{"id":8882,"date":"2019-03-11T20:34:53","date_gmt":"2019-03-12T01:34:53","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=8882"},"modified":"2020-09-26T15:26:20","modified_gmt":"2020-09-26T20:26:20","slug":"su-bizim-sahipsiz-lazca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/su-bizim-sahipsiz-lazca\/","title":{"rendered":"\u015eU B\u0130Z\u0130M SAH\u0130PS\u0130Z LAZCA"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/558.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><b> <span style=\"font-size: small;\">Ali \u0130hsan Aksamaz<br \/>\n<\/span><\/b> <span lang=\"TR\">4. Uluslar Aras\u0131 Kat\u0131l\u0131ml\u0131 4. Ana Dili Sempozyumu sunumu<\/span><\/p>\n<blockquote><p><em><strong> \u10d9\u10d0\u10e0\u10e2\u10d0\u10dc\u10d4\u10dc\u10d0\u10e5\u10d8\u10d0\u10dc\u10d0\u10e1\u10e5\u10dd\u10e6\u10d8\u10e0\u10e1<br \/>\nK&#8217;art&#8217;a nena kianas ko\u011firs<br \/>\nT\u00fcm diller e\u015fit derecede de\u011ferlidir.<\/strong><br \/>\nAli \u0130hsan Aksamaz (**)<br \/>\n<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Lazca ve Megrelce, Kolkh dili olarak da bilinen \u201cZanca\u201dn\u0131n iki diyalektidir. Lazca, tarihsel olarak Rize&#8217;nin Pazar (Atina), Arde\u015fen (Art\u2019a\u015feni), \u00c7aml\u0131hem\u015fin (Vija), F\u0131nd\u0131kl\u0131 (Vitze), Artvin&#8217;in Arhavi (Arkabi) ve Hopa (Khopa), Bor\u00e7ka il\u00e7elerinde; G\u00fcrcistan \/ Acaristan&#8217;\u0131n Batumi kenti civar\u0131nda; Abhazya&#8217;da ve Doksan\u00fc\u00e7 Harbi&#8217;nden (1877- 1878) sonra Osmanl\u0131 y\u00f6netimi d\u0131\u015f\u0131nda kalan ve sava\u015ftan etkilenen di\u011fer b\u00f6lgelerden g\u00f6\u00e7 ederek Ak\u00e7akoca, Karam\u00fcrsel, Sapanca, Yalova vb. muhacir k\u00f6ylerinde topluca ve da\u011f\u0131n\u0131k olarak ya\u015fayanlar aras\u0131nda konu\u015fulmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Lazca\u2019y\u0131 ka\u00e7 ki\u015finin konu\u015ftu\u011funa somut bilgiler bulunmamakta, verilen rakamlar tahminden \u00f6teye ge\u00e7ememektedir. Konu\u015fanlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 ne kadar olursa olsun, Lazca da \u00fclkemizin anadillerinden bir tanesidir.<\/p>\n<p>Bilinmeyen zamanlarda Lazca\u2019n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, geli\u015fmesi ve ya\u015famas\u0131n\u0131, ku\u015fkusuz bu dili konu\u015fanlar\u0131n, o zamanlar ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerellikteki \u00fcretim, m\u00fclkiyet ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkileri belirlemi\u015ftir. O d\u00f6nemlerdeki \u00fcretim, m\u00fclkiyet ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkileri Lazca\u2019y\u0131 ya\u015fatm\u0131\u015f, bu ili\u015fkiler Lazca \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6ylelikle do\u011fa, insan, \u00fcretim ve bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 di\u011fer ili\u015fkiler Lazca\u2019y\u0131 ya\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r. Paganl\u0131k ard\u0131ndan H\u0131ristiyanl\u0131k ve ard\u0131ndan gelen M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k;\u00a0\u00fcretim, m\u00fclkiyet ve payla\u015f\u0131m ili\u015fkilerine, dolay\u0131s\u0131yla da Lazca\u2019ya \u00f6tesinden berisinden bir \u015feyler vermi\u015f, bir \u015feyler al\u0131p g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Nafaka ekonomisi ili\u015fkilerinin hakim oldu\u011fu ve bununla birlikte kara ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok zor ve bazen imkans\u0131z olmas\u0131, Lazca\u2019y\u0131 kendi co\u011frafyas\u0131nda ayakta tutan \u00f6nemli fakt\u00f6rlerdendir. 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren Lazca\u2019n\u0131n konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6renin Osmanl\u0131 \u00dclkesine kat\u0131lmas\u0131 ve \u0130slamla\u015fma s\u00fcrecinin ba\u015flamas\u0131, Lazca\u2019y\u0131 ya\u015fatan nafaka ekonomisi ili\u015fkilerinde \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fikli\u011fi meydana getirmedi. Ancak iki-dillilik prosesi ba\u015flad\u0131. Yani; Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019si de \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde y\u00f6rede k\u00f6k salmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>D\u00f6nemin Osmanl\u0131 y\u00f6neticileri; \u00fclke zenginliklerini ticaret ve sanayi sermayesinin ba\u011f\u0131ms\u0131z geli\u015fmesi y\u00f6n\u00fcnde kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in politikalar geli\u015ftiremedi. Osmanl\u0131 \u00dclkesi 18. y\u00fczy\u0131ldan itibaren, emperyalizmin g\u00fcd\u00fcm\u00fcne girdi. B\u00f6ylece \u00fclkemiz Bat\u0131l\u0131 kapitalistlerin bir ham madde deposu, pazar\u0131 ve askeri g\u00fcc\u00fc haline geldi. Osmanl\u0131 y\u00f6netimi, farkl\u0131 halklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel otonomi taleplerine cevap verecek, onlar\u0131 bir arada tutacak politikalar da geli\u015ftiremedi. Bunun yerine \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelelerini kanla bo\u011fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 y\u00f6netimi, do\u011fru politikalar \u00fcretemedi\u011fi i\u00e7in de, y\u00f6netimi alt\u0131ndaki kimi halklar\u0131 \u00e7e\u015fitli<\/p>\n<p>Emperyalistlerin saf\u0131na atm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p>\u00c7e\u015fitli emperyalistlerin Osmanl\u0131 \u00dclkesine el koymas\u0131 ve emperyalistler aras\u0131 safla\u015fmalarla birlikte ortaya \u00e7\u0131kan yeni sosyal olgular, Lazca\u2019y\u0131 ve Lazca\u2019n\u0131n konu\u015fuldu\u011fu tarihsel b\u00f6lgeleri de etkilemeye ba\u015flad\u0131. Mesela Osmanl\u0131-Rus Sava\u015flar\u0131, Do\u011fu Karadeniz y\u00f6resinde tarihsel olarak konu\u015fulan Lazca\u2019y\u0131 derinden etkiledi; o y\u00f6rede Lazca\u2019y\u0131 konu\u015fanlar\u0131n seyrelmesine sebep oldu. Lazca\u2019y\u0131 konu\u015fanlar\u0131n tarihsel olarak toplu ya\u015fad\u0131klar\u0131 y\u00f6redeki azalmalar\u0131 \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken \u00e7e\u015fitli olumsuz geli\u015fmelere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<strong><br \/>\n<\/strong><br \/>\nH\u0131ristiyan bir ge\u00e7mi\u015fi de olan Lazca\u2019n\u0131n ilk yaz\u0131l\u0131 ge\u00e7mi\u015fi ve bunun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin bilgilerimiz \u00e7e\u015fitli sebeplerden \u015fimdilik yetersiz ve eksiktir. Ku\u015fkusuz Frans\u0131z Devrimi\u2019nin Osmanl\u0131 \u00dclkesine etkileri yerel diller alan\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu ba\u011flamda Anadili Lazca olan ayd\u0131nlar da bu geli\u015fmelerden etkilendiler. Burada, Lazca\u2019n\u0131n son y\u00fczy\u0131l\u0131na ili\u015fkin edinebildi\u011fimiz bilgileri payla\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn. Osmanl\u0131 \u00dclkesinde Lazca\u2019ya ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar konusunda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan isim Hopal\u0131 Faik Efendi\u2019dir. Hopal\u0131 Faik Efendi, Sultan 2. Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde Lazca Alfabe olu\u015fturmak i\u00e7in giri\u015fimlerde bulunur. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 ho\u015f kar\u015f\u0131lanmaz. Tutuklan\u0131r. Zindana at\u0131l\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 yak\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Ge\u00e7mi\u015fte Lazca \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapan ve eserler ortaya koyan yabanc\u0131lar aras\u0131nda\u00a0Alman Georg Rosen, Rus Nilolay Marr, Alman Friedrich Kluge, Frans\u0131z Georges Dum\u00e9zil\u2019in adlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u00a0Georg Rosen\u2019in k\u0131sa bir Lazca Gramer \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 vard\u0131r. Nilolay Marr\u2019\u0131n Lazca Gramer \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve eklindeki s\u00f6zl\u00fck, bug\u00fcne kadar yap\u0131lm\u0131\u015f en kapsaml\u0131 ve en ciddi akademik \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Friedrich Kluge, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda alan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yaparak Lazca metinler derlemi\u015ftir. Frans\u0131z dilbilimci Georges Dum\u00e9zil\u2019in 1937\u2019de Paris\u2019te yay\u0131nlanan \u201cContes Lazes\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\u00a0ile\u00a01967\u2019de yine Paris\u2019te yay\u0131nlanan \u201cDocuments Anatoliens Sur Les Langues et Les Traditions Du Caucase, IV : R\u00e9cits Lazes en Dialecte d&#8217;Arhavi (Parler du \u015eenk\u00f6y)\u201d adl\u0131 Lazca derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Bu yabanc\u0131 dilbilimciler, \u201cakademik\u201d saikle hareket etmi\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 akademisyenlerin hizmetine sunmu\u015flard\u0131r. Fakat Georges Dum\u00e9zil\u2019in\u00a0belirtti\u011fim her iki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken \u00f6zelliklere sahiptir<\/p>\n<p>\u201cAkademik\u201d saiklerin d\u0131\u015f\u0131nda, \u201canadil \u00f6\u011fretimi\u201d amac\u0131yla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ve bizim bilebildi\u011fimiz Lazca ilk kitap \u201cAlboni\u201ddir, yani Alfabe. 72 sayfadan olu\u015fan bu kitap ilkokul birinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencileri i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f. \u00d6n kapakta bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer ve tarih olarak \u2018Abazastani\u015f Jumhuriyeti\u015fi gamam\u015fqumala-Sokhumi,1935\u2019 ibaresi yer al\u0131yor. Yazar\u0131 \u0130skender T\u2019sita\u015fi. \u201cAlboni\u201dden sonra Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve bizim edinebildi\u011fimiz bir di\u011fer kitap da \u0130skender T\u2019sita\u015fi imzal\u0131 ve \u201cOk\u2019itxu\u015feni Supara\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. 85 sayfadan olu\u015fan ve ilkokul ikinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencileri i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f bu kitab\u0131n \u00f6n kapa\u011f\u0131nda da \u015fu ibare yer al\u0131yor: Sokhumi- Abazastani\u015fi devleti\u015f gamam\u015fqumala, 1937. 1929 y\u0131l\u0131nda Lazca olarak yay\u0131nlanmaya ba\u015flayan \u201cM\u00e7\u2019ita Muruntskhi\u201d, yani \u201cK\u0131z\u0131l Y\u0131ld\u0131z\u201d adl\u0131 Lazca gazetede yay\u0131nlanan baz\u0131 haberlerin izi s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde esas olarak Acaristan ve Abhazya\u2019da Lazca anadil derslerinin de bulundu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Lazca anadil derslerinde okutulan, Lazca ders kitaplar\u0131 Latin alfabesine dayal\u0131 Laz alfabesi ile haz\u0131rlanm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Sovyet Y\u00f6netiminin, Acaristan ve Abhazya\u2019daki Lazca anadil derslerine ili\u015fkin bu uygulamalar\u0131, ne yaz\u0131k ki k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc ve 1940\u2019lara varmadan Lazca anadil dersleri iptal edildi. Ancak Tiflis\u2019te, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde, \u00e7e\u015fitli \u201csaiklerle\u201d ve \u201cakademik\u201d ama\u00e7larla da olsa, i\u00e7inde Lazca gramer analizleri ve \u00e7e\u015fitli derleme metinleri de i\u00e7eren, bizim bilebildi\u011fimiz\u00a0bir ka\u00e7 kitap daha yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Elimizde bulunan bu kitaplar \u015funlar:<\/p>\n<p>Arnold \u00c7ikobava\u2019n\u0131n 1936 tarihli \u201c\u00c7\u2019anuri Gramat\u2019ik\u2019uli Anazili\u201d, Sergi Ji\u011fent\u2019i\u2019nin 1938 tarihli \u201c\u00c7\u2019anuri T\u2019ekt\u2019ebi\u201d, \u0130rine Asatiani\u2019nin 1974 tarihli \u201c\u00c7\u2019anuri (Lazuri) T\u2019ekst\u2019ebi\u201d, Guram K\u2019art\u2019ozia\u2019n\u0131n 1974 tarihli \u201cLazuri T\u2019ekt\u2019ebi\u201d, Natela Kutelia ve\u00a0Sergi Cikia\u2019n\u0131n katk\u0131 sunduklar\u0131 \u201cLazuri P\u2019aramitepe\u201d ve\u00a0yine Guram K\u2019art\u2019ozia\u2019n\u0131n 1993 tarihli \u201cLazuri T\u2019ekt\u2019ebi\u201d. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar Latin alfabesi ile de\u011fil, G\u00fcrcistan\u2019da kullan\u0131lan \u201cKartuli Anbani\u201d ile yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Lazca konu\u015fanlar\u0131n en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de, bunlar\u0131n da hi\u00e7 de az\u0131msanmayacak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc tarihsel olarak Lazca\u2019n\u0131n konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6rede ya\u015famalar\u0131na ve bu y\u00f6relerle s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 bulunmas\u0131na ra\u011fmen, T\u00fcrkiye\u2019de Lazca ve Lazca\u2019ya ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ge\u00e7mi\u015fi \u00e7ok yenidir. Ancak \u201cakademik\u201d denilebilecek bu yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n da, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde daha \u00f6nce yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalardan al\u0131nt\u0131 oldu\u011funu belirtmekte fayda var. K\u0131saca s\u00f6ylersek, T\u00fcrkiye\u2019de Lazca\u2019n\u0131n yaz\u0131 ser\u00fcveni Sovyetler Birli\u011finin kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 mirasla, ancak \u201cakademik\u201d denilebilecek anlamda yoluna devam edebilmektedir. Lazca\u2019n\u0131n kullan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bakarsak, yine, Eski Sovyetler Birli\u011fi vatanda\u015f\u0131 olanlar\u0131n \u00e7ok ak\u0131c\u0131 ve d\u00fczg\u00fcn bir Lazca konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleriz.\u00a0Bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de di\u011fer k\u0131sm\u0131 Acaristan, G\u00fcrcistan\u2019da bulunan Sarp(i) k\u00f6y\u00fcn\u00fc \u00f6rnek olarak al\u0131rsak, burada ya\u015fayanlar\u0131n Rus\u00e7ay\u0131 da, G\u00fcrc\u00fcceyi de Lazca\u2019y\u0131 da \u00e7ok iyi bilip konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bunun bir\u00e7ok sebebi vard\u0131r. Ancak biz \u015fimdi, esas olarak T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulan Lazca\u2019n\u0131n durumunu sorgulamak durumunday\u0131z.<\/p>\n<p>1930\u2019lu y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019deki Lazca neler ya\u015fad\u0131?! Lazca\u2019n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc durumunu anlamak i\u00e7in, 1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ciddi olarak irdelenmesi gerekiyor. 