{"id":9509,"date":"2020-03-14T17:09:03","date_gmt":"2020-03-14T22:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=9509"},"modified":"2025-08-23T21:42:06","modified_gmt":"2025-08-23T18:42:06","slug":"haksiz-yonetime-karsi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/haksiz-yonetime-karsi\/","title":{"rendered":"HAKSIZ Y\u00d6NET\u0130ME KAR\u015eI"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Henry D. Thoreau<\/strong>
\n<\/span> <\/span> \u00c7eviri: Vedat G\u00fcnyol<\/span><\/p>\n

\u00d6NS\u00d6Z
\n<\/b>
\nHenry David Thoreau (1817-1862), Massachusetts Devleti’ne ba\u011fl\u0131 Concord adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabada do\u011fup b\u00fcy\u00fcyor, d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k Harvard \u00dcniversitesi’ndeki \u00f6\u011frenimle birka\u00e7 k\u0131sa gezi d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc orada ge\u00e7iyor. Harvard’\u0131 bitirir bitirmez bir ortaokula \u00f6\u011fretmen oluyor ama \u00f6\u011frencilere dayak atmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in okul y\u00f6neticileriyle kavga edip ayr\u0131l\u0131yor. Bir iki hafta s\u00fcren \u00f6\u011fretmenlik bu mesle\u011fe ba\u011flanmas\u0131na yetiyor ve karde\u015fiyle birlikte \u00f6zel bir okul a\u00e7\u0131yor. Zaman\u0131 i\u00e7in ileri bir ad\u0131m olan dayaks\u0131z e\u011fitim sistemini uygulayan okulu b\u00fcy\u00fck ilgiyle kar\u015f\u0131lan\u0131yor.<\/span><\/p>\n

Ne yaz\u0131k ki, iki bu\u00e7uk y\u0131l sonra, karde\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine Thoreau okulu kapatmak zorunda kal\u0131yor. Thoreau o s\u0131ralarda \u00fcnl\u00fc filozof Emerson’la tan\u0131\u015f\u0131yor ve bir s\u00fcre onun evinde kal\u0131p yazmanl\u0131ktan bah\u00e7\u0131vanl\u0131\u011fa kadar her t\u00fcrl\u00fc i\u015fte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bir ara, k\u00f6leli\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve Meksika’ya kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 haks\u0131z sava\u015f\u0131 durdurmuyor diye Amerikan y\u00f6netimine k\u0131z\u0131p onunla hi\u00e7bir ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in vergi vermekten ka\u00e7\u0131n\u0131yor ve bu y\u00fczden hapse at\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

“Haks\u0131z Y\u00f6netime Kar\u015f\u0131” adl\u0131 yap\u0131t\u0131, bir gecelik hapisli\u011fin verdi\u011fi \u00f6fkeyle yaz\u0131yor. Thoreau bu kitap\u00e7\u0131kta yurtta\u015flar\u0131na \u015fu \u00f6\u011f\u00fcd\u00fc veriyor: \u0130nsan, toplumsal bir kurumun haks\u0131zl\u0131k etti\u011fini g\u00f6r\u00fcr ve buna i\u00e7ten inan\u0131rsa, kar\u015f\u0131 koymal\u0131d\u0131r ona. Thoreau’nun sal\u0131k verdi\u011fi kar\u015f\u0131 koyma sava\u015fs\u0131z, “b\u0131\u00e7aks\u0131z kamas\u0131z” bir direnmedir. Gandhi, sonradan satyagraha ad\u0131n\u0131 verece\u011fi sava\u015fs\u0131z direnme \u00f6\u011fretisini bu yap\u0131t\u00e7\u0131ktan esinlenerek geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n

Daha Cambridge’de \u00f6\u011frenciyken b\u00fcy\u00fcs\u00fcne kap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu yap\u0131t\u0131 ana diline \u00e7evirip yurtta\u015flar\u0131na da\u011f\u0131tan Gandhi, Thoreau’nun \u00f6\u011fretisini G\u00fcney Afrika’da sonra da 1914’te Hindistan’da uygulam\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 elde etmi\u015fti. Asl\u0131nda Thoreau bu sessiz direnme yolunu Hint kaynaklar\u0131ndan, \u00f6zellikle Bhagavad-Gita’dan esinlenerek ortaya s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. K\u00f6k\u00fcn\u00fc Hindistan’dan alan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, b\u00f6ylece bir Bat\u0131 dilinde bi\u00e7imlenerek, d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p yine Hindistan’\u0131 bulmu\u015f oluyordu. Yaln\u0131zca \u015fu ayr\u0131mla ki, yurtta\u015flar\u0131n\u0131 haks\u0131z bir y\u00f6netime kar\u015f\u0131 tek tek kafa tutmaya \u00e7a\u011f\u0131ran Thoreau’ya kar\u015f\u0131l\u0131k, Gandhi bu bireysel \u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 koca bir ulusa mal edip onu \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 politik bir eylem arac\u0131 olarak kullanabilmi\u015fti.<\/p>\n

Thoreau’nun ya\u015fam\u0131nda en \u00f6nemli olaylardan biri de topluma k\u00fcs\u00fcp bir s\u00fcre tek ba\u015f\u0131na ormanda ya\u015famas\u0131d\u0131r. Walden G\u00f6l\u00fc k\u0131y\u0131s\u0131nda kendi eliyle yapt\u0131\u011f\u0131 bir kul\u00fcbede “Devlet’ten uzak” olman\u0131n hazz\u0131 ve \u00e7\u0131lg\u0131nca sevdi\u011fi do\u011fayla ba\u015f ba\u015fa kalman\u0131n sevinci i\u00e7inde iki y\u0131l ya\u015fayan Thoreau Concord’a Walden ya da Ormanda Ya\u015fam adl\u0131 \u00fcnl\u00fc yap\u0131t\u0131yla d\u00f6n\u00fcyor. Bu yap\u0131tta do\u011fa \u00fczerine yer yer ozanca, yer yer de filozof\u00e7a e\u011filen Thoreau, yurtta\u015flar\u0131na, bir insan\u0131n Devletle bu yoldan da ili\u015fkisini kesip kendi ba\u015f\u0131na “bir lokma, bir h\u0131rka” ya\u015fayabilece\u011fini g\u00f6stermek istemi\u015fti.<\/p>\n

Thoreau, Amerika’da k\u00f6lelik sorununu kendine dert etmi\u015flerin ba\u015f\u0131nda gelir. Bu yoldaki as\u0131l sava\u015f\u0131 Kansasl\u0131 John Brown ad\u0131nda bir dava adam\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131yla ba\u015flar. John Brown k\u00f6lelikle sava\u015f\u0131 ba\u011fnazl\u0131\u011fa vard\u0131ran bir adam. K\u00f6le kullanan be\u015f kom\u015fusunu so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla \u00f6ld\u00fcren bu yar\u0131 deli ama i\u00e7ten adam\u0131n etkisinde kalan Thoreau, k\u00f6leli\u011fi kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan Kuzey’le, rahat\u0131n\u0131 hatta l\u00fcks\u00fcn\u00fc k\u00f6le kullanmakla sa\u011flayan G\u00fcney aras\u0131nda patlak verip Amerika’y\u0131 kana bulayan karde\u015f kavgas\u0131n\u0131n birinci y\u0131l\u0131nda veremden \u00f6l\u00fcnceye kadar bu adam\u0131 destekliyor. Harper’s Ferry diye an\u0131lan bir bask\u0131nla ordunun silahlar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irip \u00fcs kuran ve k\u00f6lecilere deh\u015fet salan John Brown yakalan\u0131p sorguya \u00e7ekildi\u011fi zaman, Thoreau b\u00fcy\u00fck bir atakl\u0131kla onu destekliyor. “John Brown’\u0131n Son G\u00fcn\u00fc” adl\u0131 savunusu Thoreau’nun en \u00e7ok an\u0131lan yaz\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n

Thoreau, k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabada do\u011fup orada \u00f6len bir ta\u015fral\u0131 olmakla birlikte, kafas\u0131n\u0131 Do\u011fu ve Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerine a\u00e7m\u0131\u015f, yurtta\u015flar\u0131na seslenirken b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya seslenmenin s\u0131rr\u0131na ermi\u015f bir yazard\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

Thoreau her ne kadar anar\u015fist gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa da asl\u0131nda hi\u00e7bir y\u00f6netimi kabul etmeyenler aras\u0131na sokamay\u0131z onu. Onun, belli y\u00f6nlerden haks\u0131z buldu\u011fu y\u00f6netime, Amerikan y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 koyan bir tutumu var. E\u011fer y\u00f6netimlerin her t\u00fcrl\u00fcs\u00fcn\u00fc benimsemeyen bir tutumu olsayd\u0131, “Resistance to Civil Governement” ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu yap\u0131t\u0131n\u0131 “Her T\u00fcrl\u00fc Y\u00f6netime Kar\u015f\u0131” diye \u00e7evirmek gerekirdi ama Thoreau’nun b\u00f6yle kesin bir tutumu yok. “Civil Governement” s\u00f6z\u00fc “Devlet y\u00f6netimi” anlam\u0131na gelmekle birlikte, buna, Thoreau’nun as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncesine ve yap\u0131t\u0131n\u0131n ruhuna ba\u011fl\u0131 kalmak kayg\u0131s\u0131yla “haks\u0131z” s\u0131fat\u0131n\u0131 eklemeyi ve \u00e7eviriye “Haks\u0131z Y\u00f6netime Kar\u015f\u0131” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koymay\u0131 daha uygun buldum. Yap\u0131t\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Thoreau, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerin haks\u0131z y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 geliyor yaln\u0131zca. Nitekim yap\u0131t\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin ortadan kalkmas\u0131n\u0131 de\u011fil, daha iyi bir h\u00fck\u00fcmet kurulmas\u0131n\u0131 istiyor ve sonunda da insan sayg\u0131s\u0131 \u00fczerine dayanan ideal bir y\u00f6netimin \u00f6zelliklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n

<\/p>\n

HAKSIZ Y\u00d6NET\u0130ME KAR\u015eI
\n<\/b>
\n\u015eu \u00f6zl\u00fc s\u00f6z\u00fc y\u00fcrekten kabul ediyorum: “En iyi h\u00fck\u00fcmet en az y\u00f6neten h\u00fck\u00fcmettir.” Bunun tez elden d\u00fczenli olarak uygulanmas\u0131n\u0131 pek isterdim. Bu \u00f6zl\u00fc s\u00f6z\u00fc uygulayacak olursak, benim de inand\u0131\u011f\u0131m gibi, eninde sonunda \u015funa var\u0131r\u0131z. “H\u00fck\u00fcmetlerin en iyisi hi\u00e7 y\u00f6netmeyenidir” ve yeti\u015ftikleri zaman insanlar\u0131n ba\u015fvuracaklar\u0131 y\u00f6netim b\u00f6yle bir y\u00f6netim olacakt\u0131r. H\u00fck\u00fcmet, ne de olsa, \u00e7aresizlik i\u00e7inde ba\u015fvurulan bir kolayl\u0131kt\u0131r. Ne var ki, genel olarak h\u00fck\u00fcmetlerin \u00e7o\u011fu, kimi zaman da b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmetler birer k\u00f6stektir, hi\u00e7bir i\u015fe yaramazlar.<\/p>\n

Temelli orduya kar\u015f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcnceler -ki, sa\u011flam ve \u00e7oktur- s\u00fcrekli y\u00f6netime kar\u015f\u0131 da ileri s\u00fcr\u00fclebilir pekala. Temelli ordu, s\u00fcrekli y\u00f6netimin bir silah\u0131d\u0131r yaln\u0131zca. \u0130stedi\u011fini yapt\u0131rmak i\u00e7in halk\u0131n se\u00e7ti\u011fi tek yol olan h\u00fck\u00fcmet de k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131labilir ve daha halk\u0131n y\u00f6netim yoluyla davranmas\u0131na kalmadan, bozulabilir. \u00d6rne\u011fin, bug\u00fcnk\u00fc Meksika sava\u015f\u0131: Bu sava\u015f, h\u00fck\u00fcmeti babalar\u0131n\u0131n mal\u0131 gibi kullanan bir avu\u00e7 insan\u0131n i\u015fidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc halk daha ba\u015ftan bu sava\u015fa oyunu vermi\u015f olamazd\u0131.<\/p>\n

\u015eu Amerikan h\u00fck\u00fcmeti, yeni olmakla birlikte, kendini oldu\u011fu gibi ileriki ku\u015faklara g\u00f6stermek isteyen ama her an d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcnden bir \u015feyler yitiren bir gelenek de\u011fil de nedir? Canl\u0131 bir insan\u0131n ne dirili\u011fi var onda ne de g\u00fcc\u00fc. Bir tek insan kendi iste\u011fine k\u00f6le edebilir onu. H\u00fck\u00fcmet halk\u0131n kendisi i\u00e7in bir t\u00fcr tahta silaht\u0131r. Halk onu birbirine kar\u015f\u0131 ger\u00e7ek bir silah gibi kullanmaya kalkt\u0131 m\u0131, \u015fakaya gelmez, ortas\u0131ndan ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcverir ama bu demek de\u011fildir ki, gereksiz bir \u015feydir. \u00c7\u00fcnk\u00fc halk\u0131n kafas\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmet kavram\u0131n\u0131 duyurmak i\u00e7in, \u015f\u00f6yle ya da b\u00f6yle bir tak\u0131m karma\u015f\u0131k makineleri olmas\u0131, onlar\u0131n tak\u0131rt\u0131s\u0131n\u0131 duymas\u0131 gerekir. B\u00f6ylece, h\u00fck\u00fcmetler insanlar\u0131n ne denli ba\u015far\u0131yla aldat\u0131labilece\u011fini, hatta kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 u\u011frunda birbirlerini nas\u0131l aldatabildiklerini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Peki, kabul ama \u015fu bizim h\u00fck\u00fcmet kendili\u011finden hi\u00e7bir i\u015f yapmam\u0131\u015f, yan \u00e7izmi\u015f: i\u015flerin \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kmas\u0131na can atm\u0131\u015ft\u0131r yaln\u0131zca. Bu h\u00fck\u00fcmet \u00fclkede \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yerle\u015fmesine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. Bat\u0131 b\u00f6lgesinde yerle\u015fmeleri kolayla\u015ft\u0131rm\u0131yor. Halk\u0131 e\u011fitmiyor. Ba\u015far\u0131lan ne varsa hepsini Amerikan halk\u0131n\u0131n sa\u011flam \u00f6zyap\u0131s\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcmet arada bir engel olmasayd\u0131 daha \u00e7ok \u015feyler ba\u015far\u0131labilirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmet insanlar\u0131n birbirini rahats\u0131z etmemesini isteyen ge\u00e7i\u015ftirici bir \u00e7are, bir yoldur. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, ge\u00e7i\u015ftiricilik ne kadar \u00e7ok sa\u011flan\u0131rsa, y\u00f6netilenler o kadar rahats\u0131z edilmemi\u015f olurlar. Al\u0131\u015fveri\u015f ve ticaret i\u015fleri lastik gibi olmasa, yasac\u0131n\u0131n durmadan kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 engelleri bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015fta a\u015famazlard\u0131. Sonra bu adamlar\u0131 pek niyetlerine g\u00f6re de\u011fil de yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re toptan yarg\u0131layacak olsalard\u0131, tren yollar\u0131na ta\u015f koyan zararl\u0131 ki\u015filerle bir tutup cezaland\u0131rmak gerekirdi onlar\u0131.<\/p>\n

