![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/108.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Platon Eski Yunanca \u00f6zel adlar\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda not<\/p>\n <\/b>Yunan eserlerinin \u00e7evirisinde tanr\u0131, insan ve \u00fclke adlar\u0131n\u0131, as\u0131llar\u0131ndaki gibi yazmay\u0131 uygun bulduk; bunun i\u00e7in de bug\u00fcn Avrupa \u00fclkelerinin hemen hepsinde kullan\u0131lan \u00e7evriyaz\u0131 y\u00f6ntemini ald\u0131k. Yunanca’n\u0131n her harfi, a\u015fa\u011f\u0131daki cetvelde g\u00f6sterildi\u011fi gibi, tek veya \u00e7ift harfle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. “Th” ve “kh” gibi \u00e7ift harfleri kullanmaya gerek vard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Yunanca’n\u0131n Q’s\u0131n\u0131 da, T ‘\u0131n\u0131 da “t” ile g\u00f6steremezdik, ikisini ay\u0131rmak zorunluydu. “X” i\u00e7in de yaln\u0131zca “h” harfini alsayd\u0131k Yunanca’da bazen sesli harflerin \u00f6n\u00fcne gelen (‘) i\u015fareti ile kar\u0131\u015fabilecekti. “Ph” \u00e7ift harfine gelince, Yunanca’n\u0131n F harfini Avrupal\u0131lar \u00f6teden beri b\u00f6yle g\u00f6sterirler; eski Romal\u0131lar da \u00f6yle g\u00f6stermi\u015fler; demek ki o harfin s\u00f6yleni\u015fi Romal\u0131lar\u0131n “\u0192” harfinin s\u00f6yleni\u015fine t\u00fcm\u00fcyle uymuyormu\u015f.<\/p>\n Romal\u0131lar ve bug\u00fcnk\u00fc Avrupa \u00fclkeleri, Yunanca’n\u0131n X harfini de “x” ile g\u00f6sterirler; ancak “x” harfi bizim alfabemizde yok; bu y\u00fczden “x” yerine “ks” \u00e7ift harfini kullanmay\u0131 daha uygun bulduk.<\/p>\n Yunanca’da “y” harfi sessiz de\u011fil, sesli harftir ve “\u00fc” okunmas\u0131 gerekir. Ancak bu s\u00f6yleyi\u015f kesin de de\u011fil. Bug\u00fcnk\u00fc Yunanl\u0131lar onu “i” diye okuyorlar.<\/p>\n \u00c7ift sesli harfleri de gene \u00e7ift olarak g\u00f6sterdik. Ancak (ou) yerine tek bir “u” koyduk; bu \u015fimdiki uluslararas\u0131 \u00e7evriyaz\u0131da da b\u00f6yledir. DEVLET 1<\/p>\n <\/b><\/span>“DEVLET”\u0130N 1. K\u0130TABI HAKKINDA<\/p>\n <\/span><\/b>\u00c7evirisine ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z eser, Symposion ve Phaidon’la birlikte Platon’un b\u00fct\u00fcn eserlerinin en y\u00fcksek noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Platon’un hemen hemen hi\u00e7bir gen\u00e7lik d\u00f6nemi diyalogu yoktur ki, herhangi bir y\u00f6n\u00fcyle “Devlet”i haz\u0131rlam\u0131\u015f olmas\u0131n; son diyaloglar aras\u0131nda hemen hemen hi\u00e7biri yoktur ki k\u00f6kleri Devlet’te bulunmas\u0131n, ya da hi\u00e7 olmazsa onunla ilgili olmas\u0131n. V’inci kitab\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, yani b\u00fct\u00fcn eserin tam ortas\u0131nda okunan ana c\u00fcmle \u015funu ileri s\u00fcrmektedir: “Ya h\u00fck\u00fcmdarlar filozof, yahut da filozoflar h\u00fck\u00fcmdar olmal\u0131d\u0131rlar; b\u00f6yle olmazsa, devlet ve insanl\u0131k i\u00e7in mutluluk beklenemez. “Bu s\u00f6z, felsefe tarihinin son derece \u00f6nemli olaylar\u0131ndan biri olan Sokrates’in \u00f6l\u00fcm\u00fcne Platon’un verdi\u011fi son yan\u0131ttan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Devlet, elimizde bulunan el yazmalar\u0131nda 10 kitaba ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu ay\u0131rma Platon’un kendisinden de\u011fil, \u0130mparator Tiberius zaman\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan astrolog ve filozof Trasyllos’tan kalmad\u0131r. Platon’un, eseri nas\u0131l b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmiyoruz. Eserin 10 kitaba ayr\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, onun kurulu\u015funa iyi uymuyor. Yaln\u0131zca I’inci ve X’uncu kitaplar, fikir bak\u0131m\u0131ndan, bir b\u00fct\u00fcn meydana getirmektedir.<\/p>\n I’inci kitap, \u00f6rne\u011fin Lakhes ve Lysis gibi, aporetik yani \u00e7\u0131kmazl\u0131 denen diyaloglara pek benzer. Bu gibi diyaloglar\u0131 \u00f6tekilerden ay\u0131ran taraf, bunlarda baz\u0131 kavramlara, -Lakhes’te cesarete, Lysis’te dostlu\u011fa- ait birtak\u0131m tan\u0131mlar\u0131n arka arkaya g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, fakat ele al\u0131nan sorunun \u00f6z\u00fcn\u00fcn bununla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lamamas\u0131d\u0131r. Bu diyaloglar\u0131n sonucu olumsuzdur; bir Aporia’ya, bir \u00e7\u0131kmaza var\u0131l\u0131r. Bunun gibi, devletin 1’inci kitab\u0131nda da do\u011frulu\u011fun baz\u0131 tan\u0131mlar\u0131 arka arkaya ele al\u0131nmaktad\u0131r. Hepsi i\u00e7in \u015fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r ki, bunlar, do\u011frulu\u011fun \u00f6z\u00fcn\u00fc tam olarak kavram\u0131yorlar. B\u00f6ylece 1’inci kitap, do\u011frulu\u011fun \u00f6z\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 gibi olumsuz bir saptamayla sona ermektedir. Devletin 1’inci kitab\u0131yla \u00e7\u0131kmazl\u0131 diyaloglar aras\u0131ndaki bu benzerlik hi\u00e7 de rasgele de\u011fildir. 1’inci kitab\u0131n \u00f6teki kitaplardan epey zaman \u00f6nce, yani ona benzer diyaloglar yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131ralarda tasarlanm\u0131\u015f oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur. Platon’un, bu diyalo\u011fa “Thrasymakhos yahut do\u011fruluk” ad\u0131n\u0131 vermi\u015f olmas\u0131 pekala d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Sonralar\u0131 Platon bu diyalo\u011fu, Devlet’e giri\u015f olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Hem yaln\u0131zca b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn kurulu\u015funda de\u011fil, sanat bak\u0131m\u0131ndan i\u015fleni\u015finde de, \u00e7\u0131kmazl\u0131 diyaloglarla devletin 1’inci kitab\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir benzerlik vard\u0131r. Konu\u015fman\u0131n i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fi \u00e7evre, konu\u015fmada pay\u0131 olan ki\u015filer b\u00fcy\u00fck bir zarafetle ve g\u00f6ze \u00e7arpacak bi\u00e7imde canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Platon, do\u011fruluk hakk\u0131ndaki konu\u015fmay\u0131 Pire’ye koyuyor; bunun ne demek oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z. Bir kere konu\u015fman\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131, do\u011frulu\u011fun t\u00fcccarca kavranmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte ticaret liman\u0131n\u0131n havas\u0131 bu kavrama t\u00fcm\u00fcyle uymaktad\u0131r. Ama bununla kalm\u0131yor: Platon’un kendi siyasal geli\u015fmesi i\u00e7in pek \u00f6nemli olan 404-3 y\u0131llar\u0131 olaylar\u0131nda, oligarkhl\u0131\u011f\u0131n (oligar\u015finin) yerle\u015fmesiyle demokratl\u0131\u011f\u0131n yeniden kabul\u00fcnde, bu kent \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bu bak\u0131mdan buras\u0131 Platon’a do\u011fruluk ve Devlet \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir konu\u015fma i\u00e7in ayr\u0131ca anlaml\u0131 bir yer olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015f olabilir. Fakat Platon’u buna karar verdiren ba\u015fka bir neden, \u00f6zel bir neden olsa gerek. Konu\u015fma, Polemarkhos’un evinde oluyor. Bununla Platon, bu ki\u015fiye adeta bir an\u0131t dikmek istemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Polemarkhos, bir e\u011frilik ( haks\u0131zl\u0131k) kurban\u0131 olmu\u015ftur: B\u00fcy\u00fck servetini ellerine ge\u00e7irmek i\u00e7in, oligarkhlar, yani Otuzlar, onu \u00f6ld\u00fcrtm\u00fc\u015flerdir. B\u00f6ylece, Polemarkhos’un \u00f6l\u00fcm\u00fc ile, haks\u0131zl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan oligarkhlardan fark\u0131 olmayan demokrasinin kurban\u0131 Sokrates’in \u00f6l\u00fcm\u00fc aras\u0131nda bir benzerlik beliriyor. Onun i\u00e7indir ki Platon, Polemarkhos’u Sokrates’le hep yan yana g\u00f6steriyor ve ona, ancak her ikisinin al\u0131n yaz\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulunca anla\u015f\u0131labilen \u015fu s\u00f6zleri s\u00f6yletiyor: Ben seninle birlikte sava\u015fmaya haz\u0131r\u0131m.<\/p>\n Birinci kitaptaki konu\u015fmay\u0131 iyice anlamak i\u00e7in, konu\u015fan ki\u015fileri g\u00f6z\u00fcm\u00fczde canland\u0131rmal\u0131y\u0131z. Burada, birbiriyle ili\u015fkiye giren \u00fc\u00e7 grup insan vard\u0131r; birinci grubu Sokrates’le iki \u00f6\u011frencisi:Glaukon ve Adeimantos; ikinci grubu, ihtiyar Kephalos’la o\u011flu Polemarkhos; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc ise sofist Thrasymakhos’la onun pe\u015finden gelen \u00f6\u011frenciler meydana getirmektedir.<\/p>\n Glaukon’la Adeimantos, Ariston’un o\u011fullar\u0131 ve Platon’un karde\u015fleridir. Bunlar, II’nci kitab\u0131n ba\u015f\u0131ndan hemen sonra konu\u015fman\u0131n ba\u015fl\u0131ca ki\u015fileri oluyorlar; durmadan Sokrates’in, konuyu daha etrafl\u0131ca ele almas\u0131n\u0131 istiyor ve kan\u0131t\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fckleri kar\u015f\u0131s\u0131nda ka\u00e7amak yollara sapmas\u0131na g\u00f6z yummuyorlar; do\u011frulu\u011fun \u00f6z\u00fcn\u00fc kesin olarak meydana \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Sokrates’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tam kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck bir kararl\u0131l\u0131kla savunuyorlar. Sokrates’le d\u00fc\u015f\u00fcp kalkma sayesinde diyalektikte elde ettikleri ustal\u0131k, onlara, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc as\u0131l benimseyenlerden daha keskin d\u00fc\u015f\u00fcnce ile, fikirlerinde daha b\u00fcy\u00fck tutarl\u0131l\u0131kla ilerlemek imkan\u0131n\u0131 veriyor. 2’nci kitab\u0131n ba\u015f\u0131nda Glaukon’la Adeimantos’un konu\u015fmalar\u0131, adeta heybetli birer kap\u0131d\u0131r; Okuyucu bu kap\u0131lardan girince, Sokrates-Platon felsefesinin i\u00e7 yap\u0131s\u0131na girmi\u015f oluyor. Acaba Platon haklar\u0131nda hemen hemen hi\u00e7bir \u015fey bilmedi\u011fimiz bu iki karde\u015fine Devlet’te neden bu kadar \u00f6nemli bir rol vermi\u015ftir? Onlar\u0131, unutulmaktan kurtarmak istemi\u015ftir, dendi. Fakat bu iki ki\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendi \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fka ba\u015fka y\u00f6nlerini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6ylemek daha do\u011fru olur. O, kendi ad\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmemek i\u00e7in b\u00f6yle davran\u0131yor. \u015eu da belli ki, II’nci kitapla konu, Platon’a \u00f6zg\u00fc bir bi\u00e7imde ele al\u0131nmaktad\u0131r; burada art\u0131k Platon’un kendisi Sokrates’e sorular soruyor, Sokrates de Platon’un san\u0131s\u0131na g\u00f6re, ya\u015fasayd\u0131 nas\u0131l cevap verirse \u00f6yle cevaplar veriyor.<\/p>\n \u0130kinci grubu, dedi\u011fimiz gibi, Sokrates’ten pek b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 g\u00f6ren ihtiyar Kephalos’la o\u011flu Polemarkhos olu\u015fturuyor. Polemarkhos’un karde\u015fi \u00fcnl\u00fc hatip Lysias konu\u015fmada haz\u0131r, ama s\u00f6ze kar\u0131\u015fm\u0131yor. Kephalos, do\u011fu\u015ftan Atinal\u0131 de\u011fil, Siracusal\u0131 zengin bir silah t\u00fcccar\u0131d\u0131r. Perikles onu Atina’ya \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131: Attika’n\u0131n o zamanki y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7ekicili\u011fine dayanamayan bu adam, daveti kabul etmi\u015f, Pire’ye yerle\u015fmi\u015fti. \u00c7ocuklar\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck servet, onlar\u0131n felaketlerine sebep olmu\u015ftur: Polemarkhos’a Otuzlar zehir i\u00e7irmi\u015fler, Lysias ise ka\u00e7abilmi\u015ftir. Platon, Polemarkhos’a 1’inci kitab\u0131n ba\u015f\u0131nda Kephalos’un varisi olma konusunda \u015fakalar yapt\u0131rarak, bu konuya, yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmayacak kadar a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde de\u011finmektedir.<\/p>\n Sokrates’in bu grupla olan ba\u011flar\u0131 dost\u00e7ad\u0131r. Bu gruptakiler filozof\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen kimselerdir. Ama felsefeye hen\u00fcz ihtiyac\u0131 olmayan, bilmeden do\u011fru davranan, do\u011fru duyan, hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn temellerinin sofistler taraf\u0131ndan \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesini hen\u00fcz ya\u015famam\u0131\u015f olan bir ku\u015faktand\u0131rlar. Onun i\u00e7in bu adamlarla tart\u0131\u015f\u0131lam\u0131yor. Kephalos, konu\u015fma filozof\u00e7a olmaya ba\u015flar ba\u015flamaz kurbanlar\u0131na gidiyor. Polemarkhos ise konu\u015fmada bir par\u00e7a rol al\u0131yor; ama Sokrates’in as\u0131l has\u0131mlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca \u00e7ekiliyor. Miras s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, ayn\u0131 zamanda Polemarkhos’un, babas\u0131n\u0131n namusunun miras\u0131na da konmu\u015f olmas\u0131yla ilgilidir. Fakat Platon’un a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermek istedi\u011fi \u015fudur ki: d\u00fcn\u00fcn insanlar\u0131n\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 gibi namuslu olmak, yani neden iyilik etti\u011fini bilmeden iyilik etmek, art\u0131k yetmez; Sokrates’in d\u00f6neminde ger\u00e7ek hayattan pay almak isteyen, Glaukon’la Adeimantos gibi filozof\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve sonuncu grubu sofist Tharsymakhos’la \u00f6\u011frencileri olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6\u011frencilerden Kleitophon tek bir defa s\u00f6ze kar\u0131\u015f\u0131yor; Kharmantides ba\u015ftan sona kadar sessiz duruyor. Khalkedon’lu (\u015fimdiki Kad\u0131k\u00f6y) Thrasymakhos en \u00f6nemli sofistlerden biridir. 430’da Atina’ya gelmi\u015f ve 5’inci y\u00fczy\u0131l sonuna kadar orada \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu adam\u0131n \u00f6nemi, retorik sanat\u0131 ile bu sanat \u00fczerindeki derslerinden ileri gelmektedir; “period”lu c\u00fcmleler yaz\u0131\u015f\u0131 ve onlar\u0131 ritimli sonlarla bitiri\u015finin Hellen sanat d\u00fczyaz\u0131n\u0131 \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkisi olmu\u015ftur. Bu zat\u0131n ahlak alan\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini, hemen hemen sadece Platon’dan aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla biliyoruz. Onun i\u00e7in, Platon’un onun hakk\u0131ndaki betimlemesinin nesnel olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Do\u011frulu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn hakk\u0131 olarak tan\u0131mlayan, do\u011fruluk hakk\u0131ndaki en ileri g\u00f6r\u00fc\u015f, Gorgias’ta Kallikles taraf\u0131ndan savunulmaktad\u0131r. Zaten Devlet’te de Thrasymakhos’un ki\u015fili\u011fi ve g\u00f6revi, Kallikles’in Gorgias’taki ki\u015fili\u011fine ve g\u00f6revine pek benzemektedir. Bununla beraber, her ikisinin savundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015flerin incelikleri aras\u0131nda \u00f6nemli farklar vard\u0131r: B\u00f6ylece, Platon’un, Devlet’in 1’inci kitab\u0131nda, tarihteki Thrasymakhos’un ger\u00e7ek g\u00f6r\u00fc\u015flerini bildirmi\u015f olmas\u0131 olas\u0131d\u0131r. \u015eu var ki, bunlarda, Kallikles’in g\u00f6r\u00fc\u015flerinin keskinli\u011fi ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hi\u00e7 yoktur. Bunlar, Sokrates’in diyalektik sanat\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 olmayan \u00e7eli\u015fkilerle doludur. Bu durum, kitab\u0131n ana fikrine \u00e7ok iyi uymaktad\u0131r; biliyoruz ki, kitapta do\u011fruluk hakk\u0131nda bilinen g\u00f6r\u00fc\u015flerin birer birer g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi isteniyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda sofistlerinki de vard\u0131r. Thrasymakhos’un d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fck bak\u0131m\u0131ndan kusurlar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bu i\u015fe pek elveri\u015flidir. Onun i\u00e7indir ki Thrasymakhos’la y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fma, Kallikles’le olan tart\u0131\u015fma kadar ciddi de\u011fildir ve hep “\u015fundan bundan konu\u015fma” olarak s\u00fcr\u00fcp gider. Bu alanda sofistler, sonuna kadar m\u00fccadeleyi beceremezler; bunu ancak Akademia’da yeti\u015fmi\u015f gen\u00e7 filozoflar\u0131n kendileri yapabilir.