1920\u2019li y\u0131llar\u0131n ilk yar\u0131s\u0131na kadar, anadili olan bir yerelli\u011fe sahip insanlar do\u011fmu\u015flar, ya\u015fam\u0131\u015flar ve \u00f6lm\u00fc\u015fler. Nesiller devam etmi\u015f. Anadilleri do\u011fum, ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcmde kendilerini ifade etmeye yetmi\u015f. Yerellikte tek dillilik, yerelli\u011fin anadili b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hakimdir. \u00dcretim \u00e7o\u011funlukla g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye y\u00f6neliktir; nafaka ekonomisi ili\u015fkileri hakimdir. Yine bu d\u00f6nem, \u00f6zelli\u011fi gere\u011fi i\u00e7ine kapan\u0131kt\u0131r. Bu durum ise, yerelli\u011fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flar. Dolay\u0131s\u0131yla da yerellik, o yerellikteki anadilin konu\u015fulmas\u0131, ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131lmas\u0131 ve korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yerelli\u011fin i\u00e7ine do\u011fan bir \u00e7ocuk, meyvelerin adlar\u0131n\u0131; g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, g\u00fcne\u015f, bulut, ay, y\u0131ld\u0131zlar, toprak, suyu; \u201cay\u0131pl\u0131- ay\u0131ps\u0131z\u201d b\u00fct\u00fcn organlar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131; tohum ve yenilen yemekleri; \u00fcretim ve \u00fcretirken kulland\u0131klar\u0131 aletlerin adlar\u0131n\u0131; g\u00f6r\u00fclen, kavranan her \u015feyi; inan\u00e7, do\u011fum, \u00f6l\u00fcm, korku, sevin\u00e7, kavga, a\u015fk ve dostluk, imeceyi anadil ile \u00f6\u011frenir. \u00c7ocuk anadil ile \u015fekillenir. \u00c7evresini tan\u0131maya, anlamaya ve kendisini ifade etmeye ba\u015flar; \u00fcretime katk\u0131da bulunur.<\/p>\n<p>CHP&#8217;nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc 1930&#8217;larda g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye y\u00f6nelik nafaka ekonomisi ili\u015fkilerinin hakim oldu\u011fu Lazca\u2019n\u0131n da konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6relerde ulusal sanayinin kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerini ve kurumlar\u0131n\u0131 geli\u015ftiremedi, yerel \u00fcretim ili\u015fkilerini tasfiye edemedi ve bu sebeple de Lazca\u2019y\u0131 do\u011fal bir yok olu\u015f s\u00fcrecine s\u00fcr\u00fckleyemedi. \u0130ki dillili\u011fi destekleyecek ve geli\u015ftirecek politikalar\u00a0yerine, Lazca\u2019n\u0131n burjuva resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleri ile ortadan\u00a0kald\u0131r\u0131ld\u0131. Bu ba\u011flamda \u00a0asimilasyon\u00a0politikalar\u0131 ve bask\u0131lar uyguland\u0131, korku havas\u0131 olu\u015fturuldu. CHP&#8217;nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, Lazca\u2019y\u0131 k\u00f6ye ve eve\u00a0hapsetme ve sonra da yok etme politikalar\u0131 uygulad\u0131.<br \/>\nArhavili M. Recai \u00d6zg\u00fcn \u015funlar\u0131 anlat\u0131yor: \u201c\u2026Otuzlu y\u0131llarda okullarda Temizlik ve \u0130ntizam Kolu, K\u0131z\u0131lay Kolu&#8230; gibi isimlerle \u00e7al\u0131\u015fma kollar\u0131 olu\u015fturulurdu&#8230; Bunlar aras\u0131nda \u201cLazca Konu\u015fanlarla M\u00fccadele Kolu\u201d diye bir kol daha vard\u0131. Ben d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci s\u0131n\u0131fta iken bir m\u00fcddet bu kolun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum&#8230; Bu i\u015fi&#8230; faydal\u0131 oldu\u011funa inanarak yapard\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc talebeler de \u00f6\u011fretmenler de Laz k\u00f6kenli idiler ve T\u00fcrk\u00e7eleri meramlar\u0131n\u0131 ifade edemeyecek kadar bozuktu&#8230;\u201c<\/p>\n<p>\u201cLazca Konu\u015fanlarla M\u00fccadele Kolu\u201dndaki faaliyetlerime bir anlam veremezdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc okulda tamam; Lazca konu\u015fanlara ihtar\u0131m\u0131 yapard\u0131m, ama eve gelince, k\u00f6ye \u00e7\u0131k\u0131nca hi\u00e7 T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen babaannem, dedem, kom\u015fuma hi\u00e7 etkili olam\u0131yordum. Hal b\u00f6yle olunca, onlarla ben de Lazca konu\u015fuyordum&#8230; Bir \u00e7ocu\u011fun ikiy\u00fczl\u00fc geli\u015fmesinde felaket etkili olacak bir uygulama. Ayr\u0131ca onlara, \u201cLazca konu\u015fmay\u0131n\u201d demek, \u201cSiz hi\u00e7 konu\u015fmay\u0131n\u201d anlam\u0131na geliyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Lazca\u2019dan ba\u015fka dil bilmiyorlard\u0131. B\u00f6yle bir teklif, onlar\u0131n akl\u0131m\u0131zdan \u015f\u00fcphelenmelerini gerektiriyor ve \u015fa\u015fk\u0131n \u015fa\u015fk\u0131n g\u00fclmelerine vesile oluyordu. Bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7eli\u015fki idi. \u00c7ocuk ruhumda olu\u015fan bu \u00e7apra\u015f\u0131k duygular, beni konunun nedenlerini anlamaya do\u011fru iterdi ama hi\u00e7bir izah tarz\u0131n\u0131 da bulamazd\u0131m. Bu konudaki pozisyonumu iki y\u00fczl\u00fcl\u00fck imi\u015f gibi alg\u0131lard\u0131m ve hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re utan\u0131r ve s\u0131k\u0131l\u0131rd\u0131m.\u201d<\/p>\n<p>Arde\u015fenli Mecit \u00c7ak\u0131rusta \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u2026 1930\u2019lu y\u0131llarda ilkokul tahsilimi\u2026 yapt\u0131m\u2026 Okulda Lazca konu\u015fmak yasakt\u0131. Yaln\u0131zca okulda de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131da da konu\u015fulmayacakt\u0131. Bunun tespiti i\u00e7in de, talebeler aras\u0131nda g\u00f6revliler vard\u0131. \u00d6\u011fretmen, Lazca konu\u015fanlar\u0131 tespit edip kendisine isimlerini getirenleri \u00f6d\u00fcllendiriyor ve talebeleri ispiyonculu\u011fa te\u015fvik ediyordu. Lazca konu\u015fanlar\u0131 da -yine talebelere yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131- \u00f6zel f\u0131nd\u0131k a\u011fac\u0131ndan \u00e7ubuklarla avu\u00e7lar\u0131n\u0131 k\u0131rba\u00e7l\u0131yordu veya parmaklar\u0131m\u0131z\u0131 birle\u015ftirip t\u0131rnaklar\u0131m\u0131za cetvelle vuruyordu. Bu tutum ve davran\u0131\u015f\u0131n bana yapt\u0131\u011f\u0131 psikolojik tahribat\u0131n ya\u015fam boyu uzun zaman\u0131m\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu a\u015fa\u011f\u0131lanma, su\u00e7luluk ama bu su\u00e7 ve yabanc\u0131l\u0131k bende hep var olacakt\u0131. \u00dcst\u00fcmden atamayacakt\u0131m\u2026\u201d<\/p>\n<p>1939 do\u011fumlu olan Hopal\u0131 Y\u0131lmaz Avc\u0131\u2019n\u0131n da hat\u0131rlad\u0131klar\u0131 \u015f\u00f6yle: \u201c &#8230; Okullar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn \u00f6\u011fretmenimizin okulda Lazca konu\u015fmay\u0131 yasaklamas\u0131 ile beraber bizim de en \u00f6nemli ileti\u015fim kayna\u011f\u0131m\u0131z kesilmi\u015f oldu. Ancak teneff\u00fcslerde, \u00f6\u011fretmenden uzak oldu\u011fumuz noktalarda kontroll\u00fc olarak Lazca konu\u015fabiliyorduk\u2026 Tabi bu arada yakay\u0131 su\u00e7\u00fcst\u00fc ele verenler de mutlaka cezalar\u0131n\u0131 \u00e7ekiyorlard\u0131. (&#8230;) O b\u00fcy\u00fck m\u00fccadele sonunda, \u00f6\u011fretmenin galip geldi\u011fini s\u00f6ylemeye her halde gerek yok !<\/p>\n<p>1944 do\u011fumlu F\u0131nd\u0131kl\u0131l\u0131 Nurdo\u011fan Demir\u2019in, o y\u0131llara ili\u015fkin olarak yazd\u0131klar\u0131 ise \u015f\u00f6yle: \u201c\u2026O ya\u015f\u0131mda ba\u015fka bir dilin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile bilmiyordum. Lazca konu\u015fmayacakt\u0131m da ne konu\u015facakt\u0131m ki? Yoksa biz, hani \u015fu \u00f6\u011fretmenlerimizin konu\u015ftu\u011fu dilden mi konu\u015facakt\u0131k? \u00d6\u011fretmenler T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi bana g\u00f6re \u00e7ok g\u00fczel konu\u015fuyorlard\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 imreniyorduk. Ama o dilden bildi\u011fimiz on kelimeyi ge\u00e7miyordu ki, nas\u0131l olacakt\u0131 bu i\u015f? O zamanlar bizim i\u00e7in \u201cLazca konu\u015fma\u201d demek, \u201cHi\u00e7 konu\u015fma\u201d demekle e\u015fti. \u0130lk zamanlar adeta a\u011fz\u0131m\u0131z kilitlenmi\u015fti. Dilsiz kalm\u0131\u015ft\u0131k\u2026 \u201c<\/p>\n<p>Yerellikteki bir anadile kar\u015f\u0131\u00a0bu ve benzeri insanl\u0131k su\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u015fleyenler bu cesareti, CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131ndan alm\u0131\u015ft\u0131r. CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye y\u00f6nelik nafaka ekonomisi ili\u015fkilerinin hakim oldu\u011fu ve farkl\u0131 anadillerin konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6relerde ulusal sanayinin kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerini ve kurumlar\u0131n\u0131 geli\u015ftiremedi. Yerel \u00fcretim ili\u015fkilerini tasfiye edemedi. Bu sebeple de dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fal bir yok olu\u015f s\u00fcrecine s\u00fcr\u00fckleyemedi. Bunun yerine dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 do\u011fal olmayan bir yol ile yani resm\u00ee ideoloji ve resm\u00ee tarih tezleri ile ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Burada iki CHP milletvekilinin, partilerinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yans\u0131tan d\u00fc\u015f\u00fcncelerini sizin ile payla\u015fmak istiyorum.