![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/176.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ufuk Tavkul<\/span><\/strong> Karadeniz ile Hazar denizi aras\u0131nda do\u011fu-bat\u0131 paralelinde uzanan ve y\u00fcksekli\u011fi orta k\u0131s\u0131mlar\u0131nda be\u015f bin metreyi a\u015fan s\u0131rada\u011flar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kafkaslar ad\u0131yla tan\u0131nmaktad\u0131r. Orta \u00e7a\u011f \u0130slam gezginlerinin seyahatnamelerinde ve \u00e7e\u015fitli eski T\u00fcrk kaynaklar\u0131nda Kafkasya ya da Kafkaslar ad\u0131na rastlanmaz. Rus \u00c7ar\u0131 I. Petro d\u00f6neminde Petersburg’da kurulan \u0130mparatorluk Bilimler Akademisinin bilim adamlar\u0131 Kafkasya ad\u0131n\u0131 ilk defa kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Kafkasya ad\u0131na ancak 1856 y\u0131l\u0131ndan itibaren T\u00fcrk kaynaklar\u0131nda rastlan\u0131r. (K\u0131rz\u0131o\u011flu 1993 : XVII)<\/p>\n Bug\u00fcn siyasi, co\u011frafi, etnik ya da k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131m\u0131za birbirinden farkl\u0131 s\u0131n\u0131rlara sahip birka\u00e7 Kafkasya tan\u0131m\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Co\u011frafyac\u0131lar Kafkasya’y\u0131 kuzey ve g\u00fcney olmak \u00fczere ikiye b\u00f6lm\u00fc\u015fler. B\u00f6lgenin tarihi, etnik, sosyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 derinlemesine bilmeyen siyaset bilimcileri de bu b\u00f6l\u00fcnmeyi kabul ederek Kuzey Kafkasya – G\u00fcney Kafkasya isimlerini literat\u00fcre sokmu\u015flard\u0131r. Bu tarife g\u00f6re Kuzey Kafkasya denildi\u011finde, bug\u00fcn Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan s\u00f6zde \u00f6zerk Adige, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya, Kabardey-Balkarya, Kuzey Osetya, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fetya ve Da\u011f\u0131stan Cumhuriyetleri akla gelmektedir. G\u00fcney Kafkasya ise Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan Cumhuriyetleri ile Abhaz, Acara, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f, Nah\u00e7\u0131van \u00d6zerk Cumhuriyetleri ve G\u00fcney Osetya b\u00f6lgesinden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Ancak masa ba\u015f\u0131nda uydurulmu\u015f olan Kuzey Kafkasya- G\u00fcney Kafkasya isimleri o b\u00f6lgenin tarihi, etnik, sosyolojik ve k\u00fclt\u00fcrel ger\u00e7eklerine uymaktad\u0131r. Bilimsel a\u00e7\u0131dan ger\u00e7ekte tek bir Kafkasya vard\u0131r, o da bug\u00fcn pek \u00e7ok \u00e7evre taraf\u0131ndan Kuzey Kafkasya olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgedir. Fakat bu s\u0131n\u0131rland\u0131rma da eksik kalmaktad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn siyasi a\u00e7\u0131dan Kafkasya’n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve tarih itibariyle de Kafkasya’ya dahildir. G\u00fcney Kafkasya tabiri ise tamamen uydurmad\u0131r. Bu b\u00f6lgenin \u0130ngilizlerin Transcaucasus, Osmanl\u0131 ve Araplar\u0131n “Mavera-i Kafkasya” adlar\u0131 G\u00fcney Kafkasya de\u011fil, Kafkas \u00d6tesi anlam\u0131ndad\u0131r (Tavkul 1997: 11).<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla Kafkasya “Kafkans Haklar\u0131” ad\u0131 verilen Adige, Abhaz-Abazin, Karadey, Kara\u00e7ay-Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 etnik ve k\u00fclt\u00fcrel co\u011frafyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. Kafkas halklar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca ayn\u0131 co\u011frafyada benzer tarihi, etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel \u015fartlar alt\u0131nda birbirinden etkilenmi\u015fler ve birbirleriyle kar\u0131\u015farak akraba topluluklar haline gelirken ortak bir Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fc etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015flerdir. Bu bak\u0131mdan, Kafkasya halklar\u0131 toplumsal yap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkas \u00f6tesi milletlerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Tarihi, etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu b\u00f6lgeyi Kuzey Kafkasya-G\u00fcney Kafkasya bi\u00e7iminde de\u011fil, Kafkasya – Kafka \u00f6tesi bi\u00e7iminde tan\u0131mlamak ve de\u011ferlendirmek do\u011fru olacakt\u0131r. Kafkasya’n\u0131n co\u011frafi konumu etnolojik olu\u015fumlar\u0131 ve geli\u015fmelere, tarihin ak\u0131\u015f\u0131na \u00e7ok etkili olmu\u015ftur. Tarih boyunca \u00f6nemini her devirde koruyan Kafkasya jeostratejik \u00f6nemini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam ettirmektedir.<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131 Kafkasya’y\u0131 tarih boyunca d\u0131\u015fardan etkileyen \u00e7e\u015fitli kavim ve medeniyetlerle yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Kafkasya’ya kuzeyden gelen Kimmer ve \u0130skit gibi proto-T\u00fcrk kavimleri ile Hun, Bulgar, Alan, Hazar, K\u0131p\u00e7ak gibi T\u00fcrk kavimleri, Karadeniz yoluyla bat\u0131dan gelen eski Yunan, Roma Bizans, Ceneviz ticaret kolonileri, Anadolu ve \u00d6n Asya’dan gelen \u00e7e\u015fitli medeniyetler Kafkas halklar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrleri ile birle\u015ferek g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Kafkas etnik ve toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 \u015fekillendirmi\u015fler, Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn meydana gelmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. (Tavkul 1997: 140)<\/p>\n Co\u011frafi fakt\u00f6rler Kafkasya’daki toplumsal olu\u015fumlar\u0131 bir dereceye kadar etkilemi\u015f ve sarp da\u011flar, derin vadiler ve geni\u015f d\u00fczl\u00fcklerle b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f geni\u015f bir co\u011frafi sahada birbirlerinden farkl\u0131 pek \u00e7ok etnik grup ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 diller konu\u015fan bu etnik gruplar aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k co\u011frafi \u015fartlar\u0131n de etkisiyle gittik\u00e7e daha belirgin bir hal alm\u0131\u015f ve Kafkasya’da \u00e7e\u015fitli dil ve leh\u00e7e gruplar\u0131 etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015f bir \u00e7ok etnik grup ya da halk meydana gelmi\u015ftir. Sosyal, siyasi, ekonomik sebeplere dayal\u0131 toplumsal hareketlilik Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda etnik y\u00f6nden bir kar\u0131\u015f\u0131ma yol a\u00e7arken k\u00fclt\u00fcrlerin de birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131na ve zamanla birbirine benzer sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n Neticede Karadeniz’den Hazar denizine kadar Kafkasya’daki farkl\u0131 \u0131rklar ve etnik gruplar birbirleriyle kayna\u015f\u0131rken, ortak hayat felsefesi, benzer adet ve gelenekler ortak tarih ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u015fuuru, ortak giyim-ku\u015fam ve folklordan olu\u015fan “Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fc” etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015flerdir. (Tavkul 1997a: 167)<\/p>\n Abhaz, Adige, Kara\u00e7ay-Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131n etnik ve toplumsal yap\u0131lar\u0131n\u0131n analizini yapmadan, Kafkasya’n\u0131n sosyolojik ger\u00e7eklerini idrak etmeden, Kafkas halklar\u0131n\u0131 tan\u0131mak, aralar\u0131ndaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sebebini anlamak ve Kafkasya konusunda politikalar \u00fcretmek imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n Rusya Federasyonunun g\u00fcney k\u0131sm\u0131nda yer alan Kafkasya co\u011frafi a\u00e7\u0131dan bir Avrupa \u00fclkesidir. Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131 Kafkasya’y\u0131 Kafkas \u00f6tesinden ay\u0131r\u0131rken Avrupa s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n da g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n Karadeniz’den Hazar denizine do\u011fru Kafkasya’da yer alan \u00f6zerk cumhuriyetlerin etnik ve demografik yap\u0131lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabilriz:<\/p>\n Adige \u00d6zerk Cumhuriyeti Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk Cumhuriyeti B\u00f6lge n\u00fcfusunun % 40’\u0131n\u0131 Ruslar ve Kazaklar % 35’ini Kara\u00e7ayl\u0131lar, %10’unu Kabardey ve Besleneyler, % 6’s\u0131n\u0131 Abazalar, % 3’\u00fcn\u00fc Nogaylar olu\u015fturmaktad\u0131rlar. 1989 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Kara\u00e7ayl\u0131lar 156 bin, Kabardey ve Besleneyler 50 bin Abazalar 33 bin ki\u015fidir.<\/p>\n Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyeti: Kuzey Osetya \u00d6zerk Cumhuriyeti \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130ngu\u015f \u00d6zerk Cumhuriyeti Da\u011f\u0131stan \u00d6zerk Cumhuriyeti Bug\u00fcn Rusya Federasyonunda yer alan Kafkasyal\u0131 milletlerin toplam n\u00fcfusu be\u015f milyonu, sahip olduklar\u0131 topraklar\u0131n y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 300 bin km2’yi bulmaktad\u0131r.<\/p>\n B\u0130RLE\u015e\u0130K KAFKASYA CUMHUR\u0130YET\u0130’N\u0130N KURULU\u015eU Ekim 1917 ihtilaliyle Bol\u015fevikler Rusya’da iktidar\u0131 ele ge\u00e7irince Kuzey Kafkasya Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmeti Rusya’dan ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurdu\u011funu duyurdu. Kafkasya’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir politika izlemesi b\u00f6lgedeki Rus, Kazak ve Ukraynal\u0131lar\u0131 rahats\u0131z etmi\u015f ve b\u00f6lgenin birli\u011fini par\u00e7alamak i\u00e7in harekete ge\u00e7mi\u015flerdi. Kafkasya birli\u011finin par\u00e7alanma tehlikesi \u00fczerine, Ruslara kar\u015f\u0131 ittifak imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak ve Maveray\u0131 Kafkas (Kafkas \u00d6tesi) Konfederasyonunun durumunu anlamak, ayn\u0131z zamanda da Kafkasya’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet olmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131p bu konuda T\u00fcrkiye’den yard\u0131m istemek \u00fczere bir heyet 1918 nisan\u0131nda Trabzon’a geldi. Kafkasyal\u0131lar en muhta\u00e7 olduklar\u0131 maddi yard\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye’den bekliyorlard\u0131.<\/p>\n Karadeniz iskelelerinden yard\u0131m almalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Kafkasyal\u0131lar T\u00fcrkiye’nin kendilerine yapaca\u011f\u0131 silah ve cephane yard\u0131m\u0131n\u0131n Mavera-y\u0131 Kafkas Konfederasyonu ile anla\u015ft\u0131ktan sonra kara ve demiryolu vas\u0131tas\u0131yla yapabilece\u011fini belirtmi\u015flerdi. Bu itibarla Osmanl\u0131 devletinin Kafkasya’ya yard\u0131m etmek istemesi yetmiyor, Kafkasya ile Kafkas \u00f6tesi aras\u0131nda bar\u0131\u015f ve dostlu\u011fu sa\u011flay\u0131c\u0131 bir rol \u00fcstlenmesi de gerekiyordu.<\/p>\n Kafkasya heyeti ile Enver Pa\u015fa g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Batum’a gitti. Heyetin tekliflerini kendi siyasetine uygun bulan Enver Pa\u015fa onlar\u0131 \u0130stanbul’a getirerek h\u00fck\u00fcmetin di\u011fer \u00fcyeleriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini sa\u011flad\u0131. B\u00f6ylece Osmanl\u0131 siyasi ve askeri \u00e7evrelerinde Kafkasya meselesi bir anda \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131. Bas\u0131nda da heyetin faaliyetleri hakk\u0131nda olumlu yaz\u0131lar yaz\u0131lmaya ve Kafkasya’n\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi belirten yorumlar \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Kafkasyal\u0131lar 11 May\u0131s 1918’de Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetini kurduklar\u0131n\u0131 ilan ettiler ve bunu Osmanl\u0131 devleti ile di\u011fer \u00fclkelere birer nota ile duyurdular. Osmanl\u0131 devleti yeni devleti hemen tan\u0131d\u0131. Enver Pa\u015fa da her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 resmen taah\u00fct etti. Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetinin \u0130stanbul n\u00fcfuz ve hakimiyeti Kafkasya’ya yay\u0131lm\u0131\u015f bulunuyordu.<\/p>\n Kafkasya’n\u0131n kayb\u0131 Lenin’in deyimiyle hayat kayna\u011f\u0131na giden yollar\u0131n elden \u00e7\u0131kmas\u0131 demekti. Rusya’n\u0131n hayat kayna\u011f\u0131 ise Bak\u00fc petrolleriydi.<\/p>\n Rusya’n\u0131n tehditlerine ald\u0131rmayan T\u00fcrkiye 8 Haziran 1918’de Batum’da Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyeti murahhaslar\u0131 ile bir dostluk anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131. Bu anla\u015fma gere\u011fince T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetine askeri yard\u0131m\u0131nda bulunmay\u0131 ve d\u0131\u015f tehlikelerden korumay\u0131 \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Kafkasya’n\u0131n Rus i\u015fgaline u\u011framas\u0131 \u00fczerine T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti Da\u011f\u0131stan \u00fczerinden Kafkasya’ya askeri birlikler g\u00f6nderdi. Do\u011fu Kafkasya’y\u0131 hakimiyet alt\u0131na alan T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti Da\u011f\u0131stan \u00fczerinden Kafkasya’ya askeri birlikler g\u00f6nderdi. Do\u011fu Kafkasya’y\u0131 terk eden T\u00fcrk ordusunun Anadolu’nun kurtulu\u015f sava\u015f\u0131na giri\u015fmesiyle Kafkasyal\u0131lar Rusya’ya kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerinde yaln\u0131z kald\u0131lar (Saydam 1995: 11)<\/p>\n 11 May\u0131s 1918’de kurulan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyeti Sovyetler taraf\u0131ndan ortadan kald\u0131rd\u0131ktan sonra, Sovyet h\u00fck\u00fcmeti Kafkasya’da olu\u015fturdu\u011fu \u00f6zerk cumhuriyet ve b\u00f6lge s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131, b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131 i\u015fbirli\u011fine ve aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 gidermeye y\u00f6neltecek bi\u00e7imde de\u011fil, merkezin kontrol\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131racak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirip bozarak \u00e7izdi. B\u00f6ylece Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki rekabet ve uyu\u015fmazl\u0131k daima k\u00f6r\u00fcklendi. (Henze 1994 : 70)<\/p>\n KAFKASYA’DA ETN\u0130K \u00c7ATI\u015eMALAR D\u00fcnya \u00fczerindeki en eski yerle\u015fim b\u00f6lgelerinden biri olmas\u0131 ve d\u00fcnyadaki di\u011fer topluluklarla ili\u015fkisi olmayan dilleri konu\u015fan halklar\u0131n ya\u015famas\u0131ndan dolay\u0131 Kafkasya g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte son derece heterojen bir etnik ve sosyal yap\u0131ya sahiptir. Kom\u00fcnizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle ortaya \u00e7\u0131kan ortam Kafkasyal\u0131lar\u0131n tarihlerine ve k\u00fclt\u00fcrlerine yeniden sahip \u00e7\u0131kmalar\u0131na ve ge\u00e7mi\u015flerini ke\u015ffetmelerine imkan sa\u011flad\u0131. Ancak her etnik grubun ayr\u0131 bir dili, k\u00f6keni ve ge\u00e7mi\u015finin olmas\u0131, bu etnik gruplar aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalara sebep oldu. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak gerekirse, Kafkasya’n\u0131n etnik kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ilk bak\u0131\u015fta Balkanlara ve Afganistan’a benzemektedir. Ancak ger\u00e7ekte Kafkasya bu b\u00f6lgelerden son derece daha kar\u0131\u015f\u0131k bir etnik sosyal yap\u0131ya sahiptir. Halklar\u0131 ve dilleri s\u0131n\u0131fland\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan kriterlere g\u00f6re Kafkasya’da her biri farkl\u0131 dil ya da diyalekte sahip elli kadar etnik grup g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n Etnik bilin\u00e7 b\u00fct\u00fcn Kafkasya’da \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ve her etnik grubun kendi ana diline ba\u011fl\u0131l\u0131k oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ortak bir \u00f6zelliktir. Sovyet sistemi istemeyerek etnik bilinci te\u015fvik etmi\u015ftir. Sistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc bu bilinci daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Gelecek konusunda endi\u015fe duyan baz\u0131 etnik gruplar kendi aralar\u0131nda dayan\u0131\u015fma yoluna girmi\u015flerdir.<\/p>\n B\u00f6lgenin temel olarak tabiat y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok zengin olmas\u0131 ve ciddi n\u00fcfus bask\u0131s\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 sayesinde a\u00e7l\u0131k ve a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk tehlikesi eski Sovyetler Birli\u011fi’nin di\u011fer pek \u00e7ok b\u00f6lgesine nazaran Kafkasya’da daha azd\u0131r. Ancak a\u015f\u0131r\u0131 merkeziyet\u00e7i Sovyet ekonomik sistemi mahalli makamlar\u0131n ekonomilerini makul \u015fekilde y\u00f6netmelerine engel oldu\u011fu i\u00e7in her yerde hayat standard\u0131 ve kalitesinde bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olmu\u015ftur. Sanayinin geli\u015fmesinde mahalli ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na dikkat edilmemi\u015ftir. B\u00f6ylece etnik \u00e7eki\u015fmelerinde mahalli ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na dikkat edilmemi\u015ftir. B\u00f6ylece etnik \u00e7eki\u015fmelerin sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgede enerji, g\u0131da, ila\u00e7 gibi zaruri ihtiya\u00e7lar kar\u015f\u0131lanamaz hale gelmi\u015f, neticede bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fclere ve yokluklara sebep olan gerginlikler daha da artm\u0131\u015f ve s\u00fcrekli hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n Kafkas \u00f6tesi \u00fclkelerinden G\u00fcrcistan’da tarihi ve etnik a\u00e7\u0131dan Kafkas halklar\u0131na dahil olan Abhaz ve Oset halklar\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. G\u00fcrcistan Abhazya ve G\u00fcney Osetya’da etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve etnik problemlere kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Yine Kafkas \u00d6tesi \u00fclkelerden Azerbaycan’\u0131n kuzey b\u00f6lgelerinde tarihi ve etnik a\u00e7\u0131dan Kafkas halklar\u0131na mensup Lezgi Avar ve Tsahur halklar\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. Azerbaycan ile \u0130ngu\u015flar aras\u0131nda, Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar ile \u00c7erkesler ve Rus Kazaklar\u0131 aras\u0131nda, Kumuklar ile Lezgiler ve Avarlar aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve gerilim ya\u015fanmaktad\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden \u00c7e\u00e7enistan ise Rusya Federasyonu ile sava\u015f sonras\u0131 gerginli\u011fini ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n Abhazya Problemi ve Abhaz-G\u00fcrc\u00fc Etnik \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131 G\u00fcrcistan yakla\u015f\u0131k 69 bin 700 km2”lik bir alan\u0131 kaplamaktad\u0131r. Bunun 8 bin 600 km2 ‘si Abhazya, 2 bin 800 km2’si Acara, 3.800 km2 G\u00fcney Osetya’ya aittir. 