{"id":9060,"date":"2019-03-11T22:43:37","date_gmt":"2019-03-11T22:43:37","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=9060"},"modified":"2019-03-11T22:43:37","modified_gmt":"2019-03-11T22:43:37","slug":"dilbilimci-zekogu-vucijiko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/dilbilimci-zekogu-vucijiko\/","title":{"rendered":"D\u0130LB\u0130L\u0130MC\u0130 ZEKO\u011eU VU\u00c7IJIKO"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-1\/206.JPG\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><strong>AN\u00c7OKO\u00a0Suret<\/strong><br \/>\nAdige Mak Gazetesi, Ekim 2013<br \/>\n\u00c7eviri A\u00c7UMIJ Hilmi<\/p>\n<p><strong> S\u00f6z konusu etmek istedi\u011fim ki\u015fi gece g\u00fcnd\u00fcz, dur durak demeden yakla\u015f\u0131k elli y\u0131l mesle\u011fi, milleti i\u00e7in \u00f6zverili bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fan ZEKO\u011eU Sefer o\u011flu Vu\u00e7\u0131j\u0131ko.\u00a0 O hangi i\u015fe e\u011fildiyse, hangi temay\u0131 konu edindiyse g\u00f6r\u00fc\u015flerini ak\u0131c\u0131-anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde ifade etti, katk\u0131lar\u0131n\u0131 sundu, s\u00f6z\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri dirayetli&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko 4 Ekim 1928 y\u0131l\u0131nda Tev\u00e7oj rayonuna ba\u011fl\u0131 Kazenekuaye k\u00f6y\u00fcnde do\u011far. 1934 y\u0131l\u0131nda alt\u0131 ya\u015f\u0131ndayken okula ba\u015flar. 10. s\u0131n\u0131f\u0131 1947 y\u0131l\u0131nda Penej\u0131kuaye&#8217;de bitirir.<\/p>\n<p>1947- 1948 y\u0131llar\u0131nda Vu\u00e7\u0131j\u0131ko, Yedeps\u0131kuaye okulunda ba\u015flang\u0131\u00e7 s\u0131n\u0131flar\u0131nda ders vermeye ba\u015flar. 1948-1950 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda M\u0131yekuape \u00d6\u011fretmen Enstit\u00fcs\u00fc Dil ve Edebiyat B\u00f6l\u00fcm\u00fc&#8217;n\u00fc k\u0131rm\u0131z\u0131 diploma ile bitirir.<\/p>\n<p>Adige Bilimsel ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc VODEJDEKO Hacemat 1950 y\u0131l\u0131nda onu enstit\u00fcde \u00e7al\u0131\u015fmaya davet eder. Burada ya\u015fam\u0131n\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Adige dili \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n<p>Vu\u00e7\u0131j\u0131ko \u00fcnl\u00fc Kafkas dilbilimcisi N. F. Yakovlev ve filoloji dilbilimdal\u0131nda Prof. Dr. G. F. Tur\u00e7aninova ile birlikte de \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Vu\u00e7\u0131j\u0131ko&#8217;nun hayat\u0131ndaki \u00f6nemli olaylardan birisi de G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Tiflis kentinde Tiflis Devlet \u00dcniversitesi\u2019ni okumas\u0131 ve burada G\u00fcrcistan Bilimler Akademisi\u2019nde \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcreli mast\u0131r yapmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>1967 y\u0131l\u0131nda &#8216;Adigece\u2019nin \u00c7ekim Sistemi&#8217; \u00fczerine kandidatl\u0131k tezini verir. 1969 y\u0131l\u0131nda ise ayn\u0131 konulu kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlar.<\/p>\n<p>Vu\u00e7\u0131j\u0131ko 1989 y\u0131l\u0131nda Moskova\u2019da \u2018\u2019Adigece\u2019nin Temel S\u00f6zdizimsel Yap\u0131s\u0131\u2019\u2019 temal\u0131 doktora tezini verir.<\/p>\n<p>Vu\u00e7\u0131j\u0131ko dilin t\u00fcm alanlar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131; Adigece foneti\u011fi, leksikolojisi, Adige yaz\u0131n diline kaynakl\u0131k eden leh\u00e7eler, grafik, imla, noktalama-i\u015faretleme, terminoloji\u00a0konular\u0131nda pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 vard\u0131r. Fakat \u00fczerinde en \u00e7ok durudu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalar sundu\u011fu konu, Adigece\u2019nin morfolojisi ve s\u00f6zdizimidir. Vu\u00e7\u0131j\u0131ko ayn\u0131 zamanda Adigece gramati\u011fi \u00fczerine de \u00e7al\u0131\u015fmalar sunmu\u015ftur. 1950 y\u0131l\u0131nda &#8216;Adigece gramati\u011finde ihtiya\u00e7 duyulan \u015feyler&#8217; ve ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 12 aral\u0131k tarihinde NEMITEKO Yusuf\u2019la birlikte &#8216;Adigece gramati\u011fi konusunda bilimsel ve okul program\u0131 baz\u0131nda ciddi eksiklikler&#8217;\u00a0 isimli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p>ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko&#8217;nun leksikoloji dal\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 derin analizlerden baz\u0131lar\u0131 ise (1972 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Adigece-Rusca s\u00f6zl\u00fck \u00fczerine) &#8216;Adigece-Rusca s\u00f6zl\u00fck i\u00e7eri\u011fi ve yap\u0131s\u0131&#8217;, (1994 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan)\u00a0 &#8216;Adigece Leksikoloji. Durum ve Yap\u0131lmas\u0131 Gerekenler&#8217;.