{"id":9128,"date":"2022-01-09T14:26:26","date_gmt":"2022-01-09T20:26:26","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=9128"},"modified":"2022-01-10T21:17:31","modified_gmt":"2022-01-11T03:17:31","slug":"adige-halkinin-etnopedagojisi-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/adige-halkinin-etnopedagojisi-3\/","title":{"rendered":"AD\u0130GE HALKININ ETNOPEDAGOJ\u0130S\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-22367\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ADIGE-HALKININ-ETNOPEDAGOJISI-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><strong>\u015eore \u0130brahim<\/strong><br \/>\n\u00c7eviri: AKHENATON (Peren\u0131ko)<\/p>\n<p align=\"left\">Eski Adige s\u00f6ylencelerinin Adige halk\u0131n\u0131n tarihsel ge\u00e7mi\u015fine \u0131\u015f\u0131k tuttu\u011funu, kaynak\u00e7a te\u015fkil etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Onlar\u0131 azda olsa, \u00e7okta olsa Adigelerin ge\u00e7mi\u015f eski d\u00f6nemlerinden bu g\u00fcne kadar olan ya\u015famlar\u0131nda, rahatl\u0131kla g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n<p>\u0130\u00e7lerinde en anlaml\u0131 olanlar\u0131 ge\u00e7mi\u015f tarihsel d\u00f6nemde olan biteni ve kahramanl\u0131k g\u00f6steren \u00f6nderlerin haberlerini iletenler ile yi\u011fitlik kahramanl\u0131k ana temal\u0131 \u015fark\u0131lar olarak tan\u0131mlayabiliriz. Anlat\u0131lanlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Adigelerin ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerinde Karadeniz\u2019in k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131, Azak Denizi\u2019ni bu b\u00f6lgelerin bat\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131, kuzeyde ise Don (Ten) nehrine kadar, g\u00fcneyde Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131 silsilesini takip ederek Kafkasya\u2019n\u0131n ortalar\u0131na kadar olan alanlar\u0131 yurt edindi\u011fini g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n<p>Ger\u00e7ekten de tarihsel dok\u00fcmanlar\u0131n ifadeleri ile s\u00f6ylencelerin konu etti\u011fi anlat\u0131mlar bir birlerine ters d\u00fc\u015fmemektedir. Ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemin dok\u00fcmanterlerinden <strong>Skilak Kariandskiy<\/strong> (\u0130.\u00d6.I.y\u00fczy\u0131l), <strong>Strabon<\/strong> (\u0130.\u00d6.I.y\u00fczy\u0131l), <strong>Pomponin Mela<\/strong> (\u0130.\u00d6.I.y\u00fczy\u0131l), <strong>Pliniy Sekund<\/strong> (\u0130.\u00d6.I.y\u00fczy\u0131l), Karadeniz ve Azak Denizlerinin bat\u0131 kesimlerini Adigelerin topraklar\u0131 ve ya\u015fam alanlar\u0131 olarak g\u00f6stermektedir. Ge\u00e7mi\u015fin bu eski d\u00f6nemlerinin anlat\u0131lanlar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, \u00f6rnek olarak Kabardeylerin K\u0131r\u0131mda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steren izlerini g\u00f6rebilir, bu d\u00f6nemin tarihsel ki\u015filiklerinin bunu do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabilirsiniz.<\/p>\n<p>Adige masallar\u0131nda ve eski halk \u015fark\u0131lar\u0131nda Adigelerin ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n Attila \u00f6nderli\u011findeki Hunlar taraf\u0131ndan ac\u0131mas\u0131zca ne \u015fekilde istilaya u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onlar\u0131 sava\u015fmalar\u0131 i\u00e7in ordular\u0131na zorla sava\u015f\u00e7\u0131 olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. O zamana ait eski \u015fark\u0131larda yer alan kimi s\u00f6zleri ve olaylar\u0131 bu g\u00fcne kadar geldi\u011fini \u00f6rnekleriyle izleyebilirsiniz. Yine bu \u015fark\u0131lar, Attila\u2019n\u0131n ve ordusunun zalimli\u011fini ve yapt\u0131\u011f\u0131 katliamlar\u0131, halklar\u0131 ac\u0131mas\u0131zca nas\u0131l katletti\u011fine \u015fahitlik etmektedir. \u015eark\u0131y\u0131 