Ancak “Biz h\u00fck\u00fcmet istemiyoruz” diyenlerin tersine, ger\u00e7ekten ayr\u0131lmaks\u0131z\u0131n ve bir yurtta\u015f gibi konu\u015fmak gerekirse diyebilirim ki, ben h\u00fck\u00fcmetin hemen ortadan kalkmas\u0131n\u0131 de\u011fil, hemen daha iyi bir h\u00fck\u00fcmet kurulmas\u0131n\u0131 istiyorum. B\u0131rakal\u0131m herkes sayg\u0131 duydu\u011fu y\u00f6netim bi\u00e7imini s\u00f6ylesin. Daha iyi bir y\u00f6netime do\u011fru ilk ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f olur b\u00f6ylece.<\/p>\n

Asl\u0131nda Devlet g\u00fcc\u00fc halk\u0131n eline ge\u00e7ti\u011fi zaman, \u00e7o\u011funlu\u011fun y\u00f6netmesine izin verilmesinin ve uzun s\u00fcre de y\u00f6netmesinin uygulamadaki nedeni onun say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131d\u0131r; yoksa, \u00e7ok zaman hakl\u0131 olmas\u0131 ya da az\u0131nl\u0131\u011fa hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmesi de\u011fil ama \u00e7o\u011funlu\u011fun y\u00f6netti\u011fi h\u00fck\u00fcmet, b\u00fct\u00fcn durumlarda insanlar\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 do\u011fruluk \u00fczerine bile kurulamaz. \u0130yi ve k\u00f6t\u00fc \u00fczerine, \u00e7o\u011funlu\u011fun de\u011fil, yaln\u0131zca vicdanlar\u0131n karar verdi\u011fi bir h\u00fck\u00fcmet olamaz m\u0131 acaba? \u00c7o\u011funlu\u011fun yaln\u0131zca ge\u00e7i\u015ftiricilik kural\u0131n\u0131n uygulanabilece\u011fi sorunlar \u00fcst\u00fcne karar verdi\u011fi bir h\u00fck\u00fcmet olamaz m\u0131? Bir yurtta\u015f, vicdan\u0131n\u0131 bir an i\u00e7in ya da bir nebzecik olsun yasac\u0131n\u0131n eline b\u0131rakmal\u0131 m\u0131d\u0131r? B\u0131rakmal\u0131ysa, neden bir vicdan\u0131 var \u00f6yleyse? Bana kal\u0131rsa, \u00f6nce insan olmal\u0131y\u0131z, sonra da uyruk. Do\u011fruya olan sayg\u0131m\u0131z \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde yasaya sayg\u0131 beslemeye \u00f6zenmemeliyiz.<\/p>\n

Boynumun borcu sayd\u0131\u011f\u0131m tek \u015fey, do\u011fru bildi\u011fim \u015feyi her istedi\u011fim zaman yapmakt\u0131r. Yeterince, hem de hakl\u0131 olarak s\u00f6yleyip durmu\u015flard\u0131r \u015funu: bir toplulu\u011fun vicdan\u0131 yoktur; vicdanl\u0131 insanlar toplulu\u011fu vicdanl\u0131 bir topluluktur. Yasa, insan\u0131 az\u0131c\u0131k olsun do\u011fru yapmaz hi\u00e7bir zaman. En iyi niyetliler bile, yasaya olan sayg\u0131lar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, Tanr\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fc haks\u0131zl\u0131klara ara\u00e7 olmaktalar. Yasaya kar\u015f\u0131 beslenen yersiz sayg\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, bak\u0131yorsunuz, tabur tabur asker, albay, y\u00fczba\u015f\u0131, onba\u015f\u0131, er, top\u00e7u yama\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fc sepet, e\u015fsiz bir d\u00fczen i\u00e7inde dere tepe demeyip sava\u015fa ko\u015fuyorlar, hem de istekleri d\u0131\u015f\u0131nda sa\u011fduyu ve vicdanlar\u0131na kar\u015f\u0131n. Allah\u0131n belas\u0131 bir i\u015fe s\u00fcr\u00fcklendiklerinden hi\u00e7 ku\u015fkular\u0131 yoktur. Hepsi de bar\u0131\u015ftan yanad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc. Peki, \u00f6yleyse, sorar\u0131m size, nedir bu adamlar \u015fimdi? \u0130nsan m\u0131d\u0131rlar, yoksa ba\u015ftaki bir avu\u00e7 vicdans\u0131z\u0131n buyru\u011fu alt\u0131nda ayakl\u0131 birer kale, birer cephanelik midirler? Deniz kuvvetleri tersanesine hele bir gidin de bir deniz erine \u015f\u00f6yle bir bak\u0131n: Amerikan h\u00fck\u00fcmetinin yapabilece\u011fi ya da cad\u0131 kazan\u0131nda pi\u015firip kotarabilece\u011fi t\u00fcrden bir insan g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u0130nsan de\u011fil de d\u00fcped\u00fcz bir insan tasla\u011f\u0131, diri diri tabuta konmu\u015f, adeta cenaze t\u00f6reniyle silahalt\u0131na g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f ama\u2026<\/p>\n

Kale dibine at\u0131l\u0131rken cesedi
\nNe bir borazan duyuldu, ne bir a\u011f\u0131t
\nNe de fi\u015fekler at\u0131ld\u0131 havaya
\nBizim kahraman\u0131n g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerde.<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu devlete b\u00f6yle hizmet ediyor i\u015fte; \u00e7o\u011fu zaman insan olarak de\u011fil, makine gibi, bedenleriyle. Bu adamlar yerine g\u00f6re, ordu oluyor, milis askeri, zindanc\u0131, polis m\u00fcd\u00fcr\u00fc oluyor, herhangi bir karga\u015fal\u0131kta polis m\u00fcd\u00fcr\u00fcne yard\u0131m eden halk oluyor. \u00c7o\u011fu durumlarda ne \u00f6zg\u00fcrce kafalar\u0131n\u0131 i\u015fletebiliyor, ne sa\u011fduyular\u0131n\u0131 kullanabiliyorlar. Kendilerini ta\u015f toprak derekesine indiriyorlar. Tahtadan adamlar yap\u0131lsa, pekala ayn\u0131 i\u015fi g\u00f6rebilirler belki de. Saman adamdan, pislikten daha \u00e7ok de\u011feri yoktur b\u00f6ylelerinin. Onlar, olsa olsa, at, k\u00f6pek kadar de\u011ferlidirler ama genel olarak, iyi yurtta\u015f say\u0131ld\u0131klar\u0131 bile oluyor b\u00f6ylelerinin. Ba\u015fkalar\u0131, \u00f6rne\u011fin yasac\u0131lar, politikac\u0131lar, hukuk\u00e7ular, papazlar, y\u00fcksek memurlar Devlet’e ba\u015fl\u0131ca kafalar\u0131yla hizmet ederler ama iyiyi k\u00f6t\u00fcy\u00fc birbirinden ay\u0131rt etmedikleri i\u00e7in, Tanr\u0131’ya hizmet ettikleri gibi, fark\u0131nda olmadan, \u015feytana da hizmet ederler. Beri yandan, bir avu\u00e7 insan, \u00f6rne\u011fin kahramanlar, yurtseverler, din \u015fehitleri, geni\u015f anlam\u0131yla yenilik\u00e7iler ve ger\u00e7ek adamlarsa Devlet’e vicdanlar\u0131yla hizmet ederler, \u00e7ok kez de ona kar\u015f\u0131 gelirler, ister istemez. Genel olarak Devlet onlara kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fman gibi davran\u0131r. Bilge ki\u015fi yaln\u0131zca insan olarak yararl\u0131 olabilir, yoksa daha canl\u0131yken “bir y\u0131\u011f\u0131n toprak” olup “delik t\u0131kamaya” yana\u015fmaz; bu i\u015fi kirine pas\u0131na b\u0131rak\u0131r, \u00e7ekip gider:<\/p>\n

Ben soylu ki\u015fiyim, boyunduru\u011fa gelemem
\nBa\u015ftakilere yamak olamam
\nAlet u\u015fak olamam kimseye
\nD\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir Devlet’inde.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131yla kendini benzerlerine adayan insan, yarars\u0131z ve bencil g\u00f6r\u00fcn\u00fcr g\u00f6zlerine onlar\u0131n ama kendini yar\u0131 bu\u00e7uk adayan kimseninse, iyiliksevere, insan dostuna \u00e7\u0131kar ad\u0131.<\/p>\n

Bug\u00fcn Amerikan h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 nas\u0131l davranmak yara\u015f\u0131r bir insana? Bu soruya kar\u015f\u0131l\u0131k olarak: “\u0130nsan, y\u00fcz\u00fc k\u0131zarmadan ili\u015fki kuramaz onunla”, derim. Bu politik d\u00fczeni, ayn\u0131 zamanda bir k\u00f6le h\u00fck\u00fcmeti olan bu y\u00f6netimi, bir an i\u00e7in bile olsun, benim kendi h\u00fck\u00fcmetim sayamam.<\/p>\n

Ba\u015fkald\u0131rma hakk\u0131n\u0131 herkesler tan\u0131y\u0131p kabul ediyor. Bu hak, zorbal\u0131\u011f\u0131 ve beceriksizli\u011fi dayan\u0131lmaz bir a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa vard\u0131ran h\u00fck\u00fcmetle ba\u011flar\u0131 koparmak, ona kar\u015f\u0131 gelmek hakk\u0131d\u0131r. Ne var ki, hemen herkes “Ama bug\u00fcn durum b\u00f6yle de\u011fil” diyor. G\u00fcya “75 Devrimi”nde durum b\u00f6yleymi\u015f. \u00d6yle diyorlar. Biri \u00e7\u0131k\u0131p da bana dese ki: “Bu h\u00fck\u00fcmet k\u00f6t\u00fc bir h\u00fck\u00fcmettir. Limanlar\u0131na gelen yabanc\u0131 mallar\u0131na g\u00fcmr\u00fck koyuyor”, a\u011fz\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131p bir \u015feycikler s\u00f6ylemeyebilirim belki. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu mallars\u0131z edebilirim: Her makinenin kendine \u00f6zg\u00fc bir s\u00fcrt\u00fcnmesi vard\u0131r; aksakl\u0131\u011f\u0131 dengeleme bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a da iyidir bu s\u00fcrt\u00fcnme. Bu y\u00fczden ortal\u0131\u011f\u0131 velveleye vermenin b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc olabilir ama s\u00fcrt\u00fcnme makinenin kendisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, o zaman, ben de: “Art\u0131k b\u00f6yle makine olmas\u0131n daha iyi”, derim. Ba\u015fka deyi\u015fle, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir ulusun alt\u0131da biri k\u00f6leyse, yabanc\u0131 bir ordu b\u00fct\u00fcn bir \u00fclkeyi haks\u0131z olarak istila edip asker yasas\u0131 alt\u0131na alm\u0131\u015fsa bence namuslu insanlar\u0131n hi\u00e7 beklemeden yapacaklar\u0131 \u015fey ba\u015fkald\u0131rmakt\u0131r. Geciktirmeye gelmez bir \u00f6devdir bu. \u00c7\u00fcnk\u00fc istilaya u\u011frayan bizim \u00fclkemiz de\u011fil, o \u00fclkeyi istila eden bizim kendi ordumuzdur.<\/p>\n

Ahlak sorunlar\u0131 \u00fcst\u00fcnde bir\u00e7oklar\u0131nca yetkili say\u0131lan Paley, kitab\u0131n\u0131n “Devlet y\u00f6netimine boyun e\u011fme \u00f6devi” adl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde b\u00fct\u00fcn sivil \u00f6dev sorununu ge\u00e7i\u015ftirici yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcml\u00fcyor ve \u015f\u00f6yle diyor: “B\u00fct\u00fcn toplumun \u00e7\u0131kar\u0131 gerektirdi\u011fi s\u00fcrece, halka zarar vermeden, kurulu y\u00f6netime kar\u015f\u0131 konam\u0131yor ya da bu y\u00f6netim de\u011fi\u015ftirilemiyorsa, o zaman, kurulu h\u00fck\u00fcmete boyun e\u011fmek Tanr\u0131’n\u0131n istemi gere\u011fidir; yoksa de\u011fildir.” – “Bu ilke kabul edildi mi, her kar\u015f\u0131 koyman\u0131n do\u011frulu\u011fu, bir yandan tehlikeyle zarar\u0131, \u00f6te yandan bunlar\u0131 onarma olana\u011f\u0131n\u0131 ve giderlerini hesaplamaya var\u0131r.” Paley’e g\u00f6re, her insan bu hesab\u0131 kendisi i\u00e7in yapar. Ne var ki, Paley, ge\u00e7i\u015ftiricilik kural\u0131na girmeyen, halk kadar tek tek insanlar\u0131n da ne pahas\u0131na olursa olsun, hakl\u0131 davranmas\u0131 gerekli olan durumlar\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fe benzemiyor. Bo\u011fulmak \u00fczere olan bir insan\u0131n tutundu\u011fu kalas\u0131 elinden \u00e7ekip al\u0131rsam, geri vermem, \u00f6lece\u011fimi bilsem yine de geri vermem gerekir onu. Paley’e g\u00f6reyse, hi\u00e7 de yerinde bir \u015fey olmaz bu. Ne var ki, b\u00f6yle bir durumda can\u0131n\u0131 kurtarmak isteyen kimse sonunda yitirir onu. Amerikan ulusu, bir ulus olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirme pahas\u0131na da olsa, k\u00f6le kullanmaktan, Meksika ile sava\u015fmaktan vazge\u00e7melidir.<\/p>\n

Uluslar davran\u0131\u015flar\u0131nda Paley’e uyuyorlar ama sorar\u0131m size, bug\u00fcnk\u00fc bunal\u0131mda Massachusetts’in do\u011fru ve hakl\u0131 olan\u0131 t\u0131pat\u0131p yapt\u0131\u011f\u0131na inanan var m\u0131d\u0131r acaba?<\/p>\n

Alt\u0131nlar s\u0131rmalar i\u00e7inde bir orospu
\nUrbas\u0131n\u0131n kuyru\u011fu eller \u00fcst\u00fcnde ama ruhu
\n\u00e7amurlar i\u00e7inde.<\/p>\n

