{"id":9298,"date":"2019-03-12T22:30:48","date_gmt":"2019-03-12T22:30:48","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=9298"},"modified":"2019-03-12T22:30:48","modified_gmt":"2019-03-12T22:30:48","slug":"mutareke-yillarinda-hudavendigarda-adige-arnavut-catismalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/mutareke-yillarinda-hudavendigarda-adige-arnavut-catismalari\/","title":{"rendered":"M\u00dcTAREKE YILLARINDA H\u00dcDAVEND\u0130GAR&#8217;DA AD\u0130GE-ARNAVUT \u00c7ATI\u015eMALARI"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2018-Images\/020.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"> <b>Mehmet Ali D\u00fczg\u00fcn<\/b><\/span><\/p>\n<p>Adige ve Arnavut \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 olarak belirtti\u011fimiz hadiseler, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n hemen ard\u0131ndan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7inde bulundu\u011fu durum sebebiyle meydana gelmi\u015f olup, iki M\u00fcsl\u00fcman unsurun birbirini vurmas\u0131 olarak tarihe ge\u00e7ti. Nitekim Milli M\u00fccadele D\u00f6nemi\u2019ndeki vaziyete ve olaylara k\u0131saca de\u011finecek olursak; Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, \u0130tilaf Devletleri\u2019nin yo\u011fun bask\u0131s\u0131 alt\u0131na sokulmu\u015f, \u00fclkede asayi\u015f yerel kuvvetlere terk edilmi\u015f ve bu sebeple Osmanl\u0131 halk\u0131n\u0131 olu\u015fturan etnik unsurlar aras\u0131nda \u015fiddetli ge\u00e7imsizlik ba\u015f g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte Adige ve Arnavut \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 bu ahval i\u00e7erisinde meydana gelmi\u015ftir. Etnik unsurlar aras\u0131nda ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar, \u00fclke i\u00e7indeki g\u00fcvenli\u011fi yok etmi\u015f ve bu durum iki unsurun o d\u00f6nem d\u00e2hilinde b\u00fcy\u00fck felaketler ya\u015famas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Adigeler ile Arnavutlar aras\u0131ndaki sorunlar 1909 senesi itibariyle Karacabey il\u00e7esinin Tophisar K\u00f6y\u00fc\u2019nden Adige Ahmed Bey\u2019in, Arnavut Galib Pa\u015fa\u2019n\u0131n adam\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle ba\u015flad\u0131. Keza 1916 senesinde, Kirmast\u0131\u2019n\u0131n Atak\u00f6y K\u00f6y\u00fc\u2019nde ikamet eden Koca Abdurrahman taraf\u0131ndan, Arnavut Deli Hur\u015fid, Kasap H\u00fcseyin ve \u015eahin\u2019den olu\u015fturulan \u00e7etenin Manyas ve G\u00f6nen havalisinde e\u015fk\u0131yal\u0131k yapt\u0131klar\u0131 bir esnada Adige emirlerinden Manyasl\u0131 H\u00fcseyin Bey\u2019i katletmeleri, bu olay \u00fczerine Adigelerle \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7erisine girmeleri ve bunun neticesinde de Adigelerin ma\u011flup olmalar\u0131, Adigeler nezdinde olu\u015fan nefreti daha da k\u00f6r\u00fckledi. Bu olaydan sonra Deli Hur\u015fid ve Kasap H\u00fcseyin\u2019in, Adige Sefer Bey\u2019e kar\u015f\u0131 fiili hakaretleri ba\u015flad\u0131. Sefer Bey yard\u0131mc\u0131s\u0131 Hakk\u0131 Bey\u2019le bir m\u00fcfreze tertip ederek bu Arnavut e\u015fk\u0131yalar\u0131 takip etti ve bu vaziyetten h\u00fck\u00fcmeti de haberdar etti. H\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan Karacabey\u2019den g\u00f6nderilen jandarmalar ile beraber Arnavutlara kar\u015f\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirildi, Arnavutlar e\u015fk\u0131yalar atlar\u0131n\u0131 terk etti ancak ele ge\u00e7irilemedi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[1]<\/a><\/p>\n<p>Bu olaylar\u0131 m\u00fcteakip eski kaymakam Sadettin Bey\u2019in yerine ihtiyat zabitlerinden Adige Osman Bey atand\u0131. Daha \u00f6nce de Arnavut Hur\u015fid ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n Karacabey\u2019de bulunduklar\u0131 bilinmektedir. Osman Bey\u2019in Adige olmas\u0131 sebebiyle Gastuvarl\u0131 Arnavut \u0130brahim, himayesine ald\u0131\u011f\u0131 Hur\u015fid ve yanda\u015flar\u0131n\u0131, gizliden y\u00fcz bulmad\u0131\u011f\u0131 yeni kaymakam Osman Bey aleyhinde tahrik etti. Nitekim Hur\u015fid ve yanda\u015flar\u0131, g\u00fcya d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 intikam sevdas\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fcler. Durum b\u00f6yle iken h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan \u00f6nceden Hur\u015fid ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n takibi i\u00e7in g\u00f6revlendirilen Da\u011f\u0131stanl\u0131 Zekeriya, \u00fc\u00e7 adam\u0131yla k\u00f6y\u00fcne gitmekte iken Hur\u015fid ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n kurdu\u011fu pusuya d\u00fc\u015ft\u00fc ve iki adam\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Deli Hur\u015fid ve yanda\u015flar\u0131 Ak\u00e7akoyun K\u00f6y\u00fc\u2019nden Kaymakam Vekili Osman Bey\u2019e tehdit mektuplar\u0131 yollad\u0131. Bu asiler h\u00fck\u00fcmet\u00e7e takip edildiyse de bu takipten bir netice \u00e7\u0131kmad\u0131. Deli Hur\u015fid ve \u00e7etesi tehdit mektuplar\u0131n\u0131 g\u00f6ndermeye devam ettiler. Ayr\u0131ca Osman Bey hakk\u0131nda Adige oldu\u011funu ve Arnavutlar\u0131 da\u011fa kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 sebep g\u00f6stererek, di\u011fer mahallelerdeki insanlar \u00fczerinden Osman Bey\u2019i makamlara \u015fikayet