![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2018-Images\/261.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ali Barut Hac\u0131 Geray ile Alt\u0131nordu \u0130mparatorlu\u011fu’ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (1441) elde eden K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n hakimiyet alan\u0131, K\u0131r\u0131m yar\u0131madas\u0131 ile Azak Denizi \u00e7evresinden Tuna mans\u0131b\u0131na kadar, A\u015fa\u011f\u0131 Don’dan Orta Dnyeper’e (\u00d6z\u00fc), Dnester (Turla) nehirlerine kadar uzanan ve Kip\u00e7ak Bozk\u0131rlar\u0131 (Dest-i Kip\u00e7ak) ad\u0131 ile bilinen geni\u015f steplerden olu\u015fmakta idi. 1475 y\u0131l\u0131nda Fatih Sultan Mehmed’in yard\u0131m\u0131 ile K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131na getirilen Mengli Geray’in Osmanl\u0131 Devleti’ne t\u00e2bili\u011fini bildirmesi ile K\u0131r\u0131m, Osmanl\u0131 himayesine girdi. 1774 K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca antla\u015fmas\u0131 ile ba\u011f\u0131ms\u0131z olana kadar Osmanl\u0131 himayesinde kalan K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131, 1783 y\u0131l\u0131nda ise Ruslar taraf\u0131ndan ilhak edildi.<\/p>\n Kuzey-Bat\u0131 Kafkasya di\u011fer bir tabirle \u00c7erkesistan, bat\u0131da Karadeniz sahili, g\u00fcneyde G\u00fcrcistan ve kuzey kesimi Kuban nehri ile s\u0131n\u0131r olup, do\u011fu k\u0131sm\u0131 ise Terek nehrinin ba\u015f mecras\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan’la s\u0131n\u0131r te\u015fkil eden b\u00f6lgedir. D\u00fcnyan\u0131n en eski ve s\u00fcrekli yerle\u015fik topluluklar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran Kafkasya’n\u0131n kuzey-bat\u0131 kesiminde mevcut ba\u015fl\u0131ca \u00c7erkes kabileleri; Kabardey, Besleney, Kemurguvey, Shapsugh, Jane (Zan), Wub\u0131h, Abzegh, Bjedugh ve Mokhoslard\u0131r. 15 ve 16.y\u00fczy\u0131llarda Kuban nehrinin kuzeyinden Don nehrine kadar sarkm\u0131\u015f olan \u00c7erkesler, Rus bask\u0131s\u0131 sonucu 18.y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Kuban nehrinin g\u00fcneyindeki ana kitleye kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7erkesistan’daki mevcut \u00c7erkes kabilelerinden ba\u015fka, b\u00f6lgeye 1782 y\u0131l\u0131nda Kuban nehri boylarina yerle\u015fen Nogaylarla, b\u00f6lgenin kuzeyinde yerle\u015fmi\u015f Kara\u00e7ay ve Balkar T\u00fcrkleri ve Karadeniz sahillerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f Abazalar yer almaktad\u0131r.<\/p>\n 1713’de Osmanl\u0131 Devleti ile Rusya aras\u0131nda imzalanan Edirne antla\u015fmas\u0131 ile K\u0131r\u0131m’\u0131n Osmanl\u0131 Devleti’ne, \u00c7erkesistan’\u0131n da K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131’na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ilk kez uluslararas\u0131 bir antla\u015fma metninde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Keza 1739 y\u0131l\u0131nda imzalanan Belgrat antla\u015fmas\u0131nda ise Kabardey \u00c7erkeslerinin eskisi gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z kalmas\u0131 yer ald\u0131.