Do\u011frusunu isterseniz, Massachusetts’de yap\u0131lmak istenen bir yenili\u011fe kar\u015f\u0131 gelenler, G\u00fcney’deki y\u00fcz bin politikac\u0131 de\u011fil, buradaki y\u00fcz bin t\u00fcccar ve tar\u0131mc\u0131d\u0131r. Bunlar, insanl\u0131ktan \u00e7ok ticaret ve tar\u0131mla ilgilidirler; ne pahas\u0131na olursa olsun, k\u00f6lelere de Meksika’ya da hak tan\u0131mak niyetinde de\u011fildirler. Ben uzak d\u00fc\u015fmanlarla de\u011fil, uzaktakilerle i\u015fbirli\u011fi yapan ve onlar\u0131n buyru\u011funa giren, \u00fclke i\u00e7indeki d\u00fc\u015fmanlarla sava\u015f\u0131yorum. Bunlar olmasa, d\u0131\u015far\u0131daki d\u00fc\u015fmanlar\u0131n hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc dokunmazd\u0131. \u00d6teden beri hep, halk \u00e7o\u011funlu\u011fu yeti\u015fmi\u015f, e\u011fitilmi\u015f de\u011fildir, der dururuz. Ne var ki, ilerleme \u00f6yle \u00e7abuk olmuyor. Az\u0131nl\u0131k yarat\u0131l\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan \u00e7o\u011funluktan ne daha ak\u0131ll\u0131d\u0131r, ne daha iyi. \u00c7o\u011funlu\u011fun sizin kadar iyi olmas\u0131 (salt iyilik diye bir \u015fey varm\u0131\u015f sanki! \u00d6yle olsayd\u0131, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 mayalard\u0131) pek o kadar \u00f6nemli de de\u011fildir. Binlerce insan var ki, kafaca k\u00f6leli\u011fe de sava\u015fa da kar\u015f\u0131d\u0131rlar ama yine de bunlara bir son vermek i\u00e7in bir \u015feycik yapmazlar. Kendilerini Washington’\u0131n, Franklin’in \u00e7ocuklar\u0131 sayarlar ama yine de elleri ceplerinde oturur, “Ne yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilemiyoruz” der ve hi\u00e7bir \u015fey yapmazlar; \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorununu ticaret sorunundan sonraya b\u0131rak\u0131r, ak\u015fam yeme\u011finin ard\u0131ndan piyasa fiyatlar\u0131n\u0131, onun yan\u0131nda Meksika’dan gelen son haberleri rahat rahat okur, sonra da bunlar\u0131n \u00fcst\u00fcne herhalde bir g\u00fczel uyku \u00e7ekerler.<\/p>\n

Peki, namuslu ve yurtsever bir insan\u0131n piyasa fiyat\u0131 nedir? Buna karar veremezler, \u00fcz\u00fcl\u00fcrler, kimi zaman da bunu Devlet g\u00f6revlilerinden \u00f6\u011frenmeye kalkarlar; ama ciddi ve etkili hi\u00e7bir \u015fey yapmazlar. \u00dcz\u00fcnt\u00fcleri uzun s\u00fcrmesin diye, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fcklere \u00e7are bulmas\u0131n\u0131 iyi niyetle beklerler. Olsa olsa, do\u011fruya hakl\u0131ya yaln\u0131zca \u015f\u00f6yle bir oy verir, hafif tertip onu destekler, yan\u0131ndan ge\u00e7erken de yolun a\u00e7\u0131k olsun derler, o kadar. Bir tek erdemli insana kar\u015f\u0131 dokuz y\u00fcz doksan dokuz erdemli ge\u00e7inen insan vard\u0131r ama bir \u015feye ger\u00e7ekten sahip olanla anla\u015fmak, o \u015feyi ge\u00e7ici olarak elinde bulunduranla anla\u015fmaktan \u00e7ok daha kolayd\u0131r.<\/p>\n

Her t\u00fcrl\u00fc oy verme i\u015fi bir \u00e7e\u015fit kumard\u0131r; t\u0131pk\u0131 dama ve tavla oyunu gibi, az bu\u00e7uk ahlaka bulanm\u0131\u015f, do\u011fru ve yanl\u0131\u015fla, ahlaksal sorunlarla ilgili bir kumar. Do\u011fall\u0131kla, birtak\u0131m bahislere de girilir bu ara. Oy verenlerin \u00f6zyap\u0131s\u0131 ortaya s\u00fcr\u00fclmez. Ben do\u011fru bildi\u011fim yolda rastgele veririm oyumu ama do\u011frunun \u00fcst\u00fcn \u00e7\u0131kmas\u0131yla candan ilgilenmem. Bu i\u015fi \u00e7o\u011funlu\u011fa b\u0131rakmaya haz\u0131r\u0131m. Bu bak\u0131mdan, \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6revi hi\u00e7bir zaman ge\u00e7i\u015ftiricili\u011fin \u00f6tesine ge\u00e7mez. Do\u011fruya oy vermek bile, do\u011fru u\u011frunda bir \u015fey yapmak de\u011fildir. Yaln\u0131zca do\u011frunun \u00fcst\u00fcn gelmesi yolundaki iste\u011fimizi insanlara az bu\u00e7uk duyurmakt\u0131r bu. Ak\u0131ll\u0131 bir insan, do\u011fruyu ne rastlant\u0131ya b\u0131rak\u0131r, ne de onun \u00e7o\u011funluk kanal\u0131yla \u00fcst\u00fcn gelmesini ister. \u0130nsan y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f\u0131nda pek az erdem vard\u0131r. \u00c7o\u011funluk, eninde sonunda k\u00f6leli\u011fin ortadan kalkmas\u0131 i\u00e7in oy verirse, k\u00f6leli\u011fe kar\u015f\u0131 ilgisiz oldu\u011fu ya da kendi oyuyla ortadan kald\u0131r\u0131lacak pek az k\u00f6lelik kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in verir. O zaman da as\u0131l kendisi k\u00f6le olur. Yaln\u0131zca kendi oyuyla \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlayan ki\u015finin oyu k\u00f6leli\u011fin ortadan kalkmas\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n

Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na aday se\u00e7mek i\u00e7in Baltimore’da ya da ba\u015fka bir yerde bir toplant\u0131 yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 duydum. Bu toplant\u0131ya kat\u0131lanlar\u0131n \u00e7o\u011fu gazete ba\u015fyazarlar\u0131yla \u00e7ekirdekten yeti\u015fme politikac\u0131larm\u0131\u015f ama ben \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum: Onlar\u0131n verece\u011fi karar\u0131n herhangi ba\u011f\u0131ms\u0131z, ak\u0131ll\u0131 ve sayg\u0131de\u011fer bir adam i\u00e7in ne \u00f6nemi var? Her \u015feye kar\u015f\u0131n, bu adam\u0131n akl\u0131ndan ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcnden yararlanmayacak m\u0131y\u0131z? Birtak\u0131m ba\u011f\u0131ms\u0131z kimselerin oylar\u0131na g\u00fcvenmeyecek miyiz? \u00dclkede toplant\u0131lara kat\u0131lmayan bir\u00e7ok kimse yok mudur? Ama hay\u0131r. G\u00f6r\u00fcyorum ki, sayg\u0131de\u011fer dedikleri bir insan hemen g\u00f6revinden \u00e7ekiliyor ve \u00fclkesinden umudunu kesiyor. Oysa, as\u0131l \u00fclkenin ondan umudunu kesmesi gerekmektedir. Bu adam, adaylar\u0131n tek uygunu diye se\u00e7ileni hemencecik benimsiyor ve b\u00f6ylece demagoglar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc niyeti i\u00e7in bi\u00e7ilmi\u015f kaftan oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f oluyor. Onun verdi\u011fi oy, parayla sat\u0131n al\u0131nan herhangi ahlaks\u0131z bir yabanc\u0131n\u0131n ya da kiral\u0131k bir yerlinin oyundan daha de\u011ferli de\u011fildir. Ah, nerede o ger\u00e7ek insan? Kom\u015fumun dedi\u011fi gibi, o boyun e\u011fmez, o beli b\u00fck\u00fclmez adam.<\/p>\n

Bizim istatistikler yanl\u0131\u015f: N\u00fcfusu oldu\u011fundan \u00e7ok g\u00f6steriyor. Bin metre kareye ka\u00e7 ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcyor bu \u00fclkede dersiniz? Ancak bir iki ki\u015fi. Amerika insanlar\u0131n buraya gelip yerle\u015fmeleri i\u00e7in birtak\u0131m \u00e7ekici \u00f6nlemler alm\u0131yor mu? Amerikal\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcp k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcp garip bir adam oldu; s\u00fcr\u00fc olarak ya\u015fayan, d\u00fcped\u00fcz d\u00fc\u015f\u00fcnceden yoksun, kendine olan g\u00fcvenini yitirmi\u015f bir adam. Sanki sadaka evlerinin iyi durumda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in gelmi\u015f d\u00fcnyaya. Gelece\u011fin dullar\u0131, yetimleri ad\u0131na para toplamak i\u00e7in t\u00f6relere uygun bi\u00e7imde erkek k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmi\u015f bir adam sanki! K\u0131saca, kendisini do\u011fru d\u00fcr\u00fcst g\u00f6mmeye s\u00f6z veren sigorta \u015firketine s\u0131rt\u0131n\u0131 verip ya\u015famay\u0131 g\u00f6ze alan bir adam!<\/p>\n

\u0130nsan\u0131n g\u00f6revi, kendisini herhangi bir haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, hatta en b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n giderilmesine adamak de\u011fildir do\u011fall\u0131kla. \u0130nsan\u0131n kendini verebilece\u011fi daha ba\u015fka \u015feyler de olabilir pekala ama hi\u00e7 olmazsa, sorumluluk y\u00fcklenmesin; o \u015feyi art\u0131k hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorsa, o zaman da desteklemesin onu. Ben kendimi ba\u015fka i\u015flere, ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcncelere adarsam, bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirirken, ilk \u00f6nce, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n s\u0131rt\u0131na abanmamaya dikkat etmeliyim, hi\u00e7 olmazsa. onu rahat b\u0131rakmal\u0131y\u0131m ki, o da kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fabilsin. Bak\u0131n, ne b\u00fcy\u00fck \u00e7eli\u015fmelere d\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Bizim kasabadan baz\u0131 kimselerin “Ba\u015fkald\u0131ran k\u00f6leleri bast\u0131rma ya da Meksika \u00fczerine y\u00fcr\u00fcme buyru\u011fu versinler hele, bak gider miyim, o zaman g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn” dediklerini duymu\u015fumdur ama bu ayn\u0131 insanlar Devlet’e do\u011frudan do\u011fruya ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131yla, ya da hi\u00e7 de\u011filse, dolayl\u0131 olarak verdikleri parayla kendi yerlerine ba\u015fkalar\u0131n\u0131 g\u00f6revlendiriyorlar.<\/p>\n

Haks\u0131z bir sava\u015fa kat\u0131lmak istemeyen askeri kimler alk\u0131\u015fl\u0131yor bilir misiniz? Sava\u015f yapan haks\u0131z bir h\u00fck\u00fcmeti destekleyenler; davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da yetkelerini de hesaba katmad\u0131\u011f\u0131, hi\u00e7e sayd\u0131\u011f\u0131 kimseler. Sanki Devlet hem g\u00fcnah i\u015flerken kendisini cezaland\u0131racak adam\u0131 parayla tutacak kadar pi\u015fman, hem de pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 bir an i\u00e7in olsun, g\u00fcnah i\u015flemeyecek kadar duymu\u015f de\u011fil. B\u00f6ylece, d\u00fczen ve y\u00f6netim ad\u0131 alt\u0131nda eninde sonunda kendi al\u00e7akl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 desteklemek ve y\u00fcceltmek i\u00e7in elimizden geleni yapmak zorunda kal\u0131yoruz. G\u00fcnah i\u015flemenin o ilk utanc\u0131ndan sonra kayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 gelir; \u00f6nce ahlaks\u0131zl\u0131kken sonra ahlak d\u0131\u015f\u0131 oluverir ve kurdu\u011fumuz bu ya\u015fam i\u00e7in pek de gereksiz bir \u015fey say\u0131lmaz olur.
\nEn geni\u015f ve en yayg\u0131n yan\u0131lg\u0131, desteklenmek i\u00e7in en \u00e7\u0131kars\u0131z erdeme gereksinim duyar. Genel olarak, yurtseverlik erdemine kar\u015f\u0131 y\u00f6neltilen hafif yergi, daha \u00e7ok soylu ki\u015filere y\u00f6neltilebilir. Bir h\u00fck\u00fcmetin \u00f6zyap\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00f6nlemlerini be\u011fenmedikleri halde ona ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6steren ve onu destekleyenler, hi\u00e7 ku\u015fkunuz olmas\u0131n, h\u00fck\u00fcmetin en bilin\u00e7li dayanaklar\u0131 ve \u00e7o\u011fu zaman da yeniliklere en \u00e7ok engel olan kimselerdir. Kimileri Devlet’e ba\u015fvurup Birli\u011fi (Federasyonu) da\u011f\u0131tmas\u0131n\u0131 ve cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n isteklerine kulak asmamas\u0131n\u0131 istiyorlar. Peki, bu adamlar ni\u00e7in Devlet’le kendi aralar\u0131ndaki birli\u011fi bozmazlar ve Devlet hazinesine kendi vergi paylar\u0131n\u0131 vermekten ka\u00e7\u0131nmazlar? Devlet Birli\u011fe kar\u015f\u0131 ne durumdaysa, kendileri de Devlet’e kar\u015f\u0131 o durumda de\u011filler mi? Devlet’i Birli\u011fe kar\u015f\u0131 gelmekten al\u0131koyan nedenlerle, onlar\u0131 Devlet’e kar\u015f\u0131 gelmekten al\u0131koyanlar ayn\u0131 de\u011fil mi?<\/p>\n

Bir insan salt d\u00fc\u015f\u00fcnceyle yetinsin ve onun keyfini s\u00fcrs\u00fcn, olacak \u015fey mi? Kendisi de haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorsa, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin keyfini s\u00fcrebilir mi? Kom\u015funuz sizden bor\u00e7 ad\u0131 alt\u0131nda bir dolar s\u0131zd\u0131rsa, ne aldat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmekle ya da “Beni doland\u0131rd\u0131” demekle yetinip kal\u0131rs\u0131n\u0131z, ne de size olan borcunu \u00f6demesi i\u00e7in yalvar\u0131p yakarmakla. Paran\u0131z\u0131 geri almak i\u00e7in hemen harekete ge\u00e7er, bir daha da aldat\u0131lmamaya bakars\u0131n\u0131z. \u0130lkeden, hakk\u0131 kavrama ve yerine getirme ilkesinden yola \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015f, durumlar\u0131 ve ili\u015fkileri de\u011fi\u015ftirir. Bu davran\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcnde devrimci bir davran\u0131\u015ft\u0131r ve b\u00fct\u00fcn b\u00fct\u00fcn ge\u00e7mi\u015fte olana ba\u011fl\u0131 de\u011fildir; yaln\u0131zca devletlerle kiliseleri birbirinden ay\u0131rmakla kalmaz, aileleri, hatta insan tekini bile (\u015feytans\u0131 ve tanr\u0131sal yalanlar\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131rarak) ikiye b\u00f6ler.<\/p>\n

