{"id":9239,"date":"2019-03-12T16:53:50","date_gmt":"2019-03-12T16:53:50","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=9239"},"modified":"2019-03-12T16:53:50","modified_gmt":"2019-03-12T16:53:50","slug":"sozlu-tarih","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/sozlu-tarih\/","title":{"rendered":"S\u00d6ZL\u00dc TAR\u0130H"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/061.JPG\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><b> KARDEGUSHE Zramuk<br \/>\n<\/b>Adige P\u015f\u0131nallhe<br \/>\n\u00c7eviri: Erg\u00fcn Y\u0131ld\u0131z<\/p>\n<p><span lang=\"TR\">Yaz\u0131l\u0131 tarihi olmayan halklar i\u00e7in s\u00f6ylenceler ve halk t\u00fcrk\u00fcleri bir anlamda tarih g\u00f6revini \u00fcstlenir. \u00c7erkesler de yaz\u0131l\u0131 tarihi olmayan bu halklardan birisidir.<\/p>\n<p>\u00c7erkeslerin ge\u00e7mi\u015finde hi\u00e7 bir \u00f6nemli olay yoktur ki, hakk\u0131nda bir t\u00fcrk\u00fc, bir a\u011f\u0131t vb. s\u00f6ylenmemi\u015f olsun. Ba\u015fka bir deyi\u015fle hi\u00e7 bir Adige t\u00fcrk\u00fcs\u00fc yoktur ki kayna\u011f\u0131nda bir ya\u015fanm\u0131\u015f olay olmas\u0131n, bir ya\u015fanm\u0131\u015f ger\u00e7e\u011fe dayanmas\u0131n.<\/p>\n<p>Ne\u011fume \u015eora&#8217;n\u0131n \u2018<b>Adige Halk\u0131n\u0131n Tarihi<\/b>\u2019 adl\u0131 kitab\u0131nda ge\u00e7en t\u00fcrk\u00fcler ve bu t\u00fcrk\u00fclerin kayna\u011f\u0131na ili\u015fkin anlatt\u0131\u011f\u0131 olaylar s\u00f6ylediklerimizi do\u011frulayan g\u00fczel bir \u00f6rnektir.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00fclerin, a\u011f\u0131tlar\u0131n Adige halk\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131nda her zaman \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri olagelmi\u015ftir. \u00c7ocuk do\u011fdu\u011funda sevin\u00e7 ve mutluluk t\u00fcrk\u00fcleri (nacjen.. ya da nacden) ile kar\u015f\u0131lan\u0131r, be\u015fi\u011fe yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda (gu\u015fek\u0131u vuered) ile uyutulur, y\u00fcr\u00fcme\u011fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda (tl|e teuve vuered) ile y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Evlendirirken (n\u0131sa\u015fe &#8211; \u015f\u0131aueyi\u015fij vuered) ile, gelin ve kaynanan\u0131n ilk kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131nda (ipeteh|\u0131e vuered), sava\u015fa giderken (z\u0131avue-l|\u0131\u011fe vuered) ile gidilir, yaral\u0131lara (\u015f|\u0131ep\u015f\u0131aku\u0131e vered) dinletilirdi. Bir insan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde onun hakk\u0131nda (feyepl| vuered) s\u00f6ylenir bu \u015fekilde ad\u0131 \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirilirdi.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 t\u00fcrk\u00fclerde oldu\u011fu gibi hueh\u0131u (dilek) Adigelerin dilinden hi\u00e7 d\u00fc\u015fmeyen bir ba\u015fka anlat\u0131m bi\u00e7imiydi.<\/p>\n<p>Her \u00f6nemli i\u015fe (ueh\u0131u pe\u0131uble hueh\u0131u) ile ba\u015flan\u0131rd\u0131 mutlaka.<\/p>\n<p>Di th|a (tanr\u0131m\u0131z)<br \/>\nTh|a\u015fhue (y\u00fcce yaratan)<br \/>\nPs\u0131n\u015f|e teue (\u00e7abukla\u015ft\u0131r)<br \/>\nF|\u0131 teuate (iyilikle anlat\u0131ls\u0131n)<br \/>\nA yij|\u0131mk|\u0131e ye\u011fau\u0131ble(sa\u011f le ile ba\u015flat)<br \/>\nA semeguk|\u0131e ye\u011fau\u0131h (sol le ile bitirttir)<br \/>\nUz\u0131n\u015fa\u011fek|\u0131e Kad\u011falej| (sa\u011fl\u0131k ile kazand\u0131r)<br \/>\nGuf|\u0131e\u011fuek|\u0131e d\u0131\u011fa\u015fhij (mutluluk ile yedir)<\/p>\n<p>Biz burada a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak eski Adige t\u00fcrk\u00fcleri ve a\u011f\u0131tlar\u0131na de\u011finece\u011fimiz i\u00e7in bu konuya fazlaca girmeyece\u011fiz.