<\/p>\n Ruslar’\u0131n 1774’te K\u0131r\u0131m’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamalar\u0131ndaki maksatlar\u0131 elbette ileride ilhak etmelerine zemin haz\u0131rlamak idi. Ruslar gerek K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131, gerekse 1779 Aynal\u0131kavak Tenkihnamesi ve 1783 y\u0131l\u0131nda K\u0131r\u0131m’\u0131n ilhak\u0131n\u0131n onay\u0131na dair istedikleri Senet ile ilgili m\u00fczakerelerde, \u00c7erkesistan’in K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131’na ait oldu\u011funu g\u00fcndeme getirmi\u015flerdi. Bu vesileyle Ruslar \u00c7erkesistan’a da sahip olmak niyetinde idiler. Nitekim verilen Senet’de, vaktiyle Osmanl\u0131 Devleti II. Hac\u0131 Geray’dan (1683-1684) Abaza e\u015fk\u0131yas\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011finde Han’\u0131n “Kuban nehrinin \u00f6tesi bize ait de\u011fildir” ifadesi delil g\u00f6sterilerek, Kuban nehrinin sinir ve \u00c7erkesistan’\u0131n Osmanl\u0131 Devleti tasarrufunda oldu\u011fu yer alm\u0131\u015ft\u0131r. 1792 Yas ve 1813 B\u00fckre\u015f Antla\u015fmalar\u0131 ile de mevcut stat\u00fcde bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015f, fakat 1829 Edirne Antla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131 Devleti’nin Kafkasya ile hi\u00e7 bir irtibat\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Gerek milletleraras\u0131 antla\u015fmalarda \u00c7erkesistan i\u00e7in belirlenen hukuki stat\u00fc olsun, gerek Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131 ve K\u0131r\u0131m hanlar\u0131n\u0131n elk\u00e2binin baz\u0131lar\u0131nda hakimiyet alanlar\u0131 zikredilirken \u00c7erkesistan’\u0131n yer almas\u0131na ra\u011fmen, fiil\u00ee durumun farkl\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir tak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015f ve de\u011ferlendirmeler mevcuttur. Kuzey-bati Kafkasya’daki \u00c7erkes kabileleri ula\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 da\u011fl\u0131k sahalarda ya\u015famalar\u0131 sebebi ile ne Osmanl\u0131 Devleti, ne de K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan tam bir hakimiyet alt\u0131na al\u0131nabilmi\u015f olmay\u0131p, Taman kalesi civar\u0131nda yasayan baz\u0131 \u00c7erkes beyleri ise z\u00e2hiren Osmanl\u0131 Devleti’ni tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Yine Akdes Nimet Kurat’\u0131n XVI. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011fi i\u00e7in Osmanl\u0131 Devleti’nin \u00c7erkes kabileleri \u00fczerindeki hakimiyetinin s\u00f6zden ibaret kald\u0131\u011f\u0131” y\u00f6n\u00fcndeki bu g\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc Stefanos Yerasimos da hem K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131, hem de Osmanl\u0131 Devleti’nin geneli i\u00e7in teyid etmi\u015ftir. Keza, Ahmed Cevdet Pasa da, \u00c7erkesistan sahillerinin Osmanl\u0131 Devleti’nin kontrol\u00fcnde olmas\u0131na ra\u011fmen \u00c7erkes kabilelerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde ya\u015fad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/p>\n K\u0131r\u0131m hanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00c7erkesistan’a \u00f6zellikle Sahib Geray Han (1512-1551) Kaplan Geray Han (1707-1707) ve Saadet Geray Han (1717-1724) d\u00f6nemlerinde bir dizi seferler d\u00fczenlenmi\u015ftir. K\u0131r\u0131m hanlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131lar elde ettikleri bu seferlerde yer yer a\u011f\u0131r ma\u011flubiyetler ald\u0131klar\u0131 da olmu\u015ftur. K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ile \u00c7erkesistan aras\u0131nda bu siyas\u00ee m\u00fccadelelerin yan\u0131 s\u0131ra dostane ili\u015fkilerin de s\u00f6z konusu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu dostane ili\u015fkilerin tesisinde rol oynayan \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden birisi de, k\u0131saca bir nevi “\u00e7ocuk e\u011fitme ve yeti\u015ftirme” sistemi \u015feklinde \u00f6zetlenebilecek olan “Atal\u0131k” m\u00fcessesesidir.