<\/p>\n Platon, Kephalos’un evindeki konu\u015fmay\u0131 belli bir y\u0131la koymu\u015f ve o y\u0131l\u0131 diyalo\u011fun ba\u015f\u0131nda tam olarak bildirmi\u015ftir. Bu y\u0131l, Pire’de Tanr\u0131\u00e7a Bendis \u015ferefine ilk kez b\u00fcy\u00fck bir alayla, atl\u0131 ve fenerli bir ko\u015fuyla geceleyin kutlanan b\u00fcy\u00fck bayram\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131ld\u0131r. Bayram\u0131n hangi y\u0131l Atina’ya al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, ne yaz\u0131k ki bilmiyoruz. Bununla birlikte, Alkibiades’in zaferleriyle Atina ticaretinin ve Pire Liman\u0131’n\u0131n yeni bir geli\u015fme ya\u015fad\u0131klar\u0131 410 ve 409 y\u0131llar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Yeni bir bayram\u0131n kabul\u00fc, umutla dolu bir zamana iyi uyuyor. 408 y\u0131l\u0131nda Olympia oyunlar\u0131nda kazanan atlet Pulydamas’\u0131n ad\u0131n\u0131n ge\u00e7mesi de bu zamana i\u015farettir.<\/p>\n Devlet’in ne zaman kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kesin olarak s\u00f6ylenemez; zaten Platon’un diyaloglar\u0131n\u0131n yaz\u0131lma tarihleri i\u00e7in elimizde birtak\u0131m \u00e7\u0131karsamalardan ba\u015fka ara\u00e7 bulunmuyor. Bununla birlikte, eserin 372’de bitmi\u015f oldu\u011funu kabul edebiliriz. O y\u0131l Platon 56 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Tabii, Devlet gibi bir eser k\u0131sa zamanda yaz\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. Platon’un eseri ne zaman tasarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ne zaman i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmiyoruz. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 on y\u0131la, yahut daha uzun bir zamana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r diyelim; o zaman, Devlet’teki ba\u015fka diyaloglarla olan bir\u00e7ok kesi\u015fme noktas\u0131 kolayca anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n Profes\u00f6r Dr. GEORG ROHDE<\/p>\n SOKRATES anlat\u0131yor:<\/p>\n <\/b>D\u00fcn Ariston’un o\u011flu Glaukon’la Pire’ye indim. Niyetim tanr\u0131\u00e7aya (1)<\/span> dua etmek hem de ilk defa kutlanan bayram\u0131n\u0131n nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekti. Yerlilerin d\u00fczenledikleri alay\u0131 pek g\u00fczel buldum, ama Thrak’lar\u0131nki de parlakl\u0131ktan yana onlar\u0131nkinden a\u015fa\u011f\u0131 kalmad\u0131. Dualar\u0131m\u0131z\u0131 bitirmi\u015f, alay\u0131 seyretmi\u015f, \u015fehre d\u00f6n\u00fcyorduk. O anda Kephalos’un o\u011flu Polemarkhos eve d\u00f6nmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 uzaktan g\u00f6rm\u00fc\u015f, bizi durdurmak i\u00e7in \u00e7ocu\u011fu \u00f6nden ko\u015fturdu. \u00c7ocuk arkamdan elbisemi yakalayarak “Polemarkhos kendisini beklemenizi diliyor” dedi. D\u00f6nd\u00fcm. “Efendin nerede?” diye sordum. “\u0130\u015fte, arkadan size do\u011fru geliyor, l\u00fctfen bekleyiniz” dedi.Glaukon da “Peki, bekleriz” dedi.<\/p>\n Biraz sonra Polemarkhos bize yeti\u015fti; yan\u0131nda Glaukon’un karde\u015fi Adeimantos, Nikias’\u0131n (2)<\/span> o\u011flu Nikeratos ve alaydan d\u00f6nen daha birka\u00e7 ki\u015fi vard\u0131.<\/p>\n Polemarkhos “Sokrates, yan\u0131lm\u0131yorsam, \u015fehre d\u00f6nmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131z” dedi.<\/p>\n “Hay\u0131r, hi\u00e7 yan\u0131lm\u0131yorsun” dedim.<\/p>\n “Bizi g\u00f6r\u00fcyor musun ka\u00e7 ki\u015fiyiz?” diye sordu.<\/p>\n “G\u00f6rmez olur muyum?”<\/p>\n “\u00d6yleyse ya bizimle ba\u015fa \u00e7\u0131kars\u0131n\u0131z, ya burada kal\u0131rs\u0131n\u0131z” dedi.<\/p>\n “Peki, bunun ba\u015fka bir yolu daha yok mu? Ya biz sizi ikna eder de, siz bizi serbest b\u0131rak\u0131rsan\u0131z?…” dedim.<\/p>\n “Dinlemesek de, gene ikna edebilir misiniz?” diye sordu.<\/p>\n Glaukon “Edemeyiz” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse sizi dinlemeyece\u011fimizi akl\u0131n\u0131za koyun!”<\/p>\n Adeimantos da “Ak\u015fama tanr\u0131\u00e7an\u0131n \u015ferefine atl\u0131 bir me\u015fale ko\u015fusu olaca\u011f\u0131ndan da m\u0131 haberiniz yok?” diye sordu.<\/p>\n “Atl\u0131 m\u0131?” dedim, “Bu da yeni bir\u015fey; yani ko\u015fucular me\u015faleleri elden ele ge\u00e7irerek at \u00fczerinde yar\u0131\u015facak; bunu mu demek istiyorsun?”<\/p>\n Polemarkhos “Evet” dedi, “Bundan ba\u015fka g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer gece \u015fenlikleri de olacak. Zaten biz yemekten sonra \u00e7\u0131kacak, \u015fenlikleri seyredece\u011fiz; orada bir\u00e7ok gen\u00e7le bulu\u015facak, konu\u015faca\u011f\u0131z. Haydi vazge\u00e7in de kal\u0131n.”<\/p>\n Glaukon da “Anla\u015f\u0131lan, kalmak gerekiyor” dedi.<\/p>\n “\u00d6yle istersen, \u00f6yle olsun” dedim.<\/p>\n Bunun \u00fczerine Polemarkhos’un evine gittik; Polemarkhos’un karde\u015fleri Lysias’la Euthydemos’tan ba\u015fka Kalkhedon’lu Thrasymakhos, Paiania’l\u0131 Kharmantides, Aristonymos’un o\u011flu Kleitophon da oradayd\u0131. Polemarkhos’un babas\u0131 Kephalos da evdeydi. Onu pek ihtiyarlam\u0131\u015f buldum; kendisini g\u00f6rmeyeli \u00e7ok olmu\u015ftu. Sandalye \u00fczerinde bir minderde oturuyordu; az \u00f6nce avluda kurban kesti\u011fi i\u00e7in ba\u015f\u0131nda hala bir \u00e7elenk vard\u0131. Yan\u0131na oturduk; orada \u00e7epe\u00e7evre sandalyeler diziliydi.<\/p>\n Kephalos beni g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez selamlad\u0131, “Sokrates, Pire’ye inip bize u\u011frad\u0131\u011f\u0131n yok” dedi, “Halbuki gelmeliydin; \u00e7\u00fcnk\u00fc ben \u015fehre kolayca gidebilseydim, buna g\u00fcc\u00fcm yetseydi, sen buraya gelmesen de olurdu; biz sana gelirdik. Ama \u015fimdi bize daha s\u0131k gelmelisin. Belki bende bedenin hazlar\u0131 azald\u0131k\u00e7a, konu\u015fma iste\u011fi ve ondan ald\u0131\u011f\u0131m zevk o \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131yor: Beni dinle: Sen gene \u015fu gen\u00e7lerle bulu\u015f, ama biz de senin candan dostlar\u0131n\u0131z, bize de s\u0131k s\u0131k u\u011fra.”<\/p>\n “Do\u011frusu Kephalos, ya\u015f\u0131 \u00e7ok ilerlemi\u015f insanlarla sohbet etmeyi severim” dedim. “Bence onlar, belki bizim de y\u00fcr\u00fcyece\u011fimiz bir yolda epeyce ilerlemi\u015flerdir, onun i\u00e7in, onlardan bu yolun nas\u0131l oldu\u011funu \u00f6\u011frenmeliyiz. Acaba \u00e7etin ve yorucu mu, yoksa rahat ve d\u00fcz m\u00fc? \u0130\u015fte senden de bu konuda ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek isterim; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fairlerin ‘ihtiyarl\u0131\u011f\u0131n e\u015fi\u011fi (3)<\/span>‘ dedikleri bir \u00e7a\u011f vard\u0131r; senin \u00f6mr\u00fcn de bu noktaya vard\u0131. Bana s\u00f6yler misin, bu \u00e7a\u011f sence \u00f6mr\u00fcn s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131, g\u00fc\u00e7 bir d\u00f6nemi midir, de\u011fil midir, ne dersin?”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! Ben sana ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc s\u00f6yleyeyim, Sokrates” dedi. “Bazen biz, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ya\u015f\u0131t ihtiyarlar, eski ata s\u00f6z\u00fcn\u00fcn (4)<\/span> do\u011frulu\u011funa \u00f6rnek olarak bir araya geliyoruz. Topland\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011fu a\u011fla\u015f\u0131r durur, gen\u00e7li\u011fin zevklerini, a\u015fk\u0131, \u015farab\u0131, c\u00fcmb\u00fc\u015fleri, o \u00e7a\u011f\u0131n buna benzer daha ba\u015fka hazlar\u0131n\u0131 hat\u0131rlar, \u00f6zlerler. Sanki b\u00fcy\u00fck nimetlerden mahrum kalm\u0131\u015flar, vaktiyle pek iyi ya\u015fad\u0131klar\u0131 halde, \u015fimdi hi\u00e7 ya\u015fam\u0131yorlarm\u0131\u015f gibi kederlenirler. Kimi, ya\u015fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in yak\u0131nlar\u0131ndan k\u00f6t\u00fc muamele g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne \u00fcz\u00fcl\u00fcr, bunca ac\u0131lara neden olan ya\u015fl\u0131l\u0131ktan \u00f6t\u00fcr\u00fc s\u0131zlan\u0131p durur. Ama bana \u00f6yle geliyor ki g\u00f6sterdikleri neden as\u0131l neden de\u011fildir, Sokrates; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bunlar ya\u015fl\u0131l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden olsayd\u0131, ben de, ben ya\u015fta olan herkes de, ya\u015fland\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in ayn\u0131 ac\u0131lar\u0131 \u00e7ekerdik. Oysa ayn\u0131 ac\u0131lar\u0131 \u00e7ekmeyen ba\u015fka ya\u015fl\u0131lar da g\u00f6rd\u00fcm. Bir g\u00fcn \u015fair Sophokles’le beraberdim, biri gelip ona ‘A\u015fkla aran nas\u0131l? Hala kad\u0131nlarla ili\u015fkide bulunabiliyor musun?’ diye sordu. O da ‘Sus, arkada\u015f! Ondan kurtuldu\u011fuma bilsen ne kadar seviniyorum!’ dedi, ‘Sanki deli ve zalim bir efendiden yakam\u0131 s\u0131y\u0131rm\u0131\u015f\u0131m.’ Sophokles’in bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc o g\u00fcn do\u011fru buldu\u011fum gibi, bug\u00fcn de do\u011fru buluyorum. Ger\u00e7ekten, ya\u015fl\u0131l\u0131k bu \u015feylerde b\u00fcy\u00fck bir rahatl\u0131k ve erkinlik verir; \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u0131rslar, istekler gerginliklerini kaybedip gev\u015feyince, tam Sophokles’in dedi\u011fi olur. \u0130nsan kendini bir\u00e7ok deli zorbadan kurtar\u0131r. Ama bu dertlerin, hi\u00e7 de\u011filse yak\u0131nlardan \u00e7ekilen dertlerin bir tek nedeni var Sokrates, o da ya\u015fl\u0131l\u0131k de\u011fil, insanlar\u0131n kendi huyudur. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fc, uysal olsalar, ya\u015fl\u0131l\u0131k da o kadar zorlar\u0131na gitmez. Halbuki \u00f6yle olmayanlara ya\u015fl\u0131l\u0131k da gen\u00e7lik de a\u011f\u0131r gelir.”<\/p>\n Ben de, Kephalos’un bu s\u00f6zleri \u00e7ok ho\u015fuma gitti\u011fi i\u00e7in, devam etmesini istiyor, onu k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yordum “Kephalos, dedim, bence seni dinleyenlerin \u00e7o\u011fu bu s\u00f6zlerini do\u011fru bulmayacak; huyundan dolay\u0131 de\u011fil, b\u00fcy\u00fck bir servet sahibi oldu\u011fun i\u00e7in ya\u015fl\u0131l\u0131k y\u00fck\u00fcn\u00fc kolayca ta\u015f\u0131yorsun, diyecekler; \u00e7\u00fcnk\u00fc zenginler kendilerine bir\u00e7ok avuntu bulurlarm\u0131\u015f.”<\/p>\n “Hakl\u0131s\u0131n, dedi, s\u00f6zlerimi do\u011fru bulmayacaklar. Onlar da hakl\u0131, ama sand\u0131klar\u0131 kadar de\u011fil. Bak, Themistokles’in \u015fu s\u00f6z\u00fc ne kadar yerindedir! Themistokles’e hakaret etmek i\u00e7in, ‘\u015ean ve \u015ferefini kendine de\u011fil, yurduna bor\u00e7lusun’ diyen Seriphos’luya, o \u015fu cevab\u0131 verdi: ‘Evet, ben Seriphos’lu<\/p>\n olsayd\u0131m, \u00fcnl\u00fc olamazd\u0131m; ama sen Atinal\u0131 olsayd\u0131n, ne olurdun?’ (5)<\/span> \u0130\u015fte bu s\u00f6z, ger\u00e7ekten, zengin olmayan, ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fck\u00fcne de zor dayanan kimselere \u00e7ok uygundur; \u00e7\u00fcnk\u00fc uslu ak\u0131ll\u0131 bir adam, yoksullukla birlikte ya\u015fl\u0131l\u0131k y\u00fck\u00fcn\u00fc pek kolay ta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131 gibi, uslu ak\u0131ll\u0131 olmayan biri de, zenginle\u015fse bile, g\u00f6nl\u00fcnde huzur bulamayacakt\u0131r.”<\/p>\n Ben de “Kephalos, dedim, \u015fimdiki servetinin \u00e7o\u011fu miras yoluyla m\u0131 eline ge\u00e7ti, yoksa onu sen kendin mi kazand\u0131n?”<\/p>\n “Ne kazand\u0131m ki?… dedi. Ben Sokrates, para i\u015flerinde b\u00fcy\u00fck babamla babam aras\u0131nda bir yerdeyim; \u00e7\u00fcnk\u00fc ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m b\u00fcy\u00fck babam, tutar\u0131 benim bug\u00fcnk\u00fc servetim kadar olan bir miras\u0131 birka\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131\u015fken, babam Lysanias servetini \u015fimdi elimde bulunandan da a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Ben ise kalan miras\u0131 \u015fu o\u011fullar\u0131ma daha k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f de\u011fil, biraz daha b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f b\u0131raksam memnun olurum.”<\/p>\n “Bak bunu sana niye sormu\u015ftum: Sen paraya hi\u00e7 d\u00fc\u015fk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsun da ondan” dedim, “Halbuki paray\u0131 kendileri kazanmayanlar \u00e7o\u011fu zaman b\u00f6yle olurlar; kazananlara gelince, onlar paray\u0131 iki kat\u0131 severler; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fairler \u015fiirlerini, babalar o\u011fullar\u0131n\u0131 nas\u0131l severlerse, kendi emekleriyle servet edinmi\u015f olan kimseler de paraya kendi eserleri imi\u015f gibi d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fcrler; bir de, herkes gibi i\u015flerine yarad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in severler paray\u0131. Bu y\u00fczden onlarla bir araya gelmek bile ho\u015fa gitmez; \u00e7\u00fcnk\u00fc zenginli\u011fi \u00f6vmekten ba\u015fka bir \u015fey bilmezler.”<\/p>\n “Hakk\u0131n var” dedi.<\/p>\n “\u00d6yledir; dedim, ama sen bana bir de \u015funu s\u00f6yle: Zengin olmakla elde etti\u011fin en b\u00fcy\u00fck nimet sence nedir?”<\/p>\n “Bunu s\u00f6ylersem, bir\u00e7oklar\u0131 inanmayacakt\u0131r; sen \u015funu bil ki Sokrates, \u00f6lece\u011fini akl\u0131na getiren insan\u0131n i\u00e7ine, \u00f6nceleri hi\u00e7 akl\u0131ndan ge\u00e7meyen \u015feylerin korkusu, kayg\u0131s\u0131 girer. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamana kadar ‘Bu d\u00fcnyada k\u00f6t\u00fcl\u00fck edenler Hades’te cezalar\u0131n\u0131 \u00e7ekecekler’ gibi, Hades’te olup bitenler hakk\u0131nda s\u00f6ylenen s\u00f6zlere g\u00fclerlerken, zaman gelir, ya bu s\u00f6zler do\u011fruysa diye onlar\u0131 bir korku al\u0131r, ruhlar\u0131nda azap duyarlar. \u0130nsanlar ya ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n verdi\u011fi dermans\u0131zl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden, yahut kendilerini \u00f6teki d\u00fcnyaya daha yak\u0131n g\u00f6rd\u00fcklerinden, orada olup bitenler \u00fczerinde daha fazla kafa yorarlar. B\u00f6ylece i\u00e7leri ku\u015fku ve korkuyla dolar, art\u0131k birine haks\u0131zl\u0131k edip etmediklerini hesaplar, ara\u015ft\u0131r\u0131rlar. Hayatlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irip bir\u00e7ok haks\u0131zl\u0131k ettiklerini g\u00f6ren kimseler \u00e7ocuklar gibi s\u0131k s\u0131k uykudan uyan\u0131r, \u00fcrker, k\u00f6t\u00fc bir bekleyi\u015f i\u00e7inde ya\u015farlar. Halbuki hi\u00e7bir zaman haks\u0131zl\u0131k etmediklerini bilenlerde daima tatl\u0131 bir umut, Pindaros’un (6)<\/span> dedi\u011fi gibi, ‘ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 besleyen’ iyi bir umut vard\u0131r. Ger\u00e7ekten, Sokrates, bu \u015fair ne g\u00fczel s\u00f6ylemi\u015f; \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar do\u011fru, dinli bir insan olarak ya\u015fam\u0131\u015f olana, ‘G\u00f6n\u00fcl ho\u015fland\u0131ran, ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 besleyen umut yolda\u015fl\u0131k eder. O umut ki, insanlar\u0131n hi\u00e7 durmadan sa\u011fa sola sapan akl\u0131n\u0131n d\u00fcmenini tutmakta her \u015feyden \u00f6nce gelir’ der. Ne do\u011fru, ne hayran olunacak bir s\u00f6z! \u0130\u015fte bunun i\u00e7indir ki ben servet edinmenin \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey oldu\u011funu iddia ediyorum; ama herhangi bir kimse i\u00e7in de\u011fil, ancak uslu ak\u0131ll\u0131 ve dengeli bir insan i\u00e7in. \u00c7\u00fcnk\u00fc, istemeyerek de olsa, hi\u00e7 kimseyi aldatmamak veya kimseye yalanc\u0131 \u00e7\u0131kmamak, tanr\u0131ya kurban, insana para bor\u00e7lu olup Hades’e korka korka gitmemek… \u0130\u015fte elde bulunan para buna \u00e7ok yard\u0131m eder. Sonra daha ba\u015fka yararlar\u0131 da vard\u0131r. Ama Sokrates, her \u015feyi tartt\u0131ktan sonra ben \u015funu diyebilirim ki, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir insan i\u00e7in zenginlik en \u00e7ok bu i\u015fe yarar.”