<br \/>\nBunlardan ilki CHP Manisa Milletvekili M. S. Toprak. 1938 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi kanun tasar\u0131s\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek olu\u015fturuyor. Bu tasar\u0131, T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n evlerinin d\u0131\u015f\u0131nda umuma a\u00e7\u0131k yerlerde, her zaman T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmalar\u0131n\u0131, aksi takdirde 1- 7 g\u00fcn aras\u0131nda hapis ve 10 ile 100 kuru\u015f aras\u0131nda para cezas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Bunlar\u0131n diplomalar\u0131na da el konulacak ve doktorluk, \u00f6\u011fretmenlik ya da gazetecilik yapamayacaklard\u0131. Ceza olarak toplanan paralar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de ihbarc\u0131lara \u00f6d\u00fcl olarak da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131. Yine bu tasar\u0131ya g\u00f6re T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131 bir y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi \u00f6\u011frenmeye mecburdu. Yoksa onlar\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kart\u0131lmak bekliyordu.<\/p>\n<p>CHP Antalya Milletvekili R. Kaplan\u2019\u0131n Mecliste yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma ise \u015f\u00f6yle: \u201c&#8230; Baz\u0131 unsurlar pek ars\u0131zca hareket ederek T\u00fcrk milletinin diline h\u00fcrmet etmiyorlar. Evlerinde istedikleri dili konu\u015fabilirler. Fakat umumi yerlerde&#8230; bir k\u0131s\u0131m T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131n konu\u015ftu\u011fu T\u00fcrk\u00e7e de\u011fildir. Ey vatanda\u015f, e\u011fer T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 isen T\u00fcrk diline sayg\u0131 g\u00f6ster. Kar\u015f\u0131ndaki T\u00fcrkleri de rencide etme\u2026\u201d<\/p>\n<p>Siyas\u00ee otoriteyi elinde tutan CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019nin anadillerini yok sayd\u0131 ve bunlar\u0131n yok edilmesi i\u00e7in de elden gelen her \u015fey yap\u0131ld\u0131. CHP 9. B\u00fcrosu taraf\u0131ndan, 1940\u2019l\u0131 y\u0131llarda haz\u0131rlanan bir rapor, bu anadillere yakla\u015f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermekle kalm\u0131yor, siyas\u00ee otoritenin bu anadillere kar\u015f\u0131 olan tavr\u0131n\u0131 da \u00f6zetliyor. Bu rapor, anadilleri T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka olan, ancak k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman yurtta\u015flar\u0131 konu ediyor. Toplu halde ya\u015fad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kendi dil ve geleneklerini koruyan bu topluluklar potansiyel tehlike olarak an\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Lazlar\u0131n s\u0131n\u0131r boylar\u0131ndan i\u00e7 kesimlere kayd\u0131r\u0131lmas\u0131, toplu ya\u015famalar\u0131na engel olunmas\u0131, bunun m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 hallerde en zengin ve verimli k\u00f6ylerden ba\u015flayarak buralara y\u00fczde elli oran\u0131nda T\u00fcrk yerle\u015ftirilmesi ve okullar a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00f6neriliyordu.<\/p>\n<p>Oysa bu y\u0131llarda; T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi de kendi anadilini de iyi bilen, kendisine g\u00fcvenen, kendisi ile bar\u0131\u015f\u0131k, \u00e7evresi ile uyumlu, \u00fcreten, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu vatanda\u015flar yeti\u015ftirilebilir; bug\u00fcnk\u00fcne benzemeyen bir vatan kurulabilirdi. 1 Ocak 1929 tarihinde \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flayan Millet Mektepleri ile \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilebilirdi. Ayr\u0131ca; o d\u00f6nem m\u00fcttefikimiz olan Sovyet \u00fclkesinin deste\u011fi al\u0131nabilirdi. Sovyet \u00fclkesinin yan\u0131 s\u0131ra \u00fclkemizde de konu\u015fulan Abazaca, Adigece, Kabardeyce, Kara\u00e7ayl\u0131-Balkarl\u0131ca, Oset\u00e7e, \u00c7e\u00e7ence, \u0130ngu\u015f\u00e7a, Avarca, Lazca vd. Gen\u00e7 Yaz\u0131l\u0131 Diller alan\u0131nda tecr\u00fcbesi olan Sovyetlerin deste\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019nin anadil konusunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsatt\u0131.<\/p>\n<p>CHP\u2019nin tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, toplumsal hayat\u0131n hemen her alan\u0131nda derin yaralar a\u00e7t\u0131. \u00d6yle ki, 1950\u2019de iktidar\u0131n\u0131 kaybeden CHP, toplum ruhunda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar ile sonraki d\u00f6nemlerde de etkisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. CHP sonras\u0131 d\u00f6nemde, bu yaralar\u0131n baz\u0131lar\u0131 sar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da, anadil konusu hi\u00e7 g\u00fcndeme gelmedi; akla gelmedi; sahiplenilmedi. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ba\u015flayan yeni safla\u015fma ve ard\u0131ndan gelen So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6nemi toplumsal dokuda meydana gelmi\u015f olan yaralar\u0131 gizlemek ile kalmad\u0131; bu yaralar\u0131 derinle\u015ftirdi; yeni yaralar a\u00e7t\u0131.<\/p>\n<p>Geli\u015fmeye ba\u015flayan k\u0131sm\u00ee sanayile\u015fme ve ta\u015f\u0131maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 arabesk kapitalist hayat tarz\u0131 ile birlikte; \u00fcretimsel, k\u00fclt\u00fcrel ve dilsel i\u00e7ine kapan\u0131kl\u0131klar\u0131 koruyan ve onlarla devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayan yerellikler de bulunduklar\u0131 y\u00f6relerin \u00f6zelliklerine g\u00f6re, h\u0131zl\u0131 veya daha yava\u015f bir \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcrecine girdi. Bu yerelliklerden i\u015f, sa\u011fl\u0131k ve tedavi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere gidi\u015f ve geli\u015fler fazla\u015ft\u0131k\u00e7a; bu yerelliklerde T\u00fcrk\u00e7e okuma-yazma oran\u0131 y\u00fckseldik\u00e7e, gazete, radyo ve televizyon yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a, yerelli\u011fin \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcreci daha da h\u0131zland\u0131. Bu \u00e7\u00f6z\u00fclmeler ise, anadillerden uzakla\u015fmay\u0131, anadillerin \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcrecini getirdi. Bir anadilin konu\u015fanlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 ve konu\u015fuldu\u011fu y\u00f6renin sanayile\u015fme b\u00f6lgesine uzakl\u0131k veya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 o dilden uzakla\u015fma ve \u00e7\u00f6z\u00fclmenin derecesini belirledi. Daha az yorucu, daha fazla kazan\u00e7l\u0131 ve sosyal haklar sa\u011flayan modern hayat ile tan\u0131\u015fma, yerellikten h\u0131zla kurtulup b\u00fcy\u00fck kentlere