<\/p>\n Atal\u0131k m\u00fcessesesi, \u00c7erkesistan’da yerle\u015fmi\u015f eski bir gelene\u011fe g\u00f6re yeni do\u011fan bir \u00e7ocu\u011fun belli bir s\u00fcre sonunda, 2-3 ya\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7meden, ba\u015fka bir aileye verilerek, delikanl\u0131l\u0131k \u00e7a\u011f\u0131na yani, 15-16 ya\u015flar\u0131na gelinceye kadar e\u011fitilip yeti\u015ftirilmesinden sonra tekrar asil ailesine teslim edilmesi s\u00fcrecidir.<\/p>\n \u00c7erkesistan’da 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde bulunmu\u015f seyyah T. de Marigny, atal\u0131k uygulamas\u0131n\u0131n hemen hemen her ailenin \u00e7ocuklar\u0131na yayg\u0131n bir \u015fekilde uyguland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/p>\n 1863-1864 y\u0131llar\u0131nda b\u00f6lgede bulunmu\u015f A. Fonvill ise bu y\u00f6ntemin soylu aile ve beylerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n daha alt s\u0131n\u0131fa mensup aileler taraf\u0131ndan yeti\u015ftirilmesi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7ocu\u011fun yeti\u015ftirilmesine talip olan aile birden fazla oldu\u011funda kim taraf\u0131ndan ve ne kadar s\u00fcre ile yeti\u015ftirilece\u011fine dair \u00f6nceden belirlenmi\u015f geleneksel kurallara g\u00f6re hareket edilirdi. Fonvill bu konuda da farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fte olup, liderlerden birinin o\u011flu d\u00fcnyaya geldi\u011fi zaman daha alt s\u0131n\u0131ftan birinin Bey ailesiyle dostluk ve akrabal\u0131k kurmak i\u00e7in \u00e7ocu\u011fu ka\u00e7\u0131r\u0131p yeti\u015ftirme g\u00f6revini \u00fcstlendi\u011fini belirtmektedir. Fakat bu \u015fekilde cebren \u00e7ocu\u011fun al\u0131nmas\u0131 y\u00f6ntemi kanaatimizce biraz da Bey’in g\u00f6z yummas\u0131yla vuku bulan istisnai bir durum olsa gerektir.<\/p>\n \u00c7ocu\u011fun bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenen Atal\u0131k ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ocu\u011fu bir dad\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131 ile e\u011fitmeye ba\u015flar, e\u011fitim program\u0131, g\u00fcre\u015f gibi sportif faaliyetlerin yan\u0131 s\u0131ra at binicili\u011fi, ok, k\u0131l\u0131\u00e7, kama ve m\u0131zrak t\u00e2limi, tabanca ve t\u00fcfek ile aticilik ayr\u0131ca a\u00e7l\u0131k ve yorgunlu\u011fa diren\u00e7 gibi faaliyetlerle \u00e7ocu\u011fa iyi bir sava\u015f\u00e7\u0131 olma nitelikleri kazand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca liderlik, komutanl\u0131k, toplant\u0131 ve kurullarda hitabet gibi yeteneklerinde kazand\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n Gen\u00e7 delikanl\u0131n\u0131n e\u011fitim s\u00fcresi sonunda evine d\u00f6nmesi, c\u00fcmle aile efradi, dostlar ve kom\u015fular davet edilerek b\u00fcy\u00fck bir senlikle kutlan\u0131rd\u0131. Bu esnada \u00e7ocu\u011fun asil sahibi ile Atal\u0131k aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hediyele\u015fmeler olurdu. Atal\u0131k art\u0131k delikanl\u0131n\u0131n ailesinin g\u00f6z\u00fcnde hi\u00e7 bir zaman kaybetmeyece\u011fi de\u011ferli bir yer edinir.