<\/p>\n “\u00c7ok g\u00fczel s\u00f6yl\u00fcyorsun, Kephalos! dedim; “Ama, \u015fu senin dedi\u011fin \u015feyi, do\u011frulu\u011fu (7-8)<\/span>, nas\u0131l anlataca\u011f\u0131z? Sadece, ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek ve bir kimseden al\u0131nan bir \u015feyi geri vermek diye mi? Yoksa b\u00f6yle davranmak bazan do\u011fru, bazan e\u011fri say\u0131labilir mi? \u00d6rne\u011fin biri, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir arkada\u015f\u0131n\u0131n silahlar\u0131n\u0131 emanet alsa, sonra arkada\u015f\u0131 \u00e7\u0131ld\u0131r\u0131p emanetini geri istese, bu gibi emanetlerin geri verilmemesi gerekti\u011fini, geri verenin de do\u011fru adam olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkes s\u00f6yler; bir \u00e7\u0131lg\u0131na ger\u00e7e\u011fi tam olarak s\u00f6ylemek isteyen de do\u011fru adam de\u011fildir.”<\/p>\n “Hakl\u0131s\u0131n” dedi.<\/p>\n “Demek oluyor ki do\u011fruluk ‘ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek, emaneti geri vermek’ le s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir” dedim.<\/p>\n Polemarkhos s\u00f6ze at\u0131larak, “Hay\u0131r, bununla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r Simonides’e (9)<\/span> inanmak gerekirse, tam bu s\u0131n\u0131rlara girer, Sokrates!” dedi.<\/p>\n Kephalos da “Evet, evet” dedi. “Ben s\u00f6z\u00fc size b\u0131rak\u0131yorum. \u015eimdi kurbanlarla (10)<\/span> u\u011fra\u015fmam laz\u0131m.”<\/p>\n Polemarkhos, “\u00d6yleyse senin varisin benim, de\u011fil mi?” diye sordu.<\/p>\n O da g\u00fclerek,<\/p>\n “Evet” dedi ve kurbanlar\u0131na gitti.<\/p>\n “Madem ki s\u00f6z\u00fcn varisi sensin, s\u00f6yle bakal\u0131m” dedim. “Simonides do\u011fruluk \u00fczerine ne diyor da, sen onu hakl\u0131 buluyorsun?”<\/p>\n “Herkese bor\u00e7 olan\u0131 vermek do\u011frudur, diyor ve bence b\u00f6yle s\u00f6ylemekle iyi s\u00f6ylemi\u015f oluyor” dedi.<\/p>\n “Evet, Simonides’e inanmamak kolay de\u011fil”, dedim; “\u00e7\u00fcnk\u00fc o tanr\u0131 gibi ak\u0131ll\u0131 uslu bir insand\u0131r. Ama onun s\u00f6zlerini belki sen Polemarkhos anl\u0131yabilirsin; ben anlayam\u0131yorum. Demin, biri birine bir \u015fey emanet eder de, \u00f6teki art\u0131k akl\u0131 ba\u015f\u0131nda de\u011filken emanetinin geri verilmesini isterse, o \u015feyi vermeli mi vermemeli mi diye konu\u015fmu\u015ftuk; belli ki Simonides bunu kastetmi\u015ftir. Bununla birlikte bu emanet bir bor\u00e7tur, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Emanetini akl\u0131 ba\u015f\u0131nda olmayan biri geri isteyecek olursa, o zaman asla vermemeli, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet” dedi.<\/p>\n “O halde, borcun geri verilmesi do\u011frudur, demekle; anla\u015f\u0131lan Simonides ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6ylemek istiyor.”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! Ger\u00e7ekten, ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6ylemek istiyor” dedi. “\u00c7\u00fcnk\u00fc onun fikri \u015fudur: Do\u011frular\u0131n borcu dostlara iyilik etmektir, k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek de\u011fil?”<\/p>\n “Anl\u0131yorum” dedim. “Alanla veren dostsa, vermekle almak da zararl\u0131 olursa, alt\u0131n\u0131n\u0131 emanet etmi\u015f olana geri veren, bor\u00e7lu oldu\u011fu \u015feyi geri vermi\u015f olmaz. Sence Simonides’in demek istedi\u011fi bu de\u011fil mi?”<\/p>\n “Tam da bu.”<\/p>\n “Peki, d\u00fc\u015fmana bir \u015fey bor\u00e7luysak, geri vermeli miyiz?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz, ne bor\u00e7luysak, onu vermeliyiz” dedi. “D\u00fc\u015fman d\u00fc\u015fmana, bence ancak k\u00f6t\u00fcl\u00fck bor\u00e7ludur; ona d\u00fc\u015fen de budur.”<\/p>\n “G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki Simonides do\u011frulu\u011fun ne oldu\u011funu bir bilmece \u015feklinde \u015fairce s\u00f6yledi; \u00e7\u00fcnk\u00fc besbelli ki o, do\u011fruluk herkese hakk\u0131n\u0131 vermektir demek istiyor; buna da ‘bor\u00e7’ diyor” dedim.<\/p>\n “Peki, buna bir diyece\u011fin var m\u0131?” diye sordu.<\/p>\n “Ey Zeus!” dedim, “biri \u015f\u00f6yle sorsayd\u0131: ‘Simonides, bir sanat, hekimlik ad\u0131n\u0131 almak i\u00e7in, neye neyi bor\u00e7 ve hak olarak vermelidir?’ Simonides ne cevap verirdi san\u0131rs\u0131n?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz, ‘bedenlere ila\u00e7 ve yiyecek, i\u00e7ecek vermelidir’ derdi.”<\/p>\n “Bir sanat, a\u015f\u00e7\u0131l\u0131k ad\u0131n\u0131 almak i\u00e7in, neye neyi bor\u00e7 ve hak olarak vermelidir?”<\/p>\n “Kat\u0131klara tuz, biber vermelidir.”<\/p>\n “Peki, \u00f6yleyse, kimlere ne veren sanata do\u011fruluk denebilir?”<\/p>\n “\u00d6nce dediklerimize uymak gerekirse Sokrates, dosta fayda, d\u00fc\u015fmana zarar veren sanata.”<\/p>\n “O halde Simonides, ‘do\u011fruluk dosta iyilik, d\u00fc\u015fmana k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmektir’ demek istiyor de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle san\u0131r\u0131m.”<\/p>\n “Peki, hastal\u0131k sa\u011fl\u0131k konular\u0131nda, hastal\u0131klar\u0131nda dosta iyilik d\u00fc\u015fmana k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek en \u00e7ok kimin elinden gelir?”<\/p>\n “Hekimin.”<\/p>\n “Ya deniz yolculuklar\u0131nda, tehlike ba\u015f g\u00f6sterince, dosta iyilik, d\u00fc\u015fmana k\u00f6t\u00fcl\u00fck en \u00e7ok kimin elinden gelir?”<\/p>\n “D\u00fcmencinin.”<\/p>\n “Do\u011fru adama gelince, onun hangi i\u015fte, hangi ba\u015far\u0131larda dosta faydas\u0131, d\u00fc\u015fmana zarar\u0131 dokunabilir?”<\/p>\n “Sava\u015fta, d\u00fc\u015fmana sald\u0131rmak, dosta yard\u0131m etmekte, san\u0131r\u0131m.”<\/p>\n “Peki ama, azizim Polemarkhos, hasta olmayanlara hekim faydas\u0131zd\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Do\u011fru.”<\/p>\n “Deniz yolculu\u011funa \u00e7\u0131kmayanlara da d\u00fcmenci faydas\u0131zd\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Sava\u015fmayanlara da do\u011fru adam faydas\u0131zd\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Hi\u00e7 de bu fikirde de\u011filim.”<\/p>\n “O halde do\u011fruluk bar\u0131\u015fta da faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet, bar\u0131\u015fta da faydal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “\u00c7ift\u00e7ilik de faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u00dcr\u00fcn elde etmek bak\u0131m\u0131ndan, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Ya ayakkab\u0131c\u0131l\u0131k, o da faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Bize ayakkab\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mi dersin?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “Do\u011frulu\u011fa gelince, sence o, bar\u0131\u015f zaman\u0131nda neyin kullan\u0131lmas\u0131nda veya sa\u011flanmas\u0131nda faydal\u0131d\u0131r?”<\/p>\n “Ticaret s\u00f6zle\u015fmelerinde Sokrates.”<\/p>\n “Ticaret s\u00f6zle\u015fmelerinden ortakl\u0131\u011f\u0131 m\u0131 anl\u0131yorsun, yoksa ba\u015fka bir \u015feyi mi?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz, ortakl\u0131\u011f\u0131.”<\/p>\n “Peki, tavla oyununda hangisi daha iyi, daha faydal\u0131 ortakt\u0131r? Do\u011fru adam m\u0131, yoksa iyi oyuncu mu?”<\/p>\n “\u0130yi oyuncu.”<\/p>\n “Ya tu\u011flalar\u0131 ve ta\u015flar\u0131 yerine koymakta do\u011fru adam duvarc\u0131dan daha faydal\u0131, daha iyi i\u015f orta\u011f\u0131 m\u0131d\u0131r dersin?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz hay\u0131r.”<\/p>\n “Kitharac\u0131 m\u0131zrab\u0131 iyi kullanmakta do\u011fru adamdan \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa g\u00f6re, do\u011fru adam bir ortakla yap\u0131lan hangi i\u015fte kitharac\u0131dan daha iyi bir ortakt\u0131r?”<\/p>\n “Para i\u015fleri ortakl\u0131\u011f\u0131nda, san\u0131r\u0131m.”<\/p>\n “Yaln\u0131z, Polemarkhos, paray\u0131 harcamakta, mesela parayla ortakla\u015fa bir at almak veya satmak gerekti\u011fi zaman, do\u011fru adam iyi bir ortak de\u011fildir; o zaman, bence iyi ortak attan anlayand\u0131r. \u00d6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “S\u00f6ylediklerimizden bu \u00e7\u0131k\u0131yor.”<\/p>\n “Bir gemi almak veya satmak gerekirse, en iyi ortak gemi yap\u0131c\u0131s\u0131 veya d\u00fcmencisidir, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle.”<\/p>\n “G\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn veya alt\u0131n\u0131n ortakla\u015fa i\u015flerde kullan\u0131lmas\u0131 gerekirse, bu i\u015flerin hangilerinde do\u011fru adam ba\u015fkalar\u0131ndan daha faydal\u0131 olacakt\u0131r?”<\/p>\n “Paran\u0131n bir yana konup emniyette bulunmas\u0131 gerekti\u011fi zaman Sokrates.”<\/p>\n “Yani para hi\u00e7 kullan\u0131lmay\u0131nca, i\u015flemeyince demek istiyorsun, \u00f6yle mi?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz \u00f6yle.”<\/p>\n “Demek ki do\u011fruluk, paran\u0131n bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 zaman faydal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “\u00d6yle olacak.”<\/p>\n “O halde bir ba\u011f b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 saklamak gerekirse, do\u011fruluk hem ortakl\u0131\u011fa, hem de bireye faydal\u0131d\u0131r, ama b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 kullanmak gerekirse ba\u011fc\u0131l\u0131k faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “S\u00f6ylediklerimizden bu \u00e7\u0131k\u0131yor.”<\/p>\n “Bir kalkan veya bir lyray\u0131 saklamak, hi\u00e7 kullanmamak gerekti\u011finde, do\u011fruluk faydal\u0131d\u0131r diyeceksin; ama onlar\u0131 kullanmak gerekirse hoplit sanat\u0131 (11) <\/span>veya m\u00fczik faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle olmak gerek.”<\/p>\n “Di\u011fer b\u00fct\u00fcn i\u015flerde de do\u011fruluk bir \u015fey kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman faydas\u0131z, o \u015fey kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 zaman faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle olacak.”<\/p>\n “Demek ki dostum, do\u011fruluk, kullan\u0131lmayan \u015feylerde faydal\u0131ysa, onun bir de\u011feri olmasa gerek. \u015eimdi \u015funu ara\u015ft\u0131ral\u0131m: Yumruk d\u00f6\u011f\u00fc\u015f\u00fcnde veya ba\u015fka bir d\u00f6\u011f\u00fc\u015fte vurmas\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilen, kendini korumas\u0131n\u0131 da \u00e7ok iyi bilir, de\u011fil mi?” (12)<\/span><\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “Ya hastal\u0131ktan korunmas\u0131n\u0131 bilen, onu ba\u015fkalar\u0131na gizlice a\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 herkesten iyi bilmez mi?”<\/p>\n “Bilir san\u0131r\u0131m.”<\/p>\n “Sonra, d\u00fc\u015fman\u0131n niyetlerini gizlice \u00f6\u011frenen, b\u00fct\u00fcn s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7alan kimse, ayn\u0131 zamanda ordunun iyi bir koruyucusudur, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz \u00f6yledir.”<\/p>\n “O halde bir \u015feyin usta koruyucusu, bek\u00e7isi, ayn\u0131 zamanda o \u015feyin usta h\u0131rs\u0131z\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u00d6yleyse, do\u011fru adam, paraya bek\u00e7ilik etmesini biliyorsa, \u00e7almas\u0131n\u0131 da bilir.”<\/p>\n “Ne diyeyim? S\u00f6ylediklerimizden bu \u00e7\u0131k\u0131yor” dedi.<\/p>\n “O halde, sonunda do\u011fru adam\u0131n bir h\u0131rs\u0131z oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunu Homeros’tan \u00f6\u011frenmi\u015fe benziyorsun; \u00e7\u00fcnk\u00fc o da Odysseus’un ana taraf\u0131ndan dedesi Autolykos’u (13)<\/span> \u00f6ver, h\u0131rs\u0131zl\u0131kta, yalan yere yemin etmekte b\u00fct\u00fcn insanlardan \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6yler. Anla\u015f\u0131l\u0131yor ki hem sana, hem Homeros’a, hem Simonides’e g\u00f6re do\u011fruluk bir t\u00fcr h\u0131rs\u0131zl\u0131k sanat\u0131d\u0131r, tabii dosta faydal\u0131, d\u00fc\u015fmana zararl\u0131 olmak \u015fart\u0131yla… \u00d6yle demek istiyordun, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Hay\u0131r, Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! Ne dedi\u011fimi art\u0131k bilmiyorum. Bir bildi\u011fim varsa o da, do\u011frulu\u011fun dosta yarad\u0131\u011f\u0131, d\u00fc\u015fmana zarar verdi\u011fidir.”<\/p>\n “Peki, sen kime dost dersin? Sana iyi adam g\u00f6r\u00fcnenlere mi, yoksa \u00f6yle g\u00f6r\u00fcnmeseler de ger\u00e7ekten iyi olanlara m\u0131? Bunun gibi, kime d\u00fc\u015fman dersin?”<\/p>\n “Tabii, insan iyi sand\u0131\u011f\u0131 adamlar\u0131 sever, k\u00f6t\u00fc sand\u0131\u011f\u0131 kimselerden nefret eder” dedi.<\/p>\n “Peki, bir\u00e7ok kimseyi iyi olmad\u0131klar\u0131 halde iyi sanmakla; bir\u00e7oklar\u0131n\u0131 da aksine, k\u00f6t\u00fc olmad\u0131klar\u0131 halde k\u00f6t\u00fc bilmekle insanlar yan\u0131lm\u0131yorlar m\u0131?”<\/p>\n “Yan\u0131l\u0131yorlar.”<\/p>\n “Demek ki, onlar iyiyi d\u00fc\u015fman, k\u00f6t\u00fcy\u00fc dost san\u0131yorlar, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u0130\u015f tersine d\u00f6nd\u00fc; demek ki \u015fimdi do\u011fruluk k\u00f6t\u00fcye iyilik, iyiye k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek oluyor.”<\/p>\n “\u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor.”<\/p>\n “Ama iyiler do\u011frudurlar, haks\u0131zl\u0131k edemeyecek yarat\u0131l\u0131\u015ftad\u0131rlar, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet”<\/p>\n “Hah! Senin s\u00f6zlerine g\u00f6re, do\u011fruluk hi\u00e7 haks\u0131zl\u0131k etmeyenlere k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmektir.”<\/p>\n “Hi\u00e7 de de\u011fil, Sokrates! \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u00f6zler besbelli ki yanl\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n “O halde, dedim, do\u011fru olmayanlara zarar vermek, do\u011fru olanlara faydal\u0131 olmak do\u011frudur.”<\/p>\n “Bu s\u00f6z bence deminkinden daha g\u00fczel.”<\/p>\n “Demek ki, Polemarkhos, bir\u00e7oklar\u0131 i\u00e7in, insanlar hakk\u0131nda yan\u0131lan herkes i\u00e7in, do\u011fruluk dosta zararl\u0131, d\u00fc\u015fmana faydal\u0131 olmakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7oklar\u0131 ger\u00e7ek dostlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fc, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 ise iyi adam san\u0131rlar. B\u00f6ylece Simonides’in demin s\u00f6yledi\u011fimiz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn tam tersini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f oluyoruz.”<\/p>\n “Evet, \u015f\u00fcphesiz \u00f6yle oluyor” dedi.<\/p>\n “O halde de\u011fi\u015ftirelim. Anla\u015f\u0131lan, dostu d\u00fc\u015fman\u0131 iyi anlatamad\u0131k.”<\/p>\n “Nas\u0131l anlatm\u0131\u015ft\u0131k, Polemarkhos?”<\/p>\n “Dost, hem iyi g\u00f6r\u00fcnen, hem iyi olan insand\u0131r; iyi g\u00f6r\u00fcnen ama iyi olmayan insan ise dost g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, ama dost de\u011fildir diyelim. D\u00fc\u015fman\u0131 da t\u0131pk\u0131 b\u00f6yle anlatabiliriz.”<\/p>\n “Bu s\u00f6z\u00fcm\u00fczden iyi adam\u0131n dost, k\u00f6t\u00fc adam\u0131n d\u00fc\u015fman oldu\u011fu \u00e7\u0131k\u0131yor.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Demek do\u011fruluk \u00fczerine demin s\u00f6ylediklerimize bir \u015fey katmam\u0131z\u0131 istiyorsun. \u00d6nceden ‘do\u011fruluk dosta iyilik, d\u00fc\u015fmana k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmektir’ demi\u015ftik; \u015fimdi \u015funu, yani ‘dosta, iyiyse iyilik etmek; d\u00fc\u015fmana, k\u00f6t\u00fcyse k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek do\u011frudur’ dememizi istiyorsun.”<\/p>\n “Bana kal\u0131rsa, b\u00f6yle s\u00f6ylenince, pek g\u00fczel s\u00f6ylenmi\u015f olur.”<\/p>\n “Peki, herhangi bir insana k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek do\u011fru adama yak\u0131\u015f\u0131r m\u0131?”<\/p>\n “Evet, hem k\u00f6t\u00fc, hem d\u00fc\u015fman olanlara tabii k\u00f6t\u00fcl\u00fck edilmelidir.”<\/p>\n “Ama atlara k\u00f6t\u00fcl\u00fck edersek, daha iyi mi olurlar, daha k\u00f6t\u00fc m\u00fc?”<\/p>\n “Daha k\u00f6t\u00fc”<\/p>\n “K\u00f6pe\u011fin iyili\u011fi (14) <\/span>bak\u0131m\u0131ndan m\u0131, yoksa at\u0131n iyili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan m\u0131?”