{"id":9171,"date":"2024-04-03T01:26:59","date_gmt":"2024-04-03T06:26:59","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=9171"},"modified":"2024-04-03T17:45:29","modified_gmt":"2024-04-03T22:45:29","slug":"nogaylarin-kuzey-bati-kafkasyaya-yerlesmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/nogaylarin-kuzey-bati-kafkasyaya-yerlesmesi\/","title":{"rendered":"NOGAYLARIN KUZEY-BATI KAFKASYA&#8217;YA YERLE\u015eMES\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39190\" src=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/NOGAYLARIN-KUZEY-BATI-KAFKASYAYA-YERLESMESI-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/NOGAYLARIN-KUZEY-BATI-KAFKASYAYA-YERLESMESI-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/NOGAYLARIN-KUZEY-BATI-KAFKASYAYA-YERLESMESI-b-300x158.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><strong> Ali Barut<\/strong><br \/>\n<\/span><span style=\"font-family: Arial;\"> Emel Dergisi , Say\u0131: 225 Mart-Nisan 1998 , Sf. 7<\/span><\/p>\n<p>Do\u011fu&#8217;da Ap\u015feron yar\u0131madas\u0131ndan ba\u015flay\u0131p, Kuzey-Bat\u0131 istikametinde Taman yar\u0131madas\u0131nda son bulan yakla\u015f\u0131k 14 bin 401 km. uzunlu\u011fundaki Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131, Kafkasya\u2019y\u0131 kuzey ve g\u00fcney olmak \u00fczere ikiye ay\u0131r\u0131r. 1440 km.1\u00a0 uzunlu\u011fundaki bu mesafe s\u0131rada\u011flar\u0131n uzant\u0131 ve etekleri ile de\u011ferlendirildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan rakamd\u0131r. As\u0131l b\u00fcy\u00fck y\u00fckseltiye sahip s\u0131rada\u011flar 1000 km. uzunlu\u011funda olup, b\u00fcnyesinde karlar\u0131n eksik olmad\u0131\u011f\u0131 yedi adet 5 bin metreyi a\u015fan zirveleri bulundurmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Kafkaslar\u0131n y\u00fcksek da\u011f vadileri ve verimli nehir yataklar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en eski s\u00fcrekli yerle\u015fik topluluklar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.2\u00a0 Kafkasya\u2019n\u0131n Hazar denizi ile Karadeniz aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc vazifesi g\u00f6rmesi, tarihte g\u00fcney ile kuzey aras\u0131nda kavimler i\u00e7in \u00f6nemli bir ge\u00e7it arzetmesi ve da\u011fl\u0131k yap\u0131s\u0131 nedeniyle korunmaya elveri\u015fli olmas\u0131ndan dolay\u0131 b\u00f6lgeye ba\u015fka unsurlar da yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019n\u0131n etnik ve linguistik yap\u0131s\u0131n\u0131n zenginli\u011finden dolay\u0131 b\u00f6lgeye \u201cdiller da\u011f\u0131\u201d, \u201cbinbir kimlikli topraklar\u201d gibi isimler de verilmi\u015ftir. Muhtelif kaynaklarda Kafkasya\u2019da yetmi\u015f, y\u00fcz hatta \u00fc\u00e7 y\u00fcze yak\u0131n dil konu\u015fuldu\u011fu belirtilmektedir. Keza Romal\u0131lar\u0131n b\u00f6lgedeki ticari faaliyetlerini 130 terc\u00fcmanla y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri de ifade edilmektedir. Birbirini tutmayan bu rakamlarla birlikte, Kafkasya \u00fczerine ciddi ara\u015ft\u0131rmalarda bulunmu\u015f bilim adamlar\u0131n\u0131n verdikleri say\u0131 k\u0131rk\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fmemi\u015ftir. Bununla birlikte, etnik yap\u0131 ve dil bak\u0131m\u0131ndan Kafkasya co\u011frafyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc itibar\u0131yla tarihin her devresinde daima bu \u00e7ok farkl\u0131 yap\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemenin do\u011fru olmayaca\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmakta yarar vard\u0131r.