<\/p>\n Atal\u0131k uygulamas\u0131 sadece \u00c7erkes kabilelerinin \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in uygulanan bir sistem de\u011fil idi. “Cesaretleri asaletleri ve milli ananeleri ve sosyal nizamlar\u0131yla \u015f\u00f6hret bulan Kabardey ve \u00c7erkesistan bilhassa K\u0131r\u0131m hanlar\u0131n\u0131n nazar\u0131 dikkatini ve hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 celbediyordu. Bunun i\u00e7indir ki hanlar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 tercihan Kafkasya’n\u0131n bu eyaletlerine g\u00f6nderiyorlard\u0131.” \u00c7erkeslerin erkek evl\u00e2t terbiyesindeki ba\u015far\u0131 ve \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerinden dolay\u0131, K\u0131r\u0131m’dan ba\u015fka civar b\u00f6lgelerdeki Kalmuk ve Nogay beyleri de \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u00c7erkesistan’a g\u00f6nderiyorlard\u0131. Keza, vaktiyle Alt\u0131n Ordu hanlar\u0131 da g\u00f6ndermi\u015flerdir.<\/p>\n Su hususu da hat\u0131rlatmak gerekir ki, sadece K\u0131r\u0131m hanlar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 de\u011fil hanzadelerin, kalgaylar\u0131n, nureddinlerin ve Sirin mirzalarinin o\u011ful veya k\u0131zlar\u0131 da e\u011fitilmek i\u00e7in \u00c7erkesistan’a g\u00f6nderilirdi. \u00c7ocuk d\u00fcnyaya geldi\u011finde derhal \u00f6zel bir haberci ile \u00c7erkes ve Kabardey h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131na haber g\u00f6nderilir, \u00e7ocu\u011fun b\u00fcy\u00fct\u00fclmesi, t\u00e2lim ve terbiyesi i\u00e7in memleketlerine kabul edilmesi rica edilirdi. Bu haber al\u0131n\u0131r al\u0131nmaz \u00e7ocu\u011fun talim ve terbiyesi ile me\u015fgul olacak s\u00fctnine ve m\u00fcrebbiyeyi se\u00e7mek \u00fczere halk genel bir toplant\u0131ya davet edilirdi. Bu toplant\u0131da se\u00e7ilen s\u00fctnine ve m\u00fcrebbiye t\u00f6renle \u00fczerlerine ald\u0131klar\u0131 bu \u00f6nemli ve \u015ferefli g\u00f6revin manevi ve i\u00e7timai \u00f6nemi anlat\u0131l\u0131rd\u0131. Daha sonra 150 ki\u015filik bir atl\u0131 kafileyle Taman yar\u0131madas\u0131na oradan da Azak Denizi bo\u011faz\u0131ndan K\u0131r\u0131m’a ula\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. Han, Kalgay (veliaht), Nureddin (ikinci veliaht), ve h\u00fck\u00fbmet erkan\u0131 ile birlikte kafile \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131lan\u0131larak ho\u015f geldiniz denilirdi. Kafile ba\u015fkan\u0131 da do\u011fum m\u00fcnasebetiyle memnuniyetlerini bildirip, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iltifatlarda bulunulurdu.<\/p>\n Bu kar\u015f\u0131lama merasiminden sonra b\u00fct\u00fcn kafile Hansaray’a davet edilirdi. Misafirlerin \u015ferefine \u00fc\u00e7 g\u00fcn ziyafet verilerek bu esnada muhtelif e\u011flenceler de tertiplenirdi. \u00dc\u00e7 g\u00fcnden sonra kafile i\u00e7erisinden se\u00e7ilen 7 ki\u015fi Han’\u0131n huzuruna \u00e7\u0131karak g\u00f6sterilen misafirperverli\u011fe te\u015fekk\u00fcr edip, yurtlar\u0131na d\u00f6nme arzusunda olduklar\u0131n\u0131 bildirdikten sonra, \u00e7ocu\u011fun teslim edilmesini Han’dan rica ederlerdi. Han \u00e7ocu\u011fu anas\u0131n\u0131n kuca\u011f\u0131ndan bizzat alarak teslim ederdi. \u00c7ocu\u011fu teslim alan kafile temsilcileri de yavruyu birlikte getirdikleri s\u00fctnineye teslim ederlerdi. Kafile daha sonra \u00e7ocukla birlikte Kafkasya’ya d\u00f6nerdi.