<\/p>\n “At\u0131n iyili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan daha k\u00f6t\u00fc olurlar.”<\/p>\n “O halde, k\u00f6t\u00fcl\u00fck g\u00f6r\u00fcrlerse, k\u00f6pekler at\u0131n iyili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil, k\u00f6pe\u011fin iyili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan daha k\u00f6t\u00fc olurlar, de\u011fil mi”<\/p>\n “Diyecek yok.”<\/p>\n “\u0130nsanlara gelince, dostum, ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyemez miyiz? K\u00f6t\u00fcl\u00fck g\u00f6r\u00fcrlerse, onlar da insan\u0131n iyili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan daha k\u00f6t\u00fc olurlar.”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “Peki, do\u011fruluk insan\u0131n iyili\u011fi de\u011fil midir.”<\/p>\n “Buna da bir diyecek yok.”<\/p>\n “O halde, dostum insanlardan k\u00f6t\u00fcl\u00fck g\u00f6renlerin do\u011fruluklar\u0131ndan bir \u015fey kaybetmeleri ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz.”<\/p>\n “\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.”<\/p>\n “Peki, m\u00fczikle u\u011fra\u015fanlar, sanatlar\u0131n\u0131 kullanarak birini m\u00fczikten anlayamaz hale getirebilirler mi?”<\/p>\n “Getiremezler.”<\/p>\n “Ya biniciler, binicilikte, birini ata binemez k\u0131labilirler mi?”<\/p>\n “Olamaz.”<\/p>\n “Peki, do\u011frulukta do\u011fru insanlar birini do\u011fruluktan ay\u0131rabilir mi? Yahut, s\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, herhangi bir iyilikle iyiler birini k\u00f6t\u00fc edebilirler mi?”<\/p>\n “Yoo… edemezler.”<\/p>\n “\u00c7\u00fcnk\u00fc bence so\u011futmak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n de\u011fil, kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131n i\u015fidir.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Islatmak kurulu\u011fun de\u011fil, kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131n i\u015fidir.”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “K\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek iyinin de\u011fil, kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131n i\u015fidir.”<\/p>\n “\u00d6yle.”<\/p>\n “Ama do\u011fru adam iyidir, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “Demek ki, Polemarkhos, dostuna ve ba\u015fka birine k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek do\u011fru adam\u0131n de\u011fil, kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131n, yani do\u011fru olmayan adam\u0131n i\u015fidir” dedim.<\/p>\n “S\u00f6zlerini her bak\u0131mdan do\u011fru buluyorum, Sokrates!” dedi.<\/p>\n “O halde biri, do\u011fruluk herkese verilmesi gerekeni, yani bor\u00e7 olan\u0131 vermektir, der de, bundan do\u011fru adam\u0131n d\u00fc\u015fmana k\u00f6t\u00fcl\u00fck, dosta iyilik bor\u00e7lu oldu\u011funu anlarsa, bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen uslu de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemi\u015f olmaz; nitekim bir kimseye k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmenin hi\u00e7bir durumda do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck.”<\/p>\n “Bu konuda sana hak veriyorum” dedi.<\/p>\n “Demek ki biri Simonides’in, Bias’\u0131n, Pittakos’un (15) <\/span>veya uslu, mutlu adamlardan birinin b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yledi\u011fini iddia ederse, seninle ben yanyana ona kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131r\u0131z, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Ben, kendi hesab\u0131ma, seninle birlikte sava\u015fmaya haz\u0131r\u0131m” dedi.<\/p>\n “Fakat bu s\u00f6z, yani ‘do\u011fruluk dostlara faydal\u0131 olmak, d\u00fc\u015fmanlara k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmektir’ diyen s\u00f6z kimindir, biliyor musun?” dedim.<\/p>\n “Kimin?”<\/p>\n “Bence ya Periandros’un, ya Perdikkas’\u0131n, ya Kserkses’in, ya Thebaili Ismenias’\u0131n (16) <\/span>ya da kendini \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc sanan zengin adamlardan birinindir.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru” dedi.<\/p>\n “Peki, dedim, madem ki do\u011frulu\u011fun da do\u011frunun da, bu son dedi\u011fimiz olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, o halde do\u011fruluk ba\u015fka ne olabilir?”<\/p>\n Biz daha konu\u015furken Thrasymakhos (17) <\/span>birka\u00e7 defa at\u0131l\u0131p s\u00f6ze kar\u0131\u015fmak istemi\u015f, yan\u0131nda oturanlar s\u00f6z\u00fc sonuna kadar dinlemek istedikleri i\u00e7in buna engel olmu\u015flard\u0131. Benim s\u00f6zlerimden sonra, biz konu\u015fmam\u0131za ara verince, kendini art\u0131k tutamad\u0131, vah\u015fi bir hayvan gibi toparlan\u0131p bizi par\u00e7alayacakm\u0131\u015f gibi \u00fczerimize sald\u0131rd\u0131.<\/p>\n Polemarkhos’la ben korkudan irkildik. O, herkese d\u00f6nerek “Ey Sokrates!” dedi, “nedir bu sizin deminden beri i\u00e7ine dald\u0131\u011f\u0131n\u0131z bo\u015f s\u00f6zler? Hem birbirinizin kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7ip g\u00f6sterdi\u011finiz bu safl\u0131klar, bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 e\u011filmeler de ne oluyor? Do\u011frulu\u011fun ne oldu\u011funu ger\u00e7ekten \u00f6\u011frenmek istiyorsan, yaln\u0131zca sormakla kalma; biri bir cevap verirse, alk\u0131\u015f toplamak i\u00e7in onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u00fcr\u00fctme. Bilirsin ki sormak, cevap vermekten kolayd\u0131r; sen de cevap ver bakal\u0131m! S\u00f6yle: Do\u011fruluk sence nedir? Bak ama bana, do\u011fruluk yok g\u00f6revmi\u015f, yok faydaym\u0131\u015f, yok i\u015fe yarayan \u015feymi\u015f, yok kazan\u00e7m\u0131\u015f, yok insan\u0131n i\u015fine gelenmi\u015f falan demeyeceksin. Bir s\u00f6yleyece\u011fin varsa, a\u00e7\u0131k\u00e7a ve tam s\u00f6yle; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle sa\u00e7ma s\u00f6zler s\u00f6ylersen, ben kabul etmem.”<\/p>\n Bunlar\u0131 duyunca \u015fa\u015fakald\u0131m, y\u00fcz\u00fcne korka korka bakt\u0131m; hem san\u0131yorum ki benim bak\u0131\u015f\u0131m o bana bakmadan \u00f6nce \u00fczerine d\u00fc\u015fmeseydi, dilim tutulacakt\u0131 (18)<\/span>. \u0130yi ki s\u00f6zlerimiz onu \u00e7ileden \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman, ilk olarak ben ona bakt\u0131m da cevap verebildim. Hafif\u00e7e titreyerek, “Thrasymakhos”, dedim, “bize k\u0131zma; bu meseleyi ara\u015ft\u0131r\u0131rken biz ikimiz yan\u0131l\u0131yorsak, bil ki istemeyerek yan\u0131l\u0131yoruz. Alt\u0131n arasayd\u0131k, ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda birbirimizin kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u011filmeye, b\u00f6ylece onu bulmak f\u0131rsat\u0131n\u0131 elden ka\u00e7\u0131rmaya raz\u0131 olur muyduk? Arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011fruluk -de\u011feri bir\u00e7ok alt\u0131n k\u00fcl\u00e7esinden y\u00fcksek olan do\u011fruluk- olunca, ezilip b\u00fcz\u00fclerek birbirimize b\u00f6ylesine aptalca yol verdi\u011fimizi, do\u011frulu\u011fu elimizden geldi\u011fi kadar ortaya \u00e7\u0131karmaya u\u011fra\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sanma. U\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan emin ol dostum! u\u011fra\u015f\u0131yoruz, ama anla\u015f\u0131lan elimizden gelmiyor. Onun i\u00e7in sizin gibi yaman adamlar\u0131n bize dar\u0131lmas\u0131 de\u011fil, ac\u0131mas\u0131 \u00e7ok daha do\u011fru olur.”<\/p>\n Bu s\u00f6zlerim \u00fczerine alayl\u0131 bir kahkaha att\u0131, dedi ki: “Aman Herakles! \u0130\u015fte Sokrates’in o her zamanki ironisi! (19) <\/span>Ama ben bunu biliyordum ve buradakilere \u00f6nceden s\u00f6ylemi\u015ftim ki sen cevap vermek istemeyeceksin, i\u015fi ironiye d\u00f6keceksin. Bir soru kar\u015f\u0131s\u0131nda cevap vermektense her \u015feyi yapacaks\u0131n.”<\/p>\n Ben de “Sen \u00e7ok kurnazs\u0131n da ondan, Thrasymakhos!” dedim. “Birine on iki nedir, diye sorsayd\u0131n, sorduktan sonra da ‘Ama bak, arkada\u015f, on iki iki kere alt\u0131d\u0131r, yok \u00fc\u00e7 kere d\u00f6rtt\u00fcr, yok alt\u0131 kere ikidir, yok d\u00f6rt kere \u00fc\u00e7t\u00fcr demeyeceksin; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bo\u015f s\u00f6zler s\u00f6ylersen, ben kabul etmem’ diye ona \u00f6nceden ihtar etseydin, b\u00f6yle bir soruya kimsenin cevap veremeyece\u011fini herhalde bilirdin!Ama ya sana ‘Ey Thrasymakhos, ne demek istiyorsun? \u00d6nce yasak etti\u011fin cevaplardan hi\u00e7birini vermeyeyim mi? Ya do\u011fru cevap onlardan biriyse ne yapay\u0131m, ey acayip adam? Do\u011fruyu de\u011fil de ba\u015fka bir \u015feyi mi s\u00f6yleyeyim? Yoksa ne buyuruyorsun?’ diye sorsayd\u0131, sen onun bu s\u00f6zlerine ne derdin?”<\/p>\n “B\u0131rakal\u0131m bunu, bu dediklerinle benimkiler aras\u0131nda bir benzerlik var m\u0131 ki” dedi.<\/p>\n “Ni\u00e7in olmas\u0131n? dedim, ama bir benzerlik olmasa da soruya cevap verecek adam varsa, yasak etsek de etmesek de bildi\u011fini s\u00f6ylemekten \u00e7ekinecek mi san\u0131rs\u0131n?”<\/p>\n “Demek ki sen de b\u00f6yle yapacaks\u0131n”, dedi. “Sana yasak etti\u011fim cevaplardan birini vereceksin, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Olur a!” dedim, “D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ta\u015f\u0131n\u0131r, do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrsem.”<\/p>\n “Peki, ya ben do\u011fruluk hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcn bunlardan ba\u015fka bir cevap, bunlardan \u00fcst\u00fcn bir cevap \u00e7\u0131kar\u0131rsam, kendine hangi cezay\u0131 lay\u0131k g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn?” (20)<\/span><\/p>\n “Bilmeyene yara\u015fan cezadan ba\u015fka bir cezay\u0131 de\u011fil herhalde!” dedim. “Ona yara\u015fan ceza da bilen birinden \u00f6\u011frenmektir; i\u015fte ben kendime bunu lay\u0131k g\u00f6r\u00fcyorum.”<\/p>\n “Ne \u00f6m\u00fcr adams\u0131n!” dedi, “Bil ki \u00f6\u011frenmekten ba\u015fka bir de para cezas\u0131 vermelisin.”<\/p>\n “Yeter ki param olsun” dedim.<\/p>\n Glaukon “Para var, para var!” dedi, “Haydi Thrasymakhos, i\u015f paradaysa konu\u015f! Hepimiz pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015feni Sokrates’e verece\u011fiz.”<\/p>\n “Tabii, tabii…Siz bunu, Sokrates adetine ba\u011fl\u0131 kals\u0131n, kendi cevap vermesin, ama biri cevap verince, ortaya at\u0131lan s\u00f6z\u00fc eline als\u0131n, \u00e7\u00fcr\u00fcts\u00fcn diye istiyorsunuz.”<\/p>\n “A dostum!” dedim,”insan sana nas\u0131l cevap versin? Bir kere bildi\u011fi bir \u015fey yoksa, bilmedi\u011fini de itiraf ediyorsa; sonra bir fikri varsa, de\u011fersiz olmayan bir adam da ona d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini s\u00f6ylemeyi yasakl\u0131yorsa, nas\u0131l cevap versin? Do\u011frusu s\u00f6z sana d\u00fc\u015fer; \u00e7\u00fcnk\u00fc sen bildi\u011fini, s\u00f6yleyecek s\u00f6zlerin oldu\u011funu iddia ediyorsun. Haydi buyur! Hat\u0131r\u0131m i\u00e7in cevap ver! Glaukon’un da, \u00f6tekilerin de \u00f6\u011frenmesini \u00e7ok g\u00f6rme!”<\/p>\n Bu s\u00f6zlerim \u00fczerine Glaukon ve \u00f6tekiler raz\u0131 olmas\u0131n\u0131 dilediler. Zaten Thrasymakhos’un alk\u0131\u015f toplamak i\u00e7in konu\u015fmaya can att\u0131\u011f\u0131 besbelliydi. Elinde \u00e7ok g\u00fczel bir cevap bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor; sadece cevaplar\u0131 bana verdirmek i\u00e7in inat eder gibi tav\u0131rlar tak\u0131n\u0131yordu. Sonunda raz\u0131 oldu ve “\u0130\u015fte Sokrates’in h\u00fcneri!” dedi, “kendisi \u00f6\u011fretmek istemez, ona buna gider, \u00f6\u011frenir, kimseye minnettarl\u0131k g\u00f6stermez.”<\/p>\n “Ba\u015fkalar\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimi s\u00f6yl\u00fcyorsun, Thrasymakhos! Hakl\u0131s\u0131n. Ama minnettarl\u0131k g\u00f6stermedi\u011fime gelince bunda yan\u0131l\u0131yorsun; ben elimden geldi\u011fi kadar minnet borcumu \u00f6d\u00fcyorum. Elimden de sadece \u00f6vmek gelir.. Param yok ki! Ama bunu candan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131, birinin iyi konu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcrsem, onu candan \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc, sen hele bir konu\u015f hemen g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn; \u00e7\u00fcnk\u00fc eminim, iyi konu\u015facaks\u0131n” dedim.<\/p>\n “Dinle \u00f6yleyse!” dedi. “\u0130\u015fte benim fikrim: Do\u011fruluk g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelen \u015feydir, ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Ee, ni\u00e7in \u00f6vm\u00fcyorsun! Tabii \u00f6vmek istemezsin!”<\/p>\n “Ne demek istedi\u011fini bir anlayay\u0131m da \u00f6yle”, dedim. “\u015eimdilik daha anlamad\u0131m. Sen, do\u011fruluk g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelen \u015feydir diyorsun? Peki Thrasymakhos, bunu s\u00f6ylerken acaba ne demek istiyorsun? \u00d6rne\u011fin pankration pehlivan\u0131 Pulydamas (21)<\/span> bizden g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funa ve s\u0131\u011f\u0131r eti g\u00fcc\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in ona yarad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bu besin onun kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olmayan bizler i\u00e7in de hem yararl\u0131, hem de do\u011frudur; bunu mu demek istiyorsun?”<\/p>\n “Sen insan\u0131 i\u011frendiriyorsun, Sokrates!” dedi. “S\u00f6z\u00fcm\u00fc ne kadar yanl\u0131\u015f anlamak m\u00fcmk\u00fcnse, o kadar yanl\u0131\u015f anl\u0131yorsun.”<\/p>\n “Hi\u00e7 de \u00f6yle de\u011fil, dostum”; dedim. “Yaln\u0131z ne demek istedi\u011fini daha a\u00e7\u0131k s\u00f6yle!”<\/p>\n “Sokrates, sen kentlerde tiranl\u0131k, demokrasi, aristokrasi gibi de\u011fi\u015fik h\u00fck\u00fcmet \u015fekilleri oldu\u011funu ger\u00e7ekten bilmiyor musun?”<\/p>\n “Bilmez olur muyum?”<\/p>\n “Her kentte iktidar, h\u00fck\u00fcm s\u00fcren unsurun elindedir; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “Her h\u00fck\u00fcmet yasalar\u0131n\u0131 kendi i\u015fine geldi\u011fi gibi yapar: Demokrasi demokratl\u0131\u011fa uygun yasalar, tiranl\u0131k tiranl\u0131\u011fa uygun yasalar koyar, di\u011ferleri de t\u0131pk\u0131 b\u00f6yledir. Bu yasalar\u0131 koyarak, kendi i\u015flerine gelenin y\u00f6netilenler i\u00e7in de do\u011fru oldu\u011funu s\u00f6ylerler; kendi i\u015flerine gelenden ayr\u0131lan\u0131 da, yasaya, hakka kar\u015f\u0131 geliyor diye cezaland\u0131r\u0131rlar. \u0130\u015fte dostum, benim dedi\u011fim \u015fudur: Do\u011fruluk her yerde birdir, yani oradaki h\u00fck\u00fcmetin i\u015fine gelen \u015feydir; g\u00fc\u00e7 onun elindedir. Do\u011fru d\u00fcr\u00fcst ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesini bilen bir adam, bundan \u015funu \u00e7\u0131kar\u0131r: Do\u011fru olan hep ayn\u0131d\u0131r, yani g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelen neyse, odur.”<\/p>\n “Ne demek istedi\u011fini \u015fimdi anlad\u0131m. Ama i\u015fin ger\u00e7ekten b\u00f6yle olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye<\/p>\n \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Demek Thrasymakhos, sen de ‘do\u011fruluk i\u015fe gelen \u015feydir’ cevab\u0131n\u0131 verdin; halbuki bana b\u00f6yle bir cevap vermeyi yasaklam\u0131\u015ft\u0131n; ama do\u011frusu, s\u00f6z\u00fcne bir de ‘g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn’ s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc katt\u0131n.”<\/p>\n “Anla\u015f\u0131lan \u00f6nemsiz bir s\u00f6zc\u00fck katm\u0131\u015f\u0131m!” dedi.<\/p>\n “\u00d6nemli mi, \u00f6nemsiz mi bu hen\u00fcz belli de\u011fil; fakat belli olan bir \u015fey varsa, o da s\u00f6yledi\u011finin ger\u00e7e\u011fe uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak gerekti\u011fidir. Madem ki sen do\u011frunun i\u015fe gelen bir \u015fey oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsun, ben de bu fikirdeyim; ama sen bir \u015fey daha kat\u0131yor, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelen \u015feydir, diyorsun. Ben bunu bilmiyorum; onun i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmak gerekiyor.”<\/p>\n “Ara\u015ft\u0131r” dedi.