ettirdiler. Bu durum neticesi Osman Bey g\u00f6revden al\u0131nd\u0131 ve yerine Top\u00e7u Y\u00fczba\u015f\u0131 Ziya Bey Karacabey\u2019e g\u00f6nderildi. Osman Bey Bursa\u2019ya gitti ve bir daha geri gelmedi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[2]<\/a><\/p>\n<p>Ziya Bey; Hur\u015fid ve iki adam\u0131na haber g\u00f6ndererek bu ki\u015filerin istiman\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131 ve bu istek vilayete bildirildi. Hur\u015fid, yirmi adam\u0131yla silahl\u0131 olarak ve Kasap H\u00fcseyin alt\u0131 adam\u0131yla Kirmast\u0131\u2019dan Karacabey\u2019e geldi. Gelen \u015fah\u0131slardan otuz be\u015f ki\u015filik silahl\u0131 bir Arnavut kuvveti meydana getirildi. Vekil Ziya bu hareketiyle kaza d\u00e2hilinde e\u015fk\u0131yal\u0131k faaliyetleri sebebiyle huzursuzluk \u00e7\u0131karan Arnavut Hur\u015fid ve \u00e7etesinin hareketine son vermeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi ve bu kuvveti elinde toplayarak bir mahalle zabit kuvveti olu\u015fturmak istedi. D\u00fc\u015f\u00fcncesini faaliyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in ise bu \u015fah\u0131slar\u0131 otuzar lira maa\u015fla takip m\u00fcfrezesi yazaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. \u0130lan\u0131 haber alan altm\u0131\u015f kadar Arnavut merkeze geldi. Bu Arnavutlardan otuz yedi ki\u015filik bir te\u015fkilat olu\u015fturuldu. Bu ki\u015filerin maa\u015flar\u0131n\u0131n on be\u015f liral\u0131k k\u0131sm\u0131 jandarmadan, di\u011fer on be\u015f liral\u0131k k\u0131sm\u0131n\u0131 ise mahalle halk\u0131ndan tedarik edilecek yard\u0131mlardan temin edilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu te\u015fkilat Jandarma Tabur Kumandan\u0131 Binba\u015f\u0131 Tahir Efendi taraf\u0131ndan kabul olundu. Maa\u015flar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in mahalle fertlerinden bir komisyon meydana getirildi ve komisyon taraf\u0131ndan bin liraya yak\u0131n bir para topland\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece Arnavut e\u015fk\u0131yalardan olu\u015fan bu yeni grup, merkezin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almaks\u0131z\u0131n halktan at, para, silah ve buna benzer kullan\u0131labilecek olan e\u015fyalar\u0131 toplad\u0131 ve bu sayede te\u00e7hizatlar\u0131n\u0131 ikmal etti. Vaziyetin bu seyirde gitmesi i\u015fsiz bir tak\u0131m Arnavutlar\u0131n Karacabey\u2019de toplanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[3]<\/a><\/p>\n<p>Arnavut e\u015fk\u0131yas\u0131n\u0131n bu suretle kuvvet kazanmas\u0131ndan sonra Adigelerle olan ilk \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 Kur\u015funlu K\u00f6y\u00fc\u2019nde meydana geldi. Kur\u015funlu K\u00f6y\u00fc\u2019nde de Adigelerin silahlanmas\u0131 \u00fczerine Band\u0131rma Jandarma Kumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan, Vekil Ziya Bey\u2019e telgraf g\u00f6nderildi ve Ziya Bey\u2019de otuz be\u015f ki\u015filik Arnavut kuvvetini yan\u0131na alarak Kur\u015funlu K\u00f6y\u00fc\u2019ne hareket etti. Kur\u015funlu K\u00f6y\u00fc bek\u00e7ileri, bu grubun hangi ama\u00e7la k\u00f6ylerine geldi\u011fini bilemediklerinden dolay\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131lar. Bu \u00e7at\u0131\u015fma sonucu olarak k\u00f6y\u00fcn yetmi\u015f be\u015f hanesi, kilisesi ve de okulu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zarar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p>Arnavutlar\u0131n bu \u015fekilde takip m\u00fcfrezesi al\u0131narak kaymakaml\u0131k\u00e7a himaye edildi\u011fini g\u00f6ren Adigeler, yeni bir sald\u0131r\u0131 giri\u015fimine maruz kalmamak ve Arnavutlar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na son vermek i\u00e7in Canbaz K\u00f6y\u00fc\u2019nde toplanmaya ba\u015flad\u0131. Tam bu esnada Canbazl\u0131 Hakk\u0131 Bey, \u00fc\u00e7 Arnavut\u2019u bilinmeyen bir sebeple \u00f6ld\u00fcrd\u00fc ve cenazeyi Dolama K\u00f6y\u00fc\u2019ne g\u00f6ndererek bu k\u00f6y\u00fc bir Arnavut mezar\u0131 yapaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etti. Bu meydan okuma Arnavutlar \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir etki yapt\u0131 ve neticede bu olaylarla iki unsur aras\u0131ndaki gerginlik en \u00fcst d\u00fczeye ula\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir hadisenin meydana gelme ihtimalinin bulunmas\u0131 sebebiyle Ziya Bey, Manyas Belediye Reisi Said Efendi\u2019ye bir mektup yazd\u0131, bu meselenin halledilmesi i\u00e7in Karacabey\u2019e gelmesinin gerekti\u011fini ve iki tarafa nasihatte bulunulmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini bildirdi.<\/p>\n<p>Ziya Bey, Karacabey Jandarma Kumandan\u0131\u2019n\u0131n yan\u0131na Adige hocalar\u0131ndan Mahmud Efendi\u2019yi verdi ve bu iki \u015fahs\u0131 Canbaz K\u00f6y\u00fc\u2019ne g\u00f6ndererek Adigelerin toplanma sebeplerinin ne oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rd\u0131. \u0130lk olarak Karacabey\u2019e giden Said Efendi cevap olarak meselenin buraya ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu sebepten Adigelerin topland\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisinin bu durumu d\u00fczeltti\u011fini ve Karacabey\u2019e geri gelece\u011fini belirtti ancak Said Efendi beklenenin aksine geri gelmeyerek Canbaz\u2019da ki Adige kuvvetine kat\u0131ld\u0131. Jandarma kumandan\u0131 da yapm\u0131\u015f oldu\u011fu incelemelerde Canbaz\u2019da Adigelerin toplanma sebebinin, kaymakaml\u0131\u011f\u0131n k\u0131rk kadar Arnavut\u2019u toplamas\u0131, silahland\u0131rmas\u0131 ve bu sebeple halktan para ve e\u015fya talep etmesini, bu duruma ise Adigelerin tahamm\u00fcl edememesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etti.