<\/p>\n Hanz\u00e2de’nin yeti\u015ftirilmesinde \u00f6z evl\u00e2t gibi muamele edilir, hatt\u00e2 ondan dahi \u00fcst\u00fcn tutulurdu. \u00c7ocu\u011fun hal ve hareketleri \u00f6zenle g\u00f6zetilir, bir tak\u0131m kusurlar\u0131 olsa dahi muhalefet edilmeden rahat bir atmosferde hassasiyetle m\u00fckemmel bir \u015fekilde yeti\u015fmesine gayret edilirdi.<\/p>\n Yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi, Hanz\u00e2de 7 ya\u015f\u0131na geldi\u011finde \u00e7e\u015fitli bedeni sporlarla birlikte ata binme, d\u00f6nemin mevcut silahlar\u0131n\u0131n kullanma gibi bir nevi askeri e\u011fitim de verilirdi. \u00c7ocuk delikanl\u0131 \u00e7a\u011f\u0131na geldi\u011finde K\u0131r\u0131m’a geri g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in gerekli haz\u0131rl\u0131klar yap\u0131l\u0131r. \u00c7ocuk en g\u00fczel giysi ve sil\u00e2hlarla donat\u0131larak iyi cins bir ata bindirilir. \u00c7ocu\u011fun Atal\u0131\u011f\u0131 olan Bey taraf\u0131ndan Han’a g\u00f6nderilmek \u00fczere \u00e7e\u015fitli hediyelerle birlikte, \u00e7ocu\u011fun al\u0131nmas\u0131nda haz\u0131r olan kafileyle birlikte \u00e7ocuk K\u0131r\u0131m’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcp teslim edilirdi. Kafile yine kar\u015f\u0131lama merasiminden sonra \u00fc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcreyle a\u011f\u0131rlan\u0131rd\u0131. Sonras\u0131nda kafileye d\u00f6n\u00fc\u015f yolculu\u011fu i\u00e7in gereken yiyecek ve erzak temin edilirdi. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn \u00e7ocu\u011fun beslemesi olan Atal\u0131\u011fa g\u00f6nderilmek \u00fczere haz\u0131rlanan hediyelerle birlikte, orada bulunan kafileye Han taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli hediyeler sunulurdu. Bu hediyeler, deriden mamul \u00e7e\u015fitli e\u015fyalar, t\u00fcfek ve yay gibi muhtelif sil\u00e2hlarla, de\u011ferli madenlerden yap\u0131lm\u0131\u015f de\u011ferli e\u015fyalar ve paradan olu\u015furdu. Han daha sonra o\u011flunun e\u011fitimini ve yeti\u015ftirilmesini sa\u011flayan misafirlere te\u015fekk\u00fcr eder, \u00e7ocu\u011funu yeti\u015ftirenleri kendisine manevi akraba yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eder. Daha sonra ise kafile Kafkasya’ya d\u00f6nerdi.<\/p>\n Bir Hanzade’nin e\u011fitimini \u00fcstlenmi\u015f \u00c7erkes Beyi Hanzade’nin s\u00fct babas\u0131, Bey’in han\u0131m\u0131 da s\u00fct annesi kabul edildi\u011finden dolay\u0131, K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ile \u00c7erkesistan aras\u0131nda s\u0131k\u0131 dostluklar\u0131n olu\u015fmas\u0131na vesile oluyordu. \u00c7erkesistan’da yeti\u015ftirilen hanzadelerin ve bunlar\u0131n i\u00e7erisinde hanl\u0131\u011fa gelmi\u015f olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 hakk\u0131nda kesin bir bilgiye sahip de\u011filiz. Bununla birlikte, K\u0131r\u0131m hanzadelerinin Kafkasya’ya g\u00f6nderilmesi \u00f6zellikle 17.y\u00fczy\u0131lda ra\u011fbet bulmu\u015f olup, 18.y\u00fczy\u0131lda 1735’de Halim Geray Han’\u0131n 1735’de de Kaplan Geray Han’\u0131n o\u011fullar\u0131n\u0131n Kabardey \u00c7erkeslerine g\u00f6nderildi\u011fi kesinlik arzetmektedir. Hatta han ve hanzadeler aras\u0131nda Kafkasya’ya yerle\u015ferek oras\u0131n\u0131 ikinci bir vatan olarak telakki edenler de olmu\u015ftur.