<\/p>\n “Hepsi olacak”, dedim. “Sen yaln\u0131z \u015funa cevap ver: Tabii, y\u00f6netenleri dinlemenin de do\u011fru oldu\u011fu fikrindesin, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Peki, acaba kentlerin ba\u015f\u0131nda bulunanlar hi\u00e7 yan\u0131lmazlar m\u0131? Yoksa onlar\u0131n da yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 olur mu?”<\/p>\n “Onlar da bazen yan\u0131labilirler” dedi.<\/p>\n “Demek ki, yasa koymaya giri\u015ftiler mi, baz\u0131lar\u0131n\u0131 do\u011fru, baz\u0131lar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f koyabilirler, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle san\u0131r\u0131m?”<\/p>\n “Tabii, do\u011fru yasa koymak kendi i\u015flerine geleni, yanl\u0131\u015f yasa koymak da kendi i\u015flerine gelmeyen yasalar\u0131 koymakt\u0131r diyeceksin; de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle.”<\/p>\n “Ama nas\u0131l bir yasa koyarlarsa koysunlar, y\u00f6netilenler ona uymal\u0131d\u0131r, do\u011fru olan budur.”<\/p>\n “Ku\u015fku yok.”<\/p>\n “Demek ki, s\u00f6zlerine bak\u0131l\u0131rsa, do\u011fru olan \u015fey yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine geleni yapmak de\u011fil, kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 da, yani i\u015fine gelmeyeni de yapmakt\u0131r.”<\/p>\n “Ne? Ne diyorsun sen?”<\/p>\n “Senin s\u00f6ylediklerini san\u0131r\u0131m. Ama konuyu daha iyi ara\u015ft\u0131ral\u0131m. S\u00f6yle, anla\u015fmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131k? Y\u00f6netenlerin y\u00f6netilenlere, \u015funu bunu yapmay\u0131 buyururken, bazan kendi ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funda yan\u0131ld\u0131klar\u0131, fakat y\u00f6netilenlerin ba\u015ftakilerin emrini yerine getirmelerinin do\u011fru oldu\u011fu \u00fczerinde anla\u015fmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131k.”<\/p>\n “Anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k san\u0131yorum” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse \u015funu da bil ki, y\u00f6netenler kendilerine zararl\u0131 olan \u015feyler buyururlarsa, sen de bu buyruklar\u0131n yerine getirilmesini do\u011fru buluyorsan, demek ki y\u00f6netenlerin ve g\u00fc\u00e7l\u00fclerin i\u015fine gelmeyeni de yapman\u0131n do\u011fru oldu\u011funu kabul etmi\u015f oluyorsun. \u0130\u015fte o zaman bundan \u015f\u00f6yle bir sonucun \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekmez mi? Senin s\u00f6ylediklerinin kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 yapmak do\u011fru olmaz m\u0131? \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fcyorsun ki g\u00fc\u00e7s\u00fczlerin zarar\u0131na olan bir \u015fey emrediliyor.”<\/p>\n Polemarkhos “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in do\u011fru! \u0130\u015f meydanda Sokrates” dedi.<\/p>\n Kleitophon da, “Tabii, sen ona tan\u0131kl\u0131k edersen” diye s\u00f6ze at\u0131ld\u0131.<\/p>\n Polemarkhos “Tan\u0131\u011fa neden ihtiyac\u0131 olsun?” dedi. “Y\u00f6netenlerin bazan kendilerine zararl\u0131 olan \u015feyler buyurduklar\u0131n\u0131, y\u00f6netilenlerinse bu buyruklar\u0131 yerine getirmelerinin do\u011fru oldu\u011funu Thrasymakhos kendisi kabul etmedi mi?” diye sordu.<\/p>\n “Evet, Polemarkhos, do\u011frudur; ama Thrasymakhos yaln\u0131zca ‘y\u00f6netenlerin buyruklar\u0131n\u0131n yerine getirilmesi do\u011frudur’ demi\u015fti.”<\/p>\n “\u0130yi ama, Kleitophon; o, \u015funu da, yani g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelenin do\u011fru oldu\u011funu da s\u00f6ylemi\u015fti. Bu iki s\u00f6zle, g\u00fc\u00e7l\u00fclerin bazan kendileri i\u00e7in zararl\u0131 olan \u015feyleri g\u00fc\u00e7s\u00fczlere, y\u00f6netim alt\u0131nda olanlara buyurduklar\u0131n\u0131 da kabul etmi\u015fti. Bunlar\u0131 kabul etti\u011fine g\u00f6re, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelmeyen \u015fey de g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelen \u015fey kadar do\u011frudur.”<\/p>\n Kleitophon “\u0130yi ama, Thrasymakhos ‘g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelen \u015fey’ demekle g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelir sand\u0131\u011f\u0131 \u015fey demek istiyordu; g\u00fc\u00e7s\u00fczler bunu yapmal\u0131d\u0131r, do\u011fruluk da budur, diye iddia etmi\u015fti” dedi.<\/p>\n Polemarkhos da “Peki ama, daha \u00f6nce b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6ylenmedi” dedi.<\/p>\n “Zarar\u0131 yok, Polemarkhos! Thrasymakhos bunu b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyorsa, b\u00f6yle kabul edelim” dedim.<\/p>\n “S\u00f6yle bakal\u0131m, Thrasymakhos! Senin demek istedi\u011fin bu mudur? Yani do\u011fruluk, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelsin gelmesin, i\u015fine geldi\u011fini sand\u0131\u011f\u0131 \u015fey midir? Fikrin budur, diyebilir miyiz?”<\/p>\n “Yok, yok! dedi. Ben yan\u0131lana, tam yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anda g\u00fc\u00e7l\u00fc der miyim?”<\/p>\n “Do\u011frusu, y\u00f6netenlerin yan\u0131lmaz kimseler olmad\u0131klar\u0131n\u0131, bazan yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 kabul etti\u011fin zaman, ben bunu demek istedi\u011fini sanm\u0131\u015ft\u0131m.”<\/p>\n “Sen, Sokrates, insan\u0131n s\u00f6zlerini \u00e7arp\u0131t\u0131yorsun. Bak, \u00f6rne\u011fin sen, hastalar\u0131 hakk\u0131nda yan\u0131lan bir hekime, yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mi hekim dersin? Yahut da hesab\u0131nda yan\u0131lan bir muhasebeciye, yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, b\u00f6yle yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mi muhasebeci dersin? Bence ‘hekim yan\u0131ld\u0131, muhasebeci yan\u0131ld\u0131, \u00f6\u011fretmen yan\u0131ld\u0131’ birer deyi\u015f tarz\u0131d\u0131r. Bence onlar\u0131n hi\u00e7biri, e\u011fer verdi\u011fimiz ada lay\u0131ksa yan\u0131lmaz. D\u00fc\u015f\u00fcncemi daha tam s\u00f6ylemem gerekirse -sen de zaten tam s\u00f6zlerden ho\u015flan\u0131yorsun- \u015f\u00f6yle diyece\u011fim: Sanat sahiplerinin hi\u00e7biri yan\u0131lmaz; yan\u0131lan, bilgisi yetmeyince yan\u0131l\u0131r, ama o zaman zaten sanat sahibi de\u011fildir. Sonunda hi\u00e7bir sanat sahibi, hi\u00e7bir bilgin, hi\u00e7bir y\u00f6netici -y\u00f6netici olduk\u00e7a- yan\u0131lmaz; ama alem ‘hekim yan\u0131ld\u0131, y\u00f6netici yan\u0131ld\u0131’ diyebilir. \u0130\u015fte \u015fimdi verdi\u011fim cevab\u0131 sen b\u00f6yle anlamal\u0131s\u0131n; en tam \u015fekliyle d\u00fc\u015f\u00fcncem \u015fudur: Y\u00f6netici, y\u00f6netici olduk\u00e7a yan\u0131lmaz, yan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de kendine en faydal\u0131 olan\u0131 buyurur; y\u00f6netilene de bunu yapmak d\u00fc\u015fer. G\u00f6r\u00fcyorsun ya, daha ba\u015ftan s\u00f6yledi\u011fim gibi, do\u011fruluk, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine geleni yapmakt\u0131r.”<\/p>\n “\u00d6yle mi, Thrasymakhos? S\u00f6zlerini \u00e7evirdi\u011fimi mi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun?” dedim.<\/p>\n “Elbette” dedi.<\/p>\n “Demek ki sen, sorular\u0131m\u0131, sana tart\u0131\u015fmada bir oyun oynamak i\u00e7in k\u00f6t\u00fc niyetle sordum san\u0131yorsun, \u00f6yle mi?”<\/p>\n “Eminim, \u00f6yledir”; dedi, “ama bir \u015fey elde edemeyeceksin; \u00e7\u00fcnk\u00fc ne oyununu benden gizleyebiliyorsun, ne de -gizleyemedi\u011fin i\u00e7in- beni s\u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle yenebiliyorsun.”<\/p>\n “Ey mutlu Thrasymakhos!” dedim, “ben buna giri\u015fmem bile. Ama, b\u00f6yle bir \u015fey bir daha ba\u015f\u0131m\u0131za gelmesin diye \u015funu s\u00f6yle: Hem y\u00f6netici, hem g\u00fc\u00e7l\u00fc olan insan\u0131 ne anlamda anl\u0131yorsun? Herkesin anlad\u0131\u011f\u0131 gibi mi, yoksa tam anlam\u0131yla m\u0131? Tam anlam\u0131yla anl\u0131yorsan, o, demin dedi\u011fin gibi, \u00f6yle bir adamd\u0131r ki, g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in, g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fcn onun i\u015fine geleni yapmas\u0131 do\u011frudur.”<\/p>\n “Tam anlam\u0131nda, tam anlam\u0131yla bir y\u00f6netici demek istiyorum”, dedi. “Bunun \u00fczerinde oyna, s\u00f6zlerimi \u00e7evir. Senden aman dilemiyorum; ama bir \u015fey yapamayacaks\u0131n?”<\/p>\n “Sen beni o kadar deli mi san\u0131yorsun? Ben hi\u00e7 aslan\u0131 k\u0131rkmaya (22)<\/span>, Thrasymakhos’a oyun oynamaya kalk\u0131\u015f\u0131r m\u0131y\u0131m?”<\/p>\n “Demin kalk\u0131\u015ft\u0131yd\u0131n ya! Ama bunu yine ba\u015faramad\u0131n!”<\/p>\n “Yeter”, dedim, “bu konuyu kapatal\u0131m. \u015eimdi sen s\u00f6yle bana: O senin daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fin ‘tam anlam\u0131yla hekim nedir? Para toplayan biri mi, yoksa hastalara bakan biri mi? Ama ger\u00e7ekten hekim olan hekimi anlat!”<\/p>\n “Hekim hastalara bakan biridir.”<\/p>\n “Ya kaptan nedir? Ger\u00e7ek anlamda bir kaptan, gemicilerin ba\u015f\u0131 m\u0131d\u0131r, yoksa bir gemici midir?”<\/p>\n “Gemicilerin ba\u015f\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Demek gemide seyahat etti\u011fi hesaba kat\u0131lmamal\u0131, ona ‘bir gemici’ dememeli; \u00e7\u00fcnk\u00fc ona, denizde seyretti\u011finden de\u011fil, sanat\u0131ndan ve gemicilerin ba\u015f\u0131nda oldu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc kaptan denir.”<\/p>\n “Do\u011fru.”<\/p>\n “Bunlar\u0131n her birinin i\u015fine yarayan bir \u015fey yok mudur dersin?”<\/p>\n “Var tabii.”<\/p>\n “Hatta sanat da herkesin i\u015fine yarayan\u0131 aray\u0131p onu sa\u011flamak i\u00e7in do\u011fmu\u015f de\u011fil midir?”<\/p>\n “Evet, bunun i\u00e7in do\u011fmu\u015ftur.”<\/p>\n “Peki, her sanat\u0131n, m\u00fckemmel olman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, i\u015fine yarayan ba\u015fka bir \u015fey var m\u0131d\u0131r?”<\/p>\n “Bu soruyla ne demek istiyorsun?”<\/p>\n “\u015eunu: \u00d6rne\u011fin bana, ‘bedene beden olmak yeter mi, yoksa ba\u015fka \u015feye ihtiyac\u0131 var m\u0131?’ diye sorsan, \u015f\u00f6yle bir cevap veririm: ‘Herhalde ba\u015fka \u015feye ihtiyac\u0131 var ki hekimlik sanat\u0131 bulunmu\u015f; \u00e7\u00fcnk\u00fc beden aciz bir \u015feydir ve ona yaln\u0131zca beden olmak yetmez. \u0130\u015fte bu sanat onun i\u015fine gelenleri, yani ona yarayan \u015feyleri sa\u011flamak i\u00e7in meydana getirilmi\u015ftir.’ B\u00f6yle s\u00f6ylemekle sence do\u011fru mu s\u00f6yl\u00fcyorum, yoksa yanl\u0131\u015f m\u0131?”<\/p>\n “Do\u011fru” dedi.<\/p>\n “Peki sonra, hekimli\u011fin kendisi de aciz midir? Yahut ba\u015fka herhangi bir sanat\u0131n ayr\u0131ca bir g\u00fcce ihtiyac\u0131 olabilir mi? \u00d6rne\u011fin g\u00f6ze g\u00f6rme, kula\u011fa i\u015fitme g\u00fcc\u00fc gereklidir; bu y\u00fczden de g\u00f6z\u00fcn ve kula\u011f\u0131n, kendilerine yararl\u0131 olan\u0131 ara\u015ft\u0131racak ve sa\u011flayacak bir sanata ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Peki sanatlarda da \u00f6yle midir? Sanat\u0131n kendisinde bir eksiklik var m\u0131? Her sanat\u0131n kendi i\u015fine geleni ara\u015ft\u0131racak ba\u015fka bir sanata, bu ara\u015ft\u0131ran\u0131n da bir \u00f6tekine ihtiyac\u0131 var m\u0131d\u0131r? Bunun sonu gelmez mi? Yoksa kendine yararl\u0131 olan\u0131 kendi mi sa\u011flar? Yetersizli\u011fini gidermek i\u00e7in kendine de, ba\u015fka bir sanata da ihtiyac\u0131 yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc sanatta hi\u00e7bir yetersizlik, hi\u00e7bir kusur yoktur, de\u011fil mi? Sanat\u0131n da, kendi alan\u0131ndaki \u015feyden ba\u015fka bir \u015feyin yarar\u0131na olan\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 gerekmez mi? Bir sanat, sa\u011flam olduk\u00e7a, yani b\u00fct\u00fcn olarak \u00f6z\u00fcn\u00fc koruduk\u00e7a, kusursuz ve saf de\u011fil midir? Sorunu demin konu\u015ftu\u011fumuz ‘tam anlama’ g\u00f6re ara\u015ft\u0131r da s\u00f6yle: B\u00f6yle midir, yoksa de\u011fil midir?” (23)<\/span><\/p>\n “B\u00f6yledir san\u0131yorum.”<\/p>\n “O halde hekimlik hekimli\u011fin yarar\u0131na olan\u0131 de\u011fil, bedenin yarar\u0131na olan\u0131 g\u00f6zetir” dedim.<\/p>\n “Evet” dedi.<\/p>\n “Binicilik binicili\u011fin yarar\u0131na olan\u0131 de\u011fil, atlar\u0131n yarar\u0131na olan\u0131 g\u00f6zetir. Bir sanat da, kendi hi\u00e7bir ihtiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, kendinin de\u011fil, sanat\u0131 oldu\u011fu \u015feyin yarar\u0131na olan\u0131 g\u00f6zetir.”<\/p>\n “\u00d6yle olacak” dedi.<\/p>\n “Fakat, Thrasymakhos, sanatlar, sanat\u0131 olduklar\u0131 alanda egemen ve \u00fcst\u00fcnd\u00fcrler…” dedim.<\/p>\n Bunun \u00fczerine istemeye istemeye “evet” dedi.<\/p>\n “… O halde hi\u00e7bir bilgi \u00fcst\u00fcn olan\u0131n i\u015fine geleni de\u011fil, kendi y\u00f6netimi alt\u0131nda bulunan\u0131n, yani g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fcn yarar\u0131na olan\u0131 g\u00f6zetir ve emreder” dedim.<\/p>\n Sonunda dedi\u011fime geldi, ama \u00f6nce kar\u015f\u0131 gelmek istemi\u015fti. Raz\u0131 olunca, “O halde hi\u00e7bir hekim, hekim olduk\u00e7a, hekimin yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmez, hastan\u0131n yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zetir, emreder; de\u011fil mi? Nitekim ger\u00e7ek anlamda hekim olan\u0131n, bir t\u00fcccar olmay\u0131p bedenlere bakan bir insan oldu\u011funda anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k; yoksa anla\u015fmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131k?” dedim.<\/p>\n “Anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k.”<\/p>\n “Ger\u00e7ek kaptan tayfa de\u011fil, tayfalar\u0131n ba\u015f\u0131d\u0131r demi\u015ftik, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “O halde b\u00f6yle bir kaptan, yani y\u00f6neten biri, kaptan\u0131n yarar\u0131n\u0131 de\u011fil, tayfan\u0131n, yani y\u00f6netilenin yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zetecek, emredecektir.”<\/p>\n Bu fikre g\u00fc\u00e7l\u00fckle yana\u015ft\u0131.<\/p>\n “Demek ki, Thrasymakhos, hi\u00e7bir kimse, y\u00f6netici olduk\u00e7a hi\u00e7bir y\u00f6netimde kendi yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmez. U\u011frunda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, y\u00f6netilen ki\u015filerin yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zetir ve emreder. Ve bu adam ne s\u00f6ylerse, ne yaparsa, bu hedefle -yani y\u00f6netilenin yarar\u0131na uygun olan\u0131 g\u00f6zeterek- s\u00f6yler ve yapar.”<\/p>\n Tart\u0131\u015fmam\u0131z bu noktaya gelince ve herkes do\u011frunun ne oldu\u011funda da tam ters bir sonuca var\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, Thrasymakhos cevap vermek yerine, “Sokrates s\u00f6yle bana, senin bir s\u00fctninen var m\u0131?” diye sordu.<\/p>\n “Bu da ne!” dedim. “Bunlar\u0131 soraca\u011f\u0131na, cevap vermen daha iyi olmaz m\u0131yd\u0131?”<\/p>\n “Olmazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00fctninen senin s\u00fcm\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6remiyor, \u00e7ok ihtiyac\u0131n oldu\u011fu halde, burnunu silmiyor. Be\u011fendin mi, i\u015fte koyunlarla \u00e7oban\u0131 ay\u0131rt edemiyorsun.”<\/p>\n “Ne demek istiyorsun?” dedim.<\/p>\n “\u015eunu demek istiyorum: Sana g\u00f6re, \u00e7obanlarla s\u0131\u011f\u0131rtma\u00e7lar koyunlarla \u00f6k\u00fczlerini efendilerinin ve kendilerinin yarar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, sadece koyunlarla \u00f6k\u00fczlerin yarar\u0131 i\u00e7in besler, onlar\u0131n yarar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak bakarlar. T\u0131pk\u0131 bunun gibi, sen \u00f6yle san\u0131yorsun ki, kentlerde ger\u00e7ekten egemen olan y\u00f6neticilerin y\u00f6netilenler hakk\u0131nda gece g\u00fcnd\u00fcz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri, s\u00fcr\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131ndaki \u00e7oban\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, nelerinden yararlanacaklar\u0131 de\u011fildir. Sence onlar ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Sen do\u011fru ile do\u011frulu\u011fu, e\u011fri ile e\u011frili\u011fi tan\u0131maktan o kadar uzaks\u0131n ki, \u015funu bilmiyorsun: Do\u011frulukla do\u011fru ger\u00e7ekten bir ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in yararl\u0131 olan, yani g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn, egemen olan\u0131n i\u015fine gelen \u015feydir; itaat edenin, hizmet g\u00f6renin zarar\u0131nad\u0131r. E\u011frilikse tam tersinedir; ger\u00e7ekten saf ve do\u011fru olanlara h\u00fckmeder.