*<\/p>\n<p>Kafkasya\u2019da, Azeriler, Kara\u00e7aylar, Malkarlar (Balkar) Kumuklar, Nogaylar gibi T\u00fcrk topluluklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00c7erkes, Abaza, Lezgi, \u00c7e\u00e7en gibi M\u00fcsl\u00fcman halklarla birlikte G\u00fcrc\u00fc, Ermeni, Svan, Oset gibi H\u0131ristiyan bir \u00e7ok kavim ya\u015famaktad\u0131r. XVIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde; Lezgiler, Avarlar, Kumuklar, Gazi Kumuklar, \u00c7e\u00e7enler, \u00c7erkesler, Abazalar, Nogaylar, Kara\u00e7aylar, Malkarlar ve Osetlerin bir k\u0131sm\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019da mesk\u00fbn idiler.3\u00a0 Kuzey-Bat\u0131 Kafkasya di\u011fer bir tabirle \u00c7erkesistan, bat\u0131da Karadeniz sahili, g\u00fcneyde G\u00fcrcistan, Kuzey kesimi Kuban nehri ile s\u0131n\u0131r olup do\u011fu kesimi Terek nehrinin ba\u015f mecras\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u2019la s\u0131n\u0131r te\u015fkil eden b\u00f6lgedir.4\u00a0 Bu b\u00f6lgede \u00c7erkesler, \u00c7erkeslerin g\u00fcneyinde Kara\u00e7aylar, Malkarlar ve Abazalar yer almaktad\u0131r. \u00c7erkeslerin Kuzey kesimindeki Kuban boylar\u0131nda ise \u00e7al\u0131\u015fmamam\u0131z\u0131n da konusunu te\u015fkil eden 1782 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgeye yerle\u015fen Nogaylar yer almaktad\u0131r.**<\/p>\n<p>\u201cNogay\u201d ad\u0131 bir \u015fah\u0131s ismi olup, bu ki\u015fi 1270-1299 y\u0131llar\u0131nda Alt\u0131n Orda\u2019da b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfuz kazanm\u0131\u015f olan bir emir idi. \u0130\u015fte ona tabi il ve uru\u011flara \u201cNogay\u201d ad\u0131 verilmi\u015ftir. Bu uru\u011flar XV. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131 \u0130dil ve Yay\u0131k sahas\u0131nda g\u00f6\u00e7 etmekte olup, kendi mirzalar\u0131n\u0131n, beylerinin idaresi alt\u0131nda idiler. Nogay uru\u011flar\u0131ndan yedisi (\u015e\u0131r\u0131n, Ar\u0131n, K\u0131p\u00e7ak, Arg\u0131n, Al\u00e7\u0131n, Katay ve Mang\u0131t) \u201cYedisan\u201d ad\u0131yla biliniyordu. Bunlardan ba\u015fta \u015e\u0131r\u0131n olmak \u00fczere ilk d\u00f6rd\u00fc K\u0131r\u0131m taraf\u0131na gitmi\u015fti; kalanlar ise bir m\u00fcddet a\u015fa\u011f\u0131 \u0130dil boyunda g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler ve bunlardan \u201cMang\u0131t\u201d uru\u011funun ismi \u201cNogay\u201d ad\u0131 gibi kullan\u0131l\u0131r olmu\u015ftu.5\u00a0 1577-78 y\u0131llar\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131 \u0130dil ve Yay\u0131k boylar\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Nogaylar aras\u0131nda s\u00fcren k\u0131tl\u0131k ve a\u00e7l\u0131k nedeniyle K\u0131r\u0131m taraf\u0131na gitmeye ba\u015flad\u0131lar. K\u0131r\u0131m Han\u0131 Devlet Geray Han\u2019\u0131n (1551-1577) Azak ve Kuban boylar\u0131nda g\u00f6\u00e7 edebilecekleri bir saha tahsis etti\u011fi bu unsurlara \u201cKi\u00e7i (K\u00fc\u00e7\u00fck) Nogay Ulusu\u201d dendi. \u0130dil nehrinin do\u011fu k\u0131sm\u0131nda kalan ve daha b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k te\u015fkil eden Nogay uru\u011flar\u0131na ise \u201cUlu\u011f (B\u00fcy\u00fck) Nogay Ulusu\u201d dendi.6<\/p>\n<p>1768-74 Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131nda Yedisan ve Bucak Nogaylar\u0131 Rus Generali ile yapt\u0131klar\u0131 bir dostluk antla\u015fmas\u0131yla (1770) Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015fmama karar\u0131 al\u0131p Osmanl\u0131 ordular\u0131n\u0131 ya\u011fmalayarak 7 Osmanl\u0131\u2019ya ihanet ettiler. Ruslar, d\u00f6rt Nogay uru\u011funu Kuban boyuna naklederek \u201cGeraylardan yani K\u0131r\u0131m Hanlar\u0131 s\u00fclalesinden bir sultan\u0131 ba\u015flar\u0131na getirmek i\u00e7in harekete ge\u00e7tiler.