<\/p>\n 1774 K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131’ndan sonra Ruslar\u0131n entrikalar\u0131 ile hanl\u0131\u011fa getirilmi\u015f olan \u015eahin Geray’la hanl\u0131k m\u00fccadelesine giren ve bir s\u00fcre K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 da yapm\u0131\u015f Bahad\u0131r Geray ve karde\u015fi Akk\u00f6z Sultan, \u015eahin Geray’a kar\u015f\u0131 muvaffak olamad\u0131ktan sonra Atal\u0131k’lar\u0131 addettikleri \u00c7erkes kabilerinden Shaps\u0131g kabilesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Keza Bol\u015fevikler taraf\u0131ndan Kuzey Kafkasya’da imha edilen Sultan K\u0131r\u0131m Geray ailesi de Kafkasya’da yerle\u015fmi\u015f ailelerden biri idi.<\/p>\n \u00c7erkesler K\u0131r\u0131m hanzadelerine “Haniko” (\u00c7erkes dilinde Han’\u0131n o\u011flu anlam\u0131na gelmektedir) derlerdi. Yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi \u00fczere 1864 y\u0131l\u0131ndan itibaren kuzey-bati Kafkasya’dan Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yo\u011fun bir g\u00f6\u00e7 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00f6\u00e7 esnas\u0131nda \u00c7erkesistan’a yerle\u015fmi\u015f olan hanzadelerin veya devam eden ku\u015faklar\u0131n\u0131n da olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 mevcuttur. Hatay ili Reyhanl\u0131 il\u00e7esine yerle\u015fmi\u015f \u00c7erkes k\u00f6ylerinden biri olan “Bedirge” k\u00f6y\u00fcnde “Haniko” ismine rastlanmaktad\u0131r. Yine \u00c7orum ili Alaca il\u00e7esindeki Mahmudiye (\u00c7erkes Kaleyhisar) k\u00f6y\u00fcnde “Be\u00e7 Haniko” (\u00c7erkes dilinde Han’\u0131n o\u011flu Be\u00e7 anlam\u0131na gelmektedir) ismindeki aile muhtemelen K\u0131r\u0131m hanzadelerinin soylar\u0131n\u0131n devam\u0131 olsa gerektir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ile \u00c7erkesistan ili\u015fkilerinin siyasi boyutunda zaman zaman yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f sefer ve sava\u015flara rastlanmakla birlikte Kuzey Bati Kafkasya’daki \u00c7erkes kabileleri \u00fczerinde, co\u011fraf\u00ee konumlar\u0131n\u0131n da verdi\u011fi avantajla, gerek K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 gerekse Osmanl\u0131 Devleti k\u0131smen belli b\u00f6lgeler d\u0131\u015f\u0131nda etkili olamam\u0131\u015flard\u0131r. Bununla birlikte iyi ili\u015fkilerin var oldu\u011fu da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. “Atal\u0131k” m\u00fcessesesi olarak isimlendirilen uygulama ile K\u0131r\u0131m Hanlar\u0131 hanzadelerinin, hatta \u015f<\/span>irin mirzalar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 \u00c7erkesistan’da e\u011fitilerek yeti\u015ftirilmi\u015flerdir. Bu uygulama K\u0131r\u0131m hanlar\u0131 ile \u00c7erkes beyleri olan Atal\u0131klar\u0131 aras\u0131nda bir nevi manevi akrabal\u0131\u011f\u0131n tesis edilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum da kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dostane ve s\u0131cak ili\u015fkilerin olu\u015fmas\u0131na vesile olmu\u015ftur.<\/p>\n Kaynak\u00e7a :<\/b><\/p>\n Akdes Nimet Kurat,<\/b> IV.-XVIII. Y\u00fczy\u0131llarda Karadeniz’in kuzeyindeki T\u00fcrk Kavimleri ve Devletleri (2. Bask\u0131: Ankara, 1992), s. 203.<\/p>\n Halil \u0130nalcik,<\/b>“K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131”, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 El Kitab\u0131 (2. Bask\u0131: Ankara 1992), s.421.