5 milyon 300 bin ki\u015filik n\u00fcfusun % 69’u G\u00fcrc\u00fc, % 8.5’i Rus, % 9.7’si Ermeni, %4.6’s\u0131 Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc, % 1.7’si Abhaz ve %1’i Osetlerden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n G\u00fcrcistan krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n 1801 y\u0131l\u0131nda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n himayesini kabul ederek Rusya’ya ilhak edilmesine ra\u011fmen Abhazya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 1864 y\u0131l\u0131na kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftu. Bu y\u0131llarda Bat\u0131 Kafkasya’y\u0131 Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 savunan “\u00c7erkes Milli Meclisi”ni olu\u015fturanlar aras\u0131nda Abhazlar da \u00f6nemli bir yere sahiptirler.<\/p>\n 1864 y\u0131l\u0131nda Bat\u0131 Kafkasya’dan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funa s\u00fcr\u00fclen Kafkas halklar\u0131n\u0131n aras\u0131nda 100 bin Abhaz da yer al\u0131yordu. Bu d\u00f6nemde Abhazya’n\u0131n Ah\u00e7\u0131ps\u0131, Aybga, Abjoka gibi y\u00f6releri bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n G\u00fcrcistan’\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda, Karadeniz sahillerinde yer alan Abhazya’da 1870’li y\u0131llarda n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Abhazlardan olu\u015fuyordu. 1877-1878 Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131ndan sonra b\u00f6lgenin n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda 32 bin Abhaz Kafkasya’y\u0131 terk ederek Osmanl\u0131 topraklar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. M\u00fcsl\u00fcman Abhazlar\u0131n T\u00fcrkiye’ye g\u00f6\u00e7 etmelerinden sonra topraks\u0131z G\u00fcrc\u00fc k\u00f6yl\u00fcleri Bat\u0131 G\u00fcrcistan’dan Abhazya’ya g\u00f6\u00e7 ederek yerle\u015ftiler. Bu g\u00f6\u00e7ler sonunda 1897 y\u0131l\u0131nda Abhazya n\u00fcfusunun y\u00fczde 55.3’\u00fc Abhazlardan olu\u015furken y\u00fczde 24.4’\u00fc G\u00fcrc\u00fclerden meydana geliyordu.<\/p>\n Kitle halinde yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn g\u00f6\u00e7 ve s\u00fcrg\u00fcnlere ra\u011fmen 1917’de \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Abhazlar kendi \u00fclkelerinde nisbi bir \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n Abhazlar 1917 Bol\u015fevik ihtilalinden sonra kuzeyde ya\u015fayan Kafkasya halklar\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na girdiler. 1 May\u0131s 1917’de Terekkale \u015fehrinde toplanan Kuzey Kafkasya Halklar\u0131 Kurultay\u0131na Abhazya delegeleri de kat\u0131ld\u0131lar. 11 May\u0131s 1918’de kurulan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyeti’nin devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131 Abhazya’y\u0131 da kaps\u0131yordu ve bu cumhuriyetlerin bayra\u011f\u0131ndaki yedi y\u0131ld\u0131zdan biri Abhazya halk\u0131n\u0131 simgeliyordu.<\/p>\n \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve Bol\u015fevik ihtilalini takiben 26 May\u0131s 1918’de G\u00fcrcistan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurarak Almanlar\u0131n himayesine s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Fakat 1918’de Almanlar\u0131n I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda yenilmesi \u00fczerine \u0130ngilizler G\u00fcrcistan’\u0131 i\u015fgal ettiler. M\u00fcttefikler 1920’de G\u00fcrcistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131lar. Ancak G\u00fcrcistan Milletler Cemiyetine dahil edilmedi. 25 \u015eubat 1921’de Sovyet K\u0131z\u0131l Ordusu G\u00fcrcistan’\u0131 i\u015fgal ederek Tiflis’te Sovyet rejimini kurdu.<\/p>\n Kafkas \u00d6tesinde G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan’dan olu\u015fan Transkafkasya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti 1922’de kuruldu. Ayn\u0131 y\u0131l Abhazya’ya birlik cumhuriyeti stat\u00fcs\u00fc verildi, ancak 1930 y\u0131l\u0131nda Abhazya’n\u0131n stat\u00fcs\u00fc G\u00fcrcistan i\u00e7inde bir \u00f6zerk cumhuriyet stat\u00fcs\u00fcne indirildi. G\u00fcney Osetya da 1922 y\u0131l\u0131nda \u00f6zerk b\u00f6lge stat\u00fcs\u00fc ile G\u00fcrcistan’a ba\u011fland\u0131.<\/p>\n 5 Aral\u0131k 1936’da G\u00fcrcistan 15 Sovyet Cumhuriyetinden biri oldu. Sovyetlerin 1920-30 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki kolektifle\u015fme hareketleri Abhazya’da sakin ve yumu\u015fak bir ortamda ge\u00e7mi\u015fti. Abhazya G\u00fcrcistan’a ba\u011fland\u0131ktan sonra G\u00fcrcistan’\u0131n da 15 Sovyet cumhuriyetinden biri haline gelmesiyle birlikte Abhazya’da s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir d\u00f6nem ba\u015flad\u0131. 1937-1953 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Abhazya’da Stalin-Beria ikilisinin bask\u0131 sistemi yerle\u015ftirildi. Yaln\u0131zca halk de\u011fil, Abhaz dili, eski co\u011frafi yer adlar\u0131, alfabe, tarih ve k\u00fclt\u00fcr de de\u011fi\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n 1937-1953 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Bat\u0131 G\u00fcrcistan’dan Abhazya’ya kitle halinde g\u00f6\u00e7ler yapt\u0131r\u0131ld\u0131. Abhazya’n\u0131n O\u00e7am\u00e7ira, Gudavta ve Gagra b\u00f6lgelerinde G\u00fcrc\u00fcler \u00e7o\u011funluk haline getirildiler. Bu sun’i art\u0131\u015f sonucunda 1939-1959 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Abhazya’da G\u00fcrc\u00fc n\u00fcfusu 70 bin ki\u015fi artarken, Abhaz n\u00fcfusu sadece be\u015f bin ki\u015fi \u00e7o\u011falm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca Abhazya’da h\u00fck\u00fcmet, parti ve Sovyet organlar\u0131ndan hi\u00e7bir Abhaz bulunmuyordu.<\/p>\n 1979 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Abhazya’daki Abhazlar n\u00fcfusun y\u00fczde 17.1’ini olu\u015ftururken, n\u00fcfusun y\u00fczde 43.9’unu G\u00fcrc\u00fcler meydana getiriyordu.<\/p>\n Abhazya’da n\u00fcfusun etnik yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak Abhazca, G\u00fcrc\u00fcce ve Rus\u00e7an\u0131n resmi dil olmas\u0131 Abhazlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan problem yaratmaktayd\u0131. 1979 say\u0131m\u0131na g\u00f6re Abhazlar\u0131n %75’ten fazlas\u0131 Rus\u00e7a ikinci dil olarak bildikleri halde, G\u00fcrc\u00fc dilini bilenlerin oran\u0131 % 1.4’\u00fc a\u015fmamaktayd\u0131. \u00dclkedeki e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n e\u011fitim dilinin G\u00fcrc\u00fcce olmas\u0131 Abhaz \u00f6\u011frenciler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir engel olu\u015fturmaktayd\u0131. Abhazlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00fcksek \u00f6\u011frenim i\u00e7in Rusya Federasyonu’ndaki \u00fcniversitelere gitmeye zorlan\u0131yorlard\u0131 ve bu durum Abhaz halk\u0131 aras\u0131nda bir huzursuzluk kayna\u011f\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n 1978 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda G\u00fcrcistan ile Abhazya \u00d6zerk Cumhuriyeti aras\u0131nda yeni e\u015fitsizlikler do\u011furan baz\u0131 yasalar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fczerine, Abhazya’n\u0131n \u00f6nde gelen ayd\u0131nlar\u0131ndan 130 ki\u015fi Sovyetler Birli\u011fi, Merkez Komitesine bir protesto mektubu sundular. Mektupta G\u00fcrcistan’\u0131n Abhazya \u00fczerinde asimilasyon politikas\u0131 izledi\u011fi belirtiliyordu. Abhazya Parti Birinci Sekreteri V. Khintba’n\u0131n G\u00fcrcistan’la i\u015fbirlik\u00e7i bir anda ayakland\u0131. Bir gece i\u00e7inde G\u00fcrc\u00fcce yaz\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn yol levhalar\u0131 boyanarak kapat\u0131ld\u0131. Baz\u0131 G\u00fcrc\u00fc an\u0131tlar\u0131 tahrip edildi. Gudavta y\u00f6resinde 12 bin ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck g\u00f6steriler d\u00fczenlendi. Baz\u0131 yerlerde Abhazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fclere sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6lenlerin oldu\u011fu duyuldu. Abhaz halk\u0131n\u0131n bu tepkisi kar\u015f\u0131s\u0131nda Parti Birinci Sekreteri V. Khintba g\u00f6revini b\u0131rakmak zorunda kald\u0131.<\/p>\n Olaylar sonunda Moskova’dan g\u00f6nderilen Merkezi Politb\u00fcronun ilgili komitesi Abhazya’daki durumu inceleyerek Abhaz dil ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ihmal edildi\u011fini kabul etti. Moskova Abhazlar\u0131n G\u00fcrcistan’dan ayr\u0131larak Rusya Federasyonuna ba\u011flanma isteklerini ve Abhazya’da G\u00fcrc\u00fc dilinin resmi dil olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 isteklerini reddetti.<\/p>\n 1978 y\u0131l\u0131nda Abhazlar\u0131n \u00f6zerk cumhuriyetlerini G\u00fcrcistan SSCB’den ay\u0131r\u0131p ayr\u0131 bir cumhuriyet olma istekleriyle ba\u015flayan Abhaz-G\u00fcrc\u00fc gerilimi Moskova’n\u0131n yanl\u0131\u015f ya da kas\u0131tl\u0131 politikas\u0131 sebebiyle etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve i\u00e7 sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, Abhazlar\u0131n G\u00fcrcistan’dan ayr\u0131lma isteklerini reddeden Moskova Abhazlara b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel tavizler vermek zorunda kald\u0131.<\/p>\n Abhazya’n\u0131n ba\u015fkenti Sohum’da bulunan Pedagoji Enstit\u00fcs\u00fc 1979 y\u0131l\u0131nda Abhaz Devlet \u00dcniversitesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek, Abhaz \u00f6\u011frencilere daha geni\u015f e\u011fitim imkan\u0131 tan\u0131nd\u0131. 500 \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisinin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00fcniversitede 1978 y\u0131l\u0131nda 265 olan \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131, 1983 y\u0131l\u0131nda 3.700’e \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n 1978 y\u0131l\u0131nda Sohum’da Abhazca yerel televizyon yay\u0131nlar\u0131 ba\u015flad\u0131. Abhazca yay\u0131nlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na ve sanat-e\u011fitim dallar\u0131nda iki yeni Abhazca dergi yay\u0131mlanmas\u0131na karar verildi. Abhaz Devlet Halk Danslar\u0131 Toplulu\u011fu ve Abhaz Devlet Tiyatrosu kuruldu.<\/p>\n 1978 Abhaz direni\u015finin sonunda Abhazya’ya \u00f6nemli miktarda ekonomik yat\u0131r\u0131mlar da yap\u0131ld\u0131. Abhaz halk\u0131 i\u00e7in yeni istihdam alanlar\u0131 yarat\u0131ld\u0131.<\/p>\n Abhazlar 1988 y\u0131l\u0131nda 19. SSCB Kom\u00fcnist Partisi Birle\u015fik Konferans\u0131nda Abhazlar\u0131n G\u00fcrc\u00fclere kar\u015f\u0131 olan \u015fikayetlerini a\u00e7\u0131k bir mektup bi\u00e7iminde sundular. Abhazlar\u0131n 19 Mart 1989’da, Abhazya’n\u0131n m\u00fcstakil Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olmas\u0131 gerekti\u011fini i\u00e7eren ve 30 bin ki\u015fi taraf\u0131ndan imzalanan bir mektubu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 G\u00fcrc\u00fc kamuoyunu \u00e7ok k\u0131zd\u0131rd\u0131. 19 Nisan 1989’da Tiflis’te G\u00fcrc\u00fclerin yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilerde 19 silahs\u0131z G\u00fcrc\u00fc g\u00f6sterici Sovyet askerleri taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n 1989 Temmuzunda G\u00fcrc\u00fclerin Abhaz Devlet \u00dcniversinin G\u00fcrc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Tiflis Devlet \u00dcniversitesinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yapmaya kalk\u0131\u015fmalar\u0131yla iki hafta s\u00fcren ve 22 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanan etnik \u00e7at\u0131\u015fmalara patlak verdi.<\/p>\n 25-26 A\u011fustos 1989’da Adige \u00d6zwerk B\u00f6lgesi, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk B\u00f6lgesi, Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyeti, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk Cumhuriyeti ve Abhazya \u00d6zerk Cumhuriyetini temsil eden bilim adam\u0131, y\u00f6netici ve sanat\u00e7\u0131lar Sohum’da bir araya gelerek Birinci Kafkas Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Kongresini toplad\u0131lar ve Kafkas Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Birli\u011fini olu\u015fturdular. Kongre “Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisinin milliyetler politikas\u0131ndaki program\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda, \u00f6zerk cumhuriyetlerde ve b\u00f6lgelerde ya\u015fayan halklar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ve yasal halklar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ilan etti.<\/p>\n Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 taraf\u0131ndan Sohum’dan 26 A\u011fustos 1989 tarihinde Sovyetler Birli\u011fi Y\u00fcksek Sovyeti’ne yap\u0131lan bir \u00e7a\u011fr\u0131da “G\u00fcrc\u00fc halk\u0131n\u0131 bir kaosa s\u00fcr\u00fckleyen G\u00fcrcistan Parti Merkez Komitesi, G\u00fcrcistan Y\u00fcksek Sovyeti ve Bakanlar Kurulu \u015fiddete protesto edilerek, Kafkas Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Kongresinin Abhazya halk\u0131 ile tam bir dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde oldu\u011fu ilan edildi. 1989 Ekim ay\u0131nda Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyetinin ba\u015fkenti Nal\u00e7ik \u015fehrinde yap\u0131lan mitingde de Abhaz halk\u0131na destek verildi. G\u00fcrc\u00fc ve Abhaz halklar\u0131 aras\u0131nda bar\u0131\u015f ve sa\u011fduyunun hakim olmas\u0131 dile\u011finde bulunuldu.<\/p>\n Abhazya \u00d6zerk Cumhuriyeti Parlamentosu 25 A\u011fustos 1990 g\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 bir oturumda, haz\u0131r tutulan 72 milletvekilinden 70’inin oyu ile Abhazya’n\u0131n G\u00fcrcistan’dan ayr\u0131larak tam ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyet oldu\u011funu ve 1921 y\u0131l\u0131nda G\u00fcrcistan’a ba\u011flanmadan \u00f6nceki stat\u00fc i\u00e7inde SSCB’nin bir \u00fcyesi olarak kalaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Ancak bu ilan G\u00fcrc\u00fc Y\u00fcksek Sovyeti taraf\u0131ndan derhal y\u00fcr\u00fckl\u00fckten kald\u0131r\u0131ld\u0131. Aral\u0131k 1990’da Abhaz Y\u00fcksek Sovyeti Vladislav Ardzinba’y\u0131 ba\u015fkan se\u00e7ti. Ayn\u0131 oturumda Abhazya’n\u0131n G\u00fcrcistan’dan kopmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak yasalar \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. 1991 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan se\u00e7imlerin ard\u0131ndan Abhaz Parlementosu 1992 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. 23 Temmuz 1992’de Abhaz Y\u00fcksek Sovyeti Abhazya’n\u0131n G\u00fcrcistan’\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu kabul eden 1978 Anayasas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fckl\u00fckten kald\u0131rarak, Abhazya’n\u0131n SSCB’nin ayr\u0131 bir cumhuriyeti oldu\u011funu kabul eden 1925 Anayasas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu.<\/p>\n 1992 A\u011fustos ay\u0131nda devrik G\u00fcrcistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Z. Gamsahurdiya taraftarlar\u0131nca ka\u00e7\u0131r\u0131lan G\u00fcrc\u00fc g\u00fcvenlik subaylar\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in \u015eevardnadze taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen G\u00fcrcistan muhaf\u0131z birliklerine Abhazya \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 askerlerinin ate\u015f a\u00e7mas\u0131yla ba\u015flayan etnik \u00e7at\u0131\u015fmalarda elliye yak\u0131n insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Abhazya parlamentosu G\u00fcrc\u00fc askerlerinin Abhazya’ya girmesini bir i\u015fgal olarak de\u011ferlendirerek bunu k\u0131nad\u0131. 14 A\u011fustos 1992’de Abhaz ve G\u00fcrc\u00fc yetkililer aras\u0131nda ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131 ve G\u00fcrc\u00fc askerler 17 a\u011fustosta ba\u015fkent Sohum’dan \u00e7ekildiler. Ancak 18 a\u011fustosda G\u00fcrc\u00fc Milli Muhaf\u0131z Birli\u011fi tekrar Sohum’a girdi ve Abhaz parlamento binas\u0131n\u0131 top ate\u015fine tuttu. Bu hareket Abhazya’n\u0131n G\u00fcrcistan’dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hareketini ba\u015flatan Arzinba’y\u0131 istifaya zorlamaya y\u00f6nelik bir tehditti. Bu olaylar\u0131n sonras\u0131nda Abhazya \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Abhazya parlamentosunun da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, yerini sekiz ki\u015filik askeri konseyin ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti.<\/p>\n Bu olaylar\u0131n hemen ard\u0131ndan ba\u015flayan Abhaz-G\u00fcrc\u00fc sava\u015f\u0131nda, Abhazya’n\u0131n tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan G\u00fcrcistan’\u0131n de\u011fil, Kafkasya’n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu savunan Kafkasya halklar\u0131ndan \u00c7e\u00e7enler, Kara\u00e7ayl\u0131lar ve \u00c7erkesler Abhazya’n\u0131n yan\u0131nda yer ald\u0131lar ve g\u00f6nderildikleri illegal silahl\u0131 birliklerle Abhazlar\u0131n yan\u0131nda G\u00fcrc\u00fclere kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Abhazya meselesinde arabuluculuk sorumlulu\u011fu Birle\u015fmi\u015f Milletlere d\u00fc\u015ft\u00fc. Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcrc\u00fclerin yenilgisinden \u00f6nce 1993 yaz\u0131nda b\u00f6lgeye bir g\u00f6zlemci heyet g\u00f6ndermi\u015fti. BM destekli Abhaz, G\u00fcrc\u00fc ve Rus temsilciler aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler 1994 nisan\u0131nda G\u00fcrc\u00fc s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n Abhazya’daki topraklar\u0131na geri d\u00f6nmesiyle ilgili bir anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Ancak Abhaz taraf\u0131 bir Rus bar\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00f6nme s\u00fcrecini g\u00f6zlemlemesine ra\u011fmen anla\u015fman\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sistematik olarak geciktirdi.<\/p>\n 21 Aral\u0131k 1994’te Abhazya’n\u0131n Rusya s\u0131n\u0131r\u0131 Rus h\u00fck\u00fcmetinin emriyle kapat\u0131ld\u0131. \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131n\u0131 bahane eden Rusya Abhazya’n\u0131n Kodor vadisinde \u00c7e\u00e7en silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin \u00fcsleri oldu\u011funu iddia etmi\u015fti. Rusya buna dayanarak Abhazya’ya ambargo uygulamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Rusya’n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik ambargo ba\u015fta olmak \u00fczere Abhazya’da seyahat \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc dahil b\u00fct\u00fcn hayati konularda \u00fclkenin d\u0131\u015f d\u00fcnya ile ba\u011flant\u0131s\u0131 kesildi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu ambargonun \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131 sebebiyle ge\u00e7ici olarak ve s\u0131n\u0131rlardan s\u0131zmalar\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla konuldu\u011fu Rusya taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 halde, \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131n\u0131n bitmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen Abhazya \u00fczerindeki ambargo kald\u0131r\u0131lmad\u0131.<\/p>\n Abhaz bunal\u0131m\u0131na siyasi bir \u00e7\u00f6z\u00fcmle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmeler Abhazya ve G\u00fcrcistan aras\u0131nda \u00e7\u0131kmaza girdi. Hem Birle\u015fmi\u015f Milletler hem de Rusya’n\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda olan Abhazya 1995 bahar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z egemen devlet olma talebinden vazge\u00e7ti. Abhazlar Abhazya ve G\u00fcrcistan’\u0131n e\u015fit stat\u00fcde olaca\u011f\u0131 bir konfederasyon i\u00e7in \u0131srar ederek b\u00f6lgeye \u00f6zerk bir stat\u00fc verme arzusundazyd\u0131lar.<\/p>\n 1992-1993 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Abhaz-G\u00fcrc\u00fc sava\u015f\u0131 Rusya Savunma Bakan\u0131 Gra\u00e7ev’in onaylad\u0131\u011f\u0131 Rus askeri m\u00fcdahalesiyle \u015fiddetlenmi\u015fti. Rusya’n\u0131n bu giri\u015fimi G\u00fcrcistan’\u0131 zay\u0131flatmay\u0131, b\u00f6lgede T\u00fcrk ve bat\u0131l\u0131 n\u00fcfuzu azaltmay\u0131 ve petrol rezervlerine kat\u0131l\u0131m\u0131 kontrol etmeye y\u00f6nelikti. Rusya’n\u0131n planlar\u0131 Abhazya’daki limanlar\u0131 koruyarak ve G\u00fcrcistan’\u0131n petrol ihra\u00e7 etti\u011fi Poti, Supsa ve Batum limanlar\u0131na yakla\u015farak en iyi \u015fekilde uyguland\u0131.<\/p>\n 1996 y\u0131l\u0131 Ocak ay\u0131nda G\u00fcrcistan ve Rusya aras\u0131nda Azerbaycan petrol\u00fcn\u00fc Abhazya \u00fczerinden Novorossisk’e ta\u015f\u0131yacak bir boru hatt\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 ile ilgili gizli g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131ld\u0131. Moskova bu boru hatt\u0131nda i\u015f birli\u011fine kar\u015f\u0131l\u0131k G\u00fcrcistan’\u0131n bunu kabule Abhazya’dan \u00e7ekmekle tehdit etti ve G\u00fcrcistan’a Abhazya’da etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 \u015fiddetin yeniden ba\u015flayabilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n 28 Mart 1997’de Moskova’da Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011funa mensup \u00fclke ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla yap\u0131lan bir toplant\u0131da Abhazya’ya uygulanan ambargonun b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle devam etmesine karar verildi. Ayn\u0131 toplant\u0131da al\u0131nan bir ba\u015fka kararla G\u00fcrcistan ve Abhazya aras\u0131ndaki g\u00fcvenlik b\u00f6lgesinin \u0130ngur \u0131rma\u011f\u0131ndan Galidza \u0131rma\u011f\u0131na kadar geni\u015fletilmesine ve Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc askerlerinin bu sahada g\u00f6rev yapmalar\u0131na karar verilerek Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc askerleri Abhazya topraklar\u0131na do\u011fru 15 kilometre daha kayd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu arada Abhaz ve G\u00fcrc\u00fc silahl\u0131 g\u00fc\u00e7leri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar da zaman zaman \u015fiddetlendi ve b\u00f6lgedeki etnik ve siyasi problemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc gittik\u00e7e zora soktu. Nisan 1998’de d\u00f6rt Abhaz polis g\u00f6revlisinin G\u00fcrc\u00fcler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi Abhaz-G\u00fcrc\u00fc gerginli\u011fi art\u0131rd\u0131. Abhazya polislerinin Abhazya’da gizli faaliyetlerde bulunan G\u00fcrc\u00fc Tetri Legioni \u00f6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcrd\u00fc, ancak bu iddia G\u00fcrc\u00fc h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan reddedildi.<\/p>\n Abhaz-G\u00fcrc\u00fc sava\u015f\u0131 b\u00f6lgedeki etnik gruplar\u0131n n\u00fcfuslar\u0131nda \u00f6nemli de\u011fi\u015fmelere yol a\u00e7t\u0131. 1992 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda Abhazya’da 245 bin G\u00fcrc\u00fc ya\u015famaktayd\u0131. Sava\u015f b\u00f6lgelerinden G\u00fcrcistan’a ka\u00e7mak zorunda kalan G\u00fcrc\u00fclerin Abhazya’dan ayr\u0131lmalar\u0131yla, 1997 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda Abhazya’daki G\u00fcrc\u00fc n\u00fcfusu 44 bine d\u00fc\u015ft\u00fc. Ayn\u0131 tarihler aras\u0131nda Abhazya’daki Abhaz n\u00fcfusu da 95 binden 54 bine inmi\u015fti. Ancak G\u00fcrc\u00fclerin Abhazya’y\u0131 terketmesiyle, Abhazya’da daha \u00f6nce % 8 civar\u0131nda olan Abhaz n\u00fcfusu %37’ye \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Abhazya meselesi Rusya ve G\u00fcrcistan’\u0131n ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yeni geli\u015fmelere her an a\u00e7\u0131k beklemektedir ve yak\u0131n gelecekte bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fma \u015fans\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n G\u00fcney Osetya Problemi ve Oset-G\u00fcrc\u00fc Etnik \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131 Osetlerin G\u00fcrc\u00fclere d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 1917 Sovyet ihtilali sonras\u0131ndaki siyasi geli\u015fmelere kadar uzan\u0131r. 1917 Bol\u015fevik devriminden sonra G\u00fcrcistan’da iktidar\u0131 elinde bulunduran Men\u015fevik G\u00fcrc\u00fc y\u00f6netimi zaman\u0131nda, G\u00fcney Osetya zorla G\u00fcrcistan’a ilhak edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve a\u011f\u0131r bask\u0131lara u\u011frat\u0131ld\u0131. 1917-1920 d\u00f6neminde Osetler Sovyet Rusya’y\u0131 destekliyorlard\u0131 ve Osetlerin ayaklanmalar\u0131 G\u00fcrcistan Sosyal Demokratik H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n G\u00fcrcistan’da Sovyet rejiminin kurulmas\u0131ndan sonra da Oset halk\u0131n\u0131n \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 d\u00f6nemindeki ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumu devam ettirildi. G\u00fcney Osetya 20 Nisan 1992’de \u00f6zerk b\u00f6lge stat\u00fcs\u00fcyle G\u00fcrcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne ba\u011fland\u0131.<\/p>\n Oset-G\u00fcrc\u00fc ili\u015fkilerindeki kriz d\u00f6nemi ve G\u00fcney Osetya’n\u0131n stat\u00fcs\u00fc ile ilgili, m\u00fccadeleler 1989 y\u0131l\u0131 bahar\u0131nda ba\u015flad\u0131. Tshinvali Pedagoji Enstit\u00fcs\u00fc \u00d6\u011fretim \u00fcyesi ve Ademon N\u0131has adl\u0131 G\u00fcney Osetya Halk Cephesi \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn lideri Alan \u00c7o\u00e7\u0131yev Abhazya b\u00f6lge gazetesinde yay\u0131mlanan bir mektubunda Osetlerin G\u00fcrcistan’dan ayr\u0131lmak ve birlik cumhuriyeti stat\u00fcs\u00fc kazanmak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131klar\u0131 m\u00fccadeleyi Abhazya halk\u0131n\u0131n desteklemesini istedi.<\/p>\n \u00c7o\u00e7\u0131yev’in mektubunun metni G\u00fcrc\u00fc gazetelerinde tekrar yay\u0131mland\u0131 ve G\u00fcrc\u00fclerin b\u00fcy\u00fck tepkisini \u00e7ekti. Bunun \u00fczerine 1989 y\u0131l\u0131 yaz\u0131nda Osetlerle G\u00fcrc\u00fcler aras\u0131nda ilk etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1989 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131nda G\u00fcrc\u00fc bas\u0131n\u0131n\u0131n G\u00fcrc\u00fc dilinin cumhuriyetteki tek resmi dil olmas\u0131 yolunda yay\u0131nlar durumu gerginle\u015ftirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Oset n\u00fcfusunun yaln\u0131zca % 14’\u00fc G\u00fcrc\u00fc dilini biliyordu. Oset Halk Cephesi bu durumu Kuzey ve G\u00fcney Osetya’n\u0131n birle\u015fme iste\u011fine kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan anti-demokratik bir hareket olarak nitelendirerek Moskova’dan yard\u0131m talebinde bulundu. G\u00fcrc\u00fcler G\u00fcrcistan’\u0131n milli birli\u011fine kar\u015f\u0131 bir hareket olarak g\u00f6rd\u00fckleri bu davran\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar.<\/p>\n 1989 y\u0131l\u0131 eyl\u00fcl sonlar\u0131nda G\u00fcrc\u00fc askeri birlikleri G\u00fcney Osetya b\u00f6lgesine girdiler ve silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131. 10 Kas\u0131m 1989’da G\u00fcney Osetya B\u00f6lge Sovyet’i ve Oset Halk Cephesi \u00f6rg\u00fct\u00fc G\u00fcrcistan Y\u00fcksek Sovyetlerinden G\u00fcney Osetya \u00d6zerk B\u00f6lgesinin \u00f6zerk cumhuriyet stat\u00fcs\u00fcne y\u00fckseltilmesini istediler. Ancak G\u00fcrc\u00fc yetkililer G\u00fcney Osetya B\u00f6lge Parti Birinci Sekreterini g\u00f6revden alarak bu istedi\u011fi reddettiler.<\/p>\n Osetlerle G\u00fcrc\u00fcler aras\u0131ndaki etnik silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar 1990 y\u0131l\u0131n\u0131n Ocak ay\u0131 boyunca devam etti. G\u00fcney Osetyal\u0131lar Kuzey Osetya ile birle\u015fme isteklerinden vazge\u00e7mediler. 1990 Haziran\u0131nda Oset Halk Cephesi Ademon N\u0131has \u00f6rg\u00fct\u00fc G\u00fcney Osetya’n\u0131n ba\u015fkenti Tshinvali’da b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6steri d\u00fczenlendi. A\u011fustos ay\u0131nda G\u00fcrcistan Y\u00fcksek Sovyeti bir se\u00e7im kanununu kabul ederek G\u00fcrcistan’\u0131n yaln\u0131zca bir b\u00f6lgesinde faaliyet g\u00f6steren partilerin yak\u0131nda yap\u0131lacak olan parlamento se\u00e7imlerine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 yasaklad\u0131. Bu s\u0131n\u0131rlama ile Oset Halk Cephesinin se\u00e7imlere kat\u0131lmas\u0131 otomatik olarak engelleniyordu. Bunun \u00fczerine G\u00fcney Osetya B\u00f6lgesi y\u00f6netimi b\u00f6lgenin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Sovyet Demokratik Cumhuriyeti oldu\u011funu ilan etti. Sovyetler Birli\u011fi Y\u00fcksek Sovyeti’ne ba\u015fvurularak yeni cumhuriyetin Sovyet Federasyonunun ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fcyesi olarak kabul edilmesi istendi. G\u00fcrcistan Y\u00fcksek Sovyeti yeni olu\u015fturulan G\u00fcney Osetya Cumhuriyetinin G\u00fcrc\u00fc aleyhtar\u0131 ve anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funa karar verdi. Sovyetler Birli\u011fi Y\u00fcksek Sovyeti de bu karar\u0131n Sovyetler Birli\u011fi ve G\u00fcrcistan anayasalar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fini belirtti.<\/p>\n Osetlerin boykot ederek kat\u0131lmad\u0131klar\u0131 G\u00fcrcistan Y\u00fcksek Sovyet se\u00e7imleri a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i Yuvarlak Masa\/H\u00fcr G\u00fcrcistan koalisyonunun ba\u015fkan\u0131 Zviad Gamsahurdiya’n\u0131n zaferi ile sonu\u00e7land\u0131. Gamsahurdiya ilk konu\u015fmas\u0131nda G\u00fcney Osetya’n\u0131n ve Abhazya’n\u0131n \u00f6zerkliklerini koruyaca\u011f\u0131n\u0131 ve G\u00fcrcistan’dan ayr\u0131lmalar\u0131na kar\u015f\u0131 oldu\u011funu bildirdi.<\/p>\n 1990 y\u0131l\u0131 Aral\u0131k ay\u0131nda G\u00fcrcistan, G\u00fcney Osetya ve Moskova resmi g\u00f6revlilerinin g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini takiben bir uzla\u015fma komisyonu olu\u015fturuldu. Fakat bu da gergin olan tansiyonu d\u00fc\u015f\u00fcrmeye yetmedi. Osetlerin G\u00fcrc\u00fclere kar\u015f\u0131 silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 ve gece bask\u0131nlar\u0131 devam etti. Bu olaylara kar\u0131\u015fan Osetler silahl\u0131 sald\u0131r\u0131lar sonras\u0131nda Kuzey Osetya’ya ge\u00e7iyorlard\u0131. Osetlerle G\u00fcrc\u00fcler aras\u0131ndaki silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda 600’den fazla insan \u00f6l\u00fcrken y\u00fczlerce Oset ve G\u00fcrc\u00fc ailesi \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesinden ka\u00e7t\u0131.<\/p>\n 7 Ocak 1991’de Gorba\u00e7ev G\u00fcney Osetya’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131n\u0131 ve G\u00fcrcistan Parlamentosunun G\u00fcney Osetya’n\u0131n \u00f6zerkli\u011fi kald\u0131rma karar\u0131n\u0131 k\u0131nayan resmi bir karar yay\u0131mland\u0131. Gorba\u00e7ev ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde G\u00fcrc\u00fc askeri birliklerinin G\u00fcney Osetya’dan \u00e7ekilmelerini istedi. G\u00fcrcistan parlamentosu Gorba\u00e7ev’in bu karar\u0131n\u0131 G\u00fcrcistan’\u0131n i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmak olarak kabul etti. Gamsahurdiya Gorba\u00e7ev’i Sovyet ordusunu G\u00fcrcistan’a sokmak i\u00e7in bir bahane yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fmakla su\u00e7lad\u0131. Gamsahurdiya “Osetler bize bu sava\u015f vesilesiyle bask\u0131 yapan Sovyetler Birli\u011fi Devlet Ba\u015fkan\u0131 Gorba\u00e7ev’in ajanlar\u0131d\u0131r” diyordu.<\/p>\n 22-23 Ocak 1991’de Tshinvali’de meydana gelen \u015fiddetli \u00e7arp\u0131\u015fmalar sonras\u0131nda bin500 G\u00fcrc\u00fc milisi kenti i\u015fgal etti. 1991 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlerinde etnik \u00e7at\u0131\u015fmalarda otuza yak\u0131n insan\u0131n \u00f6lmesinin ard\u0131ndan, 25 Ocakta Tass Ajans\u0131 Sovyet birliklerinin Tshinvali’de G\u00fcrc\u00fc ve Osetler aras\u0131nda ate\u015fkes sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve G\u00fcrc\u00fc askeri birliklerinin geri \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Tass ayn\u0131 zamanda G\u00fcney Osetya \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n olmas\u0131yla G\u00fcrcistan Tshinvali \u015fehrinin elektrik hatlar\u0131n\u0131 kesti ve bu davran\u0131\u015fla b\u00f6lgedeki G\u00fcrc\u00fc n\u00fcfusa bask\u0131 yapan G\u00fcney Osetya’y\u0131 cezaland\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u015eehrin 65 bin ki\u015filik n\u00fcfusundan 15 bini \u015fehrinden g\u00f6\u00e7 etti. Osetler Kuzey Osetya’n\u0131n ba\u015fkenti Vladikavkaz’a ka\u00e7anlar\u0131n say\u0131s\u0131 12 bin ki\u015fiye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n G\u00fcney Osetya Milli Cephesinin bir s\u00f6zc\u00fcs\u00fc G\u00fcrc\u00fc-Oset \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ana sebebini “G\u00fcrc\u00fcler Sovyetler Birli\u011finden ayr\u0131lmak istiyorlar, biz ise istemiyoruz.” \u015feklinde a\u00e7\u0131klarken, G\u00fcrc\u00fcler ise Osetleri G\u00fcrcistan’\u0131n tamam\u0131n\u0131n Sovyetler taraf\u0131ndan askeri i\u015fgal i\u00e7in bahane olabilecek bir kom\u00fcnist be\u015finci kolu olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n 1992 y\u0131l\u0131nda Rusya’da Yeltsin’in, G\u00fcrcistan’da \u015eevardnadze’nin iktidara gelmesinden sonra, 1992 haziran ay\u0131nda Yeltsin ve \u015eevardnadze \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesinden b\u00fct\u00fcn askeri birliklerin \u00e7ekilmesini ve ate\u015fkesle birlikte b\u00f6lgeye G\u00fcrc\u00fc Oset ve Ruslardan olu\u015fan 1500 ki\u015filik bir bar\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn konu\u015flanmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren anla\u015fmay\u0131 imzalad\u0131lar. Mart ay\u0131nda G\u00fcney Osetya’daki parlamento se\u00e7imleri radikal milliyet\u00e7i y\u00f6netimin yenilgisi ve Kom\u00fcnist Partisinin iktidara gelmesiyle sonu\u00e7land\u0131. Yeni radikal y\u00f6netimin Kuzey Osetya ile birle\u015fme ve G\u00fcrcistan’dan tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istekleri bask\u0131 ile engellendi.<\/p>\n G\u00fcney Osetya Y\u00fcksek Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Ludvig \u00c7ibirov G\u00fcrcistan y\u00f6netimiyle uzla\u015fmaya kar\u015f\u0131yd\u0131. Tamamen Moskova’dan gelen mali yard\u0131ma ba\u011fl\u0131 olan G\u00fcney Osetya’n\u0131n G\u00fcrcistan’la \u00f6zerklik konusunda bir anla\u015fmaya varabilmesi Rusya’n\u0131n destekleyece\u011fi \u00f6nerilere ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmekteydi. Ancak 1995 y\u0131l\u0131nda de\u011fi\u015ftirilen G\u00fcrcistan anayasas\u0131na g\u00f6re G\u00fcney Osetya’n\u0131n \u00f6zerk b\u00f6lge stat\u00fcs\u00fc kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve b\u00f6lge Tshinvali ili ad\u0131yla do\u011frudan Tiflis’e ba\u011fland\u0131.