Haks\u0131z bir tak\u0131m yasalar vard\u0131r. Onlara boyun e\u011fmekle yetinelim mi ya da onlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m, de\u011fi\u015finceye kadar da boyun e\u011felim mi; yoksa hi\u00e7 beklemeden \u00e7i\u011fneyelim mi onlar\u0131? \u0130nsanlar, b\u00f6ylesi bir y\u00f6netim alt\u0131nda genel olarak, \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve \u015f\u00f6yle diyorlar; “\u00c7o\u011funlu\u011fu, yasalar\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fine inand\u0131r\u0131ncaya kadar bekleyelim.” Yasaya kar\u015f\u0131 gelirsek deva derdin kendisinden daha beter olur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Oysa devan\u0131n dertten beter olmas\u0131nda su\u00e7 h\u00fck\u00fcmetin kendisindedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc devay\u0131 beter yapan kendisidir. H\u00fck\u00fcmet ni\u00e7in daha \u00f6nceden davran\u0131p yenilik yapm\u0131yor? Ni\u00e7in kendi ak\u0131ll\u0131 az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sevmiyor. Daha hi\u00e7bir yan\u0131 incinmeden ni\u00e7in a\u011flay\u0131p s\u0131zlan\u0131yor ve boyuna diretiyor? Ni\u00e7in yan\u0131lg\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6stersinler diye yurtta\u015flar\u0131 tetikte durmaya ve daha iyi davranmaya zorlam\u0131yor? Ni\u00e7in hep \u0130sa’y\u0131 \u00e7arm\u0131ha geriyor, Copernicus’u, Luther’i aforoz ediyor, Washington’la Franklin’i ba\u015fkald\u0131ran insanlar diye g\u00f6steriyor?<\/p>\n

Anla\u015f\u0131lan, h\u00fck\u00fcmet kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc, bile bile, d\u00fcped\u00fcz hi\u00e7e saymak gibi bir su\u00e7 i\u015flenebilece\u011fini akl\u0131ndan ge\u00e7irmemi\u015ftir. Ge\u00e7irseydi, bu su\u00e7a uygun, onunla orant\u0131l\u0131 kesin bir ceza koyard\u0131. Mal\u0131 m\u00fclk\u00fc olmayan bir insan yaln\u0131zca bir kez bile Devlet i\u00e7in dokuz \u015filin (vergi) sa\u011flayamazsa, benim bildi\u011fim hi\u00e7bir yasan\u0131n s\u0131n\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre hapse at\u0131l\u0131r. Bu s\u00fcre, onu hapse atanlar\u0131n keyfine kalm\u0131\u015ft\u0131r yaln\u0131zca ama bu ayn\u0131 adam Devlet’ten doksan kez dokuz \u015filin \u00e7alacak olursa, \u00e7ok ge\u00e7mez, \u00f6zg\u00fcr b\u0131rak\u0131l\u0131r.
\nE\u011fer haks\u0131zl\u0131k h\u00fck\u00fcmet makinesinin zorunlu s\u00fcrt\u00fcnmesinden ayr\u0131lmaz bir \u015feyse, vars\u0131n olsun. Zamanla p\u00fcr\u00fcz\u00fc m\u00fcr\u00fcz\u00fc kalmaz belki; ama makine kesinlikle a\u015f\u0131n\u0131r gider. E\u011fer haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, (salt kendisi i\u00e7in) makaras\u0131, yay\u0131, ipi ya da vinci varsa, o zaman, devan\u0131n dertten daha beter olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz belki; ama e\u011fer bu, sizin bir ba\u015fkas\u0131na yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131\u011fa ara\u00e7 olman\u0131z\u0131 isteyecek yap\u0131daysa, o zaman da yasay\u0131 \u00e7i\u011fneyin, derim size. Ya\u015fam\u0131n\u0131z makineyi durduracak bir kar\u015f\u0131 s\u00fcrt\u00fcnme olsun. Benim dikkat etmem gereken \u015fey, hi\u00e7 de\u011filse, k\u00f6t\u00fcledi\u011fim bir haks\u0131zl\u0131\u011fa ara\u00e7 olmamaya bakmakt\u0131r.<\/p>\n

K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nlemek i\u00e7in Devlet’in g\u00f6sterdi\u011fi yollar\u0131 benimsemeye gelince, bunlar\u0131 pek bilemiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bunlar\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in zaman ister. \u0130nsan\u0131n \u00f6mr\u00fcyse \u00e7ok k\u0131sa. Oysa yapacak ba\u015fka i\u015flerim var benim. Yaln\u0131zca iyi, i\u00e7inde ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer yapmak i\u00e7in de\u011fil, iyi k\u00f6t\u00fc ya\u015famak i\u00e7in geldim bu d\u00fcnyaya. Bir insan her \u015feyi de\u011fil, baz\u0131 \u015feyleri yapmak zorundad\u0131r. Her \u015feyi yapamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in de baz\u0131 \u015feyleri yanl\u0131\u015f yapmas\u0131 gerekmez. Validen ya da Yasama Kurulu’ndan yana s\u0131zlanmak benim i\u015fim olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, benden yana s\u0131zlanmak da onlar\u0131n i\u015fi de\u011fildir. Benim dileklerime kulak asmayacak olurlarsa, ne yapabilirim o zaman? Bu durumda Devlet hi\u00e7bir yol g\u00f6stermiyor: As\u0131l k\u00f6t\u00fcl\u00fck Anayasas\u0131ndan geliyor da ondan. Bu s\u00f6ylediklerim sert, kesin gelirse de insan ancak lay\u0131k olana kar\u015f\u0131 iyi davran\u0131r, sayg\u0131 g\u00f6sterir. B\u00f6ylece, her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fiklik iyiye y\u00f6neliktir, t\u0131pk\u0131 insan bedenini sarsan do\u011fum ve \u00f6l\u00fcm gibi.<\/p>\n

Hi\u00e7 duraksamadan s\u00f6yleyeyim: K\u00f6leli\u011fi kald\u0131rmak istiyoruz diye ortaya \u00e7\u0131kanlar, (“abolutioniste”ler) bug\u00fcnden tezi yok, Massachusetts h\u00fck\u00fcmetini, gerek mallar\u0131, gerek canlar\u0131yla desteklemekten vazge\u00e7sinler, hak yerini bulsun diye de bir ki\u015filik \u00e7o\u011funluk elde edecek kadar beklemesinler. Tanr\u0131 onlardan yanaysa e\u011fer, bir ba\u015fka \u00e7o\u011funlu\u011fu beklemeksizin bu kadar\u0131 da yeter bence. Kald\u0131 ki, kom\u015fusundan daha hakl\u0131 olan herhangi bir kimse, bir ki\u015filik \u00e7o\u011funlu\u011fa \u00e7oktan varm\u0131\u015f demektir.
\n\u015eu Amerikan h\u00fck\u00fcmetiyle ya da temsilcisi olan Devlet h\u00fck\u00fcmetiyle do\u011frudan do\u011fruya, y\u0131lda yaln\u0131zca bir defac\u0131k, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131m. Benim durumumdaki bir insan\u0131n onunla ister istemez, biricik kar\u015f\u0131la\u015fma yoludur bu. O zaman a\u00e7\u0131k\u00e7a beni tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu rastla\u015fmada ona kar\u015f\u0131 davranman\u0131n en basit, en etkili ve bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar alt\u0131nda en gerekli yolu, kendisinden pek ho\u015fnut olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 belirtmenin en g\u00fczel bi\u00e7imi, yok saymakt\u0131r onu. Benim al\u0131\u015fveri\u015fim, terbiyeli kom\u015fum vergi memuruyla, yani ger\u00e7ek bir insanlad\u0131r -\u00e7\u00fcnk\u00fc, ben ka\u011f\u0131t par\u00e7alar\u0131yla de\u011fil, ger\u00e7ek insanlarla \u00e7eki\u015fmekteyim- ve bu adam kendi iste\u011fiyle h\u00fck\u00fcmetin memuru olmu\u015ftur. Bu adam, sayg\u0131 duydu\u011fu kom\u015fusuna, yani bana bir kom\u015fu, iyi niyetli bir insan g\u00f6z\u00fcyle mi bakacak, yoksa beni kafadan sakat, dirlik d\u00fczenlik d\u00fc\u015fman\u0131 bir kimse mi sayacak; b\u00fct\u00fcn bunlara karar vermez, davran\u0131\u015f\u0131na uyan daha sert, daha k\u0131r\u0131c\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye, bir s\u00f6ze ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n aram\u0131zdaki kom\u015fuluk engelini nas\u0131l a\u015faca\u011f\u0131n\u0131 kestirip atmazsa, h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6revlisi ya da bir insan olarak ne durumda oldu\u011funu, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilebilir mi?<\/p>\n

Ben \u015funu bilir \u015funu s\u00f6ylerim: Adlar\u0131n\u0131 verebilece\u011fim y\u00fcz ki\u015fi, on ki\u015fi, yaln\u0131zca on namuslu insan, evet, hatta bir tek namuslu<\/b> insan bu bizim Massachusetts Devlet’inde k\u00f6le kullanmaktan vazge\u00e7ip bu yoldaki i\u015fbirli\u011finden d\u00fcped\u00fcz ka\u00e7\u0131nsa ve dolay\u0131s\u0131yla hapse at\u0131lsayd\u0131, Amerika’da k\u00f6leli\u011fin k\u00f6k\u00fcne \u00e7oktan kibrit suyu d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc at\u0131lan ilk ad\u0131m ne denli k\u00fc\u00e7\u00fck olursa olsun, bir i\u015f bir kez iyi yap\u0131ld\u0131 m\u0131, d\u00fcnya durduk\u00e7a yap\u0131lm\u0131\u015f demektir ama bizler bu konuda \u00e7ene yar\u0131\u015ft\u0131rmaktan ho\u015flan\u0131yoruz: Bizim yapaca\u011f\u0131m\u0131z bundan \u00f6teye ge\u00e7mez, diyoruz. Reform kendi hizmetinde bir s\u00fcr\u00fc gazete kullan\u0131yor da bir tek insan kullanm\u0131yor. G\u00fcnlerini Dan\u0131\u015fma Kurulu’nda insan haklar\u0131 sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne harcayan sayg\u0131de\u011fer kom\u015fum devlet temsilcisi, Carolina tutukevine at\u0131lmaktan korkacak yerde Massachusetts tutuklusu (yani k\u00f6lelere kar\u015f\u0131 k\u00f6t\u00fc davranmaktan ba\u015fka aralar\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmesine kar\u015f\u0131n k\u00f6leli\u011fin b\u00fct\u00fcn g\u00fcnah\u0131n\u0131 karde\u015f Devlet’e y\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015fan bu Devlet’in mahpusu) ile bir h\u00fccrede otursayd\u0131, o zaman, Yasama Kurulu bu sorunu bir dahaki k\u0131\u015f ele almazl\u0131k edemezdi.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131 haks\u0131z yere hapse atan bir y\u00f6netim alt\u0131nda d\u00fcr\u00fcst bir insan\u0131n as\u0131l yeri tutukevidir. Bug\u00fcn Massachusetts’in \u00f6zg\u00fcr ve az y\u0131lg\u0131n insanlar\u0131na sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 en uygun ve biricik yer tutukevidir. B\u00f6ylece, Devlet bu insanlar\u0131 kendi i\u00e7inden atm\u0131\u015f olur ki, onlar zaten ilkeleri dolay\u0131s\u0131yla kendilerini \u00e7oktan saf d\u0131\u015f\u0131 etmi\u015flerdir. Ka\u00e7ak k\u00f6le, kefaletle sal\u0131verilen Meksikal\u0131 tutsak ve soyuna yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131klar\u0131 dile getirmeye gelen K\u0131z\u0131lderili, bu insanlar\u0131 tutukevinde bulacakt\u0131r: Bu ayr\u0131 ama daha \u00f6zg\u00fcr ve daha onurlu yerde Devlet’in kendisinden yana olmayanlar\u0131, kendisine kar\u015f\u0131 olanlar\u0131 i\u00e7eri t\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir k\u00f6le-Devlet’te \u00f6zg\u00fcr insan\u0131n onurla oturabilece\u011fi bu biricik evde bulacakt\u0131r. Burada bu insanlar\u0131n etkisiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, seslerinin Devlet’i art\u0131k etkilemedi\u011fini, bu duvarlar aras\u0131nda devletin d\u00fc\u015fman\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 sananlar, do\u011frunun e\u011friden ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu, haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 az bu\u00e7uk tatm\u0131\u015f insan\u0131n haks\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 ve etkiyle sava\u015fabilece\u011fini bilmiyorlar demektir.<\/p>\n

Oyunuzu, b\u00fct\u00fcn oyunuzu verin, bir ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131n\u0131 de\u011fil, etkinizi at\u0131n oy sand\u0131\u011f\u0131na. Bir az\u0131nl\u0131k \u00e7o\u011funlu\u011fa uydu\u011fu s\u00fcrece g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcr; az\u0131nl\u0131k bile de\u011fildir ama b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla diretti mi, i\u015fte o zaman \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez bir g\u00fc\u00e7 olur. Ya b\u00fct\u00fcn d\u00fcr\u00fcst insanlar\u0131 tutukevinde tutmak ya da sava\u015fa ve k\u00f6leli\u011fe paydos etmek aras\u0131nda bir se\u00e7me yapmak gerekirse, Devlet bunlardan hangisini se\u00e7ece\u011fi konusunda hi\u00e7 duraksamaz. Bu y\u0131l bin ki\u015fi vergi \u00f6demezse, zorbaca ve kanl\u0131 bir davran\u0131\u015f olmaz bu; ama \u00f6derse olur ve Devlet’in zor kullanmas\u0131na, g\u00fcnahs\u0131z kan\u0131 d\u00f6kmesine yol a\u00e7abilir. Bu, ger\u00e7ekte, sava\u015fs\u0131z bir ayaklanman\u0131n -e\u011fer b\u00f6yle bir ayaklanma olabilirse- tan\u0131m\u0131d\u0131r. Vergi memuru ya da herhangi bir kamu g\u00f6revlisi bana “Ama ben ne yapabilirim?” diye sorsa -nitekim sordu da- ona \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 veririm: “Ger\u00e7ekten bir \u015fey yapmak istiyorsan\u0131z e\u011fer, g\u00f6revinizden \u00e7ekilin! Bir Devlet’in uyru\u011fu onunla ili\u015fkisini keser, g\u00f6revlisi de i\u015finden \u00e7ekilirse, o zaman, devrim yap\u0131lm\u0131\u015f demektir ama isterse kan g\u00f6vdeyi g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn. \u0130nsan\u0131n vicdan\u0131 zedelendi mi, kan g\u00f6vdeyi g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olmaz m\u0131 bir bak\u0131ma? Bu vicdan yaras\u0131ndan insan\u0131n as\u0131l insanl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6lmezli\u011fi ak\u0131p gider, sonsuz bir \u00f6l\u00fcme akar kan\u0131. Bu kan ak\u0131yor \u015fimdi.<\/p>\n