<\/p>\n G\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu i\u00e7in, y\u00f6netilenler de g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn yarar\u0131na olan\u0131 yaparlar; hizmetleriyle kendi mutluluklar\u0131n\u0131 de\u011fil, ancak onun mutlulu\u011funu sa\u011flarlar. Ey Sokrates, saf adam, \u015funa dikkat etmelisin ki, do\u011fru adam her i\u015fte, do\u011fru olmayan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda zararl\u0131 \u00e7\u0131kar. \u0130nsanlar\u0131n, aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 anla\u015fmalar\u0131 ele alal\u0131m: Ortaklar b\u00f6yle iki insan olduk\u00e7a, ortakl\u0131k da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, do\u011frunun do\u011fru olmayandan daha \u00e7ok kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 g\u00f6remezsin; zarar etti\u011fini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn. Devletle olan i\u015flerinde, vergi vermek gerekirse, ikisinin mal\u0131 e\u015fit oldu\u011fu halde, do\u011fru adam \u00e7ok, \u00f6teki az verir; ama almaya gelince, biri hi\u00e7 kazanmaz, \u00f6teki \u00e7ok kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00f6netime gelince, do\u011fru, ba\u015fka bir zarar g\u00f6rmese de, en az\u0131ndan ihmali y\u00fcz\u00fcnden evi, ailesi k\u00f6t\u00fc bir duruma d\u00fc\u015fer; do\u011frulu\u011fu, onun devlet mal\u0131ndan faydalanmas\u0131na engel olur; \u00fcstelik do\u011frulu\u011fa ayk\u0131r\u0131 bir i\u015f yapmak istemedi\u011fi zaman, h\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n, akrabalar\u0131n\u0131n nefretini kazan\u0131r.<\/p>\n Do\u011fru olmayan insan i\u00e7in durum tam tersinedir. Biraz \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi, ben e\u011fri insan demekle pek b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar elde edebilen kimseyi anl\u0131yorum. \u0130\u015fte sen, do\u011fru olmaktansa do\u011fru olmaman\u0131n insan\u0131n kendisi i\u00e7in ne kadar kazan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu anlamak istiyorsan, b\u00f6yle bir adam\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmal\u0131s\u0131n. Bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7inde en kolay yol e\u011frili\u011fin sonuna kadar gitmektir; o e\u011frilik ki, yapan\u0131 son derecede mutlu, haks\u0131zl\u0131k g\u00f6r\u00fcp e\u011frilik etmek istemeyeni son derecede sefil eder. E\u011frili\u011fin son a\u015famas\u0131 tiranl\u0131kt\u0131r. O, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n mallar\u0131n\u0131 azar azar de\u011fil, d\u00fczenbazl\u0131k ve \u015fiddet yollar\u0131yla birden zapteder; bu mallar\u0131n tanr\u0131lara veya insanlara, devlete veya bireye ait olup olmad\u0131klar\u0131na bakmaz. Oysa herhangi bir ki\u015fi bu t\u00fcrden e\u011frilikler yaparken yakalanacak olursa, cezas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, pek \u00e7ok da ay\u0131plan\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7e\u015fitli yolsuzluklarda bulunanlar, tap\u0131nak soyan, insan t\u00fcccarl\u0131\u011f\u0131 yapan, duvar delen, soygunculuk, h\u0131rs\u0131zl\u0131k edenler, i\u015fledikleri su\u00e7lara g\u00f6re ad al\u0131rlar. Ama yurtta\u015flar\u0131n\u0131n mallar\u0131na el s\u00fcrmekle kalmay\u0131p onlar\u0131 k\u00f6leli\u011fe de s\u00fcr\u00fckleyenlere bu \u00e7irkin adlar verilmez.<\/p>\n Yaln\u0131zca kendi vatanda\u015flar\u0131 de\u011fil, e\u011frilik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilenlerin hepsi ona mutlu derler; \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011frili\u011fi ay\u0131playanlar e\u011frilik etmekten de\u011fil, ona u\u011framaktan korktuklar\u0131 i\u00e7in e\u011frili\u011fi ay\u0131plarlar. B\u00f6ylece, Sokrates, olduk\u00e7a ileri giden bir e\u011frilik h\u00fcr adama do\u011fruluktan daha \u00e7ok yak\u0131\u015f\u0131r; b\u00f6ylece daha g\u00fc\u00e7l\u00fc, daha efendi olur; ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta s\u00f6yledi\u011fim gibi, do\u011fruluk g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelendir, e\u011frilikse kendine yararl\u0131 olan, kendi i\u015fine gelendir.”<\/p>\n Thrasymakhos bunlar\u0131 s\u00f6yleyerek, bir y\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z\u00fc bir nat\u0131r gibi kulaklar\u0131m\u0131za bol bol d\u00f6kt\u00fckten sonra, \u00e7ekilip gitmek niyetindeydi; ama orada bulunanlar onu b\u0131rakmad\u0131lar, kalmaya ve s\u00f6ylediklerinin incelenmesini kabule zorlad\u0131lar. Ben de \u00e7ok rica ettim ve “Ulu Thrasymakhos,” dedim, ortaya b\u00f6yle bir sorun att\u0131ktan sonra, bu sorunun senin iddia etti\u011fin gibi mi, yoksa ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc m\u00fc oldu\u011funu yeterince \u00f6\u011fretmeden veya \u00f6\u011frenmeden mi gitmek istiyorsun? Ya\u015fad\u0131k\u00e7a izlememiz gereken, izledi\u011fimizde bize iyi bir ya\u015fam sa\u011flayacak olan\u0131n ne oldu\u011funu anlatmaya giri\u015fmekle basit bir i\u015f mi ele ald\u0131n san\u0131yorsun?”<\/p>\n Thrasymakhos “Ben basit mi diyorum?” dedi.<\/p>\n “\u00d6yle dermi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsun,” dedim. “Ya da bize ald\u0131rm\u0131yorsun ve o senin bilirim dedi\u011fin \u015feyleri biz bilmedi\u011fimiz i\u00e7in, iyi mi ya\u015fayaca\u011f\u0131z, k\u00f6t\u00fc m\u00fc ya\u015fayaca\u011f\u0131z, bu seni ilgilendirmiyor. Haydi, dostum, raz\u0131 ol, bizi de ayd\u0131nlat! Biz o kadar \u00e7o\u011fuz ki, bize edece\u011fin iyilik senin i\u00e7in hi\u00e7 de kazan\u00e7s\u0131z bir i\u015f olmayacak. Ben sana kendi fikrimi s\u00f6yliyeyim: E\u011frili\u011fe engel olmay\u0131p onun her istedi\u011fini yapmas\u0131na izin versek bile, e\u011frili\u011fin do\u011fruluktan daha kazan\u00e7l\u0131 oldu\u011funa ben ak\u0131l erdiremem, inanamam. Bak dostum, biri haks\u0131z olsun, gizliden gizliye yahut a\u00e7\u0131k\u00e7a ve zorla e\u011frilik yapabilsin, yine beni e\u011frili\u011fin do\u011fruluktan daha kazan\u00e7l\u0131 oldu\u011funa inand\u0131ramaz. Zaten, belki de yaln\u0131z de\u011filim, i\u00e7imizde b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnen bir ba\u015fkas\u0131 da var; onun i\u00e7in, mutlu adam, do\u011frulu\u011fu e\u011frilikten \u00fcst\u00fcn tutmakla yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc yeterince ispat et, bizi inand\u0131r.”<\/p>\n “Peki, seni nas\u0131l inand\u0131ray\u0131m?” dedi. “Madem ki deminden beri s\u00f6ylediklerime inanm\u0131yorsun, art\u0131k ne yapabilirim? Yoksa s\u00f6zlerimi kafana zorla m\u0131 sokay\u0131m?”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! Bunu yapma. Ama her \u015feyden \u00f6nce s\u00f6zlerini de\u011fi\u015ftirme, de\u011fi\u015ftireceksen de, bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a yap ve bizi aldatma. \u015eimdi, biraz \u00f6nceki s\u00f6zler \u00fczerinde dural\u0131m: G\u00f6r\u00fcyorsun ki ilkin ger\u00e7ekten hekim olan\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131n halde, Thrasymakhos, sonradan ger\u00e7ek \u00e7oban hakk\u0131nda verdi\u011fin tan\u0131ma ba\u011fl\u0131 kalmaya gerek g\u00f6rmedin. \u00c7oban olmak s\u0131fat\u0131yla \u00e7oban\u0131n, koyunlar\u0131n\u0131n iyili\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen bir \u00e7oban gibi de\u011fil de, bo\u011faz\u0131na d\u00fc\u015fk\u00fcn bir adam gibi ziyafette iyi yiyebilmek i\u00e7in, yahut da bir ticaret adam\u0131 gibi koyunlar\u0131n\u0131 satabilmek i\u00e7in onlar\u0131 g\u00f6zetti\u011fini san\u0131yorsun. Oysa \u00e7oban, ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu s\u00fcr\u00fcye en b\u00fcy\u00fck iyili\u011fi nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, ba\u015fka tasas\u0131 da yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7obanl\u0131k sanat\u0131, \u00f6z\u00fcnden bir \u015fey kaybetmedik\u00e7e kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kusursuz olacak kadar, yeterince sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun gibi \u015fu nokta \u00fczerinde de anla\u015fmam\u0131z gerekti\u011fini san\u0131yordum: Her y\u00f6netim, y\u00f6netim olarak ister devlet ya\u015fam\u0131nda olsun, ister tek insan\u0131n ya\u015fam\u0131nda olsun, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n iyili\u011fini de\u011fil, ancak y\u00f6netti\u011fi ve bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 \u015feyin iyili\u011fini g\u00f6zetir. Sen kentleri y\u00f6netenlerin, ger\u00e7ekten y\u00f6netenlerin bu i\u015fi seve seve yapt\u0131klar\u0131n\u0131 m\u0131 san\u0131yorsun?”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! Sanmakla kalm\u0131yorum, eminim.”<\/p>\n “Ne s\u00f6yl\u00fcyorsun, Thrasymakhos,” dedim. “Kimsenin y\u00f6netim g\u00f6revlerini isteyerek \u00fczerine almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine, onlar\u0131n bu y\u00f6netim g\u00f6revlerinden kendilerine de\u011fil, y\u00f6netilenlere bir fayda \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 i\u00e7in \u00fccret istediklerini g\u00f6rm\u00fcyor musun? Sen yaln\u0131z \u015funa cevap ver: Biz daima ‘her sanat\u0131 di\u011ferinden farkl\u0131 k\u0131lan \u015fey, her birinin di\u011ferinden farkl\u0131 bir ba\u015farma g\u00fcc\u00fc olmas\u0131d\u0131r’ demedik mi? Hem d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne ayk\u0131r\u0131 cevap verme de biraz ilerleyelim, olmaz m\u0131 mutlu Thrasymakhos?”<\/p>\n “Evet, fark budur” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse, her bir sanat\u0131n bize sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yarar ayn\u0131 de\u011fil, ba\u015fka ba\u015fkad\u0131r. \u00d6rne\u011fin hekimlik sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 korur, kaptanl\u0131k denizlerde g\u00fcvenli\u011fimizi sa\u011flar; \u00f6tekiler i\u00e7in de b\u00f6yle de\u011fil midir?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u00d6yleyse \u00fccret alma sanat\u0131 (24)<\/span> da \u00fccret sa\u011flar, de\u011fil mi? \u00e7\u00fcnk\u00fc onun ba\u015far\u0131s\u0131 bundad\u0131r; yoksa sence hekimlikle kaptanl\u0131k bir midir? Ya da, demin \u00f6nerdi\u011fin gibi, biri kaptanl\u0131k yapar da, denizlerde sefere \u00e7\u0131kmak ona yarad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yerine gelirse, sen bu y\u00fczden onun sanat\u0131na hekimlik demeyi daha do\u011fru mu bulacaks\u0131n?”<\/p>\n “Hay\u0131r.”<\/p>\n “Biri \u00fccret al\u0131rken sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczelirse, gene de \u00fccret alma sanat\u0131na hekimlik diyemezsin, san\u0131r\u0131m.”<\/p>\n “Tabii diyemem.”<\/p>\n “Ya sonra? Biri hastaya bakar da \u00fccret al\u0131rsa, hekimli\u011fe \u00fccret alma sanat\u0131 m\u0131 dersin?”<\/p>\n “Hay\u0131r.”<\/p>\n “Demek her sanat kendine g\u00f6re ayr\u0131 bir yarar sa\u011flar. Bunda anla\u015ft\u0131k m\u0131?”<\/p>\n “\u00d6yle olsun” dedi.<\/p>\n “O halde b\u00fct\u00fcn sanat sahiplerinin ortak bir yarar\u0131 varsa, ku\u015fkusuz bunu ayr\u0131ca ortak bir \u015feyi kullanmakla edinirler.”<\/p>\n “\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.”<\/p>\n “\u0130\u015fte biz de diyoruz ki, sanat sahiplerinin \u00fccret alarak yarar sa\u011flamalar\u0131, kendilerinin ayr\u0131ca \u00fccret sanat\u0131yla u\u011fra\u015fmalar\u0131ndan ileri geliyor.”<\/p>\n Bunu g\u00fc\u00e7l\u00fckle kabul etti.<\/p>\n “Demek oluyor ki, her sanat sahibi o yarar\u0131, yani \u00fccret almay\u0131, kendi sanat\u0131ndan \u00e7\u0131karmaz. Noktas\u0131 noktas\u0131na ara\u015ft\u0131racak olursak hekimlik sa\u011fl\u0131k, \u00fccret alma sanat\u0131 ise \u00fccret sa\u011flar. Ev kurma sanat\u0131, ev; \u00fccret alma sanat\u0131 ise ona e\u015f olarak \u00fccret sa\u011flar; \u00f6tekiler de b\u00f6ylece kendi i\u015fini g\u00f6r\u00fcr ve ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu \u015feye yararl\u0131 olur. Ama sanat sahibine ayr\u0131ca bir \u00fccret verilmeyecek olursa, o sanat\u0131ndan faydalanabilir mi?”<\/p>\n “Sanmam” dedi.<\/p>\n “Ama o paras\u0131z i\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zaman da faydal\u0131 olmaz m\u0131?”<\/p>\n “Bence olur.”<\/p>\n “\u015eimdi, Thrasymakhos, \u015fu belli oluyor ki hi\u00e7bir sanat, hi\u00e7bir y\u00f6netim kendine yarayan\u0131 sa\u011flamaz. Deminden beri s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn yarar\u0131n\u0131 de\u011fil, g\u00fc\u00e7s\u00fcz oldu\u011fu i\u00e7in, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek, y\u00f6netilenin yarar\u0131na olan\u0131 sa\u011flar ve buyurur. \u0130\u015fte dostum Thrasymakhos bunun i\u00e7indir ki ben demin, kimsenin y\u00f6netmeyi g\u00f6n\u00fclden istemedi\u011fini, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc durumlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek i\u00e7in u\u011fra\u015fmaya raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fccret isteyece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat\u0131yla ba\u015far\u0131lar elde etmek isteyen kimse sanat\u0131na uygun \u015fekilde davrand\u0131k\u00e7a, kendine en iyi olan\u0131 de\u011fil, daima y\u00f6netilene en iyi olan\u0131 yapar ve buyurur. \u0130\u015fte, bu \u015fekilde y\u00f6netmeyi g\u00f6ze alacak olanlara bir \u00fccret verilmelidir: Para veya \u015feref; y\u00f6netimden ka\u00e7\u0131n\u0131rlarsa, ceza.”<\/p>\n Glaukon, “Sokrates ne demek istiyorsun,” dedi. “Sayd\u0131\u011f\u0131n \u00fccretlerin ikisini tan\u0131yorum, ama bu ceza nedir? Hem nas\u0131l oluyor da onu \u00fccretten say\u0131yorsun, anlayamad\u0131m.”<\/p>\n “Sen en iyi insanlar\u0131n \u00fccreti nedir bilmiyorsun,” dedim. “En de\u011ferli kimseler y\u00f6neticili\u011fe raz\u0131 olduklar\u0131 zaman, i\u015fte o \u00fccret i\u00e7in y\u00f6netirler. Yoksa \u015ferefe, paraya d\u00fc\u015fk\u00fcn olman\u0131n ay\u0131p say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ekten de \u00f6yle oldu\u011funu bilmiyor musun?”<\/p>\n “Tabii biliyorum” dedi.<\/p>\n “\u0130\u015fte bu y\u00fczden iyiler, ne para i\u00e7in y\u00f6netmeye raz\u0131 olurlar, ne de \u015feref i\u00e7in; \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00f6netmelerine kar\u015f\u0131l\u0131k \u00fccret isteyecek olurlarsa, kendilerine ‘ \u00fccret k\u00f6lesi’ derler diye korkarlar. Y\u00f6netim mevkiinden faydalanarak gizlice para \u00e7ekecek olurlarsa, ‘h\u0131rs\u0131z’ derler diye korkarlar. \u015eeref i\u00e7in de raz\u0131 olmazlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015ferefe d\u00fc\u015fk\u00fcn de\u011fildirler. Bu y\u00fczden y\u00f6netimi \u00fczerlerine almak i\u00e7in kar\u015f\u0131lar\u0131nda bir zor, bir ceza bulunmas\u0131 gerekir. Belki bu y\u00fczden, bir insan\u0131n y\u00f6neticilik i\u015fine kendili\u011finden, zorlanmay\u0131 beklemeden at\u0131lmas\u0131 ay\u0131p say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cezan\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc de, kendimiz y\u00f6netmek istemedi\u011fimiz zaman, daha k\u00f6t\u00fc biri taraf\u0131ndan y\u00f6netilmemizdir. Bence de\u011ferli insanlar y\u00f6nettikleri zaman, i\u00e7lerinde bu korkuyla y\u00f6netirler. \u0130\u015fte o zaman bir nimete konmak, rahatlar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in de\u011fil, y\u00f6netimi emanet edecek kendilerinden daha iyi veya kendilerine e\u015f kimseler bulamad\u0131klar\u0131ndan ister istemez y\u00f6netimi \u00fczerlerine al\u0131rlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc sadece iyi insanlarla dolu bir kent kurulabilseydi, insanlar herhalde \u015fimdiki gibi y\u00f6netmek i\u00e7in de\u011fil, y\u00f6netmemek i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131rlard\u0131. Hem o zaman ger\u00e7ek y\u00f6neticinin ger\u00e7ekte kendi i\u015fine geleni de\u011fil, y\u00f6netilenin i\u015fine geleni g\u00f6zeten bir adam oldu\u011fu belli olurdu. \u00d6yle ki, ak\u0131ll\u0131 bir adam ba\u015fkas\u0131na yararl\u0131 olmak i\u00e7in zahmete katlanmaktansa, ba\u015fkas\u0131ndan yarar g\u00f6rmeyi ye\u011flerdi. K\u0131saca, Thrasymakhos, ‘do\u011fru g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine gelendir’ s\u00f6z\u00fcn\u00fc hi\u00e7 de kabul etmem. Fakat bunu bir dahaki sefere de inceleyebiliriz. Hem Thrasymakhos’un az \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6z bana \u00e7ok daha \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: Do\u011fru olmayan\u0131n hayat\u0131 do\u011frununkinden daha iyiymi\u015f. Sen, Glaukon, iki fikirden hangisini se\u00e7iyorsun? Hangisini ger\u00e7e\u011fe daha uygun buluyorsun?”