<\/p>\n<p>Dnyester (Bu\u011f), Dnyeper (\u00d6z\u00fc) nehirlerini ge\u00e7ip Azak\u2019\u0131 dola\u015fan bu d\u00f6rt uru\u011f Kuban boylar\u0131na (kuzeyine) yerle\u015ftirildi. 8<\/p>\n<p>Kuban nehrinin kuzey kesimine yerle\u015fen Nogaylar Anapa muhaf\u0131z\u0131 Ferah Ali Pa\u015fa\u2019ya *** (1781-1784) \u00c7erkesistan\u2019a yerle\u015fmek istediklerini, aksi takdirde Da\u011f\u0131stan \u00fczerinden Mavera\u00fcnnehir veya T\u00fcrkistan\u2019a gideceklerini bildirdiler. 9 Gelen Nogaylar ihtiyar ve \u00e7ocuklar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n 40.000 oldu\u011funu, kendilerine yerle\u015fecekleri arazi tahsis edilirse a\u015far-\u0131 \u015feriyyeyi vereceklerini, Padi\u015fah\u2019a dost olmakla birlikte Ferah Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n direktifleri do\u011frultusunda hareket edeceklerini bildirdiler. 10<\/p>\n<p>Ferah Ali Pa\u015fa mahiyetindeki ileri gelenlerle durumu m\u00fczakere ettikden sonra, Nogaylar\u0131n hem Ruslarla, hem de \u00c7erkeslerle hus\u00fbmetleri oldu\u011fundan, Nogaylar\u0131n Ruslar ile \u00c7erkeslerin aras\u0131na iskan edilmesi halinde, gerekti\u011finde her iki tarafa kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle yerle\u015fmelerine m\u00fcspet cevap verdi. Di\u011fer taraftan Ruslar antla\u015fmay\u0131 bozup sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ecek olurlarsa, Nogaylar s\u0131n\u0131rda olacaklar\u0131ndan, Ruslara kar\u015f\u0131 bir sed ve onlara y\u00f6nelik askeri hareketlerde kullan\u0131labilecekleri fikrini de g\u00f6zard\u0131 etmedi. Ayr\u0131ca \u00c7erkeslerin yevmiye ile \u00e7al\u0131\u015fmak adetleri olmad\u0131\u011f\u0131ndan ve bu t\u00fcr i\u015flerde gurur g\u00f6stermelerinden dolay\u0131, gerekli olan i\u00e7g\u00fcc\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131layabilme maksad\u0131 da Ferah Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n m\u00fcspet cevab\u0131nda etkili olan bir di\u011fer fakt\u00f6r idi. 11<\/p>\n<p>Ferah Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n askeri ve ekonomik gayelerle \u00c7erkesistan\u2019\u0131n Kuban boylar\u0131na yerle\u015fmelerine izin verdi\u011fi Nogaylar\u2019\u0131n 10 bin kadar\u0131n\u0131 \u201cKabartay\u201d\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cAbzeh\u201d ve \u201cBesniy\u201d b\u00f6lgesinin aras\u0131na yerle\u015ftirdi. Bunlar i\u00e7in Ali A\u011fa m\u00fctesellim olarak g\u00f6revlendirilmi\u015f olup onun emir ve direktifleri do\u011frultusunda hareket etmeleri kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 12<\/p>\n<p>Nogaylardan bir di\u011fer 10 bin kadar\u0131 \u201cKemirguvey\u201d kabilesinin yan\u0131na, 10 bin kadar\u0131 Hatukay b\u00f6lgesine, geri kalan 10 bin kadar\u0131 da Anapa liman\u0131na yak\u0131n bir mahalle yerle\u015ftirilmi\u015ftir. 13<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti, 1829 Edirne Antla\u015fmas\u0131 ile Kafkasya ile hi\u00e7 bir alakas\u0131n\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 resmen kabul etmek durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Fakat Kafkaslar\u0131n kuzeyinde Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7enistan ve \u00c7erkesistan\u2019da Ruslara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele devam etmi\u015ftir. \u015eeyh \u015eamil\u2019in 1859 y\u0131l\u0131nda teslim olmas\u0131yla Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019da m\u00fccadelenin sona ermesine ra\u011fmen, \u00c7erkesistan\u2019da sava\u015f 1864 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sonras\u0131nda, Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019da k\u0131smen, \u00c7erkesistan\u2019da ise Karadeniz sahilinin tamam\u0131 olmakla birlikte n\u00fcfusun % 90\u2019\u0131na yak\u0131n\u0131 Ruslar taraf\u0131ndan b\u00f6lgeden s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu g\u00f6\u00e7 Osmanl\u0131 Devleti topraklar\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nogaylar da \u00c7erkeslerle birlikte g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015flerdir. G\u00f6\u00e7 eden bu n\u00fcfusun devam edegelen ku\u015faklar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye ve Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden ayr\u0131lan Orta Do\u011fu \u00fclkelerinde ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Kafkasya\u2019s\u0131nda Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Muhtar Cumhuriyeti\u2019nde Nogaylar\u0131n n\u00fcfusu % 3 oran\u0131ndad\u0131r. B\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya\u2019daki n\u00fcfus oranlar\u0131 ise % 0,5\u2019dir.14\u00a0 (Rakamlar 1989 y\u0131l\u0131na aittir).<\/p>\n<p><strong> KAYNAK\u00c7A:<\/strong><br \/>\n1\u00a0 Bedri Habi\u00e7o\u011flu, Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler (\u0130stanbul, 1993), s. 21.<br \/>\n2\u00a0 Paul B.Henze, Kafkasya\u2019da Ate\u015f ve K\u0131l\u0131\u00e7 19. Y\u00fczy\u0131lda Kuzey Kafkasya Da\u011f K\u00f6yl\u00fclerinin Direni\u015fi, Terc\u00fcme: Ak\u0131n K\u00f6setorun (Ankara, 1985), s. 2.<br \/>\n* \u00d6zellikle Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesi etnik ve dil bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgedir. \u00c7erkesistan olarak tabir edilen Kuzey-Bat\u0131 Kafkasya, Da\u011f\u0131stan\u2019a nazaran tamamen tezat bir durum arzetmektedir. Terek nehrinin ba\u015f mecras\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131ndan, Taman yar\u0131madas\u0131na kadar takriben 700 km.\u2019ye yakla\u015fan bu b\u00f6lgede ayn\u0131 dili konu\u015fan ve dillerinde kendilerine \u201cAdige\u201d diyen Kafkasya\u2019n\u0131n otokton halklar\u0131ndan olan \u00c7erkesler ya\u015famakta idiler. Bu mesafe ayn\u0131 zamanda Kafkasya\u2019n\u0131n geneli i\u00e7in ayn\u0131 dili konu\u015fan bir millete mensup insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en uzun bir co\u011frafya anlam\u0131na gelmekte idi. 1864 y\u0131l\u0131ndaki zorunlu g\u00f6\u00e7e kadar \u00c7erkesistan bu \u00f6zelli\u011fini korumu\u015ftur.<br \/>\n3\u00a0 Ali Barut, \u201cKuzey Kafkaslara Rus ilerleyi\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda Anapa Muhaf\u0131z\u0131 Ferah Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n Askeri ve Siyasi Faaliyetleri (1781-1784)\u201d, K\u0131r\u0131kkale \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Tarih Anabilim Dal\u0131, Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi, K\u0131r\u0131kkale 1997, s. 27.<br \/>\n4\u00a0 Mirza Bala, \u201c\u00c7erkesler\u201d, \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt: III, s. 376.