Su\u00e7lunun mal\u0131na m\u00fclk\u00fcne Devlet el koyaca\u011f\u0131 yerde hapse at\u0131yor onu. Oysa bunlar\u0131 ikisi de ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kat\u0131ks\u0131z hak pe\u015finde ko\u015fan, dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir Devlet i\u00e7in en tehlikeli olan kimseler, genellikle, mal m\u00fclk y\u0131\u011fmaya pek vakit harcamam\u0131\u015f kimselerdir. B\u00f6ylelerine Devlet’in pek hizmeti ge\u00e7mez. Onun i\u00e7in az\u0131c\u0131k bir vergi g\u00f6zlerinde b\u00fcy\u00fcr, hele \u00f6zel bir i\u015fte kol g\u00fcc\u00fcyle ya\u015famlar\u0131n\u0131 kazan\u0131yorlarsa. E\u011fer para kullanmadan ya\u015fayan biri olsayd\u0131, Devlet ondan para isteyeyim mi istemeyeyim mi diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Varl\u0131kl\u0131 ki\u015fiye gelince, o her zaman i\u00e7in, (\u015funu bunu incitmek istiyorum sanmay\u0131n) onu varl\u0131kl\u0131 k\u0131lan kuruma satm\u0131\u015ft\u0131r kendini. Dobra dobra s\u00f6ylemek gerekirse diyebiliriz ki, para artt\u0131k\u00e7a erdem azal\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc para bir insan\u0131n kendisiyle ama\u00e7lar\u0131 aras\u0131na girer, ona bu ama\u00e7lar\u0131 sa\u011flar. Bu ama\u00e7lar\u0131 elde etmek i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck bir erdeme gereksinim yoktur ku\u015fkusuz. Para, zenginin kar\u015f\u0131l\u0131k vermek zorunda kalabilece\u011fi bir\u00e7ok soruyu y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rakt\u0131r\u0131r, beri yandan ortaya tek bir sorun atar: Bu, g\u00fc\u00e7 olmas\u0131na g\u00fc\u00e7 ama gereksiz bir sorundur: Nas\u0131l harcamal\u0131 sorunu. B\u00f6ylece zengin i\u00e7in ahlak sorunu diye bir \u015fey kalmaz. “Ara\u00e7” dedikleri \u015fey artt\u0131k\u00e7a, ya\u015fama olanaklar\u0131 azal\u0131r. Bir insan\u0131n zengin oldu\u011fu zaman kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7in yapabilece\u011fi en iyi \u015fey, yoksulken tasarlad\u0131klar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. \u0130sa Herodiyal\u0131lara i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ko\u015fullara uygun bir kar\u015f\u0131l\u0131k verir. “Bana hara\u00e7 \u00f6dedi\u011finiz ak\u00e7ay\u0131 g\u00f6sterin!” der. Birisi cebinden bir ak\u00e7a \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n

\u0130sa da: “\u00dczerinde Sezar’\u0131n resmi olan ve onun ge\u00e7erli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ak\u00e7ay\u0131 kullan\u0131yorsan\u0131z, yani Devlet’in adam\u0131ysan\u0131z, Sezar’\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 nimetlerden de yararlan\u0131yorsan\u0131z, o zaman, Sezar isteyince kendi ak\u00e7alar\u0131ndan biraz\u0131n\u0131 geriye verin ona. Sezar’\u0131nkini Sezar’a, Tanr\u0131’n\u0131nkini de Tanr\u0131ya verin!” deyip neyin Sezar’\u0131n, neyin Tanr\u0131’n\u0131n oldu\u011funu ayd\u0131nlatmadan b\u0131rak\u0131r onlar\u0131. \u00d6\u011frenmek istemiyorlard\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

En \u00f6zg\u00fcr kom\u015fular\u0131mla konu\u015funca g\u00f6r\u00fcyorum ki, sorunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve ciddili\u011fi \u00fczerinde ne s\u00f6ylerlerse s\u00f6ylesinler ve halk\u0131n rahat\u0131na ne denli sayg\u0131lar\u0131 olursa olsun, i\u015fin sonu, k\u0131saca, \u015funa var\u0131yor: Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmetin kanad\u0131 alt\u0131ndan \u00e7\u0131kmay\u0131 g\u00f6ze alam\u0131yorlar; ona boyun e\u011fmemenin sonu\u00e7lar\u0131ndan, mallar\u0131n\u0131n, ailelerinin ba\u015f\u0131na geleceklerden korkuyorlar. Bana gelince, ben Devlet’in koruyuculu\u011funa bel ba\u011flamay\u0131 akl\u0131mdan ge\u00e7irmem ama bana vergi ka\u011f\u0131d\u0131n\u0131 uzatt\u0131\u011f\u0131 zaman, g\u00fcc\u00fcn\u00fc yok sayarsam, \u00e7ok ge\u00e7mez, mal\u0131m\u0131 m\u00fclk\u00fcm\u00fc elimden al\u0131p \u00e7ar\u00e7ur eder, b\u00f6ylece hem benim hem \u00e7ocuklar\u0131m\u0131n rahat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131r, g\u00fcn y\u00fcz\u00fc g\u00f6stermez bize. Buysa alt\u0131ndan kalk\u0131l\u0131r \u015fey de\u011fildir. Bir insan\u0131n namusuyla ya\u015famas\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda rahat etmesini olanaks\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r bu. Bu y\u00fczden, mal m\u00fclk edinmeye de pek de\u011fmez art\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc, nas\u0131l olsa, g\u00fcn\u00fcn birinde hepsi elinizden \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n

Onun i\u00e7in siz de bir yerleri kirayla tutar ya da d\u00fcped\u00fcz i\u015fgal edersiniz, az bu\u00e7uk bir \u015fey ekip bi\u00e7er ve \u00e7ar\u00e7abuk yersiniz. P\u0131l\u0131n\u0131z p\u0131rt\u0131n\u0131z boh\u00e7ada her an gitmeye haz\u0131r, kendi ya\u011f\u0131n\u0131zla kavrulur, yaln\u0131zca kendinize g\u00fcvenir ve \u00e7ok i\u015f tutmazs\u0131n\u0131z. Bir insan, her bak\u0131mdan T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin iyi bir uyru\u011fu olmak ko\u015fuluyla, T\u00fcrkiye’de bile zengin olabilir. Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs \u015f\u00f6yle der: “Bir Devlet akl\u0131n ilkelerine g\u00f6re y\u00f6netiliyorsa, d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck ve yoksulluk y\u00fcz karas\u0131d\u0131r. Bir Devlet akl\u0131n ilkeleriyle y\u00f6netilmiyorsa, o zaman da zenginlik ve \u015fan \u015feref utan\u00e7 verici \u015feylerdir.” Hay\u0131r: Massachusetts’in koruyucu elinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn tehlikeye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc uzak bir g\u00fcney liman\u0131na kadar uzanmas\u0131na gereksinim duyuncaya ya da kendi yurdumda kimseleri rahats\u0131z etmeden yaln\u0131zca bir m\u00fclk edinmeye kalk\u0131ncaya kadar, Massachusetts’le ba\u011f\u0131m\u0131 koparmay\u0131, mal\u0131m m\u00fclk\u00fcm \u00fczerindeki hakk\u0131n\u0131 hi\u00e7e saymay\u0131 g\u00f6ze alabilirim. Devlet’e boyun e\u011fmeme y\u00fcz\u00fcnden cezaya \u00e7arp\u0131lmak, ona boyun e\u011fmekten daha az pahal\u0131ya oturur bana her bak\u0131mdan. Bu durumda daha az de\u011ferli bulurum kendimi.<\/p>\n

Birka\u00e7 y\u0131l oluyor, Devlet kilise ad\u0131na kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131 ve dinsel konu\u015fmalar\u0131n\u0131 babam\u0131n hi\u00e7 ka\u00e7\u0131rmad\u0131\u011f\u0131, benimse semtine bile u\u011framad\u0131\u011f\u0131m bir papaza yard\u0131m olarak birka\u00e7 kuru\u015f \u00f6dememi istedi. “Ver bakal\u0131m!” dedi. “Vermeyece\u011fim,” dedim ama ne yaz\u0131k ki, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n bu paray\u0131 verece\u011fi tuttu. Neden bir \u00f6\u011fretmen bir papaza yard\u0131m etmek i\u00e7in vergilendirilir de bir papaz bir \u00f6\u011fretmene yard\u0131m i\u00e7in vergilendirilmez, anlamad\u0131m. Devlet’in resim \u00f6\u011fretmeni de\u011fildim, ba\u011f\u0131\u015flarla ge\u00e7iniyordum. Ni\u00e7in liseler de birer vergi ka\u011f\u0131d\u0131 uzatmazlar ve Devlet ni\u00e7in kilisenin istekleri gibi onlar\u0131nkini de desteklemez?<\/p>\n

Bununla birlikte, ilgili memurun iste\u011fi \u00fczerine, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015funlar\u0131 yaz\u0131p verdim: “Ey ahali, i\u015fbu yaz\u0131mdan \u00f6\u011frenin ki, ben yani Henry Thoreau, kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m hi\u00e7bir ortakl\u0131\u011f\u0131n, derne\u011fin \u00fcyesi say\u0131lmak istemiyorum.” Bu yaz\u0131y\u0131 belediye yazman\u0131na verdim. \u015eimdi ondad\u0131r. Kilisenin bir \u00fcyesi say\u0131lmak istemedi\u011fimi b\u00f6ylece \u00f6\u011frenen Devlet, o g\u00fcn bug\u00fcn bir daha b\u00f6yle bir istekte bulunmad\u0131; ancak daha \u00f6nceki d\u00fc\u015f\u00fcncelerine de ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmekten geri kalmad\u0131. Adlar\u0131n\u0131 bilmi\u015f olsayd\u0131m, hi\u00e7bir zaman \u00fcyesi olmad\u0131\u011f\u0131m b\u00fct\u00fcn derneklerden bir bir ayr\u0131l\u0131rd\u0131m ama bu derneklerin tam \u00e7izelgesini nerde bulurum bilmiyorum.<\/p>\n

Tam alt\u0131 ay ba\u015f vergisini \u00f6demedim. Bu y\u00fczden, bir gececik hapse att\u0131lar beni. Tutukevinin sa\u011flam, iki \u00fc\u00e7 ayak y\u00fcksekli\u011findeki o ta\u015f duvarlar\u0131n\u0131, bir ayak kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndaki demirli tahta kap\u0131y\u0131, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 s\u00fczen o demir parmakl\u0131klar\u0131 uzun uzun seyrederken, bana yaln\u0131zca kan et kemik y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f bir yarat\u0131k gibi davranan bu kurumun aptall\u0131\u011f\u0131na \u015fa\u015fmaktan alamad\u0131m kendimi. Sonunda yapabilece\u011fi en iyi \u015feyin beni tutukevine t\u0131kmak oldu\u011funa akl\u0131 yatm\u0131\u015f ve benden herhangi bir yolda yararlanamayaca\u011f\u0131na akl\u0131 kesmi\u015f olmal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm kendi kendime.<\/p>\n

Anlad\u0131m ki, benimle kentlilerim aras\u0131nda bir ta\u015f duvar varsa da hi\u00e7bir \u015feydi bu; benim gibi \u00f6zg\u00fcr oluncaya kadar t\u0131rman\u0131lmas\u0131 ya da delip ge\u00e7ilmesi gereken \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7 bir duvar vard\u0131 as\u0131l. Bir an olsun tutukevindeymi\u015fim gibi gelmedi bana ve duvarlar bo\u015funa harcanm\u0131\u015f bir s\u00fcr\u00fc ta\u015f ve har\u00e7 y\u0131\u011f\u0131n\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc g\u00f6z\u00fcme. Bana ne t\u00fcrl\u00fc davranmalar\u0131 gerekti\u011fini basbaya\u011f\u0131 bilemiyorlard\u0131. Beni y\u0131ld\u0131rmak istedikleri zaman da benimle ilgilenmeye kalkt\u0131klar\u0131 zaman da yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlard\u0131. \u00d6yle san\u0131yorlard\u0131 ki, benim akl\u0131m fikrim duvarlar\u0131n \u00f6tesinde olmakt\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcncelerime kap\u0131lar\u0131n\u0131 ne b\u00fcy\u00fck \u00f6zenle kapamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e, g\u00fclmekten alam\u0131yordum kendimi. D\u00fc\u015f\u00fcncelerim hi\u00e7bir engel tan\u0131madan duvar\u0131n \u00f6tesinde de pe\u015flerini b\u0131rakm\u0131yordu. As\u0131l tehlikeli olan \u015feyler de d\u00fc\u015f\u00fcncelerimdi. Bana ula\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bedence i\u015fkence yapmaya karar verdiler, t\u0131pk\u0131 di\u015f biledikleri kimseye bir \u015fey yapamay\u0131nca \u00f6fkelerini k\u00f6pe\u011finden alan \u00e7ocuklar gibi. Sonunda anlad\u0131m ki, Devlet dedi\u011fimiz budalan\u0131n biriydi, g\u00fcm\u00fc\u015f ka\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131ndan korkan o yaln\u0131z kad\u0131n gibi korkakt\u0131 ve dostlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan ay\u0131rt etmesini bilmiyordu. Ona kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn sayg\u0131m\u0131 yitirdim. Ac\u0131d\u0131m ona.<\/p>\n

Tutukevinde gece benim i\u00e7in olduk\u00e7a yeni ve ilgin\u00e7ti. Ben i\u00e7eri girdi\u011fimde g\u00f6mlek kollar\u0131 s\u0131val\u0131 tutuklular kap\u0131 aral\u0131\u011f\u0131nda \u015fakala\u015f\u0131yor, ak\u015fam havas\u0131 al\u0131yorlard\u0131 ama gardiyan: “Hadi bakal\u0131m \u00e7ocuklar, i\u00e7eri, vakit geldi!” der demez da\u011f\u0131ld\u0131lar. Bo\u015f h\u00fccrelerine giderlerken ayak sesleri kulaklar\u0131mda \u00e7\u0131nlad\u0131. H\u00fccre arkada\u015f\u0131m\u0131 bana: “Yaman bir adam” diye tan\u0131tt\u0131 gardiyan. Kap\u0131 kitlenince, arkada\u015f\u0131m \u015fapkam\u0131 nereye asaca\u011f\u0131m\u0131, e\u015fyalar\u0131m\u0131 nereye koyaca\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6sterdi. Odalar ayda bir beyaza badanalan\u0131rm\u0131\u015f. Bizim oda en az\u0131ndan odalar\u0131n en beyaz\u0131yd\u0131; yapyal\u0131n d\u00f6\u015feliydi; belki de kentin en temiz yeriydi. Bizim arkada\u015f, do\u011fall\u0131kla, nerden geldi\u011fimi, ne y\u00fczden buraya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc \u00f6\u011frenmek istiyordu. Olup biteni anlatt\u0131ktan sonra, ben de onun buraya nas\u0131l geldi\u011fini sordum elbet. \u00c7\u00fcnk\u00fc namuslu bir adam oldu\u011funu san\u0131yordum, d\u00fcnyan\u0131n durumuna bak\u0131l\u0131rsa, kesinlikle namusluydu da. “\u015eey,” dedi, “bir \u00e7iftli\u011fin samanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yakmakla su\u00e7luyorlar beni ama yakm\u0131\u015f de\u011filim.” Sezdi\u011fim kadar\u0131yla, i\u00e7kili i\u00e7kili bir samanl\u0131\u011fa yatmaya girmi\u015f, orada piposunu t\u00fctt\u00fcrm\u00fc\u015f; samanl\u0131k da yan\u0131p k\u00fcl oluvermi\u015f b\u00f6ylece. Onun i\u00e7in “ak\u0131ll\u0131 bir adam”, diyorlard\u0131. \u00dc\u00e7 ay kadar \u00f6nce getirilmi\u015f buraya. Duru\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131 bekliyormu\u015f. Galiba bir o kadar daha bekleyecekmi\u015f ama ekmek elden su g\u00f6lden ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hayli uysalla\u015fm\u0131\u015f. Ho\u015fnutmu\u015f hem de. Kendine kar\u015f\u0131 iyi davrand\u0131klar\u0131n\u0131 da san\u0131yordu ayr\u0131ca.<\/p>\n