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[4]<\/a><\/p>\n<p>Adigeler, toplanan Arnavutlar\u0131n da\u011f\u0131lmamas\u0131, silahlar\u0131n\u0131 terk etmemesi ve al\u0131nan paralar iade edilmemesi durumunda da\u011f\u0131lmayacaklar\u0131n\u0131 ve \u201cBu T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti\u2019dir, Arnavut H\u00fck\u00fcmeti de\u011fildir. Buraya T\u00fcrk kaymakam g\u00f6nderilsin\u201d \u015feklinde bir ifadeyle yerel y\u00f6netimin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu uygulamalar\u0131n kendilerini bu hale getirdi\u011fini, Manyas\u2019a haber g\u00f6ndererek Davud \u00c7etesi\u2019nin de kendilerine kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, yerel y\u00f6netimin bu hareketlerinden T\u00fcrk k\u00f6ylerinin de zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu sorun hakk\u0131nda T\u00fcrk k\u00f6yl\u00fclerinin de kendileri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirttiler.<\/p>\n<p>Olaylar\u0131n bu safhaya gelmesi sebebiyle Canbaz K\u00f6y\u00fc\u2019ne ikinci kez nasihat heyeti g\u00f6nderildi. Nasihat heyeti, jandarma kumandan\u0131na verilen cevaplarla geri geldi. Bunun \u00fczerine Adigelerin intikam almak i\u00e7in kasabay\u0131 basaca\u011f\u0131na dair bir s\u00f6ylenti yay\u0131ld\u0131. Bu s\u00f6ylentiye vekil Ziya Bey inanarak tela\u015fa d\u00fc\u015ft\u00fc ve bir grup Arnavut\u2019u h\u00fck\u00fcmet avlusunda toplad\u0131 ve silahland\u0131rd\u0131. Bunun hemen ertesi g\u00fcn\u00fcnde yine bir nasihat heyeti Canbaz\u2019a g\u00f6nderildi. Jandarma Kumandan\u0131 tabura yazd\u0131\u011f\u0131 telgraflar\u0131n cevaps\u0131z kalmas\u0131 \u00fczerine durumdan merkezi haberdar etmek i\u00e7in karakol telefonuyla taburla irtibat kurdu ve vaziyetin vahametini dile getirdi. Bu muhabere neticesinde Vahid Bey hemen yola \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k iki unsur silahlanarak \u00e7at\u0131\u015fmaya haz\u0131rlanm\u0131\u015f, b\u00f6lgedeki g\u00fcvensizlik ortam\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Manyas\u2019tan Said Efendi seksen Adige s\u00fcvarisiyle beraber Canbaz\u2019a geldi ve otuz ki\u015fiden olu\u015fan Davud \u00c7etesi de Said Efendi\u2019nin kuvvetine kat\u0131ld\u0131. Bu hareketler neticesinde Adigelerin say\u0131s\u0131 iki y\u00fcze, kaza d\u00e2hilinde toplanan Arnavutlar\u0131n say\u0131s\u0131 da iki y\u00fcz otuza ula\u015ft\u0131. Cereyan eden muhabere neticesinde meselenin bar\u0131\u015f yoluyla halledilmesi i\u00e7in m\u00fczakere olu\u015fturulmas\u0131na karar verildi. Vekil Ziya, alay kumandan\u0131, Band\u0131rma kaymakam\u0131, Manyas m\u00fcd\u00fcr\u00fc, Arnavutlar ad\u0131na m\u00fcstemin \u015eahin ve Adigeler ad\u0131na Said Efendi Uluabad\u2019da bulu\u015ftu. Orada m\u00fczakere ger\u00e7ekle\u015ftirildi ve yap\u0131lan m\u00fczakerede Adigelerden Canbazl\u0131 Hakk\u0131 Bey\u2019in ve Arnavutlardan da Kasap H\u00fcseyin\u2019in ve Hur\u015fid\u2019in Karacabey m\u0131nt\u0131kas\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p gitmeleri ve bundan sonra her iki taraf\u0131nda da\u011f\u0131lmalar\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Al\u0131nan kararlar iki tarafa da bildirildi. Adigeler, Kasap H\u00fcseyin ile Hur\u015fid\u2019in kazadan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in haz\u0131rland\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra silahlar\u0131n\u0131 terk etti ve Canbazl\u0131 Hakk\u0131 Bey\u2019in Manyas\u2019a g\u00f6nderilmesini sa\u011flad\u0131. Ancak Kasap H\u00fcseyin ile Hur\u015fid\u2019in, m\u00fczakerede al\u0131nan bu karara ayk\u0131r\u0131 olarak kazadan \u00e7\u0131kmayacaklar\u0131n\u0131 belirtmesi ve h\u00fck\u00fcmetin kendilerini aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131,<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[5]<\/a> bu sebeple isteyenleri kendi b\u00fcnyelerinde toplayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek arkada\u015flar\u0131 ile beraber kasabay\u0131 terk edip Kirmast\u0131 Kazas\u0131\u2019nda bulunan \u00c7amand\u0131ra\u2019ya gitmesi ve orada kuvvet olu\u015fturmas\u0131 biraz olsun yat\u0131\u015fmaya y\u00fcz tutmu\u015f olaylar\u0131n yeniden ba\u015flamas\u0131na ve bunu haber alan Adigelerin bu hareketin hemen ard\u0131ndan iki kola ayr\u0131larak bu \u00e7eteyi takip ile \u00c7amand\u0131ra \u00c7iftli\u011fi\u2019ne gitmesine neden oldu.<\/p>\n<p>Nitekim m\u00fczakere esnas\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131p giden Kasap H\u00fcseyin ve Hur\u015fid\u2019in arkas\u0131ndan Ziya Bey nasihat etmeye te\u015febb\u00fcs ettiyse de amac\u0131na ula\u015famad\u0131 ve bunun arkas\u0131ndan m\u00fczakerede Arnavutlar\u0131n liderli\u011fini \u00fcstlenen Arnavut \u015eahin, bu iki ki\u015finin Arnavut yasas\u0131n\u0131 ihlal ettiklerini ve bunlar\u0131n cezalar\u0131n\u0131 Arnavut halk\u0131 ile beraber kendisinin verece\u011fini belirtti.