<\/p>\n G\u00fcrc\u00fc-Oset etnik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucunda binlerce G\u00fcney Osetyal\u0131 Kuzey Osetya’ya g\u00f6\u00e7 etti. \u015eehirlerde ve k\u0131rsal alanlarda g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015ftirilmedi b\u00fcy\u00fck sosyo-ekonomik g\u00fc\u00e7l\u00fckler ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 gibi, yerle\u015fik Kuzey Osetyal\u0131lar ile g\u00f6\u00e7men G\u00fcney Osetyal\u0131lar aras\u0131nda cinayetlere kadar varan s\u00fcrt\u00fc\u015fmelere sebep oldu.<\/p>\n G\u00fcrcistan’daki Abhazya ve G\u00fcney Osetya etnik problemlerinin Rusya, G\u00fcrcistan ve T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n Rusya Azerbaycan petrol\u00fcn\u00fcn G\u00fcrcistan \u00fczerinden bat\u0131l\u0131 bir g\u00fczergahla gitmesini engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Moskova’n\u0131n G\u00fcrcistan’daki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve i\u00e7 \u00e7eki\u015fmeyi desteklemesi Rusya’n\u0131n Kafkasya ve Kafkas \u00f6tesindeki istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 devam ettirme iste\u011fini g\u00f6stermektedir. siyasi karga\u015fa G\u00fcrcistan’\u0131 Avrasya petrol\u00fc i\u00e7in daha az \u00e7ekici bir g\u00fczergah yapmaktad\u0131r. G\u00fcney Osetya’da etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesi halen devam etmektedir. G\u00fcney Osetya Ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Valeri Hbulov’un 31 May\u0131s 1998 tarihinde Kuzey Osetya s\u0131n\u0131r\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, ter\u00f6rizmin G\u00fcney Osetya’da hakim oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Rusya, etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketler kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u0131\u015f d\u00fcnyada zay\u0131f ve g\u00fcvensiz bir \u00fclke g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc \u00e7izecek olan G\u00fcrcistan’\u0131n bat\u0131l\u0131 petrol ve do\u011fal gaz b\u0131rakarak, ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 Moskova’n\u0131n korunmas\u0131 kabul etmeye zorlamaktad\u0131r. Bu durumda Rusya Kafkas \u00f6tesinden Karadeniz limanlar\u0131na ula\u015facak petrol ve do\u011fal gaz boru hatlar\u0131 \u00fczerinde hakimiyet ve kontrol sa\u011flayabilecektir.<\/p>\n Kuzey Osetya Problemi ve Oset- \u0130ngu\u015f \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131 \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131 1917’de y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra Kafkasya’da kurulan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyeti 1920 y\u0131l\u0131nda bir karar alarak \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde Kazaklara verilen \u0130ngu\u015f topraklar\u0131hn\u0131 \u0130ngu\u015flara iade etti. Sovyet i\u015fgaline u\u011frayan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetinin ortadan kalkmas\u0131yla Sovyetler taraf\u0131ndan Kafkasya’da s\u00f6zde \u00f6zerk cumhuriyetler kuruldu. 7 Temmuz 1925’de Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 Kuzey Osetya \u00d6zerk B\u00f6lgesi olu\u015fturuldu. Bu b\u00f6lge 5 Aral\u0131k 1936’da \u00f6zerk cumhuriyet stat\u00fcs\u00fcne y\u00fckseltildi. Bu arada Kuzey Osetya cumhuriyetinin ba\u015fkenti Orconikidze \u015fehri Osetler ve \u0130ngu\u015flar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. Terek \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n sol taraf\u0131 Osetlere verilirken Prigorodn\u0131y Rayonu ad\u0131 verilen Terek \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n sa\u011f taraf\u0131 \u0130ngu\u015flara b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n 1944 y\u0131l\u0131nda \u0130ngu\u015flar\u0131n topyekun Kafkasya’dan Orta Asya’ya s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmeleri \u00fczerine Prigorodn\u0131y Rayon b\u00f6lgesi Kuzey Osetya’ya ba\u011fland\u0131. \u0130ngu\u015flardan bo\u015falan topraklara \u00e7o\u011funlukla G\u00fcney Osetya’dan getirilen Osetler yerle\u015ftirildi. N\u00fcfusun kontrols\u00fcz \u00e7o\u011falmas\u0131ndan endi\u015fe eden Kuzey Osetya h\u00fck\u00fcmeti toplu g\u00f6\u00e7leri engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Cumhuriyet y\u00f6neticileri G\u00fcney Osetya’dan gelen g\u00f6\u00e7men gruplar\u0131n\u0131 \u015fehir banliy\u00f6lerine, \u0130ngu\u015flardan bo\u015falan topraklara yerle\u015ftiriyorlard\u0131. \u0130ngu\u015flar 1957 y\u0131l\u0131nda s\u00fcrg\u00fcnden Kafkasya’ya d\u00f6nd\u00fckten sonra Prigorodn\u0131y Rayonunu Osetlerden geri alamad\u0131lar. Osetlerle \u0130ngu\u015flar aras\u0131nda ilk etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar 1981 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131. Fakat Sovyet h\u00fck\u00fcmeti derhal bast\u0131r\u0131ld\u0131. Ancak iki halk aras\u0131nda etnik gerginlik giderek b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<\/p>\n 5 Mart 1982’de Sovyetler Birli\u011fi h\u00fck\u00fcmetinin 183 numaral\u0131 kararnamesi ile Kuzey Osetya kentlerinde ve banliy\u00f6lerinde n\u00fcfusa kay\u0131t i\u015flemleri yasakland\u0131. 28 Eyl\u00fcl 1990 tarihinde Kuzey Osetya Y\u00fcksek Sovyeti taraf\u0131ndan kabul edilen bir kanun ile Kuzey Osetya topraklar\u0131nda n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ge\u00e7ici olarak durduruldu. Buna paralel olarak yeni n\u00fcfus kayd\u0131, ev sat\u0131n alma veya satma i\u015flemleri donduruldu. Bu kanunla k\u0131rsal alanlarda ya\u015fayan \u0130ngu\u015flar\u0131n kentlere ve banliy\u00f6lere yerle\u015fmeleri imkans\u0131z hale geldi. \u0130ngu\u015flar’\u0131n bir k\u0131sm\u0131 her \u015feyi g\u00f6ze alarak banliy\u00f6lere kay\u0131ts\u0131z olarak yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n Ancak oy verme, medeni haklardan yararlanma, i\u015fe girme, emeklilik gibi pek\u00e7ok vatanda\u015fl\u0131k hakk\u0131ndan faydalanamad\u0131lar.<\/p>\n Rusya 26 Nisan 1991 tarihinde s\u00fcrg\u00fcn edilen Kara\u00e7ay-Malkar, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f halklar\u0131n\u0131n itibar\u0131n\u0131n iade edilmesi hakk\u0131nda bir kararname yay\u0131nlad\u0131ysa da hayata ge\u00e7irilemedi. Rusya Osetlerle \u0130ngu\u015flar aras\u0131nda kanl\u0131 olaylar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na adeta orta haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n \u0130ngu\u015flar 4 Haziran 1992 tarihinde Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 \u0130ngu\u015fetya Cumhuriyetini kurduklar\u0131n\u0131 ilan ettiler. Ancak yeni cumhuriyetin kesin s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli de\u011fildi. Bu y\u00fczden Osetlerle \u0130ngu\u015flar aras\u0131ndaki etnik ve siyasi bunal\u0131m gittik\u00e7e derinle\u015fti. \u0130ngu\u015flar \u00c7e\u00e7enlere 27 Temmuz 1992’de Grozni’de bir toplant\u0131 d\u00fczenleyerek aralar\u0131ndaki s\u0131n\u0131r konusunda uzla\u015fma sa\u011flad\u0131lar. Ancak \u0130ngu\u015f-Oset s\u0131n\u0131r\u0131ndaki belirsizlik etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015f tehlikesini k\u00f6r\u00fckledi. 1992 ilkbahar\u0131nda yakla\u015f\u0131k 100 \u0130ngu\u015f’un Osetler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi b\u00fcy\u00fck etnik sorun ve gerilime yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. 1992 sonbahar\u0131nda Osetler ile \u0130ngu\u015flar aras\u0131nda \u00e7\u0131kan etnik \u00e7at\u0131\u015fmalarda 700 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, bin 500 ki\u015fi yaraland\u0131. \u00c7at\u0131\u015fmalar sebebiyle 70 bin \u0130ngu\u015f Osetya’dan \u0130ngu\u015f cumhuriyetine g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131. Rusya bu \u00e7at\u0131\u015fmalara hemen m\u00fcdahale etmedi. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n k\u0131z\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerine b\u00f6lgede Rusya y\u00f6netime el koydu. Osetler ile \u0130ngu\u015flar aras\u0131ndaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmaya provoke ederek \u0130ngu\u015flar\u0131 destekleyen Rusya Osetlerin d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131. Oysa ki Osetler kom\u015fu Kafkas halklar\u0131n\u0131n \u00e7ok Rus y\u00f6netimine yatk\u0131n olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131ldaki Kafkas-Rus sava\u015flar\u0131nda yer almayan Osetler 1917 y\u0131l\u0131nda kurulan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetine dahil olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Rusya Kafkasya halklar\u0131n\u0131n aras\u0131n\u0131 bozmak ve k\u0131\u015fk\u0131rtmak amac\u0131yla baz\u0131 sosyal ve dini farkl\u0131l\u0131klar g\u00fcndeme getirecek ve eski m\u00fcttefiki Osetleri b\u00f6lgesel k\u0131\u015fk\u0131rtma mekanizmas\u0131 olarak kullanabilecektir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Osetya Rusya Federasyonunun en sad\u0131k cumhuriyetlerinden biri olarak Rus ordusu i\u00e7in b\u00f6lgede kalkan g\u00f6revi yapmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan Problemi \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Rusya ile Federasyon Anla\u015fmas\u0131 imzalamamas\u0131 \u00fczerine Rusya, Ge\u00e7i\u015f S\u00fcrecinin bask\u0131 y\u00f6netimlerini uygulamaya koydu. 7 Kas\u0131m 1991’de \u00c7e\u00e7enistan’da ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal uygulamas\u0131 ba\u015flatan Rusya \u00c7e\u00e7enlerin direni\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda diren\u00e7 k\u0131rmaya y\u00f6nelik geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir ekonomik ambargo uygulamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n B\u00f6lgesel destek aray\u0131\u015f\u0131na giren Dudayev’in \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde Kafkasya’da ya\u015fayan 16 etnik grup taraf\u0131ndan Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar Konfederasyonu kuruldu. Oset-\u0130ngu\u015f, Abhaz-G\u00fcrc\u00fc meselelerinde \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131na giren te\u015fkilat \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 da Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda destekledi.<\/p>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7en cumhuriyetine Rusya’n\u0131n asla g\u00f6z yummayaca\u011f\u0131n\u0131 bilen ve her an bir askeri Rus m\u00fcdahalesini bekleyen Cohar Dudayev derhal bir ordu olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na girdi. Silah ihtiyac\u0131n\u0131 Ukrayna ve Balt\u0131k cumhuriyetlerinden sa\u011flayan Dudayev, ordusunun sava\u015f tecr\u00fcbesini art\u0131rmak i\u00e7in askerlerini \u00f6nce Azeri-Ermeni sava\u015f\u0131nda Karaba\u011f’a, sonra Abhaz-G\u00fcrc\u00fc sava\u015f\u0131nda Abhazya’ya g\u00f6nderdi. Bosna-Hersek’teki sava\u015flara da kat\u0131lan \u00c7e\u00e7en askerleri bu sava\u015flarda hafif silahlarla \u015fehir i\u00e7i \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve gerilla harbinde b\u00fcy\u00fck tecr\u00fcbe kazand\u0131lar.<\/p>\n Da\u011f\u0131stan ve \u0130ngu\u015f cumhuriyetlerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131nda yer alan yerle\u015fim birimlerindeki okullar ve benzeri binalar hastahane haline getirldi. Rusya’n\u0131n bir m\u00fcdahale ihtimaline kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde tamamlayan \u00c7e\u00e7enler Rusya’n\u0131n askeri harekat\u0131n\u0131 beklemeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n D\u0131\u015f ili\u015fkilerde T\u00fcrkiye’ye \u00f6zel \u00f6nem veren Cohar Dudayev ilk resmi ziyaretini T\u00fcrkiye’ye ve KKTC’ne yapt\u0131.<\/p>\n Rusya Kafkasya’daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 do\u011frudan tehdit eden \u00c7e\u00e7enistan’a y\u00f6nelik politkalar\u0131 1993 y\u0131l\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren netle\u015fti. 1991-1993 d\u00f6neminde ekonomik ambargo ve muhaliflerin desteklenmesi gibi harici uygulamalarla yetinen Rusya, 1993 sonundan itibaren sertle\u015fece\u011finin ilk i\u015faretlerini vermeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1993 y\u0131l\u0131 sona ererken Rusya Dudayev’in muhalifleri ile ili\u015fkilerini yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Avtorhanov liderli\u011findeki muhalefetin g\u00fc\u00e7lenmesi ve y\u00f6netimi tehdit edecek bir nitelik kazanmas\u0131 \u00fczerine Dudayev 1993 nisan ay\u0131nda parlamentoyu feshederek devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 rejimini kurdu. Bu karar \u00c7e\u00e7enistan Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan yasa d\u0131\u015f\u0131 ve ge\u00e7ersiz olarak a\u00e7\u0131kland\u0131. Din adamlar\u0131n\u0131n da deste\u011fini alan Dudayev Anayasa Mahkemesini la\u011fvetti.<\/p>\n Muhalefet gruplar\u0131 2 A\u011fustos 1994’te Ge\u00e7i\u015f Konseyi ad\u0131 alt\u0131nda bir blok olu\u015fturarak Dudayev’e kar\u015f\u0131 birlikte hareket etmeye ba\u015flad\u0131lar. 2 A\u011fustos tarihini Dudayev y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 silahl\u0131 m\u00fccadelenin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak kabul eden Ge\u00e7i\u015f Konseyi, Ruslar\u0131n Aral\u0131k 1994’te \u00c7e\u00e7enistan’a girmesiyle sahneden \u00e7ekildi.<\/p>\n Muhalefet ve Rusya taraf\u0131ndan “\u00c7e\u00e7enistan’daki demokratik g\u00fc\u00e7lerce demokrasi ve insan haklar\u0131” ad\u0131na giri\u015fildi\u011fi a\u00e7\u0131klanan, muhalefetin ilk sald\u0131r\u0131s\u0131 26 Kas\u0131m 1994’te ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Dudayev’e ba\u011fl\u0131 kuvvetler taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lan \u00e7at\u0131\u015fmalarda, h\u00fck\u00fcmet kuvvetlerinin muhalefet saflar\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalara kat\u0131lan 26 Rus askerini esir almalar\u0131 Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fmalara fiilen kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belgeledi. Bu durum Yeltsin h\u00fck\u00fcmetini siyasi bir a\u00e7maza s\u00fcr\u00fckledi. Yeni \u015fartlar Rusya’n\u0131n politikalar\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe sebep oldu. Olaylardan sonra geli\u015fmeleri anayasal d\u00fczenin ihlali olarak nitelendirilen Yeltsin 29 Kas\u0131m 1994’te \u00c7e\u00e7enistan’daki b\u00fct\u00fcn silahl\u0131 gruplar\u0131n 48 saat i\u00e7inde tasfiye edilmesini ve rehin al\u0131nan Rus askerlerinin derhal serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131, aksi halde Rusya’n\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerini \u00c7e\u00e7enistan’da anayasal d\u00fczen ve bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n ve geli\u015fmelerin Rusya’n\u0131n istedi\u011fi gibi kompleks bir hal almas\u0131 \u00fczerine, Rusya \u00c7e\u00e7enistan’daki taraflar aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nerisinde bulundu ve \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7in Rusya Milliyetler ve B\u00f6lgesel Sorunlar Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 V. Mikaliov ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir komisyon kurdu. Komisyon Ba\u015fkan\u0131 Mikaliov’un taraflara yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 Rusya’n\u0131n asli politikas\u0131n\u0131n ana hatlar\u0131n\u0131 ortaya koymaktayd\u0131. Mikaliov 4 Ararl\u0131k 1994 tarihli a\u00e7\u0131klamas\u0131nda sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in temel \u015fart\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n da di\u011fer \u00f6zerk cumhuriyetler gibi federasyon anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamas\u0131 oldu\u011funu, aksi takdirde Rusya’n\u0131n b\u00f6lgede her t\u00fcrl\u00fc tedbiri alma hakk\u0131n\u0131n do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n Rusya’n\u0131n esas amac\u0131 olan askeri m\u00fcdahaleye gidi\u015f s\u00fcrecinde bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm ve diyalog gayretlerinden do\u011fal olarak herhangi bir sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131. Yeltsin’in 11 Aral\u0131k 1994 tarihli kararnamesiyle Rusya Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 askeri birlikler \u00c7e\u00e7enistan’a girdi.<\/p>\n Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a askeri m\u00fcdahalesinin \u00c7e\u00e7enlerin b\u00fcy\u00fck direni\u015fiyle kar\u015f\u0131lamas\u0131 \u00fczerine Yeltsin muhalifleri m\u00fcdahaleye sert bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar. \u0130\u00e7 politikada ciddi dalgalanmalar yaratan m\u00fcdahalenin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn parlamentonun Duma kanad\u0131 Savunma Komitesi Ba\u015fkan\u0131 S. Yu\u015fevkov’un giri\u015fimleriyle bir protesto g\u00f6sterisi d\u00fczenlendi. Liberallerden G. Yavlinski Yeltsin’in uzun bir Kafkas sava\u015f\u0131na sebep olabilece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Rusya’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck partisi Rusya’n\u0131n Tercihi Se\u00e7im Grubunun lideri Y. Gaydar kan d\u00f6k\u00fclmesinin durdurulmas\u0131n\u0131 istedi. Rusya Kom\u00fcnist Partisi Ba\u015fkan\u0131 G. Zyuganov Yeltsin’i iktidar a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 ile su\u00e7lad\u0131 ve \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahaleyi k\u0131nad\u0131. Duma 14 aral\u0131kta yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da Yeltsin’in sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde g\u00fc\u00e7 kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 protesto eden bir karar\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fun oyu ile kabul etti.