<\/p>\n<p>S\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcn korunmas\u0131nda b\u00fcy\u00fckler defter g\u00f6revi g\u00f6rm\u00fc\u015fler ve di\u011fer toplumlarda oldu\u011fu gibi \u00c7erkeslerde de bu t\u00fcr t\u00fcrk\u00fcler, dilekler ve s\u00f6ylenceler unutulmamas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fckten k\u00fc\u00e7\u00fc\u011fe \u00f6zenle aktar\u0131larak devam ettirilegelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u00c7erkeslerde s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yeni ku\u015fa\u011fa sevdirilmesi, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in her y\u0131l bu konu ile ilgili bir b\u00fcy\u00fck e\u011flence d\u00fczenlenir her alanda en iyi olan se\u00e7ilerek \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcllerle, eyerli g\u00fczel atlarla, i\u015flemeli k\u0131l\u0131\u00e7larla \u00f6d\u00fcllendirilirlermi\u015f. Bu t\u00fcr yar\u0131\u015fmalar\u0131n en sonuncusunu g\u00f6rme \u015fans\u0131na sahip olan ya\u015fl\u0131lar\u0131m\u0131zdan H|\u0131em\u011fuokue H|\u0131ajbiy&#8217;nin bu konu ile ilgili anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 dinleme ve kaleme alma f\u0131rsat\u0131 olmu\u015f, yaz\u0131l\u0131 \u015fekle de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Adige t\u00fcrk\u00fcleri (\u00f6zellikle de eski t\u00fcrk\u00fcler) s\u00f6ylenmesi ve \u00f6\u011frenilmesi olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bunun nedenleri, bu t\u00fcrk\u00fclerin s\u00f6z ve m\u00fczik olarak birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 bi\u00e7imlerde olabilmesi, s\u00f6zlerin aras\u0131nda hi\u00e7 bir anlama gelmeyen \u00e7e\u015fitli sesler ile e\u015flik ediliyor olmas\u0131d\u0131r. Ancak burada dikkati \u00e7eken bir \u00f6nemli konu, koro halinde e\u015flik ederek s\u00f6ylenen bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn as\u0131l o m\u00fczi\u011fin iskeletini olu\u015fturuyor ve s\u00f6zleri giydirerek sararak \u015fiirden \u015fark\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130kinci olarak eski Adige t\u00fcrk\u00fcleri genel olarak gurup halinde s\u00f6ylenen ve bu nedenle de iki ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcm halinde olan t\u00fcrk\u00fclerdir.\u00a0 Solistin veya solistlerin s\u00f6yledi\u011fi b\u00f6l\u00fcm,gurubun e\u015flik etti\u011fi b\u00f6l\u00fcm. Bu iki b\u00f6l\u00fcm m\u00fczik olarak birbirinden \u00e7ok ayr\u0131 ve hatta tamamen birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olabilmektedir i\u015fte bu nedenledir ki eski Adige t\u00fcrk\u00fclerinin hepsi, t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn (ya da s\u00f6zlerin) makam\u0131 ve ondan ayr\u0131 olarak koronun makam\u0131 olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcrlerin pek \u00e7o\u011funda koronun s\u00f6yledi\u011fi b\u00f6l\u00fcm, m\u00fczi\u011fin bask\u0131n ve belirleyici b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.<\/p>\n<p>Bu s\u00f6z konusu t\u00fcr, en eski Adige t\u00fcrk\u00fcleridir ve guruplar halinde avlan\u0131rken, sava\u015f\u0131rken s\u00f6ylenmi\u015f ya da Adigelerin H\u0131ristiyan oldu\u011fu ve b\u00fcy\u00fck guruplar halinde ayin yapt\u0131klar\u0131 \u00e7ok eski d\u00f6nemlerden kalma t\u00fcrk\u00fclerdir.