<\/p>\n “Ben, do\u011fru ki\u015finin ya\u015fam\u0131 daha iyidir, diyorum” dedi.<\/p>\n “Az \u00f6nce Thrasymakhos’un, do\u011fru olmayan ki\u015finin ya\u015fam\u0131nda nice nimetler say\u0131p s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fittin mi?”<\/p>\n “Evet, i\u015fittim, ama inanm\u0131yorum.”<\/p>\n “Elimizden gelirse, bir yolunu bulal\u0131m da, s\u00f6yledi\u011finin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131na onu inand\u0131ral\u0131m, ister misin?”<\/p>\n “\u0130stemez olur muyum.”<\/p>\n “\u015eimdi bak,” dedim. “Onun s\u00f6z\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, do\u011fru olman\u0131n b\u00fct\u00fcn nimetlerini say\u0131p uzun s\u00f6zler s\u00f6ylersek, o da bir daha s\u00f6z al\u0131r; biz de gene uzun s\u00f6zlere giri\u015firsek, o zaman nimetleri saymak ve her birimizin ne kadar sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek gerekecek; hem de karar verecek hakemlere ihtiyac\u0131m\u0131z olacak. Ama konuyu deminki gibi, birbirimizle uyu\u015farak ara\u015ft\u0131r\u0131rsak, ayn\u0131 zamanda hem hakem, hem avukat oluruz.”<\/p>\n “Do\u011frudur” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hangisini be\u011feniyorsun” diye sordum.<\/p>\n “\u0130kincisini” dedi.<\/p>\n “Haydi \u00f6yleyse, Thrasymakhos,” dedim. “Ba\u015ftan ba\u015flayal\u0131m, sen de cevap ver. Ger\u00e7ek e\u011frilik, ger\u00e7ek do\u011fruluktan daha elveri\u015fli midir dersin?”<\/p>\n “Tabii, dedi; sebebini de s\u00f6yledim.”<\/p>\n “Peki, do\u011frulukla e\u011frilik konusunda ne dersin? Birine iyilik, \u00f6tekine k\u00f6t\u00fcl\u00fck m\u00fc dersin?”<\/p>\n “Elbette.”<\/p>\n “Do\u011frulu\u011fa iyilik, e\u011frili\u011fe k\u00f6t\u00fcl\u00fck, \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “A iki g\u00f6z\u00fcm, \u00f6yle olsayd\u0131, e\u011frilik elveri\u015flidir, do\u011fruluk elveri\u015fli de\u011fildir der miydim?”<\/p>\n “Peki, \u00f6yleyse ne diyorsun?”<\/p>\n “Tam tersini” dedi.<\/p>\n “Do\u011fruluk k\u00f6t\u00fcl\u00fck m\u00fcd\u00fcr?”<\/p>\n “Hay\u0131r, ama do\u011fru insana \u00e7ok saf ve iyi y\u00fcrekli derim.”<\/p>\n “O halde e\u011fri insana k\u00f6t\u00fc y\u00fcrekli mi dersin?”<\/p>\n “Hay\u0131r, i\u015fini bilen bir insan derim.”<\/p>\n “Sence, Thrasymakhos, do\u011fru olmayanlar uslu ve iyi insan m\u0131d\u0131rlar?”<\/p>\n “Evet, tam anlam\u0131yla e\u011frilik edebilenler; kentleri de, uluslar\u0131 da altetmeye g\u00fcc\u00fc yetenler uslu ve iyidirler; halbuki sen belki yankesicilerden s\u00f6z etti\u011fimi san\u0131yorsun. Elbette bu gibi i\u015fler de gizli kald\u0131k\u00e7a yarar sa\u011flar. Ama demin s\u00f6ylediklerimin yan\u0131nda onlardan s\u00f6z etmeye de\u011fmez” dedi.<\/p>\n “Evet, evet,” dedim. “Ne demek istedi\u011fini anlam\u0131yor de\u011filim, ama bir \u015feye \u015fa\u015f\u0131yorum: E\u011frili\u011fe iyili\u011fin, uslulu\u011fun; do\u011frulu\u011fa da kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda yer vermene.”<\/p>\n “\u015ea\u015fsan da \u015fa\u015fmasan da, benim verdi\u011fim yer budur.”<\/p>\n “\u0130\u015f \u00e7etinle\u015fiyor dostum” dedim. “Buna verilecek cevap art\u0131k kolay bulunamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011frili\u011fin elveri\u015fli oldu\u011funu ileri s\u00fcrmekle beraber ba\u015fka baz\u0131 kimseler gibi sen de onun k\u00f6t\u00fc ve ay\u0131p oldu\u011funu kabul etseydin, s\u00f6yleyecek s\u00f6z bulur, di\u011ferlerinin kan\u0131s\u0131na ba\u015fvururdum. Ama \u015fimdi madem ki e\u011frili\u011fi iyili\u011fin, uslulu\u011fun s\u0131ras\u0131na koymaktan bile \u00e7ekinmedin, besbelli ki onun hem g\u00fczel, hem g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyeceksin ve bizim do\u011frulu\u011fa y\u00fckledi\u011fimiz \u00f6zelliklerin hepsini ona y\u00fckleyeceksin.”<\/p>\n “Senin de her \u015fey i\u00e7ine do\u011fuyor” dedi.<\/p>\n “Bununla birlikte, as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnceni s\u00f6yledi\u011fine inanabildik\u00e7e konuyu sonuna kadar ara\u015ft\u0131rmaktan ka\u00e7\u0131nmamal\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fcyorum ki, Thrasymakhos, sen bu anda ger\u00e7ekten \u015faka etmiyor, as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnceni s\u00f6yl\u00fcyorsun.”<\/p>\n “As\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncem olsun olmas\u0131n, sana ne,” dedi. “Sen yaln\u0131z s\u00f6z\u00fc \u00e7\u00fcr\u00fctmeye bak.”<\/p>\n “Evet, bana ne, dedim. Ama sen bir de \u015funa cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015f; do\u011fru adam sence herhangi bir i\u015fte do\u011fru adam\u0131 a\u015fmak ister mi?”<\/p>\n “\u0130stemez, yoksa \u015fimdi oldu\u011fu gibi kibar ve iyi y\u00fcrekli olmazd\u0131.”<\/p>\n “Ya do\u011fru bir i\u015fte do\u011frulu\u011fu a\u015fmak ister mi?”<\/p>\n “Onu da istemez” dedi.<\/p>\n “Do\u011fru olmayan\u0131 a\u015fmak isteyebilir mi, onu a\u015fmay\u0131 do\u011fru bulur mu, yoksa bulmaz m\u0131?”<\/p>\n “Bulur, dedi, ister; ama elinden gelmez.”<\/p>\n “Ben bunu sormuyorum ki… dedim. Do\u011fruyu de\u011fil, do\u011fru olmayan\u0131 a\u015fmak ister mi, onu a\u015fmay\u0131 do\u011fru bulur mu diye soruyorum.”<\/p>\n “Evet, do\u011fru bulur” dedi.<\/p>\n “Ya do\u011fru olmayan adam, do\u011fruyu ve do\u011fru i\u015fte do\u011frulu\u011fu a\u015fmak ister mi?<\/p>\n “Hi\u00e7 istemez olur mu! O herkesi a\u015fmak ister!”<\/p>\n “Demek ki do\u011fru olmayan, hem do\u011fru olmayan adam\u0131, hem de do\u011fru olmayan i\u015fte e\u011frili\u011fi a\u015facak ve kendisi herkesten fazla \u015fey elde etsin diye u\u011fra\u015facak, \u00f6yle mi?”<\/p>\n “\u00d6yledir” dedi.<\/p>\n “O halde \u015f\u00f6yle diyelim,” dedim. “Do\u011fru olan kendine benzeyeni de\u011fil, benzemeyeni a\u015fmak ister; do\u011fru olmayan ise, hem kendine benzeyeni, hem de benzemeyeni a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.”<\/p>\n “\u00c7ok iyi s\u00f6yledin” dedi.<\/p>\n “Do\u011fru olmayan iyi ve ustad\u0131r, do\u011fru olan de\u011fildir.”<\/p>\n “Bu da iyi” dedi.<\/p>\n “Do\u011fru olmayan iyiye, ustaya benzer; do\u011fru olan benzemez, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Ku\u015fkusuz, \u00f6yle olan kendisi gibi olanlara benzer; \u00f6yle olmayan benzemez.<\/p>\n “G\u00fczel; demek her birinin benzedi\u011fi kimseler ne ise, kendisi de odur. (25)<\/span>”<\/p>\n “Ba\u015fka ne olacak” dedi.<\/p>\n “Neyse, Thrasymakhos, sen baz\u0131 kimselere m\u00fczikten anlar, baz\u0131lar\u0131na anlamaz der misin?”<\/p>\n “Derim.”<\/p>\n “Hangisine usta, hangisine acemi dersin?”<\/p>\n “Tabii, m\u00fczikten anlayan ustad\u0131r, anlamayan acemidir.”<\/p>\n “Biri usta oldu\u011fu i\u015flerde iyidir, \u00f6teki acemi oldu\u011fu i\u015flerde k\u00f6t\u00fcd\u00fcr, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Peki, sence dostum, m\u00fczikten anlayan adam lyras\u0131n\u0131n sesini d\u00fczeltirken m\u00fczikten anlayan ba\u015fka birini tellerin gerilmesi veya gev\u015fetilmesinde a\u015fmak ister mi? Daha \u00e7ok \u015fey elde ederim der mi?”<\/p>\n “Hay\u0131r, sanmam.”<\/p>\n “Ya m\u00fczikten anlamayan\u0131 a\u015fmak ister mi?”<\/p>\n “Evet, herhalde.”<\/p>\n “Peki, hekim hastan\u0131n yiyece\u011fini, i\u00e7ece\u011fini se\u00e7erken hekimi veya hekimli\u011fi bir \u015feyde a\u015fmak ister mi?”<\/p>\n “\u0130stemez.”<\/p>\n “Ya hekim olmayan\u0131?”<\/p>\n “Onu a\u015fmak ister.”<\/p>\n “Bak bakal\u0131m, her bilgi ve her bilgisizlik alan\u0131nda bir bilgili yapt\u0131\u011f\u0131nda veya s\u00f6yledi\u011finde ba\u015fka bir bilgiliyi a\u015fmak ister mi, yoksa ayn\u0131 i\u015fte benzerinin elde etti\u011fini elde etmekten memnun olur mu?”<\/p>\n “Evet, belki \u00f6yle olmas\u0131 gerekiyor.”<\/p>\n “Ya bilgisiz adam, bilgiliyi de bilgisizi de a\u015fmak istemez mi?”<\/p>\n “Belki ister.”<\/p>\n “Ama bilgili uslu de\u011fil midir?”<\/p>\n “Usludur.”<\/p>\n “Uslu olan iyi de\u011fil midir?”<\/p>\n “\u0130yidir.”<\/p>\n “O halde iyi ve uslu olan, kendine benzeri de\u011fil, benzemeyeni, kar\u015f\u0131t olan\u0131 a\u015fmak isteyecek.”<\/p>\n “\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor” dedi.<\/p>\n “Ama k\u00f6t\u00fc ve bilgisiz olan, hem benzerini, hem de kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 a\u015fmak isteyecek.”<\/p>\n “Besbelli” dedi.<\/p>\n “Do\u011fru olmayan adam bizce kendine benzeyeni de, benzemeyeni de a\u015fmak ister, de\u011fil mi, Thrasymakhos? Yoksa \u00f6yle demedin mi?”<\/p>\n “\u00d6yle s\u00f6yledim” dedi.<\/p>\n “Ama do\u011fru adam kendine benzeyeni de\u011fil, kendine benzemeyeni a\u015fmak isteyecek de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u00d6yleyse do\u011fru adam usluya, iyiye; e\u011fri adam k\u00f6t\u00fcye, bilgisizli\u011fe benzer.”<\/p>\n “Olabilir.”<\/p>\n “Peki ama her ikisinin de benzerleri ne ise, kendilerinin de o oldu\u011fu s\u00f6z\u00fcnde uyu\u015fmu\u015ftuk.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “En sonda do\u011frunun iyi ve uslu, e\u011frinin bilgisiz ve k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu meydana \u00e7\u0131kt\u0131.”<\/p>\n Thrasymakhos b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 kabul etti, ama \u00f6yle benim \u015fimdi anlatt\u0131\u011f\u0131m gibi kolayca de\u011fil; ancak onu s\u00fcr\u00fckledi\u011fim i\u00e7in, g\u00fc\u00e7l\u00fckle kabul etti. Koca koca ter damlalar\u0131 d\u00f6k\u00fcyordu; zaten hava da pek s\u0131cakt\u0131. Hem o g\u00fcn ben, \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fim bir \u015feyi, Thrasymakhos’un k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 kesildi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. Biz b\u00f6ylece, do\u011fruluk, iyilik ve usluluktur; e\u011frilikse k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve bilgisizliktir diye anla\u015ft\u0131ktan sonra:<\/p>\n “Peki,” dedim, “biz bunu b\u00f6yle ba\u011flam\u0131\u015f olal\u0131m; ama e\u011frili\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik, hat\u0131rl\u0131yorsun ya, Thrasymakhos?”<\/p>\n “Hat\u0131rl\u0131yorum,” dedi, “ama \u015fimdi s\u00f6ylediklerin de ho\u015fuma gitmiyor: Bu konuda s\u00f6yleyece\u011fim var. Fakat konu\u015fsam, iyi biliyorum ki nutuk at\u0131yor diyeceksin. Onun i\u00e7in, b\u0131rak da istedi\u011fim gibi konu\u015fay\u0131m, ya da sormak istiyorsan, sor: Ben de sana, masal anlatan ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlara cevap verir gibi ‘\u00f6yle olsun’ derim, ba\u015f\u0131mla da, ‘evet’ ‘hay\u0131r’ diye i\u015faret ederim.”<\/p>\n “Yaln\u0131z, verece\u011fin cevap as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncene ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131n” dedim.<\/p>\n “Nas\u0131l olsa beni konu\u015fturmuyorsun, hi\u00e7 olmazsa cevab\u0131m ho\u015funa gitsin. Daha ne istiyorsun?”<\/p>\n “Hi\u00e7, hi\u00e7,” dedim. “Haydi, cevap vereceksen ver; ben de soray\u0131m.”<\/p>\n “Sor.”<\/p>\n “\u0130\u015fte ben s\u00f6z\u00fc s\u0131ras\u0131yla incelememiz i\u00e7in, demin sordu\u011fumu gene soruyorum: E\u011frili\u011fin kar\u015f\u0131s\u0131nda do\u011fruluk nas\u0131l bir \u015feydir? Ger\u00e7i bir aral\u0131k, e\u011frili\u011fin do\u011fruluktan daha becerikli, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015fti, ama \u015fimdi do\u011frulu\u011fun usluluk ve iyilik oldu\u011funu kabul ediyorsak, \u015fu bellidir ki do\u011fruluk, bilgisizlik oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimiz e\u011frilikten daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr; bunu herkes bilir. Ama ben, Thrasymakhos, ara\u015ft\u0131rmam\u0131 bu sade \u015fekilde de\u011fil, \u015f\u00f6yle yapmak istiyorum: e\u011fri olan, ba\u015fka kentleri haks\u0131zca esir etmeye kalk\u0131\u015fan, esir etmi\u015f olan, hatta bir\u00e7o\u011funu boyunduruk alt\u0131nda tutan bir kent yok mudur, ne dersin?”<\/p>\n “Var derim, hem de bunu en iyi, yani e\u011frili\u011fi tam olan kent yapar” dedi.<\/p>\n “Anl\u0131yorum; demin de s\u00f6yledi\u011fim buydu,” dedim. “Ama dikkatimi \u00e7eken bir \u015fey var: Ba\u015fka bir kente hakim olan kent, acaba bu g\u00fcc\u00fcn\u00fc e\u011frilikle mi koruyacakt\u0131r, yoksa do\u011frulukla m\u0131 korumak zorunda<\/p>\n kalacakt\u0131r.”<\/p>\n “E\u011fer daha \u00f6nce senin dedi\u011fin gibi, do\u011fruluk usluluksa, do\u011frulukla,” dedi; “yok benim dedi\u011fim gibiyse, e\u011frilikle.”<\/p>\n “Ba\u015f\u0131nla ‘evet’, ‘hay\u0131r’ demekle kalmad\u0131\u011f\u0131na, g\u00fczel g\u00fczel cevap verdi\u011fine \u00e7ok memnun oluyorum, Thrasymakhos.”<\/p>\n “Sana yaranmak istiyorum!” dedi.<\/p>\n “‘\u0130yi ediyorsun. Ama, haydi biraz daha yaran da s\u00f6yle: Bir kent, bir ordu, haydutlar, h\u0131rs\u0131zlar ve do\u011fru olmayan bir hedefe birlikte y\u00fcr\u00fcyen ba\u015fka neler varsa, bunlar biribirlerine e\u011frilik edecek olurlarsa, bir i\u015f g\u00f6rebilirler mi, dersin?”<\/p>\n “Hay\u0131r” dedi.<\/p>\n “Ya haks\u0131zl\u0131k etmezlerse, daha iyi \u00e7al\u0131\u015fmazlar m\u0131?”<\/p>\n “\u00c7al\u0131\u015f\u0131rlar, tabii.”<\/p>\n “Anla\u015f\u0131lan, Thrasymakhos, e\u011frilik aralar\u0131nda ge\u00e7imsizlik, kin ve kavga \u00e7\u0131kar\u0131yor; do\u011fruluk ise iyi ge\u00e7imi, dostlu\u011fu sa\u011fl\u0131yor; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle olsun; aram\u0131z a\u00e7\u0131lmas\u0131n.”<\/p>\n “\u00c7ok iyi davran\u0131yorsun, dostum. \u015eunu da bana s\u00f6yle: e\u011frili\u011fin i\u015fi, bulundu\u011fu herhangi bir yerde kin yaratmaksa; h\u00fcr insan olsun, k\u00f6le olsun, onlar\u0131 birbirlerinden nefret ettirmez mi, aralar\u0131na ge\u00e7imsizlik sokmaz m\u0131, onlar\u0131 birlikte \u00e7al\u0131\u015famayacak hale getirmez mi?”<\/p>\n “Getirir elbette.”<\/p>\n “Ya e\u011frilik iki ki\u015fide olursa? Aralar\u0131 a\u00e7\u0131lmayacak m\u0131, birbirlerinden nefret etmeyecekler mi, do\u011fru insanlara oldu\u011fu kadar birbirlerine de d\u00fc\u015fman kesilmeyecekler mi?”<\/p>\n “Elbette” dedi.<\/p>\n “Peki, yaman dostum, e\u011frilik bir tek insandaysa, kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc yok eder mi dersin? Yoksa oldu\u011fu gibi kal\u0131r m\u0131?”<\/p>\n “Peki, oldu\u011fu gibi kal\u0131r diyelim” dedi.<\/p>\n “Demek e\u011frili\u011fin \u00f6yle bir g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, nerede bulunursa bulunsun, bir kentte, bir soyda, bir orduda veya ba\u015fka herhangi bir toplulukta, onun etkisiyle bu topluluk \u00f6nce i\u015f g\u00f6remez hale gelir, sonra kendine de, kendine kar\u015f\u0131t olan her \u015feye ve do\u011fruya da d\u00fc\u015fman kesilir.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Tek bir ki\u015fide de bulunsa, etkisi ayn\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu onun do\u011fas\u0131d\u0131r san\u0131r\u0131m. \u00d6nce etkisi alt\u0131nda kalan insan kendi kendisiyle uyumsuzlu\u011fa d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnden i\u015f g\u00f6remez hale gelir. Sonra kendi kendine de, do\u011fru insanlara da d\u00fc\u015fman olur; de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yledir.”<\/p>\n “Ama tanr\u0131lar do\u011fru de\u011filler midir, dostum?”<\/p>\n “\u00d6yledirler diyelim.”