<\/p>\n Yeltsin kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler askeri yetkililer aras\u0131nda da yay\u0131ld\u0131. askeri kanad\u0131n tav\u0131rlar\u0131 operasyonun ikinci haftas\u0131ndan itibaren daha da yo\u011funla\u015ft\u0131. Rusya Kara Kuvvetleri Komutan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 General E. Vorobyev m\u00fccadeleyi m\u00fccadeleyi y\u00f6netmeyi reddederek istifa etti.<\/p>\n Operasyonun \u015fiddetlenerek s\u00fcrmesi \u00fczerine, parlamento Yeltsin’i tekrar ele\u015ftirerek, \u00e7at\u0131\u015fmalara derhal son verilerek bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ba\u015flanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir karar\u0131 kabul etti. Yeltsin muhaliflerinden Rutskoy Yeltsin’in ikinci bir Kafkasya sava\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi halk\u0131na kar\u015f\u0131 soy k\u0131r\u0131ma giri\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahalesi kar\u015f\u0131s\u0131nda G\u00fcrcistan ve Azerbaycan gibi kendi i\u00e7lerinde ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 sorunlar\u0131 olan cumhuriyetler Rusya’n\u0131n karar\u0131n\u0131 desteklediler. \u015eevardnadze Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan sorununu \u00e7\u00f6zmemesinin b\u00fct\u00fcn Avrupa k\u0131tas\u0131nda karga\u015faya yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 savunurken, Aliyev sorunun Rusya Federasyonunun bir i\u00e7 meselesi oldu\u011funu belirtmekte yetindi. Rusya Federasyonu i\u00e7indeki \u00f6zerk cumhuriyetler ve etnik gruplar Rusya’n\u0131n m\u00fcdahalesini sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirdiler. Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Konfederasyonu 5 Ocak 1995’te yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klma ile Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 durmad\u0131\u011f\u0131 takdirde b\u00fct\u00fcn Kafkasyal\u0131lar\u0131n \u00c7e\u00e7enlerin yan\u0131nda sava\u015fa kat\u0131lacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. BDT \u00fcyesi olan 12 \u00fclke ise herhangi bir resmi a\u00e7\u0131klama yapmad\u0131.<\/p>\n Cohar Dudayev’in 21 Nisan 1996 tarihinde bir roket sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu \u00f6lmesi, \u00fczerine devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini Zelimhan Yandarbiyev \u00fcstlendi. Liderler seviyesinde g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kabul eden Yandarbiyev m\u00fcdahaleden yakla\u015f\u0131k birbu\u00e7uk y\u0131l sonra Rusya ile bar\u0131\u015f s\u00fcrecini ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’la bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini ba\u015flatan Yeltsin bu i\u015fle \u00c7e\u00e7enistan \u00f6zel temsilcisi ve g\u00fcvenlik dan\u0131\u015fman\u0131 Aleksand\u0131r Lebed’i g\u00f6revlendirdi. A. Lebed ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Rusya heyeti ile Aslan Mashadov ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki \u00c7e\u00e7enistan heyeti aras\u0131nda yap\u0131lan m\u00fczakerelerden sonra 30 A\u011fustos 1996 tarihinde anla\u015fma sa\u011fland\u0131. Buna g\u00f6re Rusya Federasyonu ile \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti aras\u0131ndaki ili\u015fkiler uluslararas\u0131 kurallar \u00e7er\u00e7evesinde 31 Aral\u0131k 1996’da imzalad\u0131\u011f\u0131 185 no’lu karar do\u011frultusunda Rus askerlerinin \u00c7e\u00e7enistan’dan \u00e7ekilmesi Rusya ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n olu\u015fturaca\u011f\u0131 bir komisyon taraf\u0131ndan denetlenecekti.<\/p>\n 30 A\u011fustos 1996’da imzalanan bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131yla Rus askerleri \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 bo\u015faltt\u0131lar ve \u00c7e\u00e7enistan’da Aslan Mashadov ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Milli Ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmet kuruldu. 27 Ocak 1997’de yap\u0131lan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve parlamento se\u00e7imlerinde Aslan Mashadov y\u00fczde 60 oy oran\u0131yla cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi.<\/p>\n Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a M\u00fcdahalesinin Nedenleri Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahalesinin ard\u0131nda federasyonunun toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruma \u00e7abalar\u0131 yatmaktayd\u0131. Federasyon i\u00e7indeki benzeri ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri bast\u0131rmak konusunda Moskova’n\u0131n kararl\u0131 tutumunu g\u00f6stermek amac\u0131yla Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a askeri m\u00fcdahalede bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131.<\/p>\n Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale nedenlerini \u015fu ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda verebiliriz:<\/p>\n 1- \u00c7e\u00e7enistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Rusya i\u00e7indeki di\u011fer \u00f6zerk cumhuriyet ve etnik gruplar i\u00e7in \u00f6rnek olu\u015fturmas\u0131 ve buna paralel olarak Rusya Federasyonunun da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine girmesi. Rusya’n\u0131n Bak\u00fc petrolleri \u00fczerindeki kontrol\u00fc i\u00e7in stratejik bir konumu olan \u00c7e\u00e7enistan’a ilgisini art\u0131ran di\u011fer bir fakt\u00f6r de, Rusya’n\u0131n \u00fclkeden ge\u00e7en boru hatlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Azerbaycan ve Kazakistan’\u0131 kendi kontrol\u00fc alt\u0131nda tutmak arzusudur. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u015fartlarda mesele sadece \u00c7e\u00e7enistan’la s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p uluslararas\u0131 bir nitelik kazanmakt\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan Meselesi ve T\u00fcrkiye Rusya Kafkasya ve Kafkas \u00f6tesinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesinle\u015ftirecek bir proje olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Bak\u00fc petrollerinin d\u00fcnya pazarlar\u0131na ula\u015faca\u011f\u0131 g\u00fczergah\u0131n kendi topraklar\u0131ndan ge\u00e7mesini istemektedir. Bu durumda Rusya bir yandan Azerbaycan’\u0131 kontrol\u00fcne al\u0131rken, di\u011fer taraftan d\u00fcnya petrol piyasalar\u0131nda ve dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnya siyasetinde daha aktif bir rol oynayabilecektir. Bak\u00fc-Ceyhan boru hatt\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesiyle b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 alanda ekonomik ve siyasi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 artacak olan T\u00fcrkiye Rusya’y\u0131 endi\u015felendirmektedir. Bak\u00fc-Ceyhan hatt\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmemesi i\u00e7in bir yandan kendi alternatifi olan Bak\u00fc-Novorossi\u015fski hatt\u0131 \u00fczerindeki sorunlu b\u00f6lge \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 ortadan kald\u0131rmak isteyen Rusya, T\u00fcrkiye’nin alternatif g\u00fczergah\u0131n\u0131n bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan kabul edilme \u015fans\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in PKK’y\u0131 desteklemektedir.<\/p>\n Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahalesi ve sonraki geli\u015fmeler T\u00fcrkiye’yi meselenin tam ortas\u0131na sokmu\u015ftur. T\u00fcrkiye’yi \u00c7e\u00e7enistan meselesine kat\u0131lmaya zorlayan ba\u015fl\u0131ca sebepler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n 1- T\u00fcrkiye’nin Kafkasya’ya ve Kafkas halklar\u0131na olan b\u00f6lgesel, k\u00fclt\u00fcrel, etnik ve tarihi ba\u011flar\u0131. Da\u011f\u0131stan’\u0131n Etnik Problemleri XX. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar Da\u011f\u0131stan’da Kumuk T\u00fcrk\u00e7esi hem pop\u00fcler hem de ekonomik y\u00f6nden \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu i\u00e7in Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131n ortak anla\u015fma dili olmu\u015ftur. Lezgi, Avar, Darg\u0131 halklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yerli Ruslar bile 8-10 ya\u015flar\u0131ndaki erkek \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 Kumuk k\u00f6ylerindeki ailelere teslim ederek 2-3 y\u0131l Kumuk T\u00fcrk\u00e7esi olmu\u015ftu. 1918 y\u0131l\u0131nda kurulan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetinin resmi dili olarak Kumuk T\u00fcrk\u00e7esi kabul edilmi\u015fti.<\/p>\n Tarih boyunca birlik ve beraberlik i\u00e7inde olduklar\u0131 g\u00f6zlemlenen Da\u011f\u0131stan halklar\u0131 Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesinin i\u00e7ine girmi\u015ftir. Etnik gruplar aras\u0131ndaki gerilim sebebi ise Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde Moskova’n\u0131n Da\u011f\u0131stan’da uygulad\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f g\u00f6\u00e7 ve toprak politikas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Do\u011falgaz zenginli\u011fine sahip olan Da\u011f\u0131stan Kafkasya’daki \u00f6zerk cumhuriyetlere ve G\u00fcney Rusya’n\u0131n end\u00fcstri b\u00f6lgelerine do\u011falgaz sa\u011flamaktad\u0131r. Da\u011f\u0131stan’\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131nda tutma iste\u011fi ile kentli Rus y\u00f6netim kadrolar\u0131yla yava\u015f yava\u015f ortaya \u00e7\u0131kan rekabet yerli kadrolar\u0131 \u0130slamiyet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kimliklerini peki\u015ftirme yoluna itmi\u015ftir. Da\u011f\u0131stan’da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n oran\u0131 y\u00fczde 92, H\u0131ristiyanlar y\u00fczde 5, Yahudiler ise y\u00fczde 3’t\u00fcr. M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun y\u00fczde 97’si Sunni, y\u00fczde 3’\u00fc \u015eii’dir. \u015eiiler Azerbaycan’dan g\u00f6\u00e7 ederek Derbent \u015fehrine yerle\u015fen Azeriler ile Lezgilerin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan Miskince k\u00f6y\u00fc ahalisinden meydana gelmektedir.<\/p>\n Ekilebilir topraklar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 ve siyasi g\u00fcc\u00fcn demografik b\u00fcy\u00fcme ile birlikte etnik gruplar aras\u0131ndaki e\u015fit payla\u015f\u0131lmamas\u0131 Da\u011f\u0131stan’da etnik hareketlenmeyi k\u0131\u015fk\u0131rtmakta ve etnik gruplar\u0131n siyasi \u00f6zerklik talep etmelerine sebep olmaktad\u0131r.<\/p>\n Da\u011f\u0131stan’\u0131n g\u00fcneyindeki da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede ya\u015fayan halklar\u0131n Sovyet d\u00f6neminde ekonomik ve sosyal sebeplerle Da\u011f\u0131stan’\u0131n kuzeyindeki verimli ovalara g\u00f6\u00e7 ettirilmesi ovalarda ya\u015fayan Kumuklarla da\u011flardan g\u00f6\u00e7 eden Avar, Darg\u0131, Lezgiler aras\u0131nda etnik problem ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n 1944 y\u0131l\u0131nda Orta Asya’ya s\u00fcr\u00fclen \u00c7e\u00e7enlerden, bo\u015falan topraklara Maha\u00e7kala civar\u0131ndaki k\u00f6ylerde ya\u015fayan 10 bin Kumuk zorla g\u00f6\u00e7 ettirdi. Kumuklar\u0131n kendi topraklar\u0131 ise idari bir kararname uyar\u0131nca Gubin il\u00e7esindeki Avarlara verildi.<\/p>\n 1951 y\u0131l\u0131nda Da\u011f\u0131stan \u00d6SSC \u00fclke dahilinde g\u00f6\u00e7 ettirme ve nakil konusunda be\u015f y\u0131ll\u0131k plan\u0131 kabul etti. 1952-1957 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda da\u011fl\u0131k b\u00f6lgedeki 10 bin i\u015fletmenin kuzeyindeki ovalara yerle\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Lezgi, Tabasaran, Rutul ve Agul halklar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 G\u00fcney Da\u011f\u0131stan’da Kuzey Da\u011f\u0131stan’a g\u00f6\u00e7 ettirildiler.<\/p>\n 1957 y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn yerlerinden Kafkasya’ya d\u00f6nmeleriyle birlikte \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk Cumhuriyetinin yeniden kurulmas\u0131yla, Da\u011f\u0131stan’a verilen 6 b\u00f6lge \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f’a iade edildi. Bunun \u00fczerine g\u00fcney Da\u011f\u0131stan’dan Avarlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kuzeyde Kumuklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Hasavyurt, K\u0131z\u0131lyurt, Babayurt b\u00f6lgelerine g\u00f6\u00e7 ettiler. Bu b\u00f6lgeye ayn\u0131 zamanda Darg\u0131 k\u00f6yleri de g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti. S\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nen \u00c7e\u00e7enlerin bir k\u0131sm\u0131 ile birlikte Lak, Avar ve Darg\u0131lar da oval\u0131k b\u00f6lgedeki eski Kumuk k\u00f6ylerine yerle\u015ftiler. B\u00f6ylece ovalar \u00f6nceden tek etnik grup olan Kumuklar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131rken, kar\u0131\u015f\u0131k etnik gruplar\u0131n bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler halini ald\u0131. etnik gruplar aras\u0131nda yayla, su, otlak konular\u0131nda \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131klar etnik \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1960’l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda G\u00fcney Da\u011f\u0131stan’daki Lezgi, Avar, Darg\u0131, Tabasaran gibi halklara mensup da\u011f k\u00f6yl\u00fcleri Da\u011f\u0131stan ovalar\u0131n\u0131n ekolojik \u015fartlar\u0131 g\u00f6zard\u0131 edilerek Kumuk b\u00f6lgesine yerle\u015ftirildiler. 1970’li y\u0131llarda da\u011f k\u00f6yl\u00fclerinin ovalarda yerle\u015fimi \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re nispeten d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devam etti. Da\u011f\u0131stan’da i\u00e7 g\u00f6\u00e7 sebebiyle da\u011flar \u0131ss\u0131zla\u015f\u0131rken ovalarda n\u00fcfus a\u015f\u0131r\u0131 derecede artt\u0131 ve etnik gruplar aras\u0131nda etnik problem ve \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015f g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1958-1988 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda da\u011f k\u00f6ylerinden ovalara g\u00f6\u00e7 edenlerin say\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131 kat artmas\u0131 ovada ya\u015fayan Kumuk ve Nogaylar\u0131n hayat kaynaklar\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131 yaratt\u0131. Verimli topraklarda g\u00f6\u00e7men kasabalar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 bu topraklar\u0131n verimlilik oran\u0131n\u0131 azaltt\u0131. \u0130\u00e7me suyu probleminin artmas\u0131yla birlikte, topraklar\u0131n g\u00f6\u00e7menler taraf\u0131ndan d\u00fczensiz kullan\u0131m\u0131 sonucunda tuzluluk oran\u0131 ve erozyon artt\u0131.<\/p>\n Sistemli bir \u015fekilde devam ettirilen g\u00f6\u00e7 hareketleri neticesinde Da\u011f\u0131stan’\u0131n ba\u015fkenti Maha\u00e7kal’da Avarlar\u0131n ve Darg\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlukta olmas\u0131 cumhuriyetin politik ve ekonomik y\u00f6netiminin de bu halklar\u0131n mensuplar\u0131n\u0131n ellerinde toplanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Darg\u0131 ve Avarlar\u0131n Kumuk arazilerini i\u015fgal etmeleri Kumuklarla Avarlar aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay ayn\u0131 zamanda Avarlar ile Darg\u0131lar\u0131n etno-politik birli\u011finin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Laklar da bu etno-politik birli\u011fin Da\u011f\u0131stan’da egemen bir politik birlik Lezgileri de sosyo-ekonomik bask\u0131 alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Lezgilerle Avar-Darg\u0131-Lak halklar\u0131 aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesi vard\u0131r.<\/p>\n Da\u011f\u0131stan’da mevcut olan b\u00fct\u00fcn sosyal-siyasi kurumlar aras\u0131nda en \u00f6enmlisi Kumuklar\u0131n Tenglik \u00f6rg\u00fct\u00fcd\u00fcr. Tenglik \u00f6rg\u00fct\u00fc Azerbaycan Halk Cephesi ile de ili\u015fki i\u00e7indedir. Tenglik’in ba\u015fl\u0131ca politik amac\u0131 Da\u011f\u0131stan’\u0131n Rusya i\u00e7inde federal cumhuriyete \u00e7evrilmesi ve bu federasyon i\u00e7inde belli s\u0131n\u0131rlar\u0131 olan Kumukistan ayart\u0131lmas\u0131d\u0131r. Kumuklar\u0131n arazi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn elde edilmesi ve korunmas\u0131 i\u00e7in Tenglik Da\u011f\u0131stan\u0131 halklar\u0131n e\u015fit hukuklu federasyonu bi\u00e7iminde kurmay\u0131 en ge\u00e7erli \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu kabul etmektedir. \u00d6rg\u00fct\u00fcn ad\u0131n\u0131n Tenglik olmas\u0131 da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n Tenglik \u00f6rg\u00fct\u00fc 24 A\u011fustos 1996 tarihinde Da\u011f\u0131stan’\u0131n ba\u015fkenti Maha\u00e7kale’de 4. Kumuk Halk Hareketi Kurultay\u0131n\u0131 d\u00fczenledi ve bu kurultayda \u015fu kararlar al\u0131nd\u0131:<\/p>\n 1- Kumuk Halk hareketi, bundan sonraki faaliyetlerinde, Da\u011f\u0131stan Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonunun devlet kurumlar\u0131n\u0131n reorganizasyonun devam\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, politik, ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel alanlarda haklar\u0131n kendi kendini y\u00f6netmesi do\u011frultusunda Da\u011f\u0131stan ve Rusya Federasyonunun birli\u011fi prensibini bozmadan ger\u00e7ekle\u015ftirmek, Kumuk ve di\u011fer halklar\u0131n kendi kaderini tayin etme hakk\u0131n\u0131 savunan b\u00fct\u00fcn parti, hareket ve toplum liderleriyle i\u015f birli\u011fi yapmak gibi sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesine dikkat g\u00f6sterecek.<\/p>\n 2- Rusya Federasyonu h\u00fck\u00fcmetinin “T\u00fcrk Halklar\u0131n\u0131 Kalk\u0131nd\u0131rma” karar\u0131na ili\u015fkin 1997 y\u0131l\u0131ndan 2010 y\u0131l\u0131na kadarki s\u00fcrede, Kumuk halk\u0131n\u0131n sosyo-ekonomik geli\u015fmesi hakk\u0131nda devlet deste\u011fi program\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi i\u00e7in \u00f6zel komisyon kurulacak.