Bir pencerede o duruyordu, birinde ben. Bakt\u0131m, insan uzun boylu pencerede durdu mu, ba\u015fl\u0131ca i\u015fi d\u0131\u015far\u0131y\u0131 seyretmek oluyor. Orada b\u0131rak\u0131lan dinsel kitap\u00e7\u0131klar\u0131n hepsini \u00e7ok ge\u00e7meden okudum. Daha \u00f6nceki tutuklular\u0131n duvarlar\u0131 neresinden delip ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131, parmakl\u0131\u011f\u0131n neresinden testereyle kesildi\u011fini bir bir inceledim ve burada kalan de\u011fi\u015fik kimselerin \u00f6yk\u00fclerini dinledim. Bakt\u0131m, burada bile, tutukevinin duvarlar\u0131n\u0131 a\u015fmayan \u00f6yk\u00fcler ve dedikodular vard\u0131. Belki de buras\u0131 koca kasabada \u015fiirler yaz\u0131lan, sonra da sirk\u00fcler halinde \u00e7o\u011falt\u0131lan ama hi\u00e7bir zaman yay\u0131mlanmayan tek evdi. Bana upuzun bir \u015fiir \u00e7izelgesi g\u00f6sterdiler. Bunlar\u0131 ka\u00e7maya kalk\u0131\u015f\u0131p yakalanan birka\u00e7 delikanl\u0131 yazm\u0131\u015f, sonra da t\u00fcrk\u00fc gibi ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra okuyup \u00f6fkelerini yat\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015flar.<\/p>\n

Bir daha g\u00f6remem korkusuyla, h\u00fccre arkada\u015f\u0131mdan b\u00fct\u00fcn bildiklerini bir bir sorup \u00f6\u011frendim. Sonunda yata\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6sterdi ve lambay\u0131 s\u00f6nd\u00fcrmeyi bana b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n

Burada bir gececik yatmak bile, uzak bir \u00fclkede g\u00f6rmeyi akl\u0131mdan ge\u00e7irmedi\u011fim bir \u00fclkede dola\u015fmak gibi bir \u015feydi. Bu geceye kadar ne alan saatinin vuru\u015funu duymu\u015ftum sanki, ne de k\u00f6y\u00fc saran gecenin seslerini. \u00c7\u00fcnk\u00fc pencerelerimiz a\u00e7\u0131k yat\u0131yorduk. Do\u011fdu\u011fum kasabay\u0131 orta\u00e7a\u011flar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u00f6r\u00fcyor gibiydim sanki. Bizim Concord sanki Rhine \u0131rma\u011f\u0131 oluvermi\u015fti birden. \u015e\u00f6valyelerin, \u015fatolar\u0131n hayalleri gelip ge\u00e7iyordu gibiydi g\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnden. Sokaklarda sanki kasabal\u0131lar\u0131n sesleriydi duyduklar\u0131m. Biti\u015fik meyhane mutfa\u011f\u0131nda yap\u0131lanlar\u0131 ve konu\u015fulanlar\u0131, istemeye istemeye g\u00f6r\u00fcyor ve duyuyordum. Yepyeni, e\u015fsiz bir deneydi bu benim i\u00e7in. Do\u011fdu\u011fum kasabay\u0131 daha yak\u0131ndan g\u00f6r\u00fcyordum. D\u00fcped\u00fcz girmi\u015ftim i\u00e7ine. Kurumlar\u0131n\u0131 daha \u00f6nce g\u00f6rmemi\u015ftim hi\u00e7. Buras\u0131 da il merkezi olan bu kente \u00f6zg\u00fc kurumlardand\u0131. Halk\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ne i\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

Sabahleyin kahvalt\u0131lar\u0131m\u0131z, kap\u0131 deli\u011finden i\u00e7eri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Kap\u0131 deli\u011fine uyan d\u00f6rtgen teneke kaplarda kakao, kara ekmek, bir de demir ka\u015f\u0131k vard\u0131. Kapkaca\u011f\u0131 almaya geldikleri zaman, arta kalan ekme\u011fimi geri verecek kadar safl\u0131k g\u00f6sterdim ama arkada\u015f\u0131m se\u011firtip ekme\u011fi al\u0131verdi ve onu \u00f6\u011fle ya da ak\u015fam yeme\u011fine al\u0131koymam gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Biraz sonra kendisi kom\u015fu tarlaya saman toplamaya gidecekti. Oraya her g\u00fcn gider, \u00f6\u011flenden \u00f6nce de d\u00f6nmezmi\u015f. Onun i\u00e7in benimle esenle\u015fti.. Beni yine g\u00f6rece\u011fi ku\u015fkuluydu \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

Tutukevinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m zaman (biri araya girip vergimi \u00f6demi\u015fti \u00e7\u00fcnk\u00fc) ortal\u0131kta b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fiklikler \u00e7arpmad\u0131 g\u00f6z\u00fcme, hani gen\u00e7 ya\u015fta tutukevine girip de sonradan, sa\u00e7lar\u0131 a\u011farm\u0131\u015f, eli aya\u011f\u0131 tutmaz bir adam olarak \u00e7\u0131kan kimsenin g\u00f6z\u00fcne \u00e7arpacak t\u00fcrden de\u011fi\u015fiklikler ama yine de sahnede yani kentte Devlet’te ve \u00fclkede bir de\u011fi\u015fiklik \u00e7arpt\u0131 g\u00f6z\u00fcme, tek ba\u015f\u0131na zaman\u0131n yapamayaca\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik. G\u00f6rd\u00fcm ki, aralar\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m insanlar iyi kom\u015fu ve dost olarak pek g\u00fcvenilir kimseler de\u011fillerdi. Yaln\u0131zca iyi g\u00fcn dostuydular, hak makla ili\u015fkileri yoktu, t\u0131pk\u0131 \u00c7inliler, Malayal\u0131lar gibi \u00f6nyarg\u0131lar\u0131, k\u00f6r inan\u00e7lar\u0131yla benden apayr\u0131 bir soydand\u0131lar, insanlara iyilik ederken hi\u00e7bir tehlikeyi g\u00f6ze alm\u0131yorlard\u0131. \u015eunu da anlad\u0131m ki, pek o kadar soylu da de\u011fillerdi, h\u0131rs\u0131zlar onlara kar\u015f\u0131 nas\u0131l davran\u0131yorsa, onlar da h\u0131rs\u0131zlara kar\u015f\u0131 \u00f6yle davran\u0131yorlard\u0131. Bir tak\u0131m dinsel t\u00f6renlerle, birka\u00e7 duayla ve d\u00fcmd\u00fcz ama pek de yararl\u0131 olmayan belli bir yol tutmakla ruhlar\u0131n\u0131 kurtaracaklar\u0131n\u0131 san\u0131yorlard\u0131. Kom\u015fular\u0131m i\u00e7in bu yarg\u0131mda biraz sert davranm\u0131\u015f olabilirim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle san\u0131yorum ki, bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu kasabalar\u0131nda tutukevi gibi bir kurumun bulundu\u011fundan bile habersizdiler.<\/p>\n

Eskiden bizim k\u00f6yde \u015f\u00f6yle bir g\u00f6renek vard\u0131: Bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyemedi\u011fi i\u00e7in i\u00e7eri at\u0131lan bir zavall\u0131 tutukevinden \u00e7\u0131k\u0131nca, tan\u0131d\u0131klar\u0131 tutukevi penceresine \u00f6yk\u00fcnerek parmaklar\u0131n\u0131 \u00fcst \u00fcste \u00e7aprazlama koyar ve kafese benzeyen bu parmaklar aras\u0131ndan adama bakarak: “Merhaba!” diye selamlarlard\u0131 onu. Benim kom\u015fular b\u00f6yle selamlamad\u0131lar beni ama sanki uzun bir geziden d\u00f6n\u00fcyormu\u015fum gibi, \u00f6nce bana, sonra da birbirlerine bakt\u0131lar. Onar\u0131lan potinlerimi almak i\u00e7in ayakkab\u0131c\u0131ya giderken yakalay\u0131p tutukevine t\u0131km\u0131\u015flard\u0131 beni. Ertesi sabah, sal\u0131verilince, al\u0131\u015fveri\u015fimi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m yerden s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcm, onar\u0131lm\u0131\u015f potinlerimi aya\u011f\u0131ma ge\u00e7irir ge\u00e7irmez bir b\u00f6\u011f\u00fcrtlen partisine kat\u0131ld\u0131m: Ba\u015flar\u0131na ge\u00e7eyim diye sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekliyorlard\u0131 beni. \u00c7ok ge\u00e7meden at\u0131n ko\u015fumlar\u0131 tak\u0131ld\u0131 ve yar\u0131m saat sonra, iki mil uzakta, en y\u00fcksek tepelerden birinin \u00fczerindeki b\u00f6\u011f\u00fcrtlen tarlas\u0131n\u0131n ortas\u0131nda buldum kendimi. Devlet hi\u00e7bir yerden g\u00f6r\u00fcnmez olmu\u015ftu art\u0131k.
\n\u0130\u015fte, “Tutukluluklar\u0131m”\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc bu.<\/p>\n

Ben, hi\u00e7bir zaman yol vergisini vermezlik etmi\u015f de\u011filim. Ne kadar k\u00f6t\u00fc bir uyruksam, o kadar iyi bir kom\u015fu olmak istemi\u015fimdir \u00e7\u00fcnk\u00fc. Okullara yard\u0131m konusuna gelince, kentlilerimi e\u011fitmekte pay\u0131ma d\u00fc\u015feni yapmaktay\u0131m. Ba\u015f vergisini \u00f6demeyi\u015fim, bu vergiyle ilgili herhangi bir \u015feyden \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil. Ben yaln\u0131zca Devlet’e ba\u011flanmak istemiyorum. Niyetim, k\u00f6\u015feci\u011fime \u00e7ekilip ondan d\u00fcped\u00fcz uzak kalmakt\u0131r. Dolar\u0131m\u0131n nerelere harcand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rabilecek olsam bile, ara\u015ft\u0131rmam, dert edinmem kendime bunu. Dolar\u0131mla bir adam ya da adam \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in bir silah sat\u0131n al\u0131rlarsa (ki bunda dolar\u0131n hi\u00e7bir su\u00e7u yok), o zaman i\u015f de\u011fi\u015fir do\u011fall\u0131kla ama Devlet’e olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131n ne gibi sonu\u00e7lara vard\u0131\u011f\u0131na gelince, bak\u0131n, onu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 dert edinirim kendime. Asl\u0131nda ben de kendime \u00f6zg\u00fc bir yoldan, Devlet’le birlikte sava\u015fa giriyorum girmesine; ama b\u00f6yle durumlarda ola\u011fan oldu\u011fu \u00fczere, elimden geldi\u011fince Devlet’i kullanaca\u011f\u0131m ve ondan yararlanaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

Benden istenen vergiyi, Devlet’e olan yak\u0131nl\u0131klar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u00f6deyenler, kendi durumlar\u0131nda ne yap\u0131yorlarsa onu yapm\u0131\u015f, daha \u00e7ok, haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Devlet’in istedi\u011finden de geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde desteklemi\u015f oluyorlar. Vergilendirilen kimseye kar\u015f\u0131 yersiz bir ilgi y\u00fcz\u00fcnden onu tutukevine girmekten kurtarmak i\u00e7in vergiyi \u00f6d\u00fcyorlarsa, kendi ki\u015fisel duygular\u0131yla halk\u0131n yarar\u0131n\u0131 ne denli birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00f6d\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n

Benim durumum bu i\u015fte ama insan bu gibi durumlarda ne denli dikkatli olsa yeridir; yoksa ya inad\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc etkisi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine gere\u011finden \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fi i\u00e7in yans\u0131z olamaz. \u0130nsan yaln\u0131zca kendi benli\u011fine ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ana uygun davranmaya bakmal\u0131.
\nKimi zaman \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm: Bu insanlar\u0131n niyetleri iyi ama bilgileri yok. Daha iyisinin nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 bilseler, onu yaparlar. \u00d6yleyse, kom\u015fular\u0131n\u0131z\u0131 kendinize kar\u015f\u0131 i\u00e7lerinden gelmedi\u011fi bi\u00e7imde davranmaya zorlay\u0131p ni\u00e7in \u00fczmeli? Ama yine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ki, onlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmaya, onlar\u0131 daha ba\u015fka, daha b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lara sokmaya hakk\u0131m\u0131z yok.<\/p>\n

Kimi zaman da \u015f\u00f6yle diyorum kendi kendime: Uyu\u015fuk, k\u00f6t\u00fc niyetten uzak, ki\u015fisel duygular\u0131na kap\u0131lmayan milyonlarca insan sizden vergi olarak yaln\u0131zca birka\u00e7 \u015filin istese (isteklerini de\u011fi\u015ftirmek ve geri almak ellerinde olmasa -ki yap\u0131lar\u0131 b\u00f6yledir), sizin de ba\u015fka milyonlarca insana ba\u015fvurman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olmasa, bu ezici kaba g\u00fcc\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p ni\u00e7in tehlikeye atacakm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z kendinizi? So\u011fu\u011fa, a\u00e7l\u0131\u011fa, r\u00fczgara, dalgalara b\u00f6ylesine inatla kar\u015f\u0131 koymuyor, buna benzer binlerce zorunlulu\u011fa da sessiz sessiz boyun e\u011fiyorsunuz. Ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 ate\u015fe sokmazs\u0131n\u0131z elbet ama yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim g\u00fcc\u00fc tam anlam\u0131yla kaba bir g\u00fc\u00e7 de\u011fil, bir bak\u0131ma insan g\u00fcc\u00fc sayd\u0131\u011f\u0131m ve milyonlarca insanla cans\u0131z nesneler gibi de\u011fil yine milyonlarca insan gibi ili\u015fki kurdu\u011fum s\u00fcrece, \u00f6yle san\u0131yorum ki, \u00f6nce bu milyonlarca insandan hemen onlar\u0131n yap\u0131c\u0131s\u0131na, sonra da bu insanlardan yine insanlara ba\u015fvurulabilir ama e\u011fer, ba\u015f\u0131m\u0131 bile bile ate\u015fin i\u00e7ine sokarsam, ate\u015fe ya da ate\u015fi yapana ba\u015fvuramam. Bu i\u015fte k\u0131nasam k\u0131nasam yaln\u0131zca kendimi k\u0131nayabilirim. \u0130nsanlar\u0131 olduklar\u0131 gibi kabul etmeye ve onlara bu yolda davranmaya (bir bak\u0131ma, onlar\u0131n da benim de olmam\u0131z gerekti\u011fi yolundaki isteklerime ve umutlar\u0131ma g\u00f6re de\u011fil) hakk\u0131m oldu\u011funa kendimi inand\u0131rabilsem, o zaman, iyi bir M\u00fcsl\u00fcman ve kaderci gibi her \u015feyi oldu\u011fu gibi kabul etmekle yetinir ve Tanr\u0131 b\u00f6yle istiyor, demeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. Ayr\u0131ca, bu g\u00fcce kar\u015f\u0131 koymakla kaba ve do\u011fal bir g\u00fcce kar\u015f\u0131 koymak aras\u0131nda \u015fu ayr\u0131l\u0131k var: Bu g\u00fcce daha etkili bi\u00e7imde kar\u015f\u0131 koyabilirim ama Orpheus gibi, kayalar\u0131n, a\u011fa\u00e7lar\u0131n ve hayvanlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmeyi umamam.<\/p>\n