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[6]<\/a><\/p>\n<p>Manyasl\u0131 Said Efendi ile Canbazl\u0131 Hakk\u0131 Bey ve sekiz on ki\u015filik grubu \u00c7amand\u0131ra \u00c7iftli\u011fi yolu \u00fczerinde iken Arnavut Numan A\u011fa\u2019n\u0131n evinde bulunan Arnavutlar, Said Efendi\u2019nin \u00fczerine ans\u0131z\u0131n ate\u015f etti ve Said Efendi\u2019yi a\u011f\u0131r bir \u015fekilde yaralad\u0131. Bu olay \u00fczerine \u00c7amand\u0131ra\u2019da bulunan Arnavutlar savunma vaziyeti ald\u0131lar. Civarda bulunan Adigeler ise olay\u0131n haber al\u0131nmas\u0131ndan sonra \u00c7amand\u0131ra\u2019ya do\u011fru h\u00fccuma haz\u0131rland\u0131lar. Said Efendi\u2019nin yaral\u0131yken s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu vasiyeti \u00fczerine emrinde bulunan Adigeler \u00e7at\u0131\u015fmaya mecbur kalarak Numan A\u011fa\u2019n\u0131n evini ate\u015fe verdi. Ev yanmakta iken her iki taraf kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131 ve \u00c7amand\u0131ra\u2019da \u015fiddetli bir \u00e7at\u0131\u015fma meydana geldi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[7]<\/a> Arnavutlar ka\u00e7ma f\u0131rsat\u0131n\u0131 bularak \u00e7iftli\u011fi terk etti. Adigeler ise Arnavutlar\u0131n \u00e7iftlikten ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 fark edemedi ve bu sebeple \u00e7iftli\u011fi ku\u015fatma alt\u0131nda tuttu. Olay h\u00fck\u00fcmete aks edince Bursa ve civar\u0131nda Divan-\u0131 \u00d6rfi te\u015fkil edildi<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[8]<\/a> ve merkezden bir m\u00fcfreze \u00e7iftli\u011fe g\u00f6nderildi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[9]<\/a> M\u00fcfreze geldi\u011fi vakit \u00e7iftlikte, \u00e7iftli\u011fi ku\u015fatan Adigelerden ba\u015fka kimsenin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Yap\u0131lan incelemelerden sonra yedi ki\u015finin \u00f6l\u00fc bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu sayede Adigelerde \u00e7iftlik dahilinde arad\u0131klar\u0131 Arnavutlar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce oray\u0131 terk etti. Takibe koyuldular ve neticede Arnavutlar\u0131n Ak\u00e7akoyun K\u00f6y\u00fc\u2019nde bulunduklar\u0131n\u0131 haber ald\u0131lar. K\u00f6ye do\u011fru yol ald\u0131lar ve Ak\u00e7akoyun K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fc ku\u015fatt\u0131lar. Burada da \u015fiddetli bir \u00e7at\u0131\u015fma meydana geldi. \u00c7at\u0131\u015fma sebebiyle \u015faki Hur\u015fid ile k\u00f6yl\u00fcden bir ki\u015fi \u00f6ld\u00fc.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[10]<\/a> Olay\u0131n bu halde cereyan etmesi sebebiyle Arnavutlarda kar\u015f\u0131 koyacak g\u00fcc\u00fc g\u00f6steremeyerek k\u00f6yden ka\u00e7maya ba\u015flad\u0131. Arnavutlar\u0131n her biri bir tarafa da\u011f\u0131ld\u0131. Adigelerde Hur\u015fid\u2019in cesedini bir e\u015fe\u011fe y\u00fckledi ve cesedi h\u00fck\u00fcmet avlusuna att\u0131.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[11]<\/a><\/p>\n<p>Bu olaylardan bir g\u00fcn \u00f6nce Kirmast\u0131 Kaymakam\u0131 Saffet Bey vek\u00e2leten buraya g\u00f6nderildi. Olaylar\u0131n bitmesinden sonra ise Bursa ve Band\u0131rma\u2019dan iki binba\u015f\u0131 kumandas\u0131nda birer askeri m\u00fcfreze yolland\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7at\u0131\u015fmadan galip \u00e7\u0131kan Adigeler, hiddetlerini yenemeyerek Arnavutlar\u0131n isk\u00e2n mek\u00e2n\u0131 olan \u00c7amand\u0131ra \u00c7iftli\u011fi\u2019ni k\u0131smen ya\u011fma etti. \u00c7iftlik mallar\u0131n\u0131 Manyas\u2019a g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[12]<\/a> Ancak bu ya\u011fmaya yerli yabanc\u0131 bir\u00e7ok ki\u015finin de kat\u0131lmas\u0131, di\u011fer \u00e7iftliklerinde ya\u011fmalanmas\u0131na sebep oldu. Karacabey\u2019de bulunan ba\u015fta Arnavut Galib Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00c7amand\u0131ra \u00c7iftli\u011fi olmak \u00fczere neredeyse b\u00fct\u00fcn Arnavut \u00c7iftlikleri yap\u0131lan ya\u011fmadan zarar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p>Meydana gelen ya\u011fma hareketleri nedeniyle vilayetten, \u00d6mer Fevzi Efendi, nizamiye binba\u015f\u0131lar\u0131ndan Adige \u0130shak Bey ve sivil olarak da Adige K\u00fc\u00e7\u00fck Ahmed Bey g\u00f6nderildi ve alay kumandan\u0131yla beraber Manyas\u2019a gittiler. Ya\u011fma edilen mallar\u0131n geri al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in mahalle sakinlerinden bir heyet olu\u015fturuldu. Bu heyetin te\u015febb\u00fcsleriyle mallar\u0131n ufak bir k\u0131sm\u0131 temin edildi ve sahiplerine geri verildi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[13]<\/a><\/p>\n<p>Adige reisleri davet edilerek kendilerine nasihat edilmesine, imzalar\u0131 al\u0131narak Adigeler taraf\u0131ndan Arnavutlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 muhtemel bir tecav\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fc al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, Canbazl\u0131 Sefer ve Hakk\u0131 Bey, Kasap H\u00fcseyin\u2019in sa\u011f olmas\u0131n\u0131 ve Arnavutlar\u0131n kendilerine kar\u015f\u0131 bir tecav\u00fcz ihtimallerinin bulunmas\u0131n\u0131 sebep