<br \/>\n** Yerle\u015fen bu n\u00fcfus b\u00f6lgedeki n\u00fcfus dengelerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirebilecek bir oranda olmam\u0131\u015ft\u0131r. Yanl\u0131\u015f bir anlamaya meydan vermemek i\u00e7in, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n kuzeyinde yer alan Nogaylar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n konusuna dahil edilmedi\u011fini burada hat\u0131rlatmam\u0131z gerekir.<br \/>\n5\u00a0 Akdes Nimet Kurat, IV-XVIII. Y\u00fczy\u0131llarda Karadeniz\u2019in Kuzeyindeki T\u00fcrk Kavimleri ve Devletleri, 2. Bask\u0131 (Ankara, 1992), s. 203.<br \/>\n6 Ayn\u0131 eser, s. 382.<br \/>\n7 Ahmed Cevdet Pa\u015fa, Tarih-i Cevdet, Cilt: II (\u0130stanbul, 1994), s. 724; Mehmet Ha\u015fim Efendi, \u2018Fi Ahval-i Anapa ve \u00c7erkes\u201d, Topkap\u0131 Saray\u0131 M\u00fczesi K\u00fct\u00fcphanesi, Hazine 1564, 20-a.<br \/>\n8 Kurat, ayn\u0131 eser, 287.<br \/>\n*** Ferah Ali Pa\u015fa \u00c7erkesistan\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131nda Karadeniz sahilinde yer alan So\u011fucak kalesine 1781 y\u0131l\u0131nda g\u00f6nderilmi\u015ftir (Bilahare daha kuzeydeki Anapa kalesini imar ederek g\u00f6revini orada y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.). G\u00f6nderili\u015f sebebi, \u00c7erkes kabilelerini kazanmak, kaleler in\u015fa ederek Ruslara kar\u015f\u0131 savunma tedbirleri almak ve muhtemel bir Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131nda Ruslara kar\u015f\u0131 ortak bir cephe olu\u015fturmak idi. Ayr\u0131ca 1774 tarihli K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131 gere\u011fi Kuban nehri hukukan Osmanl\u0131-Rus s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 te\u015fkil etti\u011finden sulh d\u00f6neminde bar\u0131\u015f\u0131n bozulmamas\u0131 i\u00e7in \u00c7erkeslerin Ruslara kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 ak\u0131n ve sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u00f6nlemek de g\u00f6revleri aras\u0131nda idi.<br \/>\n9\u00a0 Mehmed Ha\u015fim Efendi, ayn\u0131 eser, 20-a. Mehmed Ha\u015fim Efendi, Ferah Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n Anapa muhaf\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi s\u00fcresince onun (1781-1784) katipli\u011fini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Mehmed Ha\u015fim Efendi \u201cFi Ahval-i Anapa ve \u00c7erkes\u201d adl\u0131 eserinde \u00c7erkesistan\u2019a yerle\u015fen Nogaylar\u0131n katliama u\u011frad\u0131klar\u0131ndan bahsetmemektedir. Baddeley ise, Rus Generali Suvorov\u2019un binlerce Nogay\u2019\u0131 Azak Denizi kenar\u0131ndaki \u201cYeisk\u201dde toplayarak, son K\u0131r\u0131m Han\u2019\u0131 ?ahin Geray\u2019\u0131n (ilk hanl\u0131\u011f\u0131 1777-1782\u2019de, ikinci hanl\u0131\u011f\u0131 1783\u2019de) K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan II. Yekaterina ad\u0131na feragat etti\u011fine dair ferman\u0131n\u0131 okudu\u011funu, sonras\u0131nda Nogaylar\u0131 ac\u0131mas\u0131z bir soyk\u0131r\u0131ma tabi tuttu\u011funu (1783), sa\u011f kalanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00c7erkeslerin aras\u0131na yerle\u015fti\u011fini ifade etmektedir (John F.Baddeley, Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 \u0130stilas\u0131 ve ?eyh ?amil, Terc\u00fcme: Sedat \u00d6zden (\u0130stanbul, 1989), s. 18). Keza Feridun Emecen de 1782 y\u0131l\u0131nda, Yekaterina\u2019n\u0131n beyannamesi ve arkas\u0131ndan 30.000 K\u0131r\u0131m Tatar\u0131n\u0131n katliam\u0131ndan bahsetmektedir. (Feridun M.Emecen, \u201cSon K\u0131r\u0131m Han\u0131 ?ahin Giray\u2019\u0131n \u0130dam\u0131 Mes\u2019elesi ve Buna Dair Vesikalar\u201d, Tarih Dergisi, no.: 34 (\u0130stanbul, 