Ben ne bir insanla kavga etmek niyetimdeyim, ne de bir ulusla. K\u0131l\u0131 k\u0131rk yarmak, \u00e7ok ince ayr\u0131mlar yapmak ya da kendimi kom\u015fular\u0131mdan \u00fcst\u00fcn saymak gibi bir iste\u011fim yok benim. Daha \u00e7ok, \u00fclkenin yasalar\u0131na uymak i\u00e7in adeta bir tak\u0131m bahaneler bile arar\u0131m. Bu yasalara uymaya \u00e7oktan raz\u0131y\u0131m. Bu konuda kendimden ku\u015fkulanmakta da hakl\u0131y\u0131m asl\u0131nda ve her y\u0131l vergi memuru geldi mi, ne yapay\u0131m da herkeslere uyay\u0131m diye, merkez ve eyalet h\u00fck\u00fcmetlerinin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131, durumlar\u0131n\u0131 ve halk\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6zden ge\u00e7irir bulurum kendimi. Bilirim ki, Devlet, \u00e7ok ge\u00e7meden, her \u015feyimi bu yoldan elimden alabilir, o zaman ben de kentlilerimden daha iyi bir yurtta\u015f olamam. Daha a\u015fa\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131nca, anayasa, b\u00fct\u00fcn yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131yla birlikte \u00e7ok iyidir. Yasalar ve mahkemeler sayg\u0131de\u011ferdir. Hatta bu Devlet ve bu Amerikan h\u00fck\u00fcmeti bile, \u00e7o\u011fu bak\u0131mlardan, bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck kimsenin s\u00f6yledi\u011fi gibi, hayran kal\u0131nacak, e\u015fi bulunmaz \u015feylerdir. Bundan dolay\u0131 minnet duymam\u0131z gerekir ama az\u0131c\u0131k daha y\u00fcksek bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131l\u0131rsa, bu Devlet ve bu Amerikan h\u00fck\u00fcmeti, tam benim anlatt\u0131\u011f\u0131m gibidirler. Daha da y\u00fcksek ve en y\u00fcksek a\u00e7\u0131dansa kim s\u00f6yleyebilir onlar\u0131n ne oldu\u011funu, \u00fczerlerinde durup d\u00fc\u015f\u00fcnmeye de\u011fip de\u011fmediklerini?<\/p>\n

Bununla birlikte, h\u00fck\u00fcmet beni pek ilgilendirmiyor. \u00dcst\u00fcnde elimden geldi\u011fince az d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fim. Bir y\u00f6netim alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m anlar say\u0131l\u0131d\u0131r, bu d\u00fcnyada bile. Bir insan gerek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde gerek d\u00fc\u015f g\u00fcc\u00fcnde \u00f6zg\u00fcr oldu\u011fu, asl\u0131nda yok olan \u015feyleri uzun zaman varm\u0131\u015f gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece, ak\u0131ls\u0131z y\u00f6neticiler ya da reformcular kesin bir engel \u00e7\u0131karamazlar \u00f6n\u00fcne.
\nBiliyorum, bir\u00e7ok kimse benden apayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordur; ama meslekleri gere\u011fi, \u00f6m\u00fcrlerini bu ya da buna benzer konulara adam\u0131\u015f kimseler, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da ho\u015funa gitmezler, benim de. Devlet adamlar\u0131yla yasac\u0131lar, kurumun t\u00fcm\u00fcyle i\u00e7inde olduklar\u0131ndan, hi\u00e7bir zaman a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6remezler onu. Toplumu de\u011fi\u015ftirmekten s\u00f6z ederler ama onun d\u0131\u015f\u0131nda rahat edecek yerleri yoktur. Olduk\u00e7a g\u00f6rg\u00fcl\u00fc, iyiyi k\u00f6t\u00fcden ay\u0131rt edecek nitelikte olabilirler ve ku\u015fkusuz ince, hatta yararl\u0131 bir tak\u0131m sistemler bulmu\u015f olabilirler; bunun i\u00e7in onlar\u0131 y\u00fcrekten kutlayal\u0131m ama bunlar\u0131n zekalar\u0131 ve yararl\u0131l\u0131klar\u0131, pek de geni\u015f olmayan birtak\u0131m s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mez. D\u00fcnyan\u0131n politika ve ge\u00e7i\u015ftiricilikle y\u00f6neltilmedi\u011fini unutmak e\u011filimindedirler.<\/p>\n

Webster hi\u00e7bir zaman y\u00f6netimin \u00f6z\u00fcne eremiyor, onun i\u00e7inde yetkiyle s\u00f6z edemiyor ondan. S\u00f6yledi\u011fi \u015feyler, bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmette k\u00f6kten hi\u00e7bir yenilik d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen yasac\u0131lar i\u00e7in birer bilgeliktir; ama d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc yasalar koyan kimseler i\u00e7in, bir defac\u0131k olsun, konuya g\u00f6z atm\u0131\u015f say\u0131lmaz. Bu konu \u00fczerine kurdu\u011fu temiz ve ak\u0131ll\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnceler, \u00e7ok ge\u00e7meden, akl\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131n\u0131 ve kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 artaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r. Bununla birlikte, \u00e7o\u011fu yenilik\u00e7ilerin sudan savlar\u0131na, genel olarak da politikac\u0131lar\u0131n daha da sudan bilgeliklerine ve parlak s\u00f6zlerine k\u0131yasla, onunkiler, hemen hemen tek anla\u015f\u0131l\u0131r ve mant\u0131kl\u0131 s\u00f6zlerdir, ondan yana Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcrler ederiz. Onlara k\u0131yasla Webster her zaman g\u00fc\u00e7l\u00fc, kendine \u00f6zg\u00fc ve her \u015feyden \u00f6nce de pratiktir; ama niteli\u011fi, yine de bilgelik de\u011fil, \u00f6nlemliliktir. Hukuk\u00e7unun do\u011frusu do\u011fru de\u011fil, tutarl\u0131 ya da kararl\u0131 bir ge\u00e7i\u015ftiriciliktir. Do\u011fru, her zaman, kendi kendisiyle uyumludur ve haks\u0131zl\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey olamayan adaleti ortaya \u00e7\u0131karmakla ilgili de\u011fildir ba\u015fl\u0131ca. Webster’e anayasan\u0131n koruyucusu dense yeridir, nitekim \u00f6yle de denmi\u015ftir. O, ne vurur, ne sald\u0131r\u0131r. Savunma durumundad\u0131r hep. Bir \u00f6nder de\u011fildir o, insanlar\u0131 arkas\u0131ndan s\u00fcr\u00fcklemez, birilerinin arkas\u0131ndan gider. Onun \u00f6nderleri “87”nin insanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

“Ba\u015flang\u0131\u00e7ta kurulan d\u00fczeni, de\u011fi\u015fik Devletlerin Birli\u011fe kat\u0131lmalar\u0131na yol a\u00e7an d\u00fczeni bozmak i\u00e7in hi\u00e7bir \u00e7aba g\u00f6stermedim ve hi\u00e7bir zaman g\u00f6stermek niyetinde de de\u011filim, hatta bu yoldaki hi\u00e7bir \u00e7abay\u0131 desteklemedim, desteklemeyi de hi\u00e7bir zaman d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum” diyor. Yine anayasan\u0131n k\u00f6lelik i\u00e7in tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 hak \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve “\u0130lk anla\u015fmada yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u0131rakal\u0131m kals\u0131n” diyor. Kendine \u00f6zg\u00fc ve keskin zekaya ve yetiye kar\u015f\u0131n herhangi bir olay\u0131 politik ili\u015fkilerinden ay\u0131r\u0131p, oldu\u011fu gibi, akl\u0131yla inceleyemiyor. \u00d6rne\u011fin, ona: “Bug\u00fcn Amerika’da k\u00f6lelik sorununda insan\u0131n ne gibi bir tutumu olmal\u0131?” diye sordunuz diyelim. O, yaln\u0131zca kendi ad\u0131na konu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcrecek ve: “K\u00f6leli\u011fin yer ald\u0131\u011f\u0131 devletler bu sorunu kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re, se\u00e7menlere kar\u015f\u0131 sorumluluklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp mal m\u00fclk\u00fcn, insanl\u0131\u011f\u0131n, adaletin ve Tanr\u0131’n\u0131n genel kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131 kalarak \u00e7\u00f6z\u00fcmleyeceklerdir” demek zorunda kalacakt\u0131r. B\u00f6ylesine bir kar\u015f\u0131l\u0131ktan, toplumsal \u00f6devlerimiz konusunda ne duyulmam\u0131\u015f, ne tuhaf g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00e7\u0131kabilir. “\u0130nsanl\u0131k duygusuna ya da bir ba\u015fka nedene dayanarak kurulan \u00f6b\u00fcr dernekleri ne ben desteklemi\u015fimdir, ne de onlar benden b\u00f6yle bir \u015fey istemi\u015flerdir.”<\/p>\n

Kutsal kitaptan ve anayasadan daha temiz ger\u00e7ek kaynaklar\u0131 bilmeyenler, bunlardan daha \u00f6telere \u00e7\u0131kamayanlar, \u00e7ok hakl\u0131 olarak kutsal kitaba ve anayasaya ba\u011fl\u0131 kal\u0131p bu kaynaklar\u0131n sular\u0131n\u0131 sayg\u0131 ve al\u00e7akg\u00f6n\u00fclle i\u00e7iyorlar ama bu sular\u0131n hangi g\u00f6le ya da havuza nereden akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilenler, kayna\u011f\u0131n topraktan ilk f\u0131\u015fk\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yere do\u011fru b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7leriyle yolculuklar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n

Ya\u015fama alan\u0131nda \u00fcst\u00fcn zekal\u0131 bir kimse \u00e7\u0131kmad\u0131 hen\u00fcz Amerika’da. D\u00fcnya tarihinde binde bir \u00e7\u0131kar b\u00f6yleleri zaten. S\u00f6z ustalar\u0131, politikac\u0131lara gelince, binlercesi var ama g\u00fcn\u00fcn bunca belal\u0131 sorununu \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilecek olan kimse a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131p konu\u015fmu\u015f de\u011fil hen\u00fcz. Bizler s\u00f6z ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisi i\u00e7in seviyoruz, yoksa dile getirece\u011fi herhangi bir do\u011fru i\u00e7in de\u011fil. Bizim yasac\u0131lar\u0131m\u0131z, serbest ticaretin, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, birli\u011fin ve do\u011frulu\u011fun bir ulus i\u00e7in ne de\u011fer ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f de\u011filler hen\u00fcz; vergi, para i\u015fleri, ticaret, end\u00fcstri ve tar\u0131mla ilgili olduk\u00e7a basit sorunlar\u0131 kavrayacak zeka ve yetiden yoksunlar. E\u011fer zamana uygun g\u00f6rg\u00fc ve halk\u0131n ger\u00e7ek yak\u0131nmalar\u0131yla d\u00fczelmeyen y\u00f6netimimiz i\u00e7in Kongre’de yaln\u0131zca yasac\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n laftan \u00f6teye ge\u00e7meyen bilgilerine kalm\u0131\u015f olsayd\u0131k, Amerika daha uzun s\u00fcre uluslararas\u0131ndaki yerini tutamazd\u0131. Her ne kadar s\u00f6ylemeye hakk\u0131m yoksa da kutsal kitap yaz\u0131lal\u0131 tam 1800 y\u0131l oluyor ama yasama bilimi \u00fczerine onun sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131ktan yeterince yararlanabilecek bilgeli\u011fi ve uygulamac\u0131l\u0131k yetisi olan bir yasac\u0131y\u0131 zor bulursunuz.<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmet g\u00fcc\u00fc, benim bile boyun e\u011fmeye haz\u0131r oldu\u011fum (\u00e7\u00fcnk\u00fc, benden daha iyi bilen ve yapabilenlere, hatta, bir \u00e7ok \u015feyi benden daha iyi bilmeyen ve yapamayanlara da seve seve uymak isterim) bir h\u00fck\u00fcmet g\u00fcc\u00fc, yine de temiz olmayan bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr, tam anlam\u0131yla hakl\u0131 olabilmesi i\u00e7in, y\u00f6netilenlerin onay\u0131n\u0131 ve oyunu almas\u0131 gerekir. Asl\u0131nda kendim ve mal\u0131m \u00fcst\u00fcne ona tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir hakk\u0131 olamaz. Mutlak bir krall\u0131ktan s\u0131n\u0131rl\u0131 bir krall\u0131\u011fa do\u011fru geli\u015fme, s\u0131n\u0131rl\u0131 bir krall\u0131ktan demokrasiye ge\u00e7me, insan tekine kar\u015f\u0131 ger\u00e7ek bir sayg\u0131ya do\u011fru ilerlemektir. \u00c7in filozofu bile, insan tekini imparatorlu\u011fun temeli sayacak kadar bilgeydi. Demokrasi, bildi\u011fimiz durumuyla, y\u00f6netim i\u015flerinde m\u00fcmk\u00fcn olabilen en son geli\u015fme midir acaba? \u0130nsan\u0131n haklar\u0131n\u0131 tan\u0131maya ve d\u00fczenlemeye do\u011fru daha ba\u015fka ileri ad\u0131mlar at\u0131lamaz m\u0131? Devlet, b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve yetkesinin kayna\u011f\u0131 olan insan tekini daha y\u00fcce ve daha ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 olarak kabul etmedik\u00e7e ve ona bu yolda davranmad\u0131k\u00e7a, ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcr ve ayd\u0131n bir devlet hi\u00e7bir zaman olmayacakt\u0131r. Kendi kendime \u015f\u00f6yle bir devlet d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm: \u00d6yle bir devlet ki, b\u00fct\u00fcn insanlara kar\u015f\u0131 do\u011fru olmay\u0131 g\u00f6ze alabilsin; her insana bir kom\u015fu gibi sayg\u0131 g\u00f6stersin; hatta, uza\u011f\u0131nda ya\u015fayan, kendisiyle kayna\u015fmayan, kendisinin de benimsemedi\u011fi bir avu\u00e7 insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendi rahat\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz saymas\u0131n; \u00f6yle bir devlet ki, bu t\u00fcr meyveler yeti\u015ftiren ve olgunla\u015f\u0131r olgunla\u015fmaz d\u00fc\u015fmelerine g\u00f6z yuman, daha olgun ve daha \u015fanl\u0131 bir devlete yol a\u00e7s\u0131n. Benim de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm ama hi\u00e7bir yerlerde rastlamad\u0131\u011f\u0131m bir devlettir bu.<\/p>\n