g\u00f6stererek silahlar\u0131n\u0131 terk etmemi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Karacabey\u2019de meydana gelen bu \u00e7at\u0131\u015fmalar neticesi art\u0131k Adigeler ve Arnavutlar silahlar\u0131yla dola\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Nitekim Bursa\u2019dan gelip Galib Pa\u015fa Han\u0131\u2019nda misafir edilen 174. Alay Kumandan\u0131 Rahmi Bey, yaveri m\u00fclaz\u0131m \u015e\u00fckr\u00fc ve hesap memuru R\u0131dvan Bey\u2019in, han kahvesinin \u00f6n\u00fcnde bulunduklar\u0131 bir s\u0131rada, Adige \u0130zzet \u00c7avu\u015f\u2019un belinde fi\u015feklik oldu\u011fu fark edildi, h\u00fcviyeti ve niye fi\u015fekle dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 soruldu. \u0130zzet \u00c7avu\u015f sebep olarak Arnavut Adige \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi ve tedbir i\u00e7in b\u00f6yle gezdi\u011fini belirtti. Kumandan beyin emriyle \u0130zzet \u00c7avu\u015f yukar\u0131 kata \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve silahlar\u0131n\u0131n nerede bulundu\u011fu soruldu. O da misafir bulundu\u011fu handa oldu\u011funu belirtti. Silah\u0131 celb i\u00e7in yaver \u015e\u00fckr\u00fc Efendi d\u00f6rt be\u015f s\u00fcng\u00fcl\u00fc neferiyle silah\u0131n bulundu\u011fu \u0130smail \u00c7avu\u015f\u2019un han\u0131na gitti. Handa Adige Sefer\u2019e rast gelindi ve tutuklanmas\u0131 sa\u011fland\u0131. Tam bu s\u0131rada Adige \u015eah \u0130smail; Aziz ve \u0130dris ismindeki iki adam\u0131yla silahl\u0131 olarak kumandan beyin bulundu\u011fu handan ge\u00e7er iken kumandan bey taraf\u0131ndan yakaland\u0131. B\u00f6ylece Sefer, \u015eah \u0130smail ve adamlar\u0131 ayn\u0131 handa bulunmu\u015f oldu. \u015eah \u0130smail\u2019in yukar\u0131 kata \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130neg\u00f6ll\u00fc \u00c7avu\u015f Abdulvahab kamas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartt\u0131, bu sebeple R\u00fcstem silah\u0131na sar\u0131ld\u0131, biraderi Adige seferle Adigece bir konu\u015fma yapt\u0131 ve vaziyetin k\u00f6t\u00fcye gidece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen R\u0131dvan Efendi, askeri silah ba\u015f\u0131na ge\u00e7irten emrini verdi. R\u00fcstem silah\u0131n\u0131 \u015eah \u0130smail\u2019i tutan \u00c7avu\u015f Abdulvahab \u00fczerine ate\u015fledi ve \u00e7avu\u015f \u00f6ld\u00fc. \u00c7at\u0131\u015fma meydana geldi ve Y\u00fczba\u015f\u0131 Ha\u015fim Bey, \u00fc\u00e7 nefer ve ahaliden bir ki\u015fi yaraland\u0131. Adigelerle askeri kuvvet aras\u0131nda Kas\u0131m 1919\u2019da meydana gelen bu olay neticesinde iki nefer daha yaraland\u0131 ve Adigeler hanlarda bulunan b\u00fct\u00fcn mallar\u0131n\u0131 terk ederek etrafa savu\u015ftu.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[14]<\/a><\/p>\n<p>Kirmast\u0131\u2019da bulunan askeri kuvvetlerden biri Karacabey\u2019e g\u00f6nderildi, \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 b\u00fct\u00fcn hanlarda incelemeler yap\u0131ld\u0131 ve onlara ait oldu\u011fu bilinen silahlar, e\u011fer tak\u0131mlar\u0131 ve e\u015fyalar kumandan bey taraf\u0131ndan m\u00fcsadere alt\u0131na al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>Bu olay sebebiyle, Kuvay-\u0131 Milliye aleyhinde faaliyet g\u00f6steren bu isyanc\u0131 Adigeler,<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[15]<\/a> ilki Canbazl\u0131 Hakk\u0131 di\u011fer ikisi de Davut, Hakk\u0131 ve \u015eah \u0130smail imzal\u0131 \u00fc\u00e7 tehditname g\u00f6nderdiler. Karacabey Kumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ve Karacabey Kaymakaml\u0131\u011f\u0131\u2019na hitaben yaz\u0131lan bu tehditnamelerde b\u0131rakm\u0131\u015f olduklar\u0131 e\u015fyalar\u0131n en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar iadesini, e\u015fyalar\u0131 g\u00f6nderilmeden askerin hi\u00e7bir yere gidemeyece\u011fini, aksi takdirde kendilerinin gelip alaca\u011f\u0131n\u0131, Karacabey\u2019i bas\u0131p yak\u0131p y\u0131kacaklar\u0131n\u0131, az ki\u015fi olmalar\u0131n\u0131n askere cesaret vermemesi gerekti\u011fini, Kirmast\u0131, Bursa Band\u0131rma yollar\u0131n\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve mesuliyetin kendilerine ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ettiler.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[16]<\/a> Tehditnamelerin yollanmas\u0131ndan hemen bir g\u00fcn sonra telgraf hatt\u0131n\u0131n dire\u011fini s\u00f6k\u00fcp tellerini b\u0131\u00e7akla kestiler. Y\u0131k\u0131lan hatt\u0131n tamiri i\u00e7in bir zabit kumandas\u0131nda yirmi be\u015f ki\u015filik muhaf\u0131z kuvveti g\u00f6nderildi. Ancak bu kuvvet, hatt\u0131n tamiri ile u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada Adigeler taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131 ve Adigeler yollad\u0131klar\u0131 yeni bir tehditname ile e\u015fyalar\u0131 geri verilmedi\u011fi s\u00fcrece askerleri salmayacaklar\u0131n\u0131 bildirdiler. Tehditnameye cevap verilmedi ve yap\u0131lan takibatta Adigelerin Canbaz K\u00f6y\u00fc\u2019nde olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Askerin tahliyesi i\u00e7in memur g\u00f6nderildi ama yine ayn\u0131 cevap al\u0131nd\u0131. Bu arada Adigeler durumdan haberdar olup askerleri de yanlar\u0131na alarak k\u00f6y\u00fc terk ettiler. E\u015fk\u0131ya Adigelerin takibi i\u00e7in m\u00fcfreze g\u00f6nderildi ise de sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131.