<\/p>\n Mirza Bala,<\/b> “\u00c7erkesler”, \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt: III, s. 376.<\/p>\n Paul B.Henze,<\/b> Kafkasya’da Ate\u015f ve K\u0131l\u0131\u00e7: 19. Y\u00fczy\u0131lda Kuzey Kafkasya Da\u011f K\u00f6yl\u00fclerinin Direni\u015fi, Terc\u00fcme: Ak\u0131n K\u00f6setorun (Ankara, 1985), s. 2.<\/p>\n Bedri Habi\u00e7o\u011flu,<\/b> Kafkasya’dan Anadolu’ya G\u00f6\u00e7ler, (\u0130stanbul 1993), s. 26.<\/p>\n Mehmed Ha\u015fim Efendi,<\/b>“Fi Ahval-i Anapa ve \u00c7erkes”, Topkap\u0131 Saray\u0131 M\u00fczesi K\u00fct\u00fcphanesi, Hazine 1564, 20-b.<\/p>\n Nihat Erim, <\/b>Devletler Aras\u0131 Hukuk ve Siyas\u00ee Tarih Metinleri, Cilt: I, (Ankara, 1953), s. 59.<\/p>\n Ahmet Vasif Efendi,<\/b> Mehasin\u00fc’l As\u00e2r ve Hakaik’ul Ahbar (Ankara, 1994), s. 98. \u00c7erkes kabilelerinin Rusya ile devam edegelen ve Paul B.Henze’nin \u015eeyh<\/p>\n \u015eamil’e paralel, hatt\u00e2 onu asan h\u00fcrriyet m\u00fccadelesi olarak nitelendirdi\u011fi (Henze, Ayn\u0131 eser, s. 1) bu sava\u015flar\u0131 1864 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015f olup, nihayet kaybedilen m\u00fccadelenin arkasindan Rus bask\u0131s\u0131 sonucu kuzey-bati Kafkasya’daki n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu Osmanl\u0131 topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir.<\/p>\n Akdes Nimet Kurat, <\/b>T\u00fcrkiye ve \u0130dil Boyu (1569 Astarhan Seferi, Ten-\u0130dil Kanal\u0131 ve XVI.-XVII. Y\u00fczy\u0131l Osmanl\u0131-Rus M\u00fcnasebetleri) (Ankara, 1966), s. 54.<\/p>\n Stefanos Yarasimos,<\/b> “T\u00fcrklerin Kafkaslari: Egzotizmle Jeopolitik Aras\u0131nda-I”, Terc\u00fcme: \u0130rvem Keskino\u011flu, Toplumsal Tarih, Cilt: IV, no.: 36 (\u0130stanbul, 1966), s. 17.<\/p>\n Cevdet Pa\u015fa, Tezakir <\/b>(1-12), Yay\u0131nlayan: Cavit Baysun, (Ankara, 1986), s. 98. Su hususu da hat\u0131rlatmakta fayda var ki, \u00c7erkeslerin S\u00fcnn\u00ee M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131ndan dolay\u0131 (\u00c7erkeslerin M\u00fcsl\u00fcman olma s\u00fcre\u00e7leri XVIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r.) Halife olan Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131’na manevi a\u00e7\u0131dan ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 s\u00f6z konusu idi.<\/p>\n \u00d6zalp G\u00f6kbilgin,<\/b> 1512-1517 Y\u0131llar\u0131 Aras\u0131nda K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Siyas\u00ee Durumu (Ankara 1973), ss. 26, 35 ve 48.<\/p>\n M\u00fcstecib \u00dclk\u00fcsal, <\/b>K\u0131r\u0131m T\u00fcrk-Tatarlar\u0131n (D\u00fcn\u00fc, Bug\u00fcn\u00fc, Yarini) (\u0130stanbul, 1980), s. 80- 83.<\/p>\n Taitbout de Marigny, <\/b>\u00c7erkesya Seyahatnamesi, Terc\u00fcme: Ayd\u0131n Osman Erkan (\u0130stanbul, 1996), s. 45.<\/p>\n A. Fonvill,<\/b> \u00c7erkesya Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Sava\u015f\u0131 1863-1864, Terc\u00fcme: Murat Papsu (\u0130stanbul, 1996), s. 28.<\/p>\n de Marigny, <\/b>Ayn\u0131 eser, s. 45.<\/p>\n Fonvill, <\/b>Ayn\u0131 eser, s. 28.<\/p>\n de Marigny,<\/b> Ayn\u0131 eser, s. 45.<\/p>\n Ayn\u0131 eser, s. 46.<\/p>\n Abdullah Soysal, <\/b>“K\u0131r\u0131m Hanz\u00e2delerinin Kafkasya’dan Talim ve Terbiyesi”, Emel, no.: 36 (\u0130stanbul, 1966), s. 17.<\/p>\n Jabagi Baj, <\/b>\u00c7erkesya’da Sosyal Ya\u015fay\u0131\u015f-Adetler (Ankara, 1969), s. 12.<\/p>\n Mirza Bala, <\/b>Ayn\u0131 eser, s. 380.