<\/p>\n 3- Kumuk Halk Hareketinin Milli Meclisine Rusya Federasyonu h\u00fck\u00fcmetine y\u00f6nelik \u00f6zel bildiri haz\u0131rlama g\u00f6revi verilecek ve zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f Kumuk k\u00f6yl\u00fclerinin sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in 7 ki\u015filik bir delegasyon Moskova’ya g\u00f6nderilecek.<\/p>\n 4- Rusya Federasyonu h\u00fck\u00fcmetinden Tarkin, Kiyahulay ve Alburuken k\u00f6ylerinin yeniden kurulmas\u0131 istenecek ve bu k\u00f6ylerin sakinlerine “zorla g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f halk” stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn verilmesi sa\u011flanacak.<\/p>\n 5- Uluslaras\u0131 Kumuk \u00dcniversitesinin a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in Rusya Federasyonundan mali destek istenecektir.<\/p>\n 6- Da\u011f\u0131stan Cumhuriyetinin idari s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zellikle \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Osetya’da ya\u015famakta olan Kumuklar\u0131n problemlerini \u00e7\u00f6zmek.<\/p>\n Azerbaycan’\u0131n kuzeyinde Kafkasya ve dolay\u0131s\u0131yla Da\u011f\u0131stan’a s\u0131n\u0131r olan b\u00f6lgesinde de \u00f6nemli oranda Da\u011f\u0131stanl\u0131 etnik n\u00fcfus ya\u015famaktad\u0131r. Sovyet d\u00f6neminde Azerbaycan ile Da\u011f\u0131stan aras\u0131nda kas\u0131tl\u0131 olarak \u00e7izilen s\u0131n\u0131r Da\u011f\u0131stanl\u0131 etnik gruplar\u0131n Azerbaycan Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. 1989 y\u0131l\u0131 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Azerbaycan’da 171 bin Lezgi, 44 bin Avar, 10 bin Tat, 13 bin Tsahur ya\u015famaktayd\u0131.<\/p>\n Azerbaycan’\u0131n Da\u011f\u0131stan s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Rutul, Muharremkend, Kas\u0131mkend, Aht\u0131, Gusar ve Hacmaz \u015fehirlerinde Lezgiler \u00e7o\u011funluktad\u0131r. Samur \u0131rma\u011f\u0131 Da\u011f\u0131stan Lezgileri ile Azerbaycan Lezgilerini ayr\u0131maktad\u0131r. \u0130ki ayr\u0131 cumhuriyette ya\u015famakta olan Lezgiler kendi aralar\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. “Samr” \u00f6rg\u00fct\u00fc Lezgilerin dil, \u00f6rf ve adetlerini korumaya y\u00f6nelik faaliyetlerde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Lezgilerin Sadval (Birlik) \u00f6rg\u00fct\u00fc Da\u011f\u0131stan’\u0131n en k\u00f6ktenci ve sald\u0131rgan \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak bilinmektedir. Azerbaycan’daki Lezgiler \u00e7o\u011funluktad\u0131r. Samur \u0131rma\u011f\u0131 Da\u011f\u0131stan Lezgileri ile Azerbaycan Lezgilerini ay\u0131rmaktad\u0131r. \u0130ki ayr\u0131 cumhuriyette ya\u015famakta olan Lezgiler kendi aralar\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. “Samr” \u00f6rg\u00fct\u00fc Lezgilerin dil, \u00f6rf ve adetlerini korumaya y\u00f6nelik faaliyetlerde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Lezgilerin Sadval (Birlik) \u00f6rg\u00fct\u00fc Da\u011f\u0131stan’\u0131n en k\u00f6ktenci ve sald\u0131rgan \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak bilinmektedir. Azerbaycan’daki Lezgiler aras\u0131nda etnik b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olan Sadval \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn amac\u0131 Da\u011f\u0131stan ve Azerbyacan’daki Lezgi topraklar\u0131n\u0131 birle\u015ftirerek B\u00fcy\u00fck Lezgi devletini kurmakt\u0131r. Ancak Sadval’\u0131n liderleri ilk a\u015famada B\u00fcy\u00fck Lezgi devletini Da\u011f\u0131stan’\u0131n terkibine federasyon prensiplerine dayal\u0131 \u015fekilde kurmak d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir. Sadval \u00f6rg\u00fct\u00fc bunun ard\u0131ndan Azerbaycan’dan toprak talebinde bulunarak Lezgi devletini kurmay\u0131 planlamaktad\u0131rlar.<\/p>\n Kuzey Azerbaycan’da kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131kart\u0131p, Karaba\u011f d\u0131\u015f\u0131nda ikinci bir cephe a\u00e7ma amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Ermeniler Sadval \u00f6rg\u00fct\u00fcne maddi destek sa\u011flayarak, b\u00f6lgeye g\u00f6nderdikleri ajanlar vas\u0131tas\u0131yla Azeriler Lezgilere kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 faaliyetlerde bulunmaktad\u0131rlar. \u015eezgi b\u00f6lgesinde bildiri da\u011f\u0131t\u0131rken yakalanan bir Ermeni militan\u0131n elindeki bildiride Sunni-\u015eii ayr\u0131m\u0131n\u0131n vurgulanmas\u0131 ve “Sunni Lezgilere \u00f6l\u00fcm” slogan\u0131 ile Azerilerin k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmak istenmesi, Kuzey Azerbaycan’da etnik gruplar aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flatacak k\u0131v\u0131lc\u0131mlar\u0131n d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan planland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Kafkasya’n\u0131n \u00f6zellikle bat\u0131 b\u00f6lgelerine nazaran Da\u011f\u0131stan, etnik ve siyasi a\u00e7\u0131dan Ruslar\u0131n zay\u0131f olduklar\u0131 bir \u00fclkedir. Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131n sahip olduklar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc etnik kimliklerinin yan\u0131nda, b\u00f6lgede hakim olan \u0130slami tarikatlar Da\u011f\u0131stan halklar\u0131 aras\u0131nda \u0130slami kimli\u011fin de g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011flam\u0131\u015f ve Ruslara kar\u015f\u0131 etnik ve siyasi direni\u015fi h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011f\u0131stan’da Rus n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla azald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir. 1959 -1979 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Da\u011f\u0131stan’daki Rus n\u00fcfusu 214 binden 190 bine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1989- 1994 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 13 bin 0 Rus’un Da\u011f\u0131stan’\u0131 terketti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Rusya Da\u011f\u0131stan’\u0131n ikinci bir \u00c7e\u00e7enistan’a d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nlemek ve Lezgi fakt\u00f6r\u00fcnden Azerbaycan’a kar\u015f\u0131 bask\u0131 vas\u0131tas\u0131 olarak faydalanmak amac\u0131yla Da\u011f\u0131stan’daki etnik yap\u0131ya \u00f6zel ilgi g\u00f6stermektedir. Avar ve Darg\u0131 halklar\u0131n\u0131 \u00c7e\u00e7enlerin Rusya’ya kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesine kat\u0131labilecek ba\u015fl\u0131ca potansiyel sosyal g\u00fc\u00e7 olarak de\u011ferlendirilen Rusya Avar ve Darg\u0131lar aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc milli-siyasi te\u015fkilatlar\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Rusya Avar ve Darg\u0131lar\u0131n Da\u011f\u0131stan’\u0131n siyasi yap\u0131s\u0131ndaki hakim etnik unsurlar olmaya devam etmelerini arzulamaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131 Moskova Kumuklar\u0131n ve Lezgilerin federasyon kurma d\u00fc\u015f\u00fcncesini gizli olarak desteklese de bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ger\u00e7ekle\u015fmesine izin vermeyecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Da\u011f\u0131stan’\u0131n federe cumhuriyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi hakim etnik grup olan Avarlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Avarlar aras\u0131nda Rusya’ya kar\u015f\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimal dahilinde olacakt\u0131r.<\/p>\n Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya Cumhuriyetinde Etnik Problemler<\/p>\n <\/b>Orta Kafkaslar b\u00f6lgesine yer alan Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya Cumhuriyeti etnik yap\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan karma\u015f\u0131k bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz etmektedir. B\u00f6lgenin asli halklar\u0131ndan olan Kara\u00e7ayl\u0131lar Elbruz da\u011f\u0131ndan Laba \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n kaynak havzas\u0131na kadar uzanan ve sarp da\u011flarla, derin vadilerden olu\u015fan bir sahada ya\u015famaktad\u0131r. Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n arazisi Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n eteklerindeki geni\u015f ve y\u00fcksek platolara kadar yay\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6lgenin di\u011fer asli halklar\u0131 olan Kabardey ve Besleney \u00c7erkesleri ile Abazalar ise Zelen\u00e7uk vadisinin ovaya a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar ile Kuban \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n d\u00fczl\u00fc\u011fe ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgedeki k\u00f6ylerde ya\u015famaktad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6lgenin g\u00fcneyinde Kafkas da\u011flar\u0131 \u00fczerindeki da\u011fl\u0131k arazi Kara\u00e7ay b\u00f6lgesini olu\u015ftururken kuzeydeki d\u00fczl\u00fckler \u00c7erkes- Abaza b\u00f6lgesini meydana getirmektedir.<\/p>\n B\u00f6lgenin kuzeyindeki geni\u015f d\u00fczl\u00fcklere XVIII. y\u00fczy\u0131lda getirilip yerle\u015ftirilen Nogaylar, XIX. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n da\u011flardan ovalara yay\u0131lmalar\u0131n\u0131 engellemek ve b\u00f6lgeyi \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131n\u0131n kolonisi haline getirmek amac\u0131yla d\u00fczl\u00fcklere yerle\u015ftirilen Ruslar ve Kazaklar, yine XIX. y\u00fczy\u0131lda Osetya’dan ka\u00e7arak Kara\u00e7ay b\u00f6lgesine yerle\u015fip k\u00f6y kuran Osetler b\u00f6lgeye sonradan yerle\u015fen etnik gruplar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131rlar.<\/p>\n 1918 y\u0131l\u0131nda kurulan Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyetinde yer alan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar bu cumhuriyetin Sovyetler taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra ikiye ayr\u0131ld\u0131lar. Kara\u00e7ayl\u0131lar 12 Ocak 1922’de kurulan Kara\u00e7ay – \u00c7erkes \u00f6zerk b\u00f6lgesi i\u00e7inde yer al\u0131rken, Malkarl\u0131lar da 16 Ocak 1922’de kurulan Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyeti idaresi alt\u0131na al\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n Bu iki cumhuriyetin kurulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Sovyetler “b\u00f6l ve y\u00f6net” politikas\u0131n\u0131 uygulamaya dikkat ettiler. Dil, tarih, k\u00fclt\u00fcr ve etnik k\u00f6ken a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 halk olan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar suni bir bi\u00e7imde ikiye par\u00e7aland\u0131lar. Sovyetler ayn\u0131 \u015fekilde kendilerine Adige ad\u0131n\u0131 veren \u00c7erkes halk\u0131n\u0131 da \u00fc\u00e7 ayr\u0131 \u00f6zerk cumhuriyet ve b\u00f6lgeye ay\u0131rarak onlar\u0131n da ileride birle\u015fme tehlikesini \u00f6nlemeyi planlad\u0131. B\u00f6ylece \u00c7erkeslerin iki kabilesi olan Kabardey ve Besleneyler Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00f6zerk b\u00f6lgesi idaresi alt\u0131na al\u0131n\u0131rken, Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan Malkarl\u0131lar da Kabardeylerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 ile birle\u015ftirilerek kurulan Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyetine ba\u011fland\u0131lar. 1926 y\u0131l\u0131nda Kara\u00e7ayl\u0131lara \u00f6zerklik verilerek Kafkas da\u011flar\u0131 \u00fczerinde Kara\u00e7ay \u00d6zerk B\u00f6lgesi kuruldu.<\/p>\n 1943 y\u0131l\u0131na kadar Sovyet rejimine kar\u015f\u0131 defalarca ayaklanan Kara\u00e7ayl\u0131lar \u00f6zellikle 1920-30’lu y\u0131llarda kolektifle\u015fme hareketine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak kurduklar\u0131 \u00e7etelerle Sovyet ordusuna kar\u015f\u0131 aylarca Kafkas da\u011flar\u0131nda silahl\u0131 m\u00fccadeleye giri\u015ftiler. Sovyetlerin kolektifle\u015fme hareketleri Kafkasya’n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine g\u00f6re Kara\u00e7ay’da \u00e7ok kanl\u0131 sava\u015flarla ge\u00e7ti. Kara\u00e7ayl\u0131lar Sovyet rejimine kar\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri bu silahl\u0131 m\u00fccadeleler y\u00fcz\u00fcnden Sovyet h\u00fck\u00fcmeti ve \u00f6zellikle Stalin taraf\u0131ndan “kom\u00fcnist rejimin amans\u0131z d\u00fc\u015fmanlar\u0131” olarak nitelendiriyorlard\u0131. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Kafkas da\u011flar\u0131nda ayaklanarak milli direni\u015fe ge\u00e7en birliklerini imha ederek Almanlar\u0131n yan\u0131nda Sovyetlere kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131lar. 1943 y\u0131l\u0131 yaz\u0131nda Almanlar\u0131n yenilerek Rusya’dan \u00e7ekilmelerinin ard\u0131nda 12 Ekim 1943 g\u00fcn\u00fc toplanan Sovyetler Birli\u011fi Y\u00fcksek Prezidyumu Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131 vatan haini ve d\u00fc\u015fman i\u015fbirlik\u00e7isi ilan ederek topyekun Kafkasya’dan Orta Asya ve Sibirya’ya s\u00fcr\u00fclmelerini kararla\u015ft\u0131rd\u0131. 2 Kas\u0131m 1943 g\u00fcn\u00fc Kara\u00e7ayl\u0131lar yediden yetmi\u015fe hayvan vagonlar\u0131na topyekun s\u00fcr\u00fclen ilk halkt\u0131lar. Onlar\u0131 1944 y\u0131l\u0131nda Malkarl\u0131lar\u0131n, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar\u0131n, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n ve Ah\u0131skal\u0131lar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn\u00fc izledi.<\/p>\n Kara\u00e7ayl\u0131lar s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildikten sonra topraklar\u0131 G\u00fcrc\u00fcler ve \u00c7erkesler aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. \u00d6zerk b\u00f6lge s\u0131n\u0131rlar\u0131 yeniden \u00e7izildi. Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n bir daha asla Kafkasya’ya d\u00f6nmeyecekleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek yer adlar\u0131 bile de\u011fi\u015ftirildi.<\/p>\n 14 y\u0131l boyunca Kafkasya’dan uzakta s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fayan Kara\u00e7ay halk\u0131 Stalin’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra 1957 y\u0131l\u0131nda Kru\u015f\u00e7ev taraf\u0131ndan affedilerek vatanlar\u0131na geri d\u00f6nmelerine izin verildi. Kara\u00e7ay halk\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 K\u0131rg\u0131zistan, Kazakistan ve \u00d6zbekistan’daki s\u00fcrg\u00fcn yerlerinde kal\u0131rken b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Kafkasya’ya geri d\u00f6nd\u00fc. Ancak bu geri d\u00f6n\u00fc\u015f \u00e7\u00f6z\u00fclmesi g\u00fc\u00e7 sosyal, siyasi, ekonomik ve manevi durumlar\u0131 \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u015fartlardayd\u0131. S\u00fcrg\u00fcn sonras\u0131nda G\u00fcrc\u00fc-Svanlar\u0131n ve \u00c7erkeslerin talan\u0131na u\u011frayan eski Kara\u00e7ay k\u00f6ylerinde tek bir sa\u011flam ev b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n S\u00fcrg\u00fcn \u00f6ncesinde \u00f6zerk b\u00f6lge stat\u00fcs\u00fcnde olan Kara\u00e7ay’\u0131n \u00f6zerkli\u011fi geri verilmedi ve 1922 y\u0131l\u0131nda oldu\u011fu gibi Kara\u00e7ay b\u00f6lgesi \u00c7erkes ve Abazalarla birle\u015ftirilerek yeniden Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00f6zerk b\u00f6lgesi kuruldu. \u00d6zerk b\u00f6lgenin kurulmas\u0131yla birlikte Kara\u00e7ayl\u0131lar ile \u00c7erkes-Abaza, Rus-Kazak etnik gruplar\u0131 aras\u0131nda etnik ve siyasi problemler yeniden ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Kara\u00e7ay halk\u0131 s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc halde Sovyet h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan itibari iade edilmemi\u015f ve siyasi haklar\u0131 geri verilmemi\u015fti. S\u00fcrg\u00fcn sonras\u0131nda Kara\u00e7ayl\u0131lar otuz y\u0131l boyunca Sovyet resmi belgelerinde hala “vatan haini”, “haydut-\u00e7eteci” olarak tan\u0131mlan\u0131yorlard\u0131. Kimlik kart\u0131n\u0131n ve pasaportunun milliyet hanesine “Kara\u00e7ayl\u0131” yazan bir kimsenin devlet kademelerinde y\u00fckselmesine imkan yoktu. Kendi \u00f6zerk b\u00f6lgesindeki hi\u00e7bir idari kadroya Kara\u00e7ayl\u0131lar tayin edilmiyordu. 1982 y\u0131l\u0131nda B\u00f6lge Parti Komitesi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan bir kitapta Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n vatan haini olduklar\u0131 vurgulanarak kom\u00fcnist rejime kar\u015f\u0131 olan d\u00fc\u015fmanl\u0131k ve sadakatsizlik anlat\u0131l\u0131yor ve \u00c7erkeslerle Ruslar\u0131n Kara\u00e7ayl\u0131lara ka\u015fr tav\u0131r almalar\u0131 isteniyordu.<\/p>\n 1976-1982 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk b\u00f6lgesinde yay\u0131mlanan Rus\u00e7a “Leninskoe Znamya” gazetesinde Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n g\u00fcvenilmez, rejime kar\u015f\u0131, vatan haini bir halk olduklar\u0131 konusunda bir\u00e7ok makale yaz\u0131larak b\u00f6lgede ya\u015fayan \u00c7erkes, Abaza ve Ruslar\u0131n b\u00fct\u00fcn Kara\u00e7ay halk\u0131na kar\u015f\u0131 olumsuz tav\u0131r almalar\u0131 sa\u011fland\u0131. Sovyet bas\u0131n\u0131 da Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n rejim d\u00fc\u015fman\u0131 ve vatan haini olduklar\u0131 hakk\u0131nda as\u0131ls\u0131z iddialar yay\u0131mlanarak bu propagandaya yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n Kara\u00e7ayl\u0131lar \u00fczerlerine s\u00fcr\u00fclen bu lekeyi temizlemek ve siyasi haklar\u0131n\u0131 elde edebilmek amac\u0131yla Azret Orus \u00f6nderli\u011finde “Camagat” ad\u0131 verilen siyasi \u00f6rg\u00fct\u00fc kurdular. Camagat \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda Sovyet resmi makamlar\u0131 12 Ekim 1943 y\u0131l\u0131nda Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmeleri ilgili karar\u0131n hatal\u0131 oldu\u011funu kabul ettiler ve Kara\u00e7ayl\u0131lara at\u0131lan iftiralar\u0131n haks\u0131z oldu\u011funu Kara\u00e7ay halk\u0131 s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nd\u00fckten ancak 32 y\u0131l sonra, 14 Kas\u0131m 1989 tarihinde a\u00e7\u0131klad\u0131lar.