<\/p>\n<p>Karacabey Kaymakam\u0131 Tahsin Bey taraf\u0131ndan belirtilen teklif \u00fczerine e\u015fk\u0131yadan ele ge\u00e7irilen mallar\u0131n askerler de\u011fi\u015ftirilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ama Adigelerin Canbaz\u2019\u0131 terk ile Ak\u00e7akoyun K\u00f6y\u00fc\u2019ne gittikleri ve k\u00f6y sakinlerinin mallar\u0131n\u0131 gasp ettikleri anla\u015f\u0131ld\u0131. Yap\u0131lan incelemede Adigelerin 50\u201360 ki\u015fiden olu\u015ftu\u011fu fark edildi.<\/p>\n<p>Adige e\u015fk\u0131yan\u0131n tuttu\u011fu askerlerin bir k\u0131sm\u0131 firar ile bir k\u0131sm\u0131 da e\u015fk\u0131ya taraf\u0131ndan sal\u0131 verilmek \u00fczere toplam sekiz neferin geldi\u011fi beyan edildi.<\/p>\n<p>En ba\u015ftan beri, meydana gelen Arnavut\u2013Adige \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, Galib Pa\u015fa\u2019n\u0131n Karacabey\u2019de bulunan \u00c7amand\u0131ra \u00c7iftli\u011fi\u2019nde meydana geldi. \u00c7at\u0131\u015fma esnas\u0131nda Arnavutlar\u0131n \u00e7iftlikten firar etmeleri sebebiyle, Adigelerin \u00e7iftli\u011fi ya\u011fma hareketleri ba\u015f g\u00f6sterdi ve bu ya\u011fmadan en \u00e7ok zarar g\u00f6ren ki\u015fi \u00e7iftlik sahibi Galib Pa\u015fa oldu. Nitekim Galib Pa\u015fa, ka\u00e7\u0131r\u0131lan mallar\u0131n\u0131n devlet nezdinde geri iadesini temin i\u00e7in D\u00e2hiliye Nezareti\u2019ne yazd\u0131\u011f\u0131 telgraflarda, kendisinin pa\u015fal\u0131k r\u00fctbesiyle l\u00fctufland\u0131r\u0131lan bir hanedandan geldi\u011fini, h\u00fcrmet ve fedakarl\u0131klarla ya\u015fam\u0131\u015f bir ailenin evlad\u0131 oldu\u011funu, bir Arnavut olarak T\u00fcrk topra\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve o his ve terbiye ile yeti\u015fti\u011fini, T\u00fcrkl\u00fck nam\u0131na kendinde b\u00fcy\u00fck hislerin mevcut oldu\u011funu, namus ve haysiyetiyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n da kendisinin nas\u0131l bir Osmanl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k \u015fekilde sergiledi\u011fini belirterek ya\u011fma sahiplerinin \u00e7apulcu Adigeler oldu\u011funu, hayat\u0131 boyunca kazanm\u0131\u015f oldu\u011fu mallar\u0131n\u0131n on saat zarf\u0131nda kendisinden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etti.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[17]<\/a> Nezarete, ka\u00e7\u0131r\u0131lan mallar\u0131n\u0131n listesini ve para olarak de\u011ferlerini ihtiva eden beyannameler g\u00f6nderdi.<\/p>\n<p>Ancak Karacabey Kaymakam\u0131 Tahsin taraf\u0131ndan 25 Ekim 1919 tarihinde yaz\u0131lan raporda Arnavut\u2013Adige \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015flama nedeni, 1909 senesinde Adige Ahmed Bey\u2019in Galib Pa\u015fa\u2019n\u0131n adam\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi olarak belirtildi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[18]<\/a><\/p>\n<p>Nitekim Galib Pa\u015fa\u2019n\u0131n gasp olunan mallar\u0131n\u0131n temini i\u00e7in \u00c7olak Ahmed ve Ramazan\u2019\u0131n ifadeleri al\u0131nd\u0131, kendilerine Galib Pa\u015fa\u2019n\u0131n iddia etti\u011fi gibi ya\u011fmada bulunup bulunmad\u0131klar\u0131 soruldu, kendileri de yap\u0131lan olaylar hakk\u0131nda bilgilerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan ettiler.<\/p>\n<p>Arnavut\u2013Adige \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n meydana gelmesinde en b\u00fcy\u00fck etken ise yerel y\u00f6netimde bulunan idarecilerin d\u00e2hil olduklar\u0131 etnik unsurlar\u0131 destekleyerek \u00e7ete \u00f6rg\u00fctlenmelerine gitmesi ve bu \u00f6rg\u00fct faaliyetlerinin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Aslen Arnavut olan Karacabey Kaymakam Vekili Y\u00fczba\u015f\u0131 Ziya Bey\u2019in e\u015fk\u0131ya Arnavutlar\u0131 himaye etmesi, m\u00fcfrezeye kay\u0131t etmesi, maa\u015f tahsis etmesi, halktan zorla e\u015fya toplatmas\u0131 ve m\u00fcfrezeye kay\u0131tl\u0131 Arnavut e\u015fk\u0131yan\u0131n Adigelere kar\u015f\u0131 giri\u015ftikleri \u00e7at\u0131\u015fma bunun en b\u00fcy\u00fck g\u00f6stergesiydi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[19]<\/a> Ba\u015fka bir deyi\u015fle ifade edebiliriz ki iki unsur aras\u0131ndaki nefrete kaymakaml\u0131k\u00e7a meydan verildi.<\/p>\n<p>Olaylar\u0131n meydana gelmesi s\u0131ras\u0131nda ve olaya sebebiyet verenlerin yakalanmas\u0131 esnas\u0131nda idari yap\u0131da aksakl\u0131klar\u0131n oldu\u011fu, yaz\u0131lan telgrafla cevap verilememesi ya da a\u011f\u0131r hareketlerde bulunulmas\u0131 \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[20]<\/a> \u0130ki unsura mensup idareciler, her ne kadar adil de olsalar bu olaylar neticesinde zan alt\u0131nda kald\u0131lar. Eski Karacabey Kaymakam\u0131 Nuh Bey\u2019in Adige olmas\u0131 onun ba\u015fka bir mahalde g\u00f6revlendirilmesinin g\u00fcndeme gelmesine sebep oldu.