1984), s. 316). Di\u011fer taraftan, Kurat da Nogaylar\u0131n Rus kuvvetleri taraf\u0131ndan 1777 y\u0131l\u0131nda \u201cYeynis\u201dde m\u00fcthi\u015f bir katliama u\u011frat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmektedir (Kurat, ayn\u0131 eser, s. 289. Burada Kurat\u2019\u0131n verdi\u011fi tarih hatal\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca Baddeley\u2019in katliam\u0131n i\u015flendi\u011fi \u015fehir olarak zikretti\u011fi \u201cYeisk\u201d ile Kurat\u2019daki \u201cYeynis\u201d \u015fehri\u00a0\u00a0 ayn\u0131 olmal\u0131d\u0131r). 1782 y\u0131l\u0131nda K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 fiilen i\u015fgal eden Ruslar\u2019\u0131n Nogaylar\u0131 katliama u\u011fratt\u0131klar\u0131 ku\u015fkuya mahal b\u0131rakmayacak bir ger\u00e7ektir. Bu durumda katliama u\u011frayan Nogaylar, XVI. y\u00fczy\u0131lda Devlet Geray taraf\u0131ndan Azak\u2019\u0131n do\u011fusuna ve Kuban boylar\u0131na yerle\u015ftirilen \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck Nogay Ulusu\u201d olmal\u0131d\u0131r. 1770 y\u0131l\u0131nda Kuban boylar\u0131na gelen ve 1782 y\u0131l\u0131nda Ferah Ali Pa\u015fa\u2019dan yerle\u015fme talebinde bulunan Nogay uru\u011flar\u0131n\u0131n yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi Ruslara yard\u0131m ve Osmanl\u0131 ordular\u0131n\u0131 ya\u011fma ettiklerinden dolay\u0131 ilk etapta hedef al\u0131nmam\u0131\u015f olabilirler. Bu son de\u011ferlendirmemize g\u00f6re, Baddeley\u2019in katliama u\u011fram\u0131\u015f Nogaylar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00c7erkesler aras\u0131na yerle\u015fti\u011fi \u015feklindeki kanaati hatal\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n10\u00a0 Mehmet Ha\u015fim Efendi, ayn\u0131 eser, 20-a.<br \/>\n11\u00a0 Ayn\u0131 yerde.<br \/>\n12\u00a0 Ayn\u0131 yerde.<br \/>\n13\u00a0 Ayn\u0131 yerde. Kabartay, Besniy, Abzek, Kemirguvey Hatukay ile birlikte Japs\u0131\u011f, Jane, Ubuh, Bjedug, Mokho\u015f ba\u015fl\u0131ca \u00c7erkes kabileleridirler. Burada \u015fu hususu da hat\u0131rlatmakta fayda vard\u0131r ki, Nogaylar\u0131n yerle\u015fmesinden sonra Ruslar zaman zaman s\u0131n\u0131r olan Kuban nehrini ge\u00e7erek d\u00fczenledikleri sald\u0131r\u0131larda ya\u011fma, talan ve katliamda bulunmu\u015flard\u0131r (BOA, HH, nr. 1282\/b, 1197 tarihli mektup; BOA, HH, nr. 1292, 1198 tarihli tahrirat).<br \/>\n14\u00a0 Erol Karayel, \u201cKafkasya\u2019daki Etnik Sorunlar\u0131n Mahiyet ve \u00c7\u00f6z\u00fcm Yolu\u201d, B\u00fclten, no.: 3 (\u0130stanbul, K\u0131\u015f 1998), ss. 10-11.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ali Barut Emel Dergisi , Say&#305;: 225 Mart-Nisan 1998 , Sf. 7 Do&#287;u&rsquo;da Ap&#351;eron yar&#305;madas&#305;ndan ba&#351;lay&#305;p, Kuzey-Bat&#305; istikametinde Taman yar&#305;madas&#305;nda son bulan yakla&#351;&#305;k 14 bin 401 km. uzunlu&#287;undaki Kafkas s&#305;rada&#287;lar&#305;, Kafkasya&rsquo;y&#305; kuzey ve g&uuml;ney olmak &uuml;zere ikiye ay&#305;r&#305;r. 1440 km.1&nbsp; uzunlu&#287;undaki bu mesafe s&#305;rada&#287;lar&#305;n uzant&#305; ve etekleri ile de&#287;erlendirildi&#287;inde ortaya &ccedil;&#305;kan rakamd&#305;r. As&#305;l b&uuml;y&uuml;k y&uuml;kseltiye [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-9171","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9171"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39191,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9171\/revisions\/39191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}