temel te\u015fkil eden s\u00f6zleri bir araya getirenler (IV-VI y\u00fczy\u0131llar) Attila ordular\u0131n\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 istila etmelerinin \u201c<strong>Bela<\/strong>\u201d olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, yine o \u015fark\u0131larda bu belan\u0131n Adigeleri di\u011fer halklara oranla daha az etkiledi\u011fini belirtmektedir. Adige masallar\u0131 ve tarihsel eski \u015fark\u0131lar Hunlar\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 istila etmelerine ili\u015fkin izler Tarih Bilimcilerce de do\u011frulanmaktad\u0131r. Tarih g\u00f6steriyor ki, bu olan bitenlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Kuzey Kafkasya\u2019da ya\u015fayan halklar b\u00fcy\u00fck zorluklar i\u00e7inde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, buna ait izler ac\u0131lar kolay unutulmam\u0131\u015f, haf\u0131zalardan uzunca bir zaman silinmemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Hun ordular\u0131n\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131\u00a0 istila ettikleri d\u00f6nemde, s\u00fcrekli olarak talan ve vurgun pe\u015finde olduklar\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. \u00d6nlerinde bulunan kentleri ve k\u00f6yleri yak\u0131p y\u0131kmakta, i\u00e7inde ya\u015fayan insanlar\u0131 ac\u0131mas\u0131zca \u00f6ld\u00fcrerek yollar\u0131na devam ettiklerini bildirmektedir.<\/p>\n<p>Eski \u015fark\u0131lar g\u00f6steriyor ki Hunlar\u0131n \u0130ranl\u0131larla ve Bizansl\u0131larla yapt\u0131klar\u0131 sava\u015flara \u00e7ok say\u0131da b\u00f6lge insan\u0131 da zorla g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bahsedilen IV-V. y\u00fczy\u0131llar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda tarih de g\u00f6steriyor ki\u00a0 Adigeler Kuzey Kafkasya\u2019da y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr seviyesine ula\u015fm\u0131\u015f, verimli\u00a0 bolluk ve refah i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve \u00e7evrelerince tan\u0131nd\u0131klar\u0131 ve say\u0131ld\u0131klar\u0131, devlet olarak bilindi\u011fini, i\u015fte o zamana denk gelen \u201cHun Belas\u0131\u201dn\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izler ve ac\u0131lar onca y\u0131l unutulmam\u0131\u015f, ak\u0131llarda silinmeden bug\u00fcne kadar gelebilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Masallarda yer alan \u015fark\u0131larda \u201cBaykan Han\u201d, \u201cGurtat Sava\u015f\u0131\u201d gibilerini, eski s\u00f6zlerde kalan zalim Avar Han\u0131 Baykan\u2019\u0131n IV. y\u00fczy\u0131l\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Adigelerin topraklar\u0131n\u0131 istila etti\u011fini, yine bu y\u0131llarda \u00e7ok say\u0131da Adige insan\u0131n\u0131n katledildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. O d\u00f6neme \u015fahitlik eden ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek ula\u015fan \u201cBaykan\u2019\u0131n \u00d6l\u00fcs\u00fcn\u00fc G\u00f6r\u201d eski s\u00f6z\u00fc gibi masal\u0131n i\u00e7inde anlat\u0131lanlar Han zaliminin \u201cTopra\u011f\u0131 \u00e7orak etti\u011fini, tarlalar\u0131 yakt\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6yleri talan etti\u011fini, insanlar\u0131 katletti\u011fini\u201d g\u00f6stermektedir. Zorda kalan kalabal\u0131k insan guruplar\u0131 kanlar i\u00e7inde, yiyeceksiz ve giyeceksiz olarak da\u011fl\u0131k ve ormanl\u0131k alanlara ka\u00e7\u0131p s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Zalim Baykan ordular\u0131n\u0131n Adige topraklar\u0131n\u0131 istila etmesiyle VI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda ya\u015fan\u0131lan g\u00f6rkemli ve zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, ekonomik kazan\u0131m\u0131n ve bar\u0131\u015f ortam\u0131n\u0131n t\u00fcm