<\/p>\n Ha\u015fim Efendi, <\/b>Ayn\u0131i eser, 14-b. Ha\u015fim Efendi burada k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da e\u011fitildi\u011fini ifade etmekle birlikte bu \u00e7al\u0131\u015fmamda konu ile ilgili zikredilen kaynaklarda k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da e\u011fitildi\u011fine dair bir bilgiye rastlamad\u0131m. Kanaatimizce bu d\u00fc\u015f\u00fck bir ihtimal olsa gerektir.<\/p>\n Soysal,<\/b> Ayn\u0131 eser, s. 17. Evliya \u00c7elebi 1667 y\u0131l\u0131nda K\u0131r\u0131m Hani Mehmed Geray ile birlikteki Kafkasya seyahatinde beraberlerindeki Han’\u0131n \u00e7ocu\u011funun zorla al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Bkz., Evliya \u00c7elebi, Evliya \u00c7elebi Seyahatnamesi, Cilt: VII (\u0130stanbul, 1986), s. 481.<\/p>\n Bu say\u0131n\u0131n 300 ki\u015fi oldu\u011funa dair g\u00f6r\u00fc\u015f de mevcuttur. Bkz., Soysal, Ayni eser, s. 17.<\/p>\n Ha\u015fim Efendi, <\/b>Ayn\u0131 eser, 14-b.<\/p>\n Soysal,<\/b> Ayn\u0131 eser, s. 18.<\/p>\n Ha\u015fim Efendi, <\/b>Ayn\u0131 eser, 14-b.<\/p>\n Ayni yer. Atal\u0131k (S\u00fctbaba) olan bey Han taraf\u0131ndan kendisine g\u00f6nderilen hediyeleri \u00e2detleri oldu\u011fu \u00fczere kendisine hi\u00e7 bir \u015fey kalmayacak \u015fekilde kafiledekilere da\u011f\u0131t\u0131rd\u0131. Ha\u015fim Efendi, Ayni eser, 14-b.<\/p>\n H\u00e2sim Efendi, <\/b>Ayn\u0131 eser, 2-a.<\/p>\n Soysal,<\/b> Ayn\u0131 eser, s. 19.<\/p>\n Abdullaho\u011flu Hasan,<\/b> “K\u0131r\u0131m Kafkasya M\u00fcnasebetlerine dair bir yarl\u0131\u011f,” Azerbaycan Yurt Bilgisi, Cilt: III, nos. 35-36, (\u00ecstanbul, 1934), s. 400.<\/p>\n Basbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi,<\/b> Hatt-i H\u00fcm\u00e2y\u00fbn tasnifi, nr. 1011\/b, 28 Sevval 1199 (5 Eyl\u00fcl 1784) Tarihli Takrir. Ha\u015fim Efendi, Ayni eser, 28-a. Bahad\u0131r Geray’\u0131n Ruslarla gizli temaslari ve b\u00f6lgeye 1782 yilinda g\u00f6\u00e7 eden Nogaylar \u00fczerinde n\u00fcfuz kurarak Han olmak y\u00f6n\u00fcndeki te\u015febb\u00fcsleri \u00fczerine, Anapa Muhaf\u0131z\u0131 Ferah Ali Pa\u015fa’n\u0131n giri\u015fimleri sonucu an\u00ee bir gece bask\u0131n\u0131 ile yakalanarak \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmi\u015ftir. Genis bilgi i\u00e7in, bkz. Ali Barut, “Kuzey Kafkaslara Rus ilerleyi\u015fi Kar\u015f\u0131s\u0131nda Anapa Muhaf\u0131z\u0131 Ferah Ali Pa\u015fa’n\u0131n Asker\u00ee ve Siyas\u00ee Faaliyetleri (1781-1784)”, K\u0131r\u0131kkale \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Tarih Anabilim Dal\u0131, Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi (K\u0131r\u0131kkale, 1997), s. 69-70. Ali Barut euronet.nl Hacı Geray ile Altınordu İmparatorluğu’ndan bağımsızlığını (1441) elde eden Kırım Hanlığı’nın hakimiyet alanı, Kırım yarımadası ile Azak Denizi çevresinden Tuna mansıbına kadar, Aşağı Don’dan Orta Dnyeper’e (Özü), Dnester (Turla) nehirlerine kadar uzanan ve Kipçak Bozkırları (Dest-i Kipçak) adı ile bilinen geniş steplerden oluşmakta idi. 1475 yılında Fatih Sultan Mehmed’in yardımı ile Kırım […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-9222","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9224,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9222\/revisions\/9224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b> euronet.nl<\/span><\/p>\n
\nSoysal,<\/b> Ayn\u0131 eser, s. 19.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"