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[21]<\/a> Arnavut Y\u00fczba\u015f\u0131 Ziya Bey\u2019in, Nuh Bey\u2019in Adige olmas\u0131n\u0131n dikkat edilmesi gereken bir konu oldu\u011funu belirtmesi idarede mevcut olan g\u00fcvensizlik ortam\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sergilemekteydi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[22]<\/a><\/p>\n<p>Neticede yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi idare heyetinin Canbaz\u2019da toplanan Adigeler\u2019e toplanma nedenlerini sorduklar\u0131nda Adigelerin verdikleri cevap \u201cBu T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetidir, Arnavut H\u00fck\u00fcmeti de\u011fildir\u201d oldu ve bu ifadeyle y\u00f6netime kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131 dile getirdiler.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[23]<\/a><\/p>\n<p>Karacabey ve Kirmast\u0131 kazalar\u0131nda meydana gelen bu olaylar \u0130tilaf Devletleri temsilcileri taraf\u0131ndan tetkik edildi. \u0130ngiliz Kontrol Zabiti Adigeler\u2019le Arnavutlar aras\u0131nda meydana gelen olaylar\u0131n Mondros M\u00fctarekenamesi\u2019nin yedinci maddesine kar\u015f\u0131t gelen hususatdan olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yetkililerden sual edece\u011fini ve kendince olaylarda siyasi bir maksad\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. 14. Kolordu Kumandanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen telgrafta \u0130tilaf Devletleri\u2019nin bunu siyasi bir mesele ad ederek m\u00fcdahalelerine meydan vermemek i\u00e7in gerekli olan tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi vurguland\u0131.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[24]<\/a><\/p>\n<p>Gerek Adigelerle Arnavutlar aras\u0131ndaki nefret gerekse Adige isyanc\u0131lar ile askeri kuvvetlerin aras\u0131nda meydana gelen \u00e7at\u0131\u015fmalar Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin i\u00e7inde bulundu\u011fu vaziyeti anlamam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. Asayi\u015fin sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla g\u00f6nderilen telgraflarda Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin i\u00e7inde bulundu\u011fu nazik zaman dile getirildi ve gerek e\u015fk\u0131yal\u0131k gerekse de e\u015fk\u0131yal\u0131\u011fa yard\u0131m yatakl\u0131k yapanlar\u0131n Osmanl\u0131 Milleti\u2019nin efrad\u0131ndan olamayaca\u011f\u0131 \u00f6zellikle belirtildi.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[25]<\/a><\/p>\n<p>Milli M\u00fccadele zaman\u0131nda Adigeler ile Arnavutlar aras\u0131nda meydana gelen bu \u00e7at\u0131\u015fma Anzavur Ayaklanmas\u0131\u2019n\u0131n da ba\u015fl\u0131ca sebepleri aras\u0131nda yer ald\u0131.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[26]<\/a><\/p>\n<p>Adigeler, Milli M\u00fccadele zaman\u0131nda Arnavutlarla yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k amac\u0131 g\u00fctmediler. B\u00fct\u00fcn bu olaylar zaman\u0131n getirmi\u015f oldu\u011fu \u015fartlar d\u00e2hilinde idarede ba\u015f g\u00f6steren aksakl\u0131klar neticesinde meydana geldi.<\/p>\n<p>Mondros M\u00fctarekesi\u2019nin ard\u0131ndan \u00fclke i\u00e7inde meydana gelen karga\u015fa ortam\u0131nda, \u00c7ule \u0130brahim, Maan Ali, Maan \u015eirin, Maan Mustafa Nam\u0131k, \u00c7uv Kaz\u0131m ve di\u011fer Adigelerden olu\u015fan bir grup \u0130zmir\u2019de 24 Ekim 1921 tarihinde kurulan \u201c\u015eark-i Karib Adigeleri Temini Hukuk Cemiyeti\u201d (Yak\u0131ndo\u011fu Adigelerinin Hukukunu Sa\u011flama Derne\u011fi) ad\u0131na bir kongre ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Kongrede Adigelerin kimler oldu\u011funu, medeniyetleri ve gelenekleri ile ilgili b\u00f6l\u00fcmleri ihtiva eden bir beyanname yay\u0131nlad\u0131. Ancak bu bir araya gelme ideas\u0131 geni\u015f \u00e7apta bir yay\u0131l\u0131m g\u00f6stermemi\u015ftir.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[27]<\/a><\/p>\n<p>Adigeler bu karga\u015fa ortam\u0131nda hem isyan eden hem de \u00e7\u0131kan isyanlar\u0131 bast\u0131ran taraf oldular. Nitekim \u00e7\u0131kan Anzavur \u0130syanlar\u0131\u2019n\u0131n, yine kendisi Adige olan Ethem Bey taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lmas\u0131 bu durumu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmektedir.<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[28]<\/a> Kuvay-\u0131 Milliye saflar\u0131nda yer alan Adigelerin \u00e7oklu\u011fu, Adigelerin ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fad\u0131klar\u0131 g\u00f6\u00e7 ac\u0131lar\u0131n\u0131n hala taze oldu\u011funun ve kendisine kucak a\u00e7an ve yurt veren Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne sad\u0131k kald\u0131klar\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Farkl\u0131 olan b\u00fct\u00fcn etnik unsurlar\u0131 kendi b\u00fcnyesinde ya\u015fatabilen Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu bu \u00f6zelli\u011fini en nazik ve de en zor durumda kald\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde bile g\u00f6stermeye gayret etti. \u0130\u015fte bu yap\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn siyasi sorunlar\u0131n\u0131 anlamam\u0131z ve \u00e7\u00f6zebilmemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir \u00f6rnek olarak tarihteki yerini ald\u0131.