<\/p>\n Azret Orus liderli\u011findeki Camagat \u00f6rg\u00fct\u00fc bununla yetinmedi ve Kara\u00e7ay’\u0131n \u00c7erkes ve Ruslardan ayr\u0131larak m\u00fcstakil \u00f6zerk cumhuriyet olmas\u0131 yolunda bir m\u00fccadele ba\u015flatt\u0131. Kara\u00e7ay Halk Temsilciler Meclisinin 17 Kas\u0131m 1990’da d\u00fczenledi\u011fi kongrede Kara\u00e7ay Cumhuriyeti ilan edildi. Ancak bu karar Sovyet h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan resmen kabul edilmedi. Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etmeleri yaln\u0131zca b\u00f6lgede ya\u015fayan \u00c7erkes ve Abazalar aras\u0131nda de\u011fil, Rus ve Ukrayna Kazaklar\u0131 aras\u0131nda da gerginlik yaratt\u0131.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk B\u00f6lgesine \u00d6zerk Cumhuriyet stat\u00fcs\u00fc verilmesi de Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k isteklerini yat\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131.<\/p>\n 1992 A\u011fustos ay\u0131 i\u00e7inde Kara\u00e7ay Halk Meclisi toplanarak Rusya’dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k karar\u0131 ald\u0131. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kara\u00e7ay Cumhuriyetinin meclisini kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015flatan Kara\u00e7ayl\u0131lara ilk destek \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 Cohar Dudayev’den geldi. Kara\u00e7ay’a gelerek Kara\u00e7ayevks \u015fehrinde halk meclisinin toplant\u0131s\u0131nda bir konu\u015fma yapan Dudayev, \u00c7e\u00e7enlerin her zaman Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n yan\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n 1993 y\u0131l\u0131ndan itibaren Kara\u00e7ay b\u00f6lgesinde yer alan Rus k\u00f6ylerinin ahalisi k\u00f6ylerini terk ederek Rusya’ya g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flad\u0131lar. Bo\u015falan k\u00f6ylere da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerdeki k\u00f6ylerde ya\u015fayan Kara\u00e7ayl\u0131lar yerle\u015ftiler ve birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde Kara\u00e7ay n\u00fcfusu Kafkas da\u011flar\u0131ndan \u00c7erkessk \u015fehri s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar uzanan b\u00f6lgeye yay\u0131ld\u0131. Do\u011fal n\u00fcfus art\u0131\u015flar\u0131 \u00c7erkes ve Abazalardan fazla olan Kara\u00e7ayl\u0131lar b\u00f6lgenin n\u00fcfus oranlar\u0131n\u0131 da kendi lehlerine \u00e7evirmeye ba\u015flad\u0131lar. \u00d6rne\u011fin 1979-1989 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Abaza n\u00fcfusu y\u00fczde 14.6, \u00c7erkes n\u00fcfusu y\u00fczde 12.7 artarken Kara\u00e7ay n\u00fcfusu yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 20 art\u0131\u015fa sahipti. 1989 sonras\u0131 bu durumun Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n lehine artarak devam etti\u011fi g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.<\/p>\n 1991 y\u0131l\u0131nda kurulan D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi adl\u0131 te\u015fkilat\u0131n Adige, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya ve Kabardey-Balkarya Cumhuriyetlerinde ya\u015famakta olan \u00c7erkeslerin tek cumhuriyet ve ortak s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde toplanarak Kabardey’den Karadeniz’e kadar uzanan b\u00f6lgede Adige devleti kurma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na giri\u015fmesi Kara\u00e7ayl\u0131lar ile \u00c7erkesler aras\u0131ndaki etnik gerilimi art\u0131rd\u0131.<\/p>\n D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi adl\u0131 te\u015fkilat\u0131n merkezi \u00c7erkeslerin y\u00fczde on n\u00fcfusa sahip oldu\u011fu Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk Cumhuriyetin ba\u015fkenti \u00c7erkessk’e ta\u015f\u0131narak buradaki \u00c7erkeslere Adige ve Kabardey-Balkarya Cumhuriyetlerinde ya\u015famakta olan \u00c7erkesler taraf\u0131ndan destek verilirken, Abazalar\u0131n da \u00c7erkeslerle kayna\u015fmas\u0131 ama\u00e7land\u0131.<\/p>\n Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk Cumhuriyetinde Kara\u00e7ayl\u0131lar ile \u00c7erkes-Abaza-Rus-Kazak etnik gruplar\u0131 aras\u0131nda hen\u00fcz silahl\u0131 etnik \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fanmamakla birlikte, etnik gerilimin ileride bir \u00e7at\u0131\u015fmaya sebep olmas\u0131 s\u00fcrpriz olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyetinde Etnik Problemler Kabardeylerle Malkarl\u0131lar aras\u0131ndaki etnik gerilimi alevlendiren bir ba\u015fka konu da Kabardey-Balkarya Cumhuriyetine bir cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesi meselesiydi. Malkarl\u0131lar\u0131n bu se\u00e7ime kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen Kabardeyler 16 Kas\u0131m 1991’de bir kongre d\u00fczenleyerek cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerini bir oldu-bittiye getirmek istediler. Bu geli\u015fmeler sonucunda 17 Kas\u0131m 1991’de toplanan Malkar Halk Temsilcileri Kongresi Kabardeylerden ayr\u0131larak M\u00fcstakil ve Ba\u011f\u0131ms\u0131z Malkar Cumhuriyetinin kuruldu\u011funu ilan ettiler.<\/p>\n Cumhuriyetlerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 1944 y\u0131l\u0131nda s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmeden \u00f6nceki s\u0131n\u0131rlar olarak ilan eden Malkarl\u0131lar Kabardeylerin b\u00fcy\u00fck tepkisi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. Kabardey 10 Ocak 1992 tarihinde Kabardey-Balkarya Cumhuriyetinin ba\u015fkenti Nal\u00e7ik \u015fehrinde B\u00fcy\u00fck Kurultay ad\u0131yla bir kurultay d\u00fczenlediler. Bu kurultayda Kabardey’den ayr\u0131larak m\u00fcstakil ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyet kurduklar\u0131n\u0131 ilan eden Malkarl\u0131lara bir kar\u0131\u015f dahi toprak verilmemesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Kabardey Cumhuriyetinin kuruldu\u011funun ilan edildi\u011fi kurultayda Kabardey’den Karadeniz’e kadar b\u00fct\u00fcn \u00c7erkeslerin ve Abhaz-Abazalar\u0131n bir arada hareket edecekleri vurgulan\u0131rken Malkarl\u0131lar\u0131n 1863 y\u0131l\u0131nda sahip olduklar\u0131 s\u0131n\u0131rlara geri \u00e7ekilmeleri gerekti\u011fi bildirildi.<\/p>\n Kabardeyler Malkar topraklar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca Kafkas da\u011flar\u0131 \u00fczerinde bulundu\u011fu\u00fc, kuzeydeki verimli d\u00fczl\u00fcklerin ise kendilerine ait oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Malkarl\u0131lar\u0131n sahip olduklar\u0131 topraklar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n 1863 y\u0131l\u0131nda \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131 d\u00f6neminde tespit edildi\u011fini iddia eden Kabardeyler, Malkarl\u0131lar\u0131n d\u00fczl\u00fcklerdeki k\u00f6ylerini terk ederek Kafkas da\u011flar\u0131 \u00fczerindeki topraklar\u0131na \u00e7ekilmelerini istediler. Bu duruma bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in Moskova’dan b\u00f6lgeye gelen bir komisyonun Malkarl\u0131lar\u0131 hakl\u0131 bulmas\u0131 sonucunda Kabardey Cumhuriyeti Meclis Ba\u015fkan\u0131 Yuri Kalmukov, Malkarl\u0131lar\u0131n da\u011flara \u00e7ekilmemeleri durumunda iki halk aras\u0131nda bir sava\u015f\u0131n \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. 1992 Temmuz ay\u0131nda, s\u00fcrg\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde Kabardey topraklar\u0131 i\u00e7ine kurulmu\u015f olan Cang\u0131 Malkar adl\u0131 k\u00f6y 500 kadar silahl\u0131 Kabardey taraf\u0131ndan bas\u0131ld\u0131 ve kanl\u0131 olaylar meydana geldi. Rus g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 zor \u00f6nlediler. Bu arada a\u011fustos ay\u0131nda \u00f6zel bir ordu kurduklar\u0131n\u0131 ilan eden Kabardeyler b\u00f6lgedeki gerginli\u011fi yine art\u0131rd\u0131lar. \u00d6zel ordular\u0131n\u0131 Malkar k\u00f6yleri aras\u0131ndaki bir b\u00f6lgeye yerle\u015ftirilece\u011fini a\u00e7\u0131klayan Kabardeylere kar\u015f\u0131l\u0131k Malkarl\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u00f6rg\u00fct\u00fc “T\u00f6re” bunu bir sava\u015f sebebi sayacaklar\u0131n\u0131 ilan etti.<\/p>\n Kabardey-Balkarya Cumhuriyetinin n\u00fcfusunun %45’ini meydana getiren Kabardeyler, n\u00fcfusun % 10’unu olu\u015fturan Malkarl\u0131lar\u0131n sahip olduklar\u0131 topraklar\u0131n cumhuriyet y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 kabul edememektedirler. Ancak Malkar topraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc sarp kayalar ve buzullarla kapl\u0131 Kafkas da\u011flar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. Malkarl\u0131lar\u0131n da\u011f eteklerindeki k\u00f6ylerini terk ederek sarp da\u011fl\u0131k araziye yerle\u015ftirilmeleri sonucunda ekonomik durumu zaten \u00e7ok zay\u0131f olan bu halk iyice a\u00e7l\u0131k ve yoksullu\u011fa mahkum edilecektir.<\/p>\n Bug\u00fcn Kabardey-Balkarya Cumhuriyetinde e\u015fit stat\u00fcye sahip olduklar\u0131 iddia edilen Kabardey ve Malkar halklar\u0131 aras\u0131nda tam bir e\u015fitsizlik s\u00f6z konusudur. Kabardey-Balkarya Cumhuriyetinin y\u00fczde 45’ini olu\u015fturan Kabardeyler Kabardey-Balkarya meclisinin y\u00fczde 70’ine sahiptiler ve kendi halklar\u0131n\u0131n lehindeki her t\u00fcrl\u00fc karar ve kanunu kolayca \u00e7\u0131kartmaktad\u0131rlar. Cumhuriyetteki otuz bakanl\u0131ktan yaln\u0131zca d\u00f6rd\u00fc Malkarl\u0131lar\u0131n elindedir. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 polis-asker te\u015fkilat\u0131 tamamen Kabardeylerden se\u00e7ilmi\u015ftir. Cumhuriyetin \u00f6nemli devlet te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n tamam\u0131 Kabardeylerin elinde ve kontrol\u00fc alt\u0131ndad\u0131r. Malkarl\u0131lar aras\u0131nda i\u015fsizlik kazan\u00e7lar\u0131 2 ile 7 Amerikan dolar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Malkarl\u0131lar s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmeden \u00f6nce, 1944 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda 92 k\u00f6ye sahipken, s\u00fcrg\u00fcn sonras\u0131nda ancak 30’a yak\u0131n k\u00f6y kurabilmi\u015flerdir. Eski Malkar k\u00f6yleri terkedilmi\u015f ve harabeye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Malkarl\u0131lar Kabardey’den Karadeniz’e kadar \u00c7erkes devleti kurma ideali pe\u015finde olan Kabardeylerin di\u011fer \u00c7erkeslerle siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve etnik birlik kurmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Kara\u00e7ayl\u0131lar ile siyasi etnik birli\u011fi olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na girdiler. Bu arada Kabardeylerin bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00c7e\u00e7enlerin deste\u011fini yanlar\u0131nda buldular. B\u00f6lgelerinin do\u011fusundaki baz\u0131 topraklar\u0131n Osetler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesi \u00fczerine Osetlerle \u00e7at\u0131\u015fan Malkarl\u0131lar\u0131n yard\u0131m\u0131na \u0130ngu\u015flar\u0131n ko\u015fmas\u0131 Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar ile \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar aras\u0131ndaki dayan\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi.<\/p>\n Malkar T\u00f6re te\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan rahats\u0131z olan Kabardey y\u00f6netimi 1996 y\u0131l\u0131nda te\u015fkilat\u0131 kapatt\u0131 ve y\u00f6neticilerini tutuklad\u0131.<\/p>\n Kabardey-Balkarya Cumhuriyetinde ya\u015famakta olan iki bin civar\u0131ndaki Ah\u0131ska T\u00fcrk\u00fc de Kabardeylerin a\u011f\u0131r siyasi, ekonomik ve etnik bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r. Sovyet h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan verilen topraklar ya da bu topraklarda yeti\u015ftirdikleri \u00fcr\u00fcnler zorla Kabardeyler taraf\u0131ndan ellerinden al\u0131nmaktad\u0131r. Bug\u00fcn Ah\u0131ska T\u00fcrkleri zaten \u00e7aresiz durumunda olan Malkar T\u00fcrklerinin himayesine s\u0131\u011f\u0131nmaktan ba\u015fka \u00e7\u0131kar yol bulunmamaktad\u0131r. Kabardey-Balkarya Cumhuriyetindeki etnik ve siyasi gerilimin yak\u0131n gelecekte \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmas\u0131 zor g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n Kafkasya ve T\u00fcrkiye Kafkasya ve Kafkas \u00f6tesinde yer alan devlet ve devlet olmay\u0131 arzulayan \u00f6zerk cumhuriyetlerin hi\u00e7 biri tamamen demokratik yap\u0131da ve istikrar i\u00e7inde de\u011fildir. B\u00f6lgedeki devlet ve \u00f6zerk cumhuriyetler kendi askeri g\u00fc\u00e7leri \u00fczerinde siyasi kontrol ve otorite sa\u011flayamamaktad\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen ter\u00f6rist giri\u015fimler ve adam ka\u00e7\u0131rma olaylar\u0131 devlet ba\u015fkan\u0131 Aslan Mashadov’un di\u011fer silahl\u0131 gruplar \u00fczerinde hen\u00fcz kontrol sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Kafkasya’da b\u00fcy\u00fck devletleri de i\u00e7ine \u00e7ekebilecek bir sava\u015fa sebep olabilecek tehlikeli denetim d\u0131\u015f\u0131 gruplar vard\u0131r. Silahl\u0131 kuvvetler \u00fczerinde etkili kontrol\u00fcn olmamas\u0131 b\u00f6lgesel etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yaya\u0131lmas\u0131na imkan vermektedir.<\/p>\n Rusya Kafkasya’daki eski n\u00fcfuzuna kavu\u015fmak i\u00e7in istikrardan de\u011fil, tam aksine istikrars\u0131zl\u0131ktan ve etnik \u00e7at\u0131\u015fmalardan medet ummaktad\u0131r. Rusya h\u00fck\u00fcmetinin etnik ili\u015fkilerinden sorumlu komitesinin ba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Sergey \u015eahray’\u0131n 1993 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda verdi\u011fi bir deme\u00e7te “Rusyan\u0131n topra\u011f\u0131 olan Kafkasya’da silah\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stereceklerini” a\u00e7\u0131klamas\u0131 Rusya’n\u0131n Kafkasya politikas\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r. Rusya’n\u0131n Kafkasya’daki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalarda tarafs\u0131z arabulucu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirten \u015eahray’\u0131n “Biz burada uzla\u015fma aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde de\u011fil, d\u00fczen aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indeyiz” \u015feklinde ifadesi Rusya’n\u0131n Kafkasya’ya m\u00fcdahale i\u00e7in etnik \u00e7at\u0131\u015fmalardan ve istikrars\u0131zl\u0131ktan yararlanmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Moskova’n\u0131n istikrars\u0131zl\u0131k yaratma ve \u015fiddet kullanarak n\u00fcfuz elde etme politikas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye’nin Kafkasya konusunda yeni jeopolitik ve jeostratejik politikalar belirlemesi gerekmektedir. T\u00fcrkiye Kafkasya halklar\u0131n\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle yak\u0131ndan tan\u0131mak ve aralar\u0131ndaki etnik, tarihi, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fki ve akrabal\u0131klar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde analiz ederek de\u011ferlendirmek zorundad\u0131r. Bu bak\u0131mdan T\u00fcrkiye’nin Kafkasya konusunda masa ba\u015f\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131na de\u011fil, b\u00f6lgeyi her y\u00f6n\u00fcyle ger\u00e7ekten tan\u0131yan ve etnik, sosyo- k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011ferlendirebilen ger\u00e7ek “b\u00f6lge uzmanlar\u0131”na ihtiyac\u0131 vard\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ufuk Tavkul Global Yorum İnternet Dergisi Karadeniz ile Hazar denizi arasında doğu-batı paralelinde uzanan ve yüksekliği orta kısımlarında beş bin metreyi aşan sıradağlar günümüzde Kafkaslar adıyla tanınmaktadır. Orta çağ İslam gezginlerinin seyahatnamelerinde ve çeşitli eski Türk kaynaklarında Kafkasya ya da Kafkaslar adına rastlanmaz. Rus Çarı I. Petro döneminde Petersburg’da kurulan İmparatorluk Bilimler Akademisinin bilim adamları […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-9204","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9204"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9206,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9204\/revisions\/9206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> Global Yorum \u0130nternet Dergisi<\/span><\/p>\n
\nJeopolitik y\u00f6nden Kafkasya’n\u0131n co\u011frafi konumu Avrupa, Asya ve Afrika k\u0131talar\u0131n\u0131n aras\u0131na girmi\u015f olan ve be\u015f bin kilometre uzunlu\u011funda bulunan Akdeniz, Ege Denizi-Marmara ve Bo\u011fazlar-Karadeniz ve Azak denizi gibi birbirine ba\u011fl\u0131 i\u00e7 vas\u0131tas\u0131yla da Orta Asya’ya ba\u011flanm\u0131\u015f bir konumdad\u0131r. (Berkok 1958: 11)<\/p>\n
\n<\/b>
\n7.600 km2’lik bir sahay\u0131 i\u015fgal eden Adige \u00d6zerk Cumhuriyetinin ba\u015fkenti Maykop \u015fehridir. Cumhuriyet n\u00fcfusunun % 70’ini Ruslar, %23’\u00fcn\u00fc Adigeler meydana getirir. Adigelerin 1989 y\u0131l\u0131ndaki n\u00fcfuslar\u0131 124 bin ki\u015fidir.<\/p>\n
\n<\/b>
\n14.100 km2’lik b\u00f6lgeyi kaplayan Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk Cumhuriyetinin ba\u015fkenti \u00c7erkes \u015fehridir. Cumhuriyet s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde Kara\u00e7ayl\u0131lar, Kabardeyler, Besleneyler, Abazalar, Nogaylar, Ruslar, Osetler ve Ukrayna Kazaklar\u0131 ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/p>\n
\n<\/b>