g\u00f6\u00e7 etmeyi h\u0131zland\u0131rmakla kalmad\u0131, yerellikte de yerellikten kurtulma gibi bir paradoksal durumu yaratt\u0131. Ki\u015fi; do\u011fdu\u011fu, \u00fcretti\u011fi, karn\u0131n\u0131 doyurdu\u011fu, do\u011fa ile b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fi, alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi de\u011fil, \u0131\u015f\u0131lt\u0131lar\u0131na \u00f6zendi\u011fi, ama ne oldu\u011funu bilmedi\u011fi bir hayata kavu\u015fmak i\u00e7in \u00e7abal\u0131yordu. Kapitalizm bunu dayat\u0131yordu; ki\u015fi buna eklemlenecekti. Modern hayata ula\u015fma duygusu, ki\u015fide bir an \u00f6nce yerellikten kurtulmay\u0131 tetikledi. Fakirli\u011finin sebebi olarak da, ya\u015fan\u0131lan y\u00f6renin geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sebebi olarak da, \u0130stanbul\u2019a ula\u015famay\u0131p hemencecik \u201cb\u00fcy\u00fck adam\u201d olamamas\u0131n\u0131n sebebi olarak da belki ki\u015fi anadilini g\u00f6r\u00fcyordu. Oysa \u0130stanbul\u2019da mezar\u0131 bile olmayacakt\u0131. B\u00f6yle bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7ilerek So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminin sonuna, 1991 sonlar\u0131na ula\u015f\u0131ld\u0131. Bu, yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Hala ayakta kalmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015f anadiller bulunuyorsa; hala konu\u015fanlar\u0131 varsa ve tutarl\u0131 savunuculara sahiplerse, korunabilir, geli\u015ftirilebilir ve gelece\u011fe ta\u015f\u0131nabilirdiler. Ama nas\u0131l?!<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde, \u00fclkemizin anadil konusunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 sa\u011flayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile Bat\u0131 dillerinden bir\u00e7ok makale ve kitap T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye terc\u00fcme edildi. Ancak ne yaz\u0131k ki, ka\u015f yapay\u0131m derken g\u00f6z \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131; \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u00e7eviriler ile birlikte bir s\u00fcr\u00fc uygun olmayan terim ya aynen ya da terc\u00fcme olarak T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye girdi.<\/p>\n<p>Anadil tart\u0131\u015fmalar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za bir\u00e7ok terim \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir terimler karga\u015fas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u201cE\u011fitim\u201d mi? \u201c\u00d6\u011fretim\u201d mi? \u201c\u00d6\u011frenim\u201d mi? \u201cE\u011fitim- \u00f6\u011fretim\u201d mi? \u201cAna dil\u201d mi? \u201cAnadil\u201d mi? \u201cAnadilde \u00f6\u011fretim\u201d mi? \u201cAnadil \u00f6\u011fretimi\u201d mi? \u201cAnadilde e\u011fitim-\u00f6\u011fretim\u201d mi? \u201cAnadil e\u011fitim-\u00f6\u011fretimi\u201d mi? \u201cYerel dil mi\u201d? \u201cKonu\u015fanlar\u0131 say\u0131ca (daha) az diller\u201d mi? \u201cEtnik dil\u201d mi? \u201cT\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda geleneksel olarak kulland\u0131klar\u0131 farkl\u0131 dil ve leh\u00e7eler\u201d mi? \u201cKavim dili\u201d mi? \u201cAz\u0131nl\u0131k dili\u201d mi? \u201cY\u00f6resel dil\u201d mi? \u201cDi\u011fer halklar\u0131n kendi dilleri\u201d mi? \u201cY\u00f6renin dili\u201d mi, \u201cY\u00f6redeki n\u00fcfus \u00e7o\u011funlu\u011funun dili\u201d mi? \u201cY\u00f6renin anadili\u201d mi? \u201cYok say\u0131lan anadiller\u201d mi? \u201cYasaklanan anadiller\u201d mi? Konumuz olan dilleri belirtmek i\u00e7in \u201cT\u00fcrk\u00e7e D\u0131\u015f\u0131ndaki Anadiller\u201d, bu dillerin desteklenmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ise \u201cAnadil \u00d6\u011fretimi\u201d, \u201cAnadil \u00d6\u011frenimi Hakk\u0131\u201d ifadelerini kullanman\u0131n do\u011fru oldu\u011funa inan\u0131yor; b\u00f6yle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum.<\/p>\n<p>Avrupa Birli\u011fi\u2019ne uyum s\u00fcrecinde DSP-MHP-ANAP H\u00fck\u00fcmetinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00c7e\u015fitli Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na \u0130li\u015fkin Kanun\u201dun (Kanun no: 4771; Kabul tarihi: 03.08.2002- Resmi Gazete: 09.08.2002- 24841) y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinin ard\u0131ndan, \u201cT\u00fcrk Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n G\u00fcnl\u00fck Ya\u015famlar\u0131nda Geleneksel Olarak Kulland\u0131klar\u0131 Farkl\u0131 Dil ve Leh\u00e7elerin \u00d6\u011frenilmesi Hakk\u0131ndaki Y\u00f6netmelik\u201d (Resmi Gazete: 20.09.2002- 24882) ve \u201cT\u00fcrk Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n G\u00fcnl\u00fck Ya\u015famlar\u0131nda Geleneksel Olarak Kulland\u0131klar\u0131 Farkl\u0131 Dil ve Leh\u00e7elerde Yap\u0131lacak Radyo ve Televizyon Yay\u0131nlar\u0131 Hakk\u0131ndaki Y\u00f6netmelik\u201d (25.01.2004 -25357) de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi.<\/p>\n<p>Ku\u015fkusuz bu \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi. Ancak; yasak savma kabilinden bir uygulama oldu\u011fu hemen anla\u015f\u0131ld\u0131. \u201cT\u00fcrk\u00e7e D\u0131\u015f\u0131ndaki Anadiller\u201d de\u011fil de \u201cT\u00fcrk Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n G\u00fcnl\u00fck Ya\u015famlar\u0131nda Geleneksel Olarak Kulland\u0131klar\u0131 Farkl\u0131 Dil ve Leh\u00e7eler\u201d gibi bir ifadenin kullan\u0131lmas\u0131 konuya nas\u0131l bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 veriyor. Dikkat edilirse, \u201c\u00d6\u011fretilmesi\u201d de\u011fil \u201c\u00d6\u011frenilmesi\u201d ifadesi kullan\u0131lm\u0131\u015f. \u00d6rneklerini verdi\u011fim uygulama ve yok saymalardan sonra bu \u201c\u00f6\u011frenilme\u201d nas\u0131l olacak? Bu vb. sorular cevaps\u0131z b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Bu anadiller ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak kullan\u0131lan \u201cdil\u201d ve \u201cleh\u00e7e\u201d nedir? Bir anadilin, dil mi leh\u00e7e mi oldu\u011funa kim karar verir?<\/p>\n<p>DSP-MHP-ANAP H\u00fck\u00fcmetinin ilgili yasa ve y\u00f6netmeliklerde yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin ard\u0131ndan, yap\u0131lan resm\u00ee a\u00e7\u0131klama ile TRT\u2019nin yaln\u0131zca Bo\u015fnak\u00e7a, Arap\u00e7a, K\u0131rman\u00e7i, \u201c\u00c7erkesce\u201d ve Zazaca radyo ve televizyon yay\u0131n\u0131 yapaca\u011f\u0131 duyuruldu. Be\u015f anadildeki radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131, 7 Haziran 2004 Pazartesi g\u00fcn\u00fc Bo\u015fnak\u00e7a ile ba\u015flad\u0131. Yap\u0131lan resm\u00ee a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re, Bo\u015fnak\u00e7a, Arap\u00e7a, K\u0131rman\u00e7i, \u201c\u00c7erkesce\u201d ve Zazaca TRT\u2019nin s\u0131ras\u0131yla yay\u0131n yapaca\u011f\u0131 dillerdi. TRT\u2019nin bu anadillerdeki yay\u0131nlar\u0131; i\u00e7erik, s\u00fcre, yay\u0131nland\u0131klar\u0131 saatler vd. a\u00e7\u0131lardan ele\u015ftirilebilir. Ancak \u00f6ncelikle \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken konu, yay\u0131n yap\u0131lacak dillerin say\u0131s\u0131n\u0131n neden be\u015f ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. TRT, K\u0131rman\u00e7i, Zazaca, Bo\u015fnak\u00e7a, Arap\u00e7a ve \u201c\u00c7erkesce\u201dyi hangi k\u0131staslar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak yay\u0131n yapmak i\u00e7in se\u00e7ti? Bunu bilemiyoruz. TRT\u2019nin, D\u0130E\u2019nin verilerini dikkate alarak bu dilleri belirledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Anadillere ili\u015fkin sorular\u0131n en son 1985 n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131nda soruldu\u011funu biliyoruz. D\u0130E\u2019nin anadil sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 en son say\u0131m ise 1965\u2019tekidir. 