<\/p>\n<p>Bu t\u00fcr t\u00fcrk\u00fclerden koroyu \u00e7ekti\u011finizde o t\u00fcrk\u00fc yar\u0131m gibidir.T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn ya da a\u011f\u0131t\u0131n s\u00f6zlerinin yan\u0131 s\u0131ra i\u015fte bu koronun s\u00f6yledi\u011fini ezberleyip s\u00f6ylemek gere\u011fidir eski Adige t\u00fcrk\u00fclerinin s\u00f6ylenmesini \u00f6\u011frenilmesini zorla\u015ft\u0131ran \u015fey.<\/p>\n<p>Buna kar\u015f\u0131n atalar\u0131m\u0131z bunlar\u0131 yaratm\u0131\u015f, ya\u015fatm\u0131\u015f ve kendilerinden sonra gelen ku\u015fa\u011fa aktararak bu g\u00fcne getirmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda Nart destanlar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle k\u0131saca bir an\u0131msarsan\u0131z, s\u00f6zleri, m\u00fczi\u011fi ve hatta d\u00fcnyan\u0131n en eski halklar\u0131ndan oldu\u011fumuzu belgelemesi bak\u0131m\u0131ndan yukar\u0131da anlat\u0131lm\u0131\u015f olanlara en g\u00fczel \u00f6rnektir. Albek Aves ilk olarak eski Adige t\u00fcrk\u00fclerini ve s\u00f6ylencelerini derledi\u011fi s\u0131rada, bir ya\u015fl\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131ndan &#8220;B\u00fcy\u00fck Ramses ile \u00e7alak\u0131l\u0131\u00e7 sava\u015fanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131y\u0131z&#8221; diye ba\u015flayan bir t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn s\u00f6zlerini kaleme alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Eski Adige t\u00fcrk\u00fclerinde bunun benzeri pek \u00e7ok ipucu vard\u0131r halk\u0131m\u0131z\u0131n yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en eski halklar\u0131ndan ve k\u00fclt\u00fcrlerinden biri oldu\u011funa ili\u015fkin.<\/p>\n<p>No\u011fuma \u015eora derledi\u011fi eski Adige t\u00fcrk\u00fcleri ile bunu daha da net ortaya koymu\u015ftur. Ancak bunlar\u0131n ne yaz\u0131k ki yaln\u0131z s\u00f6zleri var m\u00fczikleri hakk\u0131nda bir bilgi yoktur.<\/p>\n<p>Ba\u015flarken s\u00f6yledi\u011fimiz gibi eski Adige t\u00fcrk\u00fcleri, dilekleri (HuaHu\u0131e), s\u00f6ylenceleri halk\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcm ge\u00e7mi\u015fine ili\u015fkin bilgiler i\u00e7eren birer s\u00f6zl\u00fc tarihtir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu nedenle bu bizim tarihimiz oldu\u011fu kadar, dilimiz, t\u00f6remiz, bizi tan\u0131tan armam\u0131z, \u00fczerimizdeki giysimiz, onurumuz, sesimiz ve sonu\u00e7ta t\u00fcm ge\u00e7mi\u015fimizdir.<\/p>\n<p>S\u00f6zl\u00fc tarihimizi ara\u015ft\u0131r\u0131p \u00f6\u011frenmek ve halk\u0131m\u0131z\u0131n tarihte hak etti\u011fi yeri almas\u0131 i\u00e7in yararlanmak g\u00f6revimiz, yery\u00fcz\u00fcnde tek bir Adige kal\u0131ncaya kadar korumak namus borcumuzdur.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>KARDEGUSHE Zramuk Adige P&#351;&#305;nallhe &Ccedil;eviri: Erg&uuml;n Y&#305;ld&#305;z Yaz&#305;l&#305; tarihi olmayan halklar i&ccedil;in s&ouml;ylenceler ve halk t&uuml;rk&uuml;leri bir anlamda tarih g&ouml;revini &uuml;stlenir. &Ccedil;erkesler de yaz&#305;l&#305; tarihi olmayan bu halklardan birisidir. &Ccedil;erkeslerin ge&ccedil;mi&#351;inde hi&ccedil; bir &ouml;nemli olay yoktur ki, hakk&#305;nda bir t&uuml;rk&uuml;, bir a&#287;&#305;t vb. s&ouml;ylenmemi&#351; olsun. Ba&#351;ka bir deyi&#351;le hi&ccedil; bir Adige t&uuml;rk&uuml;s&uuml; yoktur ki kayna&#287;&#305;nda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-9239","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9241,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9239\/revisions\/9241"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}