\n12.470 km2 bir sahada yer alan cumhuriyetin ba\u015fkenti Nal\u00e7ik \u015fehri. Cumhuriyet n\u00fcfusunun % 45’ini Kabardeyler, % 37’sini Ruslar, %10’unu Malkarl\u0131lar olu\u015fturmaktad\u0131r. 1989 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Kabardeyler 394 bin, Malkarl\u0131lar 88 bin ki\u015fidir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nAlanya ad\u0131n\u0131 alan cumhuriyetin y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 8.000 km2”dir. Ba\u015fkenti Vladikavkaz \u015fehri olan cumhuriyetin n\u00fcfusunun % 48’i Oset, %39’u Rus, %13’\u00fc Kumuk, \u0130ngu\u015f ve G\u00fcrc\u00fclerden olu\u015fmaktad\u0131r. Osetlerin 1989 n\u00fcfusu 600 bin ki\u015fidir.<\/p>\n
\n<\/b>
\n\u0130\u00e7kerya ad\u0131n\u0131 alan cumhuriyetin ba\u015fkenti Grozni (Coharkala) \u015fehridir. Yakla\u015f\u0131k 13 bin km2’lik y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc olan cumhuriyetin n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 \u00c7e\u00e7en- Rus sava\u015f\u0131 sebebiyle tam olarak tesbit edilememei\u015ftir. \u00c7e\u00e7enlerin 1989 y\u0131l\u0131 n\u00fcfuslar\u0131 1 milyon ki\u015fidir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nBa\u015fkenti Nasran olan cumhuriyet 6 bin km2’lik bir b\u00f6lgeyi kaplamaktad\u0131r. 1989 y\u0131l\u0131 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re \u0130ngu\u015flar 237 bin ki\u015fidir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nBa\u015fkenti Maha\u00e7kala olan Da\u011f\u0131stan’da pek \u00e7ok etnik grup bir arada ya\u015famaktad\u0131r. 1989 y\u0131l\u0131 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131 Avarlar 604 bin, Lezgiler 466 bin, Darg\u0131lar 365 bin, Kumuklar 282 bin, Laklar 118 bin, Tabasaranlar 98 bin, Rutullar 20 bin, Tsahurlar 20 bin, Agullar 19 bin ki\u015fidir.<\/p>\n
\n<\/b>
\n\u00c7arl\u0131k rejiminin sonunu haz\u0131rlayan \u015eubat 1917 ihtilali Kafkasyal\u0131lara ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k f\u0131rsat\u0131n\u0131 vermi\u015fti. Rusya’n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren Kafkasyal\u0131lar 8 Mart 1917’de Terekkale (Vladikavkaz) meydana getirdiler. Bu te\u015fekk\u00fcl\u00fcn \u00f6nc\u00fcl\u00fcyle b\u00fct\u00fcn Kafkasya’dan gelen 500 temsilcinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla 3-7 May\u0131s 1917 tarihleri aras\u0131nda Birinci Genel Kuzey Kafkasya Kongresi topland\u0131. Kongrede dil bak\u0131m\u0131ndan aralar\u0131nda farklar bulunan Kuzey Kafkas halklar\u0131n\u0131n gelenek, g\u00f6renek ve hayat felsefesi y\u00f6n\u00fcnden bir millet halinde birle\u015fip kayna\u015ft\u0131klar\u0131 vurguland\u0131. Andi \u015fehrinde 18 Eyl\u00fcl 1917’de toplanan ikinci kongreye kat\u0131lan 1500 temsilci Kuzey Kafkasya Cumhuriyetinin anayasas\u0131n\u0131n temel ilkelerinin belirledi.<\/p>\n
\n<\/b>
\nEtnik \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n Sosyal ve Siyasi Nedenleri
\n<\/b>
\nSovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte beliren \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketleri Kafkasya’da ya\u015fayan \u00e7e\u015fitli etnik gruplar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 da su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131. Ancak Kafkasya konusunda uzman olmayanlar ve b\u00f6lgenin kendine \u00f6zg\u00fc sosyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 bilmeyenler bu etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sebebini anlamakta ve yorumlamakta zorluk \u00e7ektiler.<\/p>\n
\nKafkasya’daki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n en b\u00fcy\u00fck sebebi \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131n\u0131n Kafkasya’da uygulad\u0131\u011f\u0131 “b\u00f6l y\u00f6net” politikas\u0131n\u0131n Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan da ayn\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131d\u0131r. 1917 Bol\u015fevik ihtilalinden sonra Kafkas halklar\u0131n\u0131 sun’i bir bi\u00e7imde b\u00f6len ve aralar\u0131na s\u0131n\u0131rlar koyan Sovyet h\u00fck\u00fcmeti Kafkas halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015f provokat\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Bug\u00fcn de Rusya Federasyonunun ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131 ve genel asayi\u015fsizlik de Kafkas halklar\u0131 aras\u0131ndaki milliyet\u00e7i hareketleri g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f ve etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n k\u0131z\u0131\u015fmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n
\n<\/b>
\nYunanca ve Latincede \u0130berya, \u0130verya, Arap\u00e7ada Curya, Kurc, Avrupa’da Georgia, Rus\u00e7ada Gruzya, T\u00fcrk\u00e7e ve Fars\u00e7ada G\u00fcrcistan ad\u0131yla tan\u0131nan \u00fclkeye G\u00fcrc\u00fcler kendi dillerinde Sakartvelo ad\u0131n\u0131 verirler (Takvul 1992 : 34)<\/p>\n
\nAbhazya parlamentosu bu karar\u0131 reddederek de\u011fi\u015fikli\u011fin kabul edilmeyece\u011fini bildirdi. Abhazya’n\u0131n tepkisine kar\u015f\u0131l\u0131k Rusya 14-15 Nisan 1997 tarihinde Rusya’n\u0131n Rostov santralinden Abhazya’ya gelen telefon ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kesti ve Abhazya’n\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnya ile haberle\u015fmesini engelledi.<\/p>\n
\n<\/b>
\nOrta Kafkaslarda, Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n kuzey ve g\u00fcney yama\u00e7lar\u0131nda ya\u015famakta olan Osetler Hint-Avrupa \u0131rk\u0131na mensup \u0130ran k\u00f6kenli bir Kafkas halk\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn Kuzey Osetya Osetya-G\u00fcney Osetya \u015feklinde sun’i bir s\u0131n\u0131rla ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olan Osetya’n\u0131n kuzey b\u00f6l\u00fcm\u00fc Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 iken, g\u00fcney b\u00f6l\u00fcm\u00fc G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kal\u0131r.
\nG\u00fcrc\u00fc tarih\u00e7iler G\u00fcney Osetya ile zoraki birli\u011fi 19. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda b\u00f6lgenin Rusya taraf\u0131ndan istila edilmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kafkas-Rus sava\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda 10 bin ki\u015filik bir n\u00fcfusa sahip bulunan b\u00f6lgede \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131 G\u00fcney Osetya halk\u0131n\u0131n idaresine G\u00fcrc\u00fc feodallerinin eline b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Rusya G\u00fcney Osetya topraklar\u0131n\u0131 da G\u00fcrc\u00fc feodallerinin m\u00fclk\u00fc olarak ilan etmi\u015fti.<\/p>\n
\nAral\u0131k 1992’de AG\u0130K durumu g\u00f6zlemlemek i\u00e7in b\u00f6lgeye kendi heyetini g\u00f6nderdi. 1994<\/p>\n
\nRusya G\u00fcrcistan’daki askeri ve siyasi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in, \u00f6nce devlet ba\u015fkan\u0131 Gamsahurdiya’ya kar\u015f\u0131 muhalefeti destekledi ve bask\u0131lar sonucunda Gamsahurdiya iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak yerine \u015eevardnadze getirildi. Yeni y\u00f6netimin de milli e\u011filimlerini s\u00fcrd\u00fcrmesi \u00fczerine G\u00fcney Osetya, Abhazya ve Acara meselelerinin k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmas\u0131 ve desteklenmesiyle G\u00fcrcistan, Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011funa girmek zorunda kal\u0131rken Rusya ile ortak bir askeri i\u015f birli\u011fi anla\u015fmas\u0131 da imzaland\u0131. B\u00f6ylece Rusya eski SSCB’nin T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131ndaki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar elde etti.<\/p>\n
\n<\/b>
\nB\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu H\u0131ristiyan olan Osetlerle M\u00fcsl\u00fcman \u0130ngu\u015flar aras\u0131ndaki etnik problem ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n k\u00f6keni XIX. y\u00fczy\u0131la kadar uzanmaktad\u0131r. XIX. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u0130ngu\u015flar Terek \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n sa\u011f taraf\u0131nda ya\u015f\u0131yorlard\u0131. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 1810 y\u0131l\u0131nda \u0130ngu\u015flara toprak m\u00fclkiyeti hakk\u0131 tan\u0131d\u0131 ve Oset topraklar\u0131 ile \u0130ngu\u015f topraklar\u0131 aras\u0131na s\u0131n\u0131r \u00e7izildi. Osetler ve \u0130ngu\u015flar 1860’l\u0131 y\u0131llara kadar bu s\u0131n\u0131r\u0131n iki taraf\u0131nda ya\u015fad\u0131lar. Kafkas-Rus sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda topraklar\u0131ndan g\u00f6\u00e7 ettirilen \u0130ngu\u015flar\u0131n yerlerine Rus Kazaklar\u0131 yerle\u015ftirildi. \u0130ngu\u015flar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Oset topraklar\u0131nda kal\u0131rken bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de \u00c7e\u00e7enlere kom\u015fu topraklarda kald\u0131lar. \u0130ngu\u015flar topraklar\u0131n\u0131 geri alabilmek i\u00e7in Rus Kazaklar\u0131 ile m\u00fccadeleye giri\u015ftiler.<\/p>\n
\n<\/b>
\nSovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine girdi\u011fi 1991 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda \u00c7e\u00e7en Milli Kurultay\u0131n\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketi, mevcut kom\u00fcnit \u00c7e\u00e7en h\u00fck\u00fcmetinin istifas\u0131n\u0131 istiyordu. Nihayet 6 Eyl\u00fcl 1991’de \u00c7e\u00e7en Milli Kurultay\u0131n\u0131n silahl\u0131 muhaf\u0131zlar\u0131 bir darbe ile kom\u00fcnist y\u00f6netimi devirdiler ve parlamento feshedildi. \u00c7e\u00e7en Milli Kurultay\u0131 \u0130cra Heyeti Ba\u015fkan\u0131 Cohar Dudayev 27 Ekim 1991’de yap\u0131lan se\u00e7imler sonucunda halk\u0131n % 85 oyunu alarak Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi. Moskova h\u00fck\u00fcmeti se\u00e7imi yasa d\u0131\u015f\u0131 ilan etti ve \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyetinin do\u011frudan Moskova’ya ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Se\u00e7imlere kat\u0131lmayan \u0130ngu\u015flar Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 kalmak istediklerini a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Federasyon anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalayan \u00c7e\u00e7enler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ederek Rusya’dan ayr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7en Cumhuriyetini kurdurduklar\u0131n\u0131 bildirdiler.<\/p>\n
\n<\/b>
\nRusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgal etmesinin temel ama\u00e7lar\u0131ndan birisi Bak\u00fc’den \u00e7\u0131k\u0131p Grozni \u00fczerinden Tikhoretsk’e ula\u015fan boru hatt\u0131n\u0131 kontrol etmekti. Bu boru hatt\u0131 Rusya’n\u0131n Karadeniz’deki liman\u0131 ve Kazak-Azeri boru hatlar\u0131 i\u00e7in bir terminel olmas\u0131 planlanan Novorossisk’te son bulmaktayd\u0131. G\u00fcney Rusya’n\u0131n end\u00fcstri havzalar\u0131na enerji sa\u011flayan boru hatlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi staratejik bir b\u00f6lge olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00c7e\u00e7enistan \u00e7ok \u00f6nemli bir rafineri merkeziydi (Cordier 1996: 36). Grozni’de y\u0131ll\u0131k 12 milyon ton i\u015fleme kapasitesine sahip b\u00fcy\u00fck bir rafineri vard\u0131. Sovyet d\u00f6neminde bu rafineri b\u00fct\u00fcn Sovyetler Birli\u011fi’nin u\u00e7ak yak\u0131t\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaktayd\u0131.<\/p>\n
\n2- \u00c7e\u00e7enistan ve Dudayev y\u00f6netiminin tav\u0131r ve tutumlar\u0131n\u0131n Rusya’n\u0131n ve Yeltsin’in ototrite ve prestijinin y\u0131pratmas\u0131 sebebiyle, Rusya ve Rus halk\u0131n\u0131n onurunun kurtar\u0131lmas\u0131.
\n3- Yeltsin y\u00f6netiminin i\u00e7eride ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ekonomik, sosyal ve siyasi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 toplumun ilgisini d\u0131\u015far\u0131 \u00e7ekerek da\u011f\u0131tmak.
\n4- B\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 alanda Kafkasya’n\u0131n Rusya’n\u0131n n\u00fcfuz alan\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu vurgulamak.
\n5- T\u00fcrkiye’nin Kafkasya’da etkinli\u011fini ve var olan etki alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak.<\/p>\n
\n<\/b>
\nAzerbaycan ile bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda imzalanan Bak\u00fc petrolleri ve petrol boru hatt\u0131 projesindeki h\u0131zl\u0131 geli\u015fmeler Rusya’y\u0131 bu d\u00f6nemde \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahaleye zorunlu b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Eyl\u00fcl 1993’teki Bak\u00fc petrolleri anla\u015fmas\u0131na uzun s\u00fcre itiraz eden Rusya anla\u015fman\u0131n petrol hissesi boyutunu kabul etmek zorunda kal\u0131rken, boru hatt\u0131 g\u00fczergah\u0131ndaki \u0131srar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrkiye Bak\u00fc-Ceyhan hatt\u0131 \u00fczerinde \u0131srarl\u0131 iken, Rusya Bak\u00fc-Novorossiski hatt\u0131nda direnmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Kafkasya’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar Rusya ile T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 siyasi gelece\u011fini de belirleyecek konuma ve \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n
\n2- T\u00fcrkiye’deki Kafkas diasporas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve devlet olarak Kafkas k\u00f6kenli vatanda\u015flara kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye’nin sorumlulu\u011fu
\n3- Radikal siyasi gruplar\u0131n meseleyi siyasi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda istismar etmeleri
\n4- Kafkasya’da Rusya’n\u0131n ekonomik, siyasi ve askeri a\u00e7\u0131lardan g\u00fc\u00e7lenmesi ihtimalinin T\u00fcrkiye’nin do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 g\u00fcvenli\u011fi ve T\u00fcrk Cumhuriyetleriyle ili\u015fkilerini tehdit etmesi.
\n5- Bak\u00fc-Ceyhan hatt\u0131n\u0131n Rusya’n\u0131n bu giri\u015fimiyle geciktirilmesi ya da engellenmesi.
\nT\u00fcrkiye i\u00e7in olduk\u00e7a riskli ve stratejik bir konumu olan \u00c7e\u00e7enistan meselesi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yakla\u015f\u0131mlar\u0131n gerek i\u00e7, gerekse konumu itibariyle \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye i\u00e7inde Kafkas k\u00f6kenli T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n ve belirgin bir g\u00fcce sahip Kafkasya derneklerinin varl\u0131\u011f\u0131 ile i\u00e7 kamuoyundaki etnik ve dini radikal gruplar\u0131n hassasiyetleri, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Rusya i\u00e7indeki konumuyla g\u00fcney-do\u011fudaki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 K\u00fcrt hareketi aras\u0131nda kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan paralellik T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 dengelerindeki hassas noktalar\u0131 olu\u015ftururken, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda ise Kafkasya b\u00f6lgesindeki T\u00fcrk Cumhuriyet ve topluluklar ile ili\u015fkilerindeki co\u011frafi ve stratejik \u00f6nemi ile Rusya’n\u0131n tekrara Kafkasya’da etkinlik kazanma ihtimali T\u00fcrkiye’yi do\u011frudan etkileyen fakt\u00f6rler aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
\n<\/b>
\nEtnik yap\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkasya’n\u0131n en karma\u015f\u0131k b\u00f6lgesi olan Da\u011f\u0131stan’da de\u011fi\u015fik dil ve leh\u00e7elerde konu\u015fan otuzdan fazla etnik grup ya\u015famaktad\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde bu etnik gruplar\u0131n say\u0131s\u0131 konu\u015ftuklar\u0131 leh\u00e7elerin birle\u015ftirilmesiyle ona indirilmi\u015ftir. Da\u011f\u0131stan’daki bu on etnik grubun genel n\u00fcfusa oranlar\u0131 \u015fu \u015fekildedir:
\nAvar % 27.2, Darg\u0131 % 15. 6, Kumuk % 12.9, Lezgi % 11.3, Lak % 5.1, Tabasaran % 4.3, Nogay % 1.6, Rutul % 0.8, Agul % 0.8, Tsahur % 0.3<\/p>\n
\nVIII. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u0130slamiyet’in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131 Da\u011f\u0131stan’da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Nak\u015fibendi tarikat\u0131 \u00fcyelerinin etkin olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nTarih, k\u00fclt\u00fcr, etnik k\u00f6ken ve dil a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan Malkarl\u0131lar Sovyet d\u00f6neminde Kara\u00e7ayl\u0131lardan ayr\u0131larak suni ve uydurma bir etnik isim olan Balkar ad\u0131yla Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyetine ba\u011fland\u0131lar. 8 Mart 1944’te Kara\u00e7ayl\u0131lar ve \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar gibi Kafkasya’dan s\u00fcr\u00fclen Malkarl\u0131lar 1957 y\u0131l\u0131ndan itibaren Kafkasya’ya d\u00f6nerek eski topraklar\u0131na yerle\u015ftiler. S\u00fcrg\u00fcn sonras\u0131nda bir\u00e7ok k\u00f6yleri ve da\u011flardaki yaylalar\u0131 Kabardeylere verilen Malkarl\u0131lar bu topraklar\u0131 geri alamad\u0131lar. 1991 y\u0131l\u0131nda kurulan bir komisyon Kabardeyler ile Malkarl\u0131lar aras\u0131ndaki toprak meselesini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131lar. Bu komisyonunun ba\u015fkan\u0131 olan Ruslar Boziyev Malkarl\u0131lara ait olan topraklar\u0131n tespit edilerek geri verilmesi gerekti\u011fini bildirdi. Ancak komisyonun bu karar\u0131 Kabardeyler taraf\u0131ndan kabul edilmedi.<\/p>\n
\n<\/b>
\nT\u00fcrkiye d\u00fcnyan\u0131n dikkatini Kafkasya \u00fczerine \u00e7ekmede ve Avrupa devletlerinin Kafkasya’ya yard\u0131m etmelerini sa\u011flamada \u00f6zel bir sorumlulu\u011fa sahiptir. T\u00fcrkiye Kafkasya \u00fclkelerine yard\u0131m edebilecek bir kapasiteye ve bu i\u015fte geni\u015f \u00e7\u0131kara sahip olman\u0131n getirdi\u011fi bilin\u00e7le Kafkasya’da ikinci derece politikalar oynamamal\u0131 ve Rusya y\u00fcz\u00fcnden sorumluluklar\u0131ndan vazge\u00e7ilmemelidir. Rusya ile sahip oldu\u011fu 500 y\u0131ll\u0131k kom\u015fuluk tecr\u00fcbesiyle T\u00fcrkiye, Amerika ve Avrupa’y\u0131 Kafkasya’ya y\u00f6nlendirmede \u00f6nderlik yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n