2000 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan son n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131nda ise, anadile ili\u015fkin soru sorulmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re; TRT, 1965 n\u00fcfus say\u0131m\u0131 anadil verilerini mi dikkate ald\u0131? \u015eimdi 1965 n\u00fcfus say\u0131m\u0131 anadil verilerine bir bakal\u0131m: Anadili ve ikinci dili olarak Bo\u015fnak\u00e7a\u2019y\u0131 57 bin 209 ki\u015fi; \u201c\u00c7erkesce\u201dyi 106 bin 960 ki\u015fi ve Arap\u00e7a\u2019y\u0131 533 bin 264 ki\u015fi konu\u015fuyordu. Yine ayn\u0131 y\u0131l verileriyle Lazca\u2019y\u0131 81 bin 165 ki\u015fi; G\u00fcrc\u00fcce\u2019yi 79 bin 234 ki\u015fi; Pomak\u00e7a\u2019y\u0131 57 bin 372 ki\u015fi; Arnavut\u00e7a\u2019y\u0131 53 bin 520 ki\u015fi ve Abazaca\u2019y\u0131 ise 12 bin 399 ki\u015fi anadili veya ikinci dili olarak konu\u015fuyordu. Bu rakamlar, TRT\u2019nin bir anadilini, konu\u015fan\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirmedi\u011fini g\u00f6steriyor. O zaman TRT\u2019nin k\u0131stas\u0131 neydi? Bunu hi\u00e7 \u00f6\u011frenemedik. E\u011fer TRT, Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7men dilleri, yani Bo\u015fnak\u00e7a ve \u201c\u00c7erkesce\u201dyi dikkate al\u0131yorsa, di\u011fer g\u00f6\u00e7men dilleri olan Abazaca, Arnavut\u00e7a ve Pomak\u00e7a\u2019y\u0131 da dikkate almal\u0131d\u0131r. E\u011fer TRT, Anadolu\u2019da yerli dilleri, yani K\u0131rman\u00e7i, Zazaca ve Arap\u00e7a\u2019y\u0131 dikkate al\u0131yorsa di\u011fer yerli diller olan Lazca, G\u00fcrc\u00fcce vd. dilleri de dikkate almal\u0131yd\u0131.\u00a0TRT\u2019nin bu be\u015f anadilde yapt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131nlar bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan ele\u015ftiriye muhta\u00e7t\u0131r. Bu yay\u0131nlar, siyas\u00ee otoritenin, T\u00fcrkiye\u2019nin anadillerini tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmesi anlam\u0131nda \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Resmi ideoloji, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer anadilleri gibi Lazca\u2019n\u0131n ya\u015fat\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi ve kurumsal olarak gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemekle kalmad\u0131, bu dillerin geli\u015ftirilip ya\u015fat\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bilgi ve tecr\u00fcbe birikiminin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131 engelledi, korkular olu\u015fturdu.\u00a0Bunun bir sonucu da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde anadiline yabanc\u0131la\u015fan, onu a\u015fa\u011f\u0131layan insan tiplerinin yan\u0131 s\u0131ra, emperyalist ABD ve AB&#8217;nin ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir ifadesi olan UNESCO a\u011fz\u0131yla konu\u015fan ve A\u0130HS&#8217;ne s\u0131\u011f\u0131nmaya te\u015fne bir ayd\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fcn de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep oldu. B\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde etkili olan bu anlay\u0131\u015f sa\u011fa sola, sonu\u00e7 alamayaca\u011f\u0131n\u0131 bile bile dilek\u00e7e vermekle ve bas\u0131nda bununla ilgili \u00e7\u0131kan haberleri duyurmakla Lazca\u2019y\u0131 ya\u015fatma anlam\u0131nda \u00f6nemli g\u00f6revler yapt\u0131\u011f\u0131na inanmaktad\u0131r. Bu ise konunun traji-komik y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir. Oysa; t\u0131ls\u0131m kolektif \u00fcretimdedir. Bunun i\u00e7in de bug\u00fcne kadar Lazca\u2019n\u0131n ya\u015fama ve geli\u015ftirilmesine me\u015freplerince katk\u0131da bulunmu\u015f ki\u015fi ve kurulu\u015flar\u0131n daha fazla zaman ge\u00e7irmeden ve ayr\u0131m g\u00f6zetmeden bir program ve proje etraf\u0131nda bir araya gelmesi ve i\u015fba\u015f\u0131 yapmas\u0131 gereklidir.\u00a0B\u00fct\u00fcn anlatt\u0131klar\u0131m, Lazca\u2019n\u0131n ne kadar sahipsiz bir dil \u00f6n\u00fcne sermektedir. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar, Lazca\u2019n\u0131n gelece\u011fi konusunda \u00fcmitsiz oldu\u011fumuz anlam\u0131na gelmemelidir.<\/p>\n<p>Konuya taraf olan vak\u0131f, dernek ve ki\u015filerin de i\u00e7inde yer alaca\u011f\u0131 \u00f6zerk yap\u0131daki bir \u201cAnadillerini Planlama Kurumu\u201d n\u00fcve olarak bu anadil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctebilir. Anadiller ile ilgili b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tek elden y\u00fcr\u00fctecek b\u00f6yle bir kurum \u00f6ncelikle olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu kurum, anadillere ili\u015fkin olarak demokratik \u00f6zl\u00fc ve telafi edici genel bir y\u00f6netmelik haz\u0131rlamal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, anadil konusu, anla\u015f\u0131l\u0131r ve bizim olan terimlerle tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131 ve bu alanda bir literat\u00fcr olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6ncelikle, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer anadilleri envanteri \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131l\u0131rken, yaln\u0131zca T\u00fcrk\u00e7e ile hi\u00e7bir akrabal\u0131\u011f\u0131 olmayan anadiller de\u011fil, Azerice, Kazak\u00e7a, K\u0131rg\u0131zca, \u00d6zbek\u00e7e, Tatarca, Uygurca gibi diller de dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Biliyoruz ki, n\u00fcfus say\u0131m sonu\u00e7lar\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en anadillerin en az iki kat\u0131 anadili T\u00fcrkiye\u2019de konu\u015fulmaktad\u0131r; bunlar, ad olarak ve kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 y\u00f6reler olarak tespit edilmelidir. Olu\u015fturulacak ilgili komisyonlar bu anadilleri i\u00e7in Latin alfabesine dayanan alfabeleri olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Ard\u0131ndan da, ilk a\u015famada en az on bin kelimelik temel T\u00fcrk\u00e7e kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 tespit edilmeli ve buna g\u00f6re bu anadillerin s\u00f6zl\u00fckleri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu s\u00f6zl\u00fckler (varsa di\u011fer alfabeleriyle ve) Latin alfabesine dayal\u0131 alfabeleriyle yay\u0131nlanmal\u0131d\u0131r. \u0130lk etapta ilk\u00f6\u011fretim birinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerinin d\u00fczeylerine uygun masal kitaplar\u0131 ve \u00e7izgi filmler radyo ve TV yay\u0131nlar\u0131nda da kullan\u0131labilecek \u015fekilde haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlarla e\u015fzamanl\u0131 olarak, bu anadillerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctecek, yani; masal kitaplar\u0131, ilk\u00f6\u011fretim \u00f6\u011frencilerinin d\u00fczeylerine g\u00f6re \u201csosyal bilgiler\u201d ve \u201cfen bilgisi\u201c vb. kitaplar\u0131, \u00e7izgi filmler, tiyatro eserleri, radyo- TV programlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131p sunacak, gazete ve dergileri yay\u0131nlayacak personelin yeti\u015ftirilmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu personelin yeti\u015fmesinde, bu anadillerle ilgili ve\/veya \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan kom\u015fu \u00fclkelerin akademik personelinden de faydalanabilir.