 <\/p>\n

SE\u00c7ME PAR\u00c7ALAR
\n<\/b>
\nBir insan\u0131, haks\u0131zl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131na inand\u0131rmak istiyorsan, sen kendin hakl\u0131 davran ama onu inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fma. \u0130nsanlar g\u00f6rd\u00fcklerine inan\u0131rlar. B\u0131rak g\u00f6rs\u00fcnler. Gere\u011finden \u00e7ok ahlakl\u0131 olma. Ya\u015famda pek \u00e7ok \u015feyden yoksun b\u0131rak\u0131rs\u0131n kendini. Ahlak\u0131n da \u00fcst\u00fcnde olsun g\u00f6z\u00fcn. Yaln\u0131zca iyi olmaya de\u011fil, bir i\u015fe yaramaya bak.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fkan olmak elvermez – kar\u0131ncalar da \u00e7al\u0131\u015fkand\u0131r. Ne i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsun amac\u0131n ne, onu s\u00f6yle!<\/p>\n

<\/p>\n

Herkes i\u00e7in yaln\u0131zca bir t\u00fcr besinlik yoktur. \u0130\u015fletti\u011finiz yetilerinizi beslemelisiniz ve besleyeceksiniz. Bedence yorulan i\u015f\u00e7i, kafaca yorulan bilginin istedi\u011fi yiyece\u011fi istemez. \u0130nsanlar, hayvanlar gibi, \u00e7\u0131lg\u0131ncas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131rlar ama insan\u0131n hem bedeni hem kafas\u0131 i\u015flemeli, elinden geldi\u011fi ya da olabildi\u011fi kadar hem \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 hem dinlenmeli; o zaman, \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6yle bir duruma gelir ki, beden ac\u0131k\u0131nca kafa da ac\u0131k\u0131r ve ayn\u0131 besin ikisine de yeter. Yoksa fazla \u00e7al\u0131\u015fan bedenin yitirdi\u011fi enerjiyi yerine koyan besin, \u00e7al\u0131\u015fmayan kafay\u0131 bask\u0131s\u0131 alt\u0131na al\u0131r, yozla\u015fan bilgin de b\u00fct\u00fcn besinleri baya\u011f\u0131, k\u00f6le gibi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 normal g\u00f6rmeye ba\u015flar.<\/p>\n

<\/p>\n

\u0130nsan ekme\u011fini aln\u0131n\u0131n teriyle kazan\u0131r, buras\u0131 do\u011fru; ama aln\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki kafas\u0131n\u0131n teriyle de kazanmal\u0131 ekme\u011fini. Bedeni ancak beden besleyebilir. Ben ya\u015fam\u0131mda pek az ekmek tatt\u0131m. Tatt\u0131klar\u0131m da \u00e7o\u011fu zaman hayvan yemi, posa gibi \u015feylerdi. Kafayla y\u00fcre\u011fi besleyen ekme\u011fe gelince, hemen hi\u00e7 tatmad\u0131m. Zenginlerin sofralar\u0131nda bile bir tanecik olsun bulamazs\u0131n\u0131z ondan.<\/p>\n

<\/p>\n

Ekme\u011fimizin ek\u015fimi\u015f, sindirilmesi g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 gerekmez. Do\u011fa ak\u0131l i\u00e7in neyse, beden i\u00e7in de o. D\u00fc\u015flem g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc besledi\u011fi gibi bedenimizi de besler. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ne dedi\u011fini bilir ve dedi\u011fini yapmaya haz\u0131rd\u0131r. Do\u011fa, yaln\u0131zca ozan\u0131n g\u00f6z\u00fcnde g\u00fczel de\u011fildir. Yaln\u0131zca g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131, g\u00fcne\u015fin bat\u0131\u015f\u0131 g\u00fczel de\u011fil, insan\u0131n karn\u0131n\u0131 doyurmas\u0131, s\u0131rt\u0131na bir \u015fey giymesi, bir dam alt\u0131nda oturmas\u0131, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst \u0131s\u0131nmas\u0131 da g\u00fczeldir. Bunlar da insan\u0131 esinleyebilir. \u0130nsan\u0131n ya\u015fam\u0131ndan at\u0131lamayacak hi\u00e7bir kaba ve i\u011fren\u00e7 \u015fey yoktur. \u00d6mr\u00fcm\u00fcz boyunca, d\u00fc\u015flem g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn bulup \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn kusurlar\u0131 da d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. G\u00f6kler ne kadar derinse, bizim \u00f6zlemlerimiz de o kadar y\u00fcksektir. Bir a\u011fa\u00e7 ne kadar boy atmay\u0131 \u00f6zlerse, kendine o kadar y\u00fcksek bir atmosfer bulur. Her insan, hemen hemen kar\u015f\u0131 konmaz bir g\u00fcce kafa tutmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

\u0130nsan olmay\u0131 g\u00f6ze alabilen bir adam nas\u0131l g\u00fc\u00e7s\u00fcz olur? En k\u00f6rpe bitki bile en sert topra\u011f\u0131 ve kaya \u00e7atlaklar\u0131n\u0131 zorlay\u0131p boy atar ama bir insana gelince, hi\u00e7bir maddesel g\u00fc\u00e7 duramaz kar\u015f\u0131s\u0131nda onun. Ciddi bir insan, ne b\u00fcy\u00fck bir kama ne korkun\u00e7 bir tokmak, ne yaman bir g\u00fclledir! Kar\u015f\u0131s\u0131nda durabilene a\u015fk olsun!<\/p>\n

<\/p>\n

Bir insan\u0131n iyi ya da k\u00f6t\u00fc olmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ya\u015fam\u0131, do\u011fru ya da e\u011fri olabildi\u011fi gibi, bir y\u00fczkaras\u0131 ya da bir onur olabilir onun i\u00e7in. \u0130yi insan kendini kurar, k\u00f6t\u00fc insansa y\u0131kar.<\/p>\n

<\/p>\n

Her ne yaparsak yapal\u0131m, inan\u00e7la yapal\u0131m (e\u011fer \u00e7ekingensek, o zaman da \u00e7ekingen davranal\u0131m), daha fazla \u0131\u015f\u0131k beklemeksizin, gerekti\u011fi kadar\u0131yla yetinelim.<\/p>\n

<\/p>\n

E\u011fer bir insan tutaca\u011f\u0131 yol konusunda duraksamalar i\u00e7indeyse, oldu\u011fu yerde kals\u0131n, k\u0131m\u0131ldamas\u0131n. B\u0131rak\u0131n, ku\u015fkular\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stersin. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ku\u015fkularda da tanr\u0131sal yanlar olabilir. \u0130nanc\u0131m\u0131z\u0131n az olmas\u0131 hay\u0131flan\u0131lacak bir \u015fey de\u011fildir ama as\u0131l hay\u0131flan\u0131lacak yan\u0131m\u0131z, hi\u00e7bir \u015feye ba\u011fl\u0131 olmamam\u0131zd\u0131r. \u0130nan\u00e7 bir \u015feye ba\u011fl\u0131l\u0131kla kazan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

\u00c7o\u011fu insan, bir bak\u0131ma \u00f6zg\u00fcr olan bu \u00fclkede bile, salt bilgisizlik ve yan\u0131lg\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden, bir tak\u0131m \u0131v\u0131r z\u0131v\u0131r, baya\u011f\u0131 g\u00fcnl\u00fck i\u015flerle bo\u015funa u\u011fra\u015f\u0131p duruyor, ya\u015fam\u0131n en g\u00fczel meyvelerini toplayamaz duruma geliyor. Parmaklar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fa \u00e7al\u0131\u015fa bu meyveleri koparamayacak kadar beceriksizle\u015fiyor. Bug\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fan insan\u0131, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fay\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ek b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kazan\u0131p elde tutmaya vakit bulam\u0131yor; insanlarla insanca ba\u011flar kurup s\u00fcrd\u00fcrmeyi g\u00f6ze alam\u0131yor, onun i\u00e7in de eme\u011fi piyasada de\u011ferini yitiriyor. Hi\u00e7bir \u015feye verecek vakti yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00fct\u00fcn vaktini makine gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131p makinele\u015fmek yolunda harcayabiliyor ancak. Da\u011farc\u0131\u011f\u0131ndaki az bu\u00e7uk bilgisini kullanmak zorunda oldu\u011funa g\u00f6re, geli\u015fmesi i\u00e7in giderilmesi gereken \u015feyi, yani bilgisizli\u011fini nas\u0131l an\u0131msas\u0131n? \u00dcst\u00fcne bir tak\u0131m yarg\u0131lar y\u00fcr\u00fctmeden \u00f6nce, bo\u015f zamanlar sa\u011flayal\u0131m ona, bedavadan giydirip ku\u015fatal\u0131m ve y\u00fcrekten a\u011f\u0131rlayal\u0131m onu. Yap\u0131m\u0131z\u0131n en g\u00fczel yanlar\u0131n\u0131 \u00f6zenle ele alarak uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc k\u0131labiliriz, t\u0131pk\u0131 meyveye duran \u00e7i\u00e7ekler gibi ama biz ne kendimize, ne de ba\u015fkas\u0131na kar\u015f\u0131 b\u00f6ylesine bir sevgiyle davranm\u0131yoruz.<\/p>\n

<\/p>\n

Ger\u00e7ek bir ya\u015fam s\u00fcrmeye kalkmak, t\u0131pk\u0131 uzak bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kmak, d\u00f6rt bir yan\u0131m\u0131z\u0131, git gide yeni sahneler, yeni insanlarla \u00e7evrili g\u00f6rmektir. Eski g\u00fcnlerimden kopamad\u0131\u011f\u0131m s\u00fcrece, ger\u00e7ek anlamda yeni ve daha iyi bir ya\u015fam s\u00fcrmedi\u011fimi bilirim. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, i\u00e7 ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131d\u0131r yaln\u0131zca. Giysiler insanlar\u0131n i\u00e7ini gizlemez, d\u0131\u015fa vurur. \u0130nsanlar kendilerinin ger\u00e7ek giysileridir.<\/p>\n

<\/p>\n

Her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fme, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken, her an olagelen bir mucizedir. Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs \u015f\u00f6yle der: “Bildi\u011fimizi bildi\u011fimizin, bilmedi\u011fimizi de bilmedi\u011fimizin ayr\u0131m\u0131nda olmak, ger\u00e7ek bilginin ta kendisidir.” Bir insan d\u00fc\u015flemindekini akl\u0131na uygulayabildi mi, o zaman, herkes ya\u015fam\u0131n\u0131 bu temel \u00fczerine kurabilir er ge\u00e7.<\/p>\n

<\/p>\n

Ge\u00e7en g\u00fcn bir gemiyle birlikte suya g\u00f6m\u00fclenlerin birka\u00e7\u0131 paran\u0131n a\u011f\u0131r bir nesne oldu\u011funu anlay\u0131vermi\u015fler birden. Paran\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla \u00f6v\u00fcnen insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Sanki insan\u0131 pek \u00e7ok zenginle\u015ftirmi\u015f b\u00f6ylesine para! Okyanusun ortas\u0131nda s\u0131rt\u0131nda bir \u00e7uval alt\u0131n, \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131p duran bir insan son solu\u011funda: “Ben y\u00fcz bin dolarl\u0131k adam\u0131m” diye ba\u011f\u0131rabilirmi\u015f sanki! Ben insanlar\u0131n karada da bo\u015fu bo\u015funa, hem de daha da umutsuzcas\u0131na \u00e7\u0131rp\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Birinci durumda insanlar bo\u011fulmaktansa \u00e7uval\u0131 suya b\u0131rak\u0131yorlar; ikincide ise b\u0131rakm\u0131yor, tutuyorlar onu, sonra da bat\u0131yorlar onunla birlikte, hem de \u015fa\u015fmamacas\u0131na.<\/p>\n

<\/p>\n

Hintliler d\u00fcnyan\u0131n bir fil, filin bir kaplumba\u011fa, kaplumba\u011fan\u0131n da bir y\u0131lan s\u0131rt\u0131nda durdu\u011funu san\u0131rlarm\u0131\u015f. Her ne kadar \u00f6nemli bir rastlant\u0131 de\u011filse de \u015funu s\u00f6ylemek yerinde olacak. Son zamanlarda Asya’da bir kaplumba\u011fa fosili bulmu\u015flar, m\u00fcbarek s\u0131rt\u0131nda bir fil ta\u015f\u0131yacak kadar b\u00fcy\u00fckm\u00fc\u015f. Do\u011frusunu isterseniz, zaman ve geli\u015fme d\u00fczenini a\u015fan bu korkun\u00e7 d\u00fc\u015fler ho\u015fuma gitmiyor da de\u011fil. Bunlar akl\u0131n en y\u00fcce oyalanmalar\u0131d\u0131r. Keklik nohuttan ho\u015flan\u0131r ama kendisiyle birlikte tencereye at\u0131lan nohutlardan de\u011fil.<\/p>\n

<\/p>\n

T\u00f6relerimiz ermi\u015flerle s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler y\u00fcz\u00fcnden bozulmu\u015flard\u0131r. Peygamberler insan\u0131n umutlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek yerde korkular\u0131n\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r daha \u00e7ok. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir nimet olan ya\u015fam\u0131n yal\u0131n ve i\u00e7ten bir \u00f6vg\u00fcyle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131na pek rastlayamazs\u0131n\u0131z. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131, benden uzak olsalar da ferahl\u0131k verir i\u00e7ime. Hastal\u0131k ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, ne denli ola\u011fan gelse, yine de \u00fczer beni. Onun i\u00e7in, insanl\u0131\u011f\u0131 ilkel bir tak\u0131m yollardan diriltmek istersek, \u00f6nce do\u011fa kadar yal\u0131n ve iyi olal\u0131m, aln\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcndeki bulutlar\u0131 da\u011f\u0131tal\u0131m ve iliklerimize kadar ya\u015fam sokal\u0131m…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Henry D. Thoreau Çeviri: Vedat Günyol ÖNSÖZ Henry David Thoreau (1817-1862), Massachusetts Devleti’ne bağlı Concord adlı küçük bir kasabada doğup büyüyor, dört yıllık Harvard Üniversitesi’ndeki öğrenimle birkaç kısa gezi dışında bütün ömrü orada geçiyor. Harvard’ı bitirir bitirmez bir ortaokula öğretmen oluyor ama öğrencilere dayak atmadığı için okul yöneticileriyle kavga edip ayrılıyor. Bir iki hafta süren […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[126],"tags":[],"class_list":["post-9509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aydin-adige-abhaz-gencligi","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9509"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16087,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9509\/revisions\/16087"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}