<\/p>\n<p>1960 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Rusca-Adigece s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn olu\u015fturulma ilkeleri onun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r ayn\u0131 zamanda bu s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn ilk harflerindeki s\u00f6zl\u00fck maddelerini de o kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko ayn\u0131 zamanda 1975 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Adigece-Rusca s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde olu\u015fturulma ilkelerini tespit eden ki\u015fidir.<\/p>\n<p>1968 y\u0131l\u0131nda ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko&#8217;nun enstriksiyonu ile aralar\u0131nda kendisininde bulundu\u011fu yazarlarla birlikte 1968 y\u0131l\u0131nda\u00a0 Adigece&#8217;nin orfografik s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc&#8217;n\u00fc yay\u0131nlar. 1989 y\u0131l\u0131nda Vu\u00e7\u0131j\u0131ku bu konu ile alakal\u0131 olarak Adigece orfografisinin daha da iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri ele ald\u0131\u011f\u0131 bir makale yay\u0131nlar. Yukar\u0131da ad\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m\u0131z orfagrafik s\u00f6zl\u00fckte 15 bin s\u00f6c\u00fck yer al\u0131rken, kendisi 50 bin kelimeden olu\u015fmas\u0131n\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 Adigece\u2019nin orfografik s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yazmaya ba\u015flad\u0131 ise de sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n elvermemesi sebebiyle tamamlayamad\u0131. Vu\u00e7\u0131j\u0131ko&#8217;nun bu b\u00fcy\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yar\u0131m b\u0131rak\u0131lmad\u0131, bu s\u00f6zl\u00fck \u00fczerinde filoloji bilimdal\u0131nda Prof. Dr. BIRSIR Bat\u0131rb\u0131y ve\u00a0 Kandidat AN\u00c7OKO Suret \u00e7al\u0131\u015farak bask\u0131ya haz\u0131rlad\u0131lar.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn Adige Sosyal Bilimler Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan bas\u0131lm\u0131\u015f olan \u00fc\u00e7 ciltlik &#8216;Ad\u0131gabzem Yizehef Gu\u015f\u0131atl &#8211; Adigece A\u00e7\u0131klamal\u0131 S\u00f6zl\u00fck&#8217; (1. cild 2010, 2. cilt 2012, 3. cilt 2013). Bu s\u00f6zl\u00fck Zedko\u011fu Vu\u015f\u0131j\u0131ko&#8217;nun 1983 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 &#8216;Adigece A\u00e7\u0131klamal\u0131 S\u00f6zl\u00fck &#8211; Yaz\u0131m\u0131 Ilkeleri&#8217; eserinde belirtilen esaslara g\u00f6re olu\u015fturuldu.<\/p>\n<p>ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko&#8217;nun Adige diline ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 alan bulmak zor fakat en \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz yeni Adige gramati\u011fini olu\u015fturmu\u015f olmas\u0131 ve Adige dilbiliminin k\u00f6k salmas\u0131na olan b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko bilimadaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra \u00e7ok insanc\u0131l, Adige xabzesini en iyi uygulayan ki\u015filerden birisiydi.<\/p>\n<p>\u00dcnl\u00fc Adige dilbilimcisi, ZEKO\u011eU Vu\u00e7\u0131j\u0131ko\u00a0 14 Eyl\u00fcl 2009 tarihinde vefat etti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AN&Ccedil;OKO&nbsp;Suret Adige Mak Gazetesi, Ekim 2013 &Ccedil;eviri A&Ccedil;UMIJ Hilmi S&ouml;z konusu etmek istedi&#287;im ki&#351;i gece g&uuml;nd&uuml;z, dur durak demeden yakla&#351;&#305;k elli y&#305;l mesle&#287;i, milleti i&ccedil;in &ouml;zverili bir &#351;ekilde &ccedil;al&#305;&#351;an ZEKO&#286;U Sefer o&#287;lu Vu&ccedil;&#305;j&#305;ko.&nbsp; O hangi i&#351;e e&#287;ildiyse, hangi temay&#305; konu edindiyse g&ouml;r&uuml;&#351;lerini ak&#305;c&#305;-anla&#351;&#305;l&#305;r bir &#351;ekilde ifade etti, katk&#305;lar&#305;n&#305; sundu, s&ouml;z&uuml; ve d&uuml;&#351;&uuml;nceleri dirayetli&hellip; ZEKO&#286;U Vu&ccedil;&#305;j&#305;ko [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-9060","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edebiyat-genel-konular","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9060","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9060"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9060\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9062,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9060\/revisions\/9062"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9060"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9060"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}