o, gerekli yolu a\u00e7ma, her bir fiil k\u00f6k\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sunarak, ona bir d\u00fczen verme, bunu bilim d\u00fcnyas\u0131na ve ulusuna bir arma\u011fan olarak b\u0131rakma onuruna eri\u015fmi\u015f bir ki\u015fidir B\u0131rs\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fka B. B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n daha bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bir inci gibi dizilmi\u015f olarak Adige dilbilimi i\u00e7erisindeki yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda Adigece\u2019nin ses dizgesi i\u00e7indeki lateral seslerden \u201cl\u201d [\u043b], \u00a0\u201ctl\u201d [\u043b\u044a], \u00a0\u201cl\u2019\u201d [\u043bI] seslerinin Kafkas dillerindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun gibi, dilbiliminin d\u00f6neme\u00e7 noktalar\u0131nda, hala yeterince \u00e7\u00f6z\u00fcmlenememi\u015f, kesinlik kazand\u0131r\u0131lamam\u0131\u015f, ancak arkeolojik kaz\u0131larda, kaz\u0131 \u00f6rneklerine bak\u0131larak, kaz\u0131 yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmayaca\u011f\u0131na karar verilmesi gibi, Bat\u0131rb\u0131y B\u0131rs\u0131r\u2019\u0131n gidilecek yola ili\u015fkin olarak \u0131\u015f\u0131k tuttu\u011fu daha\u00a0 bir\u00e7ok \u00f6rnek \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 vard\u0131r. Bu kazan\u0131mlar\u0131n bundan sonras\u0131 i\u00e7in yap\u0131lacak dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda birer \u00f6rnek, birer dayanak ve birer \u00e7\u0131k\u0131\u015f yeri olu\u015fturmalar\u0131n\u0131 umuyor ve diliyoruz.<\/p>\n<p>(*) Dostum Ali \u00c7urey\u2019in kulaklar\u0131 \u00e7\u0131nlas\u0131n. -HCY<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do&ccedil;. Dr. Mir V&#305;nereko Adige tarihi ve K&uuml;lt&uuml;r&uuml; K&uuml;rs&uuml;s&uuml; &Ouml;&#287;retim &Uuml;yesi Adige Mak, 08 Nisan 2009 &Ccedil;eviri: HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z Bat&#305;rb&#305;y B&#305;rs&#305;r tan&#305;nm&#305;&#351; bir dil bilgini, dilbilimleri uzman&#305;, profes&ouml;r, pedagoji ve sosyal bilimler &uuml;zerine Rusya Akademisi ve AMAN (AMAH) akademisyenidir. Kendisine&nbsp; &ldquo;Halk e&#287;itimcisi&rdquo;, Adigey ve Kuban y&ouml;releri k&#305;demli bilim emek&ccedil;isi unvanlar&#305; da verildi. 1966 y&#305;l&#305;ndan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-8849","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-genel-konular","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8849"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8857,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8849\/revisions\/8857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}