<\/p>\n<p><strong> Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref2\" name=\"_ftn2\"> [1]<\/a> Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi ( BOA ), Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye M\u00fcd\u00fcriyeti Asayi\u015f Kalemi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ( DH.EUM. AY\u015e ), 34 \/ 23\u00a0 lef 47<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[2]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 48<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref4\" name=\"_ftn4\"> [3]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 49<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[4]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 51<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref6\" name=\"_ftn6\"> [5]<\/a> BOA, Dahiliye Nezareti Kalem-i Mahsus M\u00fcd\u00fcriyeti ( DH. KMS ), 55 \u2013 3 \/ 20\u00a0 lef \u00a07<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref7\" name=\"_ftn7\"> [6]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 20\u00a0 lef 7<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref8\" name=\"_ftn8\"> [7]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 4\u00a0 lef 6<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref9\" name=\"_ftn9\"> [8]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 3\u00a0 lef 1<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref10\" name=\"_ftn10\"> [9]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 4\u00a0 lef 15<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref11\" name=\"_ftn11\"> [10]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 20\u00a0 lef 10<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref12\" name=\"_ftn12\"> [11]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 53<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref13\" name=\"_ftn13\"> [12]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 3\u00a0 lef 15<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref14\" name=\"_ftn14\"> [13]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 53<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref15\" name=\"_ftn15\"> [14]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 29 \u00a0lef 6<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref16\" name=\"_ftn16\"> [15]<\/a> <em>T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi \u0130\u00e7 Ayaklanmalar\u0131<\/em>, Genelkurmay Yay\u0131n\u0131, VI. Cilt, Ankara, 1964, s. 19<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref17\" name=\"_ftn17\"> [16]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 29\u00a0 lef 7<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref18\" name=\"_ftn18\"> [17]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 42<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref19\" name=\"_ftn19\"> [18]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 47<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref20\" name=\"_ftn20\"> [19]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 23 \u2013 102\u00a0 lef 5<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref21\" name=\"_ftn21\"> [20]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 3\u00a0 lef 18<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref22\" name=\"_ftn22\"> [21]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 2 \/ 38\u00a0 lef 1<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">22]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 4\u00a0 lef 28<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref24\" name=\"_ftn24\"> [23]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 51<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref25\" name=\"_ftn25\"> [24]<\/a> BOA, DH. KMS, 55 \u2013 3 \/ 4\u00a0 lef 11<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref26\" name=\"_ftn26\"> [25]<\/a> BOA, DH. EUM. AY\u015e, 34 \/ 23\u00a0 lef 12<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref27\" name=\"_ftn27\"> [26]<\/a> <em>T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi \u0130\u00e7 Ayaklanmalar\u0131<\/em>, Genelkurmay Yay, VI. Cilt, Ankara, 1964, s. 18<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref28\" name=\"_ftn28\"> [27]<\/a> Muhittin \u00dcnal, <em>Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda \u00c7erkezlerin Rol\u00fc<\/em>, Ankara, 2000, s. 292<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/003_mutarekeyillarinda.htm#_ftnref29\" name=\"_ftn29\"> [28]<\/a> <em>T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi \u0130\u00e7 Ayaklanmalar\u0131<\/em>, s. 42<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet Ali D&uuml;zg&uuml;n Adige ve Arnavut &ccedil;at&#305;&#351;malar&#305; olarak belirtti&#287;imiz hadiseler, I. D&uuml;nya Sava&#351;&#305;&rsquo;n&#305;n hemen ard&#305;ndan Osmanl&#305; &#304;mparatorlu&#287;u&rsquo;nun i&ccedil;inde bulundu&#287;u durum sebebiyle meydana gelmi&#351; olup, iki M&uuml;sl&uuml;man unsurun birbirini vurmas&#305; olarak tarihe ge&ccedil;ti. Nitekim Milli M&uuml;cadele D&ouml;nemi&rsquo;ndeki vaziyete ve olaylara k&#305;saca de&#287;inecek olursak; Osmanl&#305; &#304;mparatorlu&#287;u, &#304;tilaf Devletleri&rsquo;nin yo&#287;un bask&#305;s&#305; alt&#305;na sokulmu&#351;, &uuml;lkede asayi&#351; yerel kuvvetlere terk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-9298","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9298"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9300,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9298\/revisions\/9300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}