de\u011ferleri kaybedilmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan bu d\u00f6nemde ya\u015fanan olaylar\u0131n Adigelere verdi\u011fi zarar \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n<p>Adigelerin Hazar Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n (devletinin) i\u00e7erisinde bulunduklar\u0131n, hatta onlarla kimi zaman kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiklerini g\u00f6rmekteyiz. Masallar ve eski \u015fark\u0131lar, \u201c<strong>P\u015f\u0131 Al\u0131c\u0131konun \u015eark\u0131s\u0131<\/strong>\u201d ve \u2018\u2019<strong>Sarkale Sava\u015f\u0131<\/strong>\u201dnda Adigelerin Hazarlara kar\u015f\u0131 sava\u015fa girdi\u011fini, (Sarkale, Rus tarih\u00e7ilerine g\u00f6re\u00a0 \u201cSarkel\u201d) <strong>Sarkale<\/strong>\u2019nin Don nehrinin arka plan\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmekte. Eski \u015fark\u0131lar ve masallarda Adigelerin kendilerine \u00f6nderlik eden Adige P\u015f\u0131leri <strong>Boleteko Bez\u0131r\u0131ko<\/strong>, <strong>Kanc<\/strong> (Kanj) <strong>Alec\u0131ko<\/strong>\u2019nun isimleri ge\u00e7mektedir. <strong>Negume \u015eore<\/strong>\u2019nin s\u00f6ylemine g\u00f6re bahsedece\u011fimiz olay\u0131n, ge\u00e7ti\u011fi d\u00f6neminin 965\u2019li y\u0131llara rastlad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. O tarihsel d\u00f6nemde Rus Prensi <strong>Svyatoslav<\/strong> \u00f6nderli\u011finde hazarlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck sava\u015fa, Adigelerin de Ruslar\u0131n yan\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131na de\u011finmektedir. Bir tek bu sava\u015ftan ibaret de\u011fildir elbet Adigelerin Hazarlara kar\u015f\u0131 sava\u015fmalar\u0131. Arap ve Bizans tarih dok\u00fcmanlar\u0131 da g\u00f6steriyor ki 10. y\u00fczy\u0131lda Adigeler Kuzey Kafkasya\u2019da yer edinmi\u015f askeri, politik g\u00fcc\u00fc elinde tutan bir g\u00fc\u00e7 konumundad\u0131r.<\/p>\n<p>Adige halk\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 biliyor ki, masallar ve i\u00e7erisinde yer alan \u015fark\u0131larda, a\u011f\u0131tlarda bilinmesi gerekli \u00e7ok \u015fey y\u00fckl\u00fc, \u00f6\u011frenilmelidir ki ge\u00e7mi\u015fin bu karanl\u0131k d\u00f6nemlerini bize ya\u015fatanlar\u0131n tarihsel ge\u00e7mi\u015flerinde ger\u00e7ekte \u00f6v\u00fcn\u00fclecek fazlaca bir \u015feylerinin olmad\u0131\u011f\u0131\u2026<\/p>\n<p>Evet\u2026 \u0130\u015fte bu tarihsel ge\u00e7mi\u015fimize geriye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tarihin t\u00fcm d\u00f6nemlerinde ya\u015fanan bu ger\u00e7ekleri gen\u00e7lerin bilmesi ve \u00f6\u011frenmesi gerekmektedir ki, bunun onlar\u0131n ya\u015famlar\u0131nda ger\u00e7ekten a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir \u00f6nemi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#350;ore &#304;brahim &Ccedil;eviri: AKHENATON (Peren&#305;ko) Eski Adige s&ouml;ylencelerinin Adige halk&#305;n&#305;n tarihsel ge&ccedil;mi&#351;ine &#305;&#351;&#305;k tuttu&#287;unu, kaynak&ccedil;a te&#351;kil etti&#287;ini s&ouml;yleyebiliriz. Onlar&#305; azda olsa, &ccedil;okta olsa Adigelerin ge&ccedil;mi&#351; eski d&ouml;nemlerinden bu g&uuml;ne kadar olan ya&#351;amlar&#305;nda, rahatl&#305;kla g&ouml;rebilirsiniz. &#304;&ccedil;lerinde en anlaml&#305; olanlar&#305; ge&ccedil;mi&#351; tarihsel d&ouml;nemde olan biteni ve kahramanl&#305;k g&ouml;steren &ouml;nderlerin haberlerini iletenler ile yi&#287;itlik kahramanl&#305;k ana temal&#305; &#351;ark&#305;lar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-9128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9128"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22369,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9128\/revisions\/22369"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}