<\/p>\n<p>Gerek personel yeti\u015ftirilmesi gerekse de yaz\u0131l\u0131, g\u00f6rsel, i\u015fitsel vb. her t\u00fcrl\u00fc materyalin haz\u0131rlanmas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn harcamalar, ku\u015fkusuz ilgili devlet kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n<strong><br \/>\nSon S\u00f6z<\/strong><\/p>\n<p>Bu anadiller, 1950\u2019lere kadar esas olarak T\u00fcrkiye\u2019nin belirli b\u00f6lgelerindeki yerelliklerinde konu\u015fuluyorken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye\u2019nin hemen her yerinde konu\u015fulmaktad\u0131r. Bu durum mutlaka g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Bu anadiller g\u00fcndeme geldi\u011finde kimileri bu dilleri \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u201d sebebi olarak lanse etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kimileri de bu anadil tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d \u00fczerinden yap\u0131yor. Bu anadiller, ne \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u201d sebebidir ne de \u201cK\u00fcrt\u00e7e\u201d T\u00fcrkiye\u2019nin, T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki tek anadilidir. Anadil, 1930\u2019lu y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde pedagojik bir konuydu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise hem hala bir pedagojik sorun hem de bir insan haklar\u0131 konusudur. Bu hakk\u0131, isteyen vatanda\u015flar\u0131n\u0131n hizmetine sunmak ise sosyal devletin \u00f6nemli g\u00f6revleri aras\u0131ndad\u0131r. Binlerce y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olan ve son seksen y\u0131ldaki her t\u00fcrl\u00fc olumsuz \u015farta ra\u011fmen, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilme becerisini g\u00f6steren bu anadiller, ister y\u00fcz ki\u015filik bir k\u00f6yde konu\u015fuluyor olsun, isterse de \u00e7ok daha fazla insan taraf\u0131ndan toplu veya da\u011f\u0131n\u0131k \u00e7ok daha geni\u015f yerle\u015fim birimlerinde ya\u015fat\u0131l\u0131yor olsun ayn\u0131 e\u015fitlikte gelece\u011fe ta\u015f\u0131nma hakk\u0131na sahiptir. (29 May\u0131s 2009)<\/p>\n<p><b>D\u0130PNOTLAR:<br \/>\n<\/b> <strong>1a\/ b) <\/strong> <a href=\"http:\/\/img520.imageshack.us\/img520\/5461\/aa1g.jpg\"> Lazca Gazete \u201c<strong>M\u00e7\u2019ita Murutskhi<\/strong><\/a> (K\u0131z\u0131l Y\u0131ld\u0131z)\u201d, 1929 tarihli ilk n\u00fcsha, \u00f6n <a href=\"http:\/\/img60.imageshack.us\/img60\/4922\/aa2f.jpg\"> ve arka sayfalar\u0131<\/a> (Kaynak: Ali \u0130hsan Aksamaz ar\u015fivi),<br \/>\n<strong>2) <\/strong>\u201c<strong>M\u00e7\u2019ita Murutskhi<\/strong>\u201dyi yasaklayan Bakanlar Kurulu Kararnamesi,<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.mavidefter.org\/images\/stories\/oteki_tarih\/mcita_murutsi.jpg\"> (Kaynak: http:\/\/www.mavidefter.org\/images\/stories\/oteki_tarih\/mcita_murutsi.jpg)<\/a><br \/>\n<strong>3)<\/strong> <a href=\"http:\/\/img2.imageshack.us\/img2\/5468\/aa4oek.jpg\"> Alboni, Lazca Alfabe<\/a> (Kaynak: Ali \u0130hsan Aksamaz ar\u015fivi),<br \/>\n<strong>4)<\/strong> <a href=\"http:\/\/img197.imageshack.us\/img197\/9628\/aa5.jpg\"> Okhitkhu\u015feni Supara<\/a> (Kaynak: Ali \u0130hsan Aksamaz ar\u015fivi).<br \/>\n*Akar, R\u0131dvan (1998): \u201cBir B\u00fcrokrat\u0131n Kehaneti Ya Da \u2018Bir Resm\u00ee Metinde Planl\u0131 T\u00fcrkle\u015ftirme D\u00f6nemi\u201d, Birikim, say\u0131 110, Birikim Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan (1997): \u201cKafkasya\u2019dan Karadeniz\u2019e Lazlar\u0131n Tarihsel Yolculu\u011fu\u201d, 1. Bask\u0131, \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan (2000): \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin Milliyetler Politikas\u0131 Ve Kafkasya\u201d, Tarih ve Toplum, say\u0131 199, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan (2000): \u201cDil-Tarih-K\u00fclt\u00fcr- Gelenekleriyle Lazlar\u201d, 1. Bask\u0131, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan (2003): \u201cDo\u011fu Karadeniz\u2019de Resm\u00ee \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131, 1. Bask\u0131, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan, vd. (2005): \u201cAnadilde E\u011fitim ve Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131, 1. Bask\u0131, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan, vd. (2008): \u201cK\u00fclt\u00fcrel Zenginli\u011fimizin Fark\u0131nda Olamay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u201d,\u00a0(Sanat Estetik Politika -K\u00fclt\u00fcr-Sanat Konferans\u0131 Tebli\u011fleri), 1. Bask\u0131,\u00a0Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan (2009) \u201cLazca\u2019y\u0131 Ya\u015fatma M\u00fccadelesi Kapitalist Yabanc\u0131la\u015fmaya Kar\u015f\u0131 Bir Duru\u015f Olmal\u0131d\u0131r\u201d, Sorun Polemik, say\u0131 35, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Aksamaz, Ali \u0130hsan (2009) \u201cDilek\u00e7e Vermekle Lazca Ya\u015far M\u0131?!\u201d, Sorun Polemik, say\u0131 36, Sorun Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*Ayd\u0131n, \u0130smail (1997): \u201cSiyas\u00ee Parti ve H\u00fck\u00fcmet Programlar\u0131nda E\u011fitim- \u00d6\u011fretim&amp; \u00d6\u011fretmenler (1908- 1997), 1. Bask\u0131, E\u011fitim Sen Yay\u0131nlar\u0131 G\u00fcncel Sorunlar Dizisi, Ankara.<br \/>\n*Avc\u0131, Y\u0131lmaz (2002): \u201cT\u00fcrk\u00e7e\u2019yi Nas\u0131l \u00d6\u011frendik?\u201d, Yeni Kafkasya Gazetesi, say\u0131 3, \u0130stanbul.<br \/>\nBul, Melahat (2000): \u201cLazca ile M\u00fccadele Kolu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan Laz K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn *Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na Uzanan Bir Yol: M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u201c Mjora, Say\u0131 1, \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n* Demir, Nurdo\u011fan (21.02.2007): \u201cHayde Biga Ezdi Jile Bulurt\u201d, www.lazuri.com<br \/>\n*D\u00fcndar, Fuat (1999): \u201cT\u00fcrkiye N\u00fcfus Say\u0131mlar\u0131nda Az\u0131nl\u0131klar\u201d, Doz Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*G\u00fcven, Ya\u015far (2009), \u201cAli \u0130hsan Aksamaz: Kafkasya ve T\u00fcrkiye\u2019deki Kafkasya ile ilgileniyorum\u201d,\u00a0\u00a0 J\u0131neps Ulusal Yayg\u0131n Ayl\u0131k Siyas\u00ee Gazete, Say\u0131 3, \u0130stanbul.<br \/>\n*\u201cKarde\u015fine Lazca Mezar Ta\u015f\u0131 Dikti\u201d (30.11.2007): www.pazar53.com<br \/>\n*\u201cMisyonumuz\u201d (2006): www.kolkhoba.org<br \/>\n*\u00d6zg\u00fcn, M. Recai (2003): \u201cOkulda Lazca Konu\u015fanlarla M\u00fccadele Kolundayd\u0131m\u201d, Yeni Kafkasya Gazetesi, say\u0131 8, \u0130stanbul.<br \/>\n*T\u00fcrkiye \u0130htilalci \u0130\u015f\u00e7i K\u00f6yl\u00fc Partisi Davas\u0131 Savunma (1974): 1. Bask\u0131, Ayd\u0131nl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<br \/>\n*\u201cTBMM Lazca Yaz\u0131lan Dilek\u00e7eyi Ek Olarak Kabul Etti\u201d (16.12.2006): Faik Aksamaz\u2019\u0131n Dilek\u00e7esi, Star Gazetesi.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZGE\u00c7M\u0130\u015e<br \/>\n<\/strong>24 Ocak 1959\u2019da \u0130stanbul\u2019da do\u011fdu. Arde\u015fen il\u00e7esi Do\u011fanay (\u015eanguli) k\u00f6y\u00fc k\u00f6kenli. \u0130lk ve orta \u00f6\u011fretimini \u0130stanbul\u2019da tamamlayan Aksamaz (\u015eanguli\u015fi), Konya Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi \u0130ngilizce \u00d6\u011fretmenli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fc mezunu. Askerlik hizmetini, Piyade Aste\u011fmen olarak \u00c7ank\u0131r\u0131 Astsubay Haz\u0131rlama Okulunda tamamlad\u0131. Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 \u00e7e\u015fitli \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda \u0130ngilizce \u00f6\u011fretmenli\u011fi, y\u00f6neticili\u011fi ve m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yapt\u0131. \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi \u00d6z\u00fcrl\u00fcler Merkezinde e\u011fitmen olarak g\u00f6rev ald\u0131.<\/p>\n<p>\u201cOgni\u201d ve \u201cMjora\u201d isimli dergilerin kurulu\u015funda bulunan Aksamaz, bu dergilerin yay\u0131n kurullar\u0131nda da yerald\u0131. \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201d adl\u0131 derginin isim babas\u0131 olan Aksamaz, ayn\u0131 derginin dan\u0131\u015fma kurulunda da g\u00f6rev ald\u0131. \u201cSima\u201d ve \u201cYeni Kafkasya\u201d adl\u0131 yay\u0131nlar\u0131n genel yay\u0131n y\u00f6netmenli\u011fini yapt\u0131. Kafkasya dil, k\u00fclt\u00fcr ve tarihleriyle ilgili telif ve terc\u00fcme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, 1993\u2019ten beri \u201c\u00d6zg\u00fcr G\u00fcndem\u201d, \u201cOgni\u201d, \u201cBirikim\u201d, \u201cTarih ve Toplum\u201d, \u201cAla\u015fara\u201d, \u201cYeni Kafkasya\u201d, \u201c\u00d6zg\u00fcr Kafkasya\u201d, \u201cBerfin Bahar\u201d, \u201cAtlas\u201d, \u201cKafkasya Yaz\u0131lar\u0131\u201d, \u201cMjora\u201d, \u201cSima\u201d, \u201c\u00c7veneburi\u201d, \u201cKaradeniz G\u00fcne\u015fi\u201d, \u201cSorun Polemik\u201d, \u201cAksiyon\u201d gibi gazete ve dergilerde ve \u201clazuri.com\u201d, \u201clazebura.net\u201d, \u201cetnik.gen.tr\u201d, \u201chopam.com\u201d gibi sitelerde yay\u0131nland\u0131. \u201cLaz K\u00fclt\u00fcrel Kimli\u011fini Ya\u015fatma \u00c7abalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesiyle \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cModern T\u00fcrkiye\u2019de Siyasi D\u00fc\u015f\u00fcnce-Milliyet\u00e7ilik\u201d adl\u0131 serinin yazarlar\u0131 aras\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n<p>Laz dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne dair yay\u0131nlanan bir\u00e7ok esere katk\u0131da bulundu. K\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunanlara bizzat kaynak sunarak veya destek vererek, isteksiz ya da \u00e7ekingen davranan insanlar\u0131 cesaretlendirmi\u015ftir. Merhum M. Recai \u00d6zg\u00fcn\u2019\u00fcn \u201cLazlar\u201d ve \u201cLaz Muhammed\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yay\u0131na haz\u0131rlad\u0131. Anadilimiz Lazca\u2019n\u0131n \u00f6\u011frenim, radyo, televizyon, gazete ve dergi dili olarak ya\u015fat\u0131lmas\u0131 ve TRT\u2019de yay\u0131n\u0131 yap\u0131lan diller aras\u0131nda yer almas\u0131 noktas\u0131nda, \u201c\u00d6zg\u00fcr G\u00fcndem\u201d, \u201cBirg\u00fcn\u201d ve \u201cRadikal\u201d gazetelerinde makaleleri yay\u0131nland\u0131. E\u011fitim Sen (E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131) 4. Demokratik E\u011fitim Kurultay\u0131, \u0130stanbul 8 Nolu E\u011fitim Sen \u201cAnadil Komisyonu\u201dnda kendisine g\u00f6rev verildi. Ad\u0131 ge\u00e7en kurultayda, Lazca\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla dikkat \u00e7ekti. Kafkasya k\u00f6kenli T\u00fcrkiyeli ayd\u0131nlar\u0131n birbirlerini tan\u0131y\u0131p dayan\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunmu\u015ftur. Kafkasya-\u00c7e\u00e7en Dayan\u0131\u015fma Komitesinin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00c7e\u00e7enya\u201895\u201d adl\u0131 kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131n \u0130ngilizce \u00e7evirisini yapt\u0131. Bir s\u00fcre ayn\u0131 komitenin \u0130ngilizce yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yapt\u0131. Merhum \u00c7e\u00e7en ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Tar\u0131k Cemal Kutlu\u2019nun baz\u0131 kitaplar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131na katk\u0131da bulundu.<\/p>\n<p>Alboni (1994), Kafkasya\u2019dan Karadeniz\u2019e Lazlar\u0131n Tarihi Yolculu\u011fu (1997), Do\u011fu Karadeniz\u2019de Efsane, Tarih ve K\u00fclt\u00fcr (1999), Dil-Tarih-K\u00fclt\u00fcr ve Gelenekleriyle Lazlar (2000), Do\u011fu Karadeniz\u2019de Resmi \u0130deolojiler Ku\u015fatmas\u0131 (2003) ve Anadilde E\u011fitim ve Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131 (2005) adl\u0131 telif, terc\u00fcme veya t\u0131pk\u0131bas\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atan Ali \u0130hsan Aksamaz, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 kimli\u011finin yan\u0131 s\u0131ra ayn\u0131 zamanda bir dilbilimci ve e\u011fitmendir.<\/p>\n<p>Aksamaz\u2019\u0131n, T\u00fcrkiye Lazlar\u0131n\u0131n So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 irdeleyen Lazca makaleleri \u201chopam.com\u201dda yay\u0131nlanmaktad\u0131r. Ali \u0130hsan Aksamaz, \u201ckolkhoba.org\u201dun da g\u00f6n\u00fclda\u015f ve yolda\u015flar\u0131ndand\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin yerel dilleri olan Lazca ve G\u00fcrc\u00fcce \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Aksamaz, evli ve bir \u00e7ocuk babas\u0131d\u0131r. Aksamaz, \u0130ngilizce\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra \u0130talyanca bilmektedir.<\/p>\n<p>(Kaynak: http:\/\/www.kolkhoba.org\/biyoak.htm)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>B\u0130YOGRAF\u0130<\/b><strong>:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cUluslararas\u0131 Kat\u0131l\u0131ml\u0131 Ana Dili Sempozyumu\u201dnun 2. g\u00fcn 4. oturumdaki konu\u015fma bu metne dayan\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>(*)\u00a0E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131 (E\u011fitim Sen) taraf\u0131ndan 30 ve 31 May\u0131s 2009 tarihlerinde Ankara\u2019da, \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Konferans Salonunda d\u00fczenlenen<\/p>\n<p><strong>KAYNAKLAR:<\/strong><\/p>\n<p>EK\u0130:<\/p>\n<p>Sosyal Devletin G\u00f6revleri Ba\u011flam\u0131nda Anadiller<\/p>\n<p>Lazca Dilek\u00e7e Vermekle Ya\u015far M\u0131?<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f Y\u0131llar\u0131<\/p>\n<p>Tek Parti Diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n<p>Pedagojik Bir Soruna Tan\u0131kl\u0131klar\u2026<\/p>\n<p>1930\u2019lu Y\u0131llarda Lazca\u2019n\u0131n Sovyetler Birli\u011fi ve T\u00fcrkiye\u2019deki Durumu<\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011finin \u0130lk Y\u0131llar\u0131nda Lazca<\/p>\n<p>Lazca\u2019y\u0131 Yazmak, Lazca Yazmak<\/p>\n<p>Nafaka Ekonomisi Ve Kapitalist-Emperyalizmin Lazca\u2019ya Etkisi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali &#304;hsan Aksamaz 4. Uluslar Aras&#305; Kat&#305;l&#305;ml&#305; 4. Ana Dili Sempozyumu sunumu &#4313;&#4304;&#4320;&#4322;&#4304;&#4316;&#4308;&#4316;&#4304;&#4325;&#4312;&#4304;&#4316;&#4304;&#4321;&#4325;&#4317;&#4326;&#4312;&#4320;&#4321; K&rsquo;art&rsquo;a nena kianas ko&#287;irs T&uuml;m diller e&#351;it derecede de&#287;erlidir. Ali &#304;hsan Aksamaz (**) Lazca ve Megrelce, Kolkh dili olarak da bilinen &ldquo;Zanca&rdquo;n&#305;n iki diyalektidir. Lazca, tarihsel olarak Rize&rsquo;nin Pazar (Atina), Arde&#351;en (Art&rsquo;a&#351;eni), &Ccedil;aml&#305;hem&#351;in (Vija), F&#305;nd&#305;kl&#305; (Vitze), Artvin&rsquo;in Arhavi (Arkabi) ve Hopa (Khopa), [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[135],"tags":[],"class_list":["post-8882","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazarlar-ali-ihsan-aksamaz-laz-kulturu","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8882","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8882"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8882\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8884,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8882\/revisions\/8884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}