<\/p>\n “Demek ki e\u011fri insan tanr\u0131lar\u0131n da d\u00fc\u015fman\u0131 olur, Thrasymakhos; ama do\u011fru insan onlar\u0131n dostudur.”<\/p>\n “Bu s\u00f6zlerin tad\u0131n\u0131 doya doya \u00e7\u0131kar!” dedi. “\u00c7ekinme! Nas\u0131l olsa ben kar\u015f\u0131 gelmeyece\u011fim: Bu arkada\u015flar\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmak istemiyorum.”<\/p>\n “Haydi \u00f6yleyse,” dedim, “ziyafetin sonlar\u0131nda da beni memnun et, \u00f6nceki gibi cevap ver; \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fru insanlar\u0131n daha uslu, daha iyi, i\u015f g\u00f6rmekte daha becerikli olduklar\u0131ndan ku\u015fku duymuyoruz. E\u011fri insanlar\u0131n ise, birlikte i\u015f g\u00f6rmek hi\u00e7 ellerinden gelmez. Ama bunlar da bazen, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7abalayarak, hep birlikte bir i\u015f g\u00f6rebilirler diyoruz, ama bununla pek de do\u011fru bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f olmuyoruz; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar b\u00fcsb\u00fct\u00fcn e\u011fri olsalard\u0131, birbirlerini esirgemezlerdi; onlarda, d\u00fc\u015fman olduklar\u0131 kimselere k\u00f6t\u00fcl\u00fck ederken, ayn\u0131 zamanda birbirlerine de k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmelerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7en, onlar\u0131 hedeflerine eri\u015ftiren do\u011fruluk gibi bir \u015fey bulundu\u011fu meydandad\u0131r. Onlar e\u011fri i\u015flere at\u0131ld\u0131klar\u0131nda kendilerini e\u011frili\u011fe yar\u0131 kapt\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcsb\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fc ve a\u015f\u0131r\u0131 derecede e\u011fri insanlar, i\u015f g\u00f6rmekten de acizdirler -bunun b\u00f6yle oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorum: Sen demin yan\u0131lm\u0131\u015fs\u0131n- .Do\u011frular\u0131n, -bunu sonradan ara\u015ft\u0131r\u0131r\u0131z demi\u015ftik ya- e\u011frilerden mutlu olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131, daha iyi bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u00fcp s\u00fcrmediklerini ara\u015ft\u0131rmak gerekir. Bu s\u00f6zlerimiz mutlu olduklar\u0131n\u0131 bence zaten ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r; ama ne de olsa, konuyu daha iyi ara\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z: biz rasgele bir konudan de\u011fil, nas\u0131l ya\u015famak gerekti\u011finden s\u00f6z ediyoruz.”<\/p>\n “Ara\u015ft\u0131r bakal\u0131m.”<\/p>\n “Ara\u015ft\u0131r\u0131yorum. S\u00f6yle bana; sence at\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir i\u015f var m\u0131d\u0131r?”<\/p>\n “Var.”<\/p>\n “Peki, bir at\u0131n veya herhangi bir hayvan\u0131n i\u015fini, yaln\u0131zca onunla g\u00f6r\u00fclen veya onunla en iyi g\u00f6r\u00fclen bir i\u015f diye kabul edebilir misin?<\/p>\n “Anlam\u0131yorum.”<\/p>\n “Haydi, \u015f\u00f6yle anlatay\u0131m: G\u00f6zlerinden ba\u015fka bir \u015feyle g\u00f6rebilir misin?”<\/p>\n “Tabii g\u00f6remem.”<\/p>\n “Ya kulaklar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015feyle i\u015fitebilir misin?”<\/p>\n “Olamaz.”<\/p>\n “Bu i\u015fler onlar\u0131n i\u015fidir demek do\u011fru olmaz m\u0131?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz do\u011fru olur.”<\/p>\n “G\u00fczel; bir \u00fcz\u00fcm k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bir kamayla, bir b\u0131\u00e7akla ve daha bir\u00e7ok aletle kesebilirsin, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Keserim.”<\/p>\n “Ama k\u00fct\u00fck her halde en iyi, bu i\u015f i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f b\u0131\u00e7a\u011f\u0131yla kesilir.”<\/p>\n “\u00d6yledir.”<\/p>\n “\u0130\u015fte biz, bu i\u015f ba\u011f b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n i\u015fidir demez miyiz?”<\/p>\n “Elbette deriz.”<\/p>\n “Demin ‘herhangi bir \u015feyin i\u015fi, yaln\u0131zca kendinin ba\u015farabilece\u011fi veya \u00f6tekilerin hepsinden daha iyi ba\u015farabilece\u011fi i\u015f de\u011fil midir?’ diye sordu\u011fum soruyu \u015fimdi daha iyi anlam\u0131\u015fs\u0131nd\u0131r.”<\/p>\n “Evet,” dedi, “anlad\u0131m: bence de her \u015feyin i\u015fi, dedi\u011fin gibidir.”<\/p>\n “Peki,” dedim, “kendine bir i\u015f d\u00fc\u015fen herhangi bir \u015feyin bir de iyili\u011fi oldu\u011funa inanm\u0131yor musun? \u00d6nce s\u00f6ylediklerimize d\u00f6nelim: G\u00f6zler bir i\u015f g\u00f6r\u00fcr diyebilir miyiz?”<\/p>\n “Deriz.”<\/p>\n “Peki, g\u00f6zlerin bir de iyili\u011fi yok mudur?”<\/p>\n “O da vard\u0131r.”<\/p>\n “Ya kulaklar\u0131n da bir i\u015fi yok muydu?”<\/p>\n “Vard\u0131.”<\/p>\n “\u00d6yleyse onlar\u0131n bir de iyili\u011fi yok mu?”<\/p>\n “\u0130yili\u011fi de var.”<\/p>\n “Di\u011fer \u015feylerin hepsinde de b\u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “B\u00f6yle.”<\/p>\n “Dur bakal\u0131m, ya g\u00f6zlerde kendilerine has olan iyilik yerine k\u00f6t\u00fcl\u00fck varsa, onlar i\u015flerini ba\u015farabilirler mi?”<\/p>\n “Nas\u0131l olabilir? Anla\u015f\u0131lan sen g\u00f6rmeyi de\u011fil, k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc demek istiyorsun?”<\/p>\n “B\u0131rak, onlar\u0131n iyili\u011fi ne ise o olsun… Ben daha bunu sormuyorum ki! Ben sana i\u015f g\u00f6ren ne varsa, i\u015fini kendine has olan iyilikle iyi, k\u00f6t\u00fcl\u00fckle k\u00f6t\u00fc m\u00fc g\u00f6r\u00fcr diye soruyorum.”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz s\u00f6yledi\u011fin do\u011frudur” dedi.<\/p>\n “Kendilerine has olan iyilikten yoksun kulaklar i\u015flerini hi\u00e7 ba\u015farabilirler mi?<\/p>\n “Ba\u015faramazlar.”<\/p>\n “Ba\u015fka konularda da ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyebilir miyiz?”<\/p>\n “Bence s\u00f6yleyebiliriz” dedi.<\/p>\n “Haydi \u00f6yleyse, \u015fimdi de \u015funu incele: Ruhun d\u00fcnyada ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyin yapamayaca\u011f\u0131 bir yetisi vard\u0131r: ilgilenmek, y\u00f6netmek, karar vermek ve buna benzer \u015feyler.. B\u00fct\u00fcn bu i\u015fleri ruhtan ba\u015fka bir \u015feye y\u00fcklemeye hakk\u0131m\u0131z olabilir mi? Bu yetiler ruhtan ba\u015fka bir \u015feye hast\u0131r diyebilir miyiz?”<\/p>\n “Diyemeyiz.”<\/p>\n “Peki, ya\u015famaya gelince, bu, ruhun bir i\u015fidir diyemez miyiz.”<\/p>\n “Elbette deriz.”<\/p>\n “O halde, Thrasymakhos, ruh kendine has g\u00fcc\u00fcnden yoksun olunca i\u015flerini iyi g\u00f6rebilir mi, g\u00f6remez mi?”<\/p>\n “G\u00f6remez.”<\/p>\n “\u00d6yleyse, k\u00f6t\u00fc bir ruhun y\u00f6netimi de, ilgisi de k\u00f6t\u00fc olur; oysa iyi bir ruh b\u00fct\u00fcn bu i\u015fleri iyi yapar.”<\/p>\n “Bu kesin.”<\/p>\n “Ama do\u011fruluk ruhun iyili\u011fi, e\u011frilik ruhun k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr dememi\u015f miydik?”<\/p>\n “Evet, demi\u015ftik.”<\/p>\n “O halde do\u011fru ruh ve do\u011fru insan iyi, e\u011fri insan k\u00f6t\u00fc ya\u015far.”<\/p>\n “S\u00f6zlerine g\u00f6re \u00f6yle olmal\u0131” dedi.<\/p>\n “Ama, ku\u015fkusuz iyi ya\u015fayan mutlu, bahtl\u0131d\u0131r; iyi ya\u015famayan de\u011fildir.”<\/p>\n “Tabii.”<\/p>\n “O halde do\u011fru adam bahtl\u0131, e\u011fri adam bahts\u0131zd\u0131r.”<\/p>\n “\u00d6yle olsun.”<\/p>\n “Fakat bahts\u0131z olmak uygun de\u011fildir, bahtl\u0131 olmak uygundur.”<\/p>\n “Elbette.”<\/p>\n “O halde, mutlu Thrasymakhos, e\u011frilik hi\u00e7bir zaman do\u011fruluktan daha elveri\u015fli olamaz.”<\/p>\n “Bu s\u00f6zler, Bendis \u015fenliklerinde sana bir \u015f\u00f6len olsun Sokrates” dedi.<\/p>\n “Bu \u015f\u00f6leni bana sen verdin Thrasymakhos,” dedim. “\u00c7\u00fcnk\u00fc yumu\u015fad\u0131n ve \u00f6fken yat\u0131\u015ft\u0131. Ama bu \u015f\u00f6len senin y\u00fcz\u00fcnden de\u011fil, benim y\u00fcz\u00fcmden pek de g\u00fczel olmad\u0131. \u00d6nlerine \u00e7\u0131kar\u0131lan yemekleri kapay\u0131m derken, hi\u00e7birinin tad\u0131n\u0131 alamayan oburlar gibi, ben de galiba as\u0131l ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, yani do\u011frulu\u011fun ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenmeden, i\u015fi yar\u0131da b\u0131rak\u0131p do\u011frulu\u011fun k\u00f6t\u00fcl\u00fck m\u00fc, bilgisizlik mi, yahut da bilgi ve iyilik mi oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rmaya kalk\u0131\u015ft\u0131m. Sonra s\u00f6z, do\u011fruluk e\u011frilikten daha yararl\u0131d\u0131r fikrine d\u00f6n\u00fcnce, \u00f6teki fikri b\u0131rakmaktan kendimi alamad\u0131m. Ve sonunda konu\u015fmam\u0131zdan hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011frenemedim; \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011frunun ne oldu\u011funu bilmedik\u00e7e, do\u011frulu\u011fun bir iyilik olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; kendisinde do\u011fruluk bulunan\u0131n bahts\u0131z veya bahtl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l kestirebilirim!”<\/p>\n <\/span> D\u0130PNOTLAR<\/p>\n 1)<\/b> Burada s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fc, Pire’de oturan Thrak t\u00fcccarlar\u0131 taraf\u0131ndan Hellas’a getirilen Thraklar tanr\u0131\u00e7as\u0131 Bendis’tir. Bayram\u0131, her y\u0131l haziran ay\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131nda kutlan\u0131rd\u0131. SOKRATES (anlatmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor): “O halde istedi\u011fini yapm\u0131yorsun. S\u00f6ylesene bana; sence, verdi\u011fi sonu\u00e7lara hi\u00e7 bakmadan, kendi i\u00e7in sevdi\u011fimiz, elimizde bulunmas\u0131n\u0131 istedi\u011fimiz bir ‘iyi \u015fey’ var m\u0131d\u0131r? \u00d6rne\u011fin sevinmek gibi, ya da zarars\u0131z olan ve sonras\u0131 i\u00e7in de sevin\u00e7ten ba\u015fka bir \u015fey vermeyen hazlar gibi…”<\/p>\n “Evet, bence b\u00f6yle bir \u015fey vard\u0131r.”<\/p>\n “Peki, hem kendi i\u00e7in, hem verdi\u011fi sonu\u00e7lar i\u00e7in sevdi\u011fimiz \u015feyler de var m\u0131d\u0131r? \u00d6rne\u011fin ak\u0131ll\u0131 olmak, g\u00f6rmek, sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmak…Bu gibi \u015feyler, san\u0131r\u0131m, her iki bak\u0131mdan ho\u015fumuza gider.”<\/p>\n “Evet” dedim.<\/p>\n “\u0130dman\u0131, hastal\u0131k tedavisini, hekimli\u011fi ve \u00f6b\u00fcr \u00fccretli meslekleri i\u00e7ine alan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ‘iyi \u015fey’ t\u00fcr\u00fc var m\u0131d\u0131r dersin? Bunlar\u0131n zahmetli, ama yararl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz; bunlar\u0131 kendileri i\u00e7in de\u011fil de, kazand\u0131rd\u0131klar\u0131 \u00fccret, verdikleri sonu\u00e7lar i\u00e7in elde etmek isteriz.”<\/p>\n “Evet, bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcr de vard\u0131r,” dedim, “ama nereye varmak istiyorsun?”<\/p>\n “Sen do\u011frulu\u011fu hangisinden sayars\u0131n?”<\/p>\n “Bana kal\u0131rsa, en g\u00fczelinden; mutlu olmak isteyen kimselerin, hem kendi i\u00e7in, hem verdi\u011fi sonu\u00e7lar i\u00e7in sevmesi gereken \u015feylerden sayar\u0131m.”<\/p>\n “Ama \u00e7o\u011fu b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmez, do\u011frulu\u011fu zahmetli i\u015flerden sayar. Derler ki do\u011frulu\u011fa do\u011fruluk oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, -\u00e7\u00fcnk\u00fc o zordur, zor oldu\u011fu i\u00e7in de ondan ka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131r- gelir sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, insanlar aras\u0131nda \u00fcn kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in heves etmeli.”<\/p>\n “\u00d6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini biliyorum,” dedim. “Zaten \u00f6yledir diye Thrasymakhos deminden beri do\u011frulu\u011fu k\u00f6t\u00fcleyip e\u011frili\u011fi \u00f6v\u00fcyor; ama, anla\u015f\u0131lan ben kal\u0131n kafal\u0131y\u0131m.”<\/p>\n “Haydi, \u00f6yleyse, beni de bir dinle, belki fikrini de\u011fi\u015ftirirsin; \u00e7\u00fcnk\u00fc bence, Thrasymakhos’u vaktinden \u00f6nce y\u0131lan gibi b\u00fcy\u00fcledin, ama do\u011frulukla e\u011frilik hakk\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fclen fikirler beni hen\u00fcz doyurmad\u0131. Mesleklerin getirilerini, verdikleri sonu\u00e7lar\u0131 bir yana b\u0131rakal\u0131m; her biri nedir, ruhun i\u00e7inde kendi ba\u015f\u0131na bulunurken her birinin g\u00fcc\u00fc nedir? Senden bunlar\u0131 \u00f6\u011frenmeye can at\u0131yorum. Bir diyece\u011fin yoksa i\u015fe \u015f\u00f6yle ba\u015flayaca\u011f\u0131m: Thrasymakhos’un s\u00f6z\u00fcn\u00fc bir daha ele al\u0131p, ilk olarak do\u011frulu\u011fun herkes\u00e7e ne oldu\u011funu, nereden do\u011fdu\u011funu s\u00f6yleyece\u011fim; ikinci olarak do\u011frulu\u011fu uygulayan herkesin onu, ‘iyi \u015fey’dir diye de\u011fil, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fey diye, istemeyerek uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak b\u00f6yle yapmakla hakl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyece\u011fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc sonunda e\u011fri adam\u0131n hayat\u0131 do\u011frununkinden \u00e7ok daha iyidir derler. Ben bu fikirde de\u011filim Sokrates, ama ne yoldan gidece\u011fimi \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Thrasymakhos’un, ondan ba\u015fka binlerce ki\u015finin s\u00f6zlerini duya duya kafam \u015fi\u015fti; halbuki kimsenin do\u011fruluktan istedi\u011fim gibi s\u00f6z etti\u011fini, do\u011fruluk e\u011frilikten daha iyidir dedi\u011fini duymad\u0131m. Do\u011frulu\u011fun kendisinin, kendi i\u00e7in \u00f6v\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duymak isterim. Bunu senden duyabilece\u011fimi umar\u0131m. Bunun i\u00e7in var g\u00fcc\u00fcmle e\u011fri adam\u0131n hayat\u0131n\u0131 \u00f6vece\u011fim; b\u00f6ylece e\u011frili\u011fi ne \u015fekilde k\u00f6t\u00fclemeni, do\u011frulu\u011fu da ne \u015fekilde \u00f6vmeni istedi\u011fimi g\u00f6receksin. Ama bak bakal\u0131m bu s\u00f6ylediklerim ho\u015funa gidiyor mu?”<\/p>\n “Elbette gidiyor,” dedim, “akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir adam\u0131n s\u0131k s\u0131k s\u00f6ylemekten, dinlemekten daha \u00e7ok ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir konu var m\u0131d\u0131r?”<\/p>\n “\u00c7ok iyi s\u00f6yl\u00fcyorsun,” dedi. “S\u00f6yledi\u011fim gibi bu konuda en ba\u015fta anlataca\u011f\u0131m\u0131 dinle: Do\u011fruluk nedir, nereden do\u011fmu\u015ftur?<\/p>\n “Do\u011fall\u0131kla, haks\u0131zl\u0131k etmek iyi, haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framak k\u00f6t\u00fcd\u00fcr derler; ama haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framan\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc haks\u0131zl\u0131k etmedeki iyilikten \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. B\u00f6ylece insanlar birbirlerine haks\u0131zl\u0131k edip haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fray\u0131nca, her ikisinin de tad\u0131n\u0131 al\u0131nca, birinden sak\u0131namayan, \u00f6tekini beceremeyenler, hem haks\u0131zl\u0131k etmemek, hem de haks\u0131zl\u0131k g\u00f6rmemek \u00fczere bir anla\u015fmaya varman\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler; yasa koymaya, birbirleriyle anla\u015fmaya ve yasan\u0131n buyurdu\u011funa ‘yasaya uygun’ ve do\u011fru demeye ba\u015flam\u0131\u015flar. Do\u011frulu\u011fun do\u011fu\u015fu, \u00f6z\u00fc i\u015fte budur. Do\u011fruluk, en iyi \u015feyle, yani haks\u0131zl\u0131k edip ceza g\u00f6rmemekle en k\u00f6t\u00fc \u015feyin, yani haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fray\u0131p \u00f6\u00e7 alamaman\u0131n aras\u0131ndad\u0131r. Bu ikisinin aras\u0131nda bulunan do\u011fruluk, bir ‘iyi \u015fey’ gibi sevilmez; haks\u0131zl\u0131k etmek yasak oldu\u011fu i\u00e7in sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Fakat ger\u00e7ek bir erkek, haks\u0131zl\u0131k ederse, haks\u0131zl\u0131k edilmesin ve haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131n diye kimseyle anla\u015fmaz; \u00f6yle yapsa, ona deli derler. Demek ki Sokrates, denildi\u011fine g\u00f6re, do\u011frulu\u011fun do\u011fas\u0131 budur ve b\u00f6yledir, do\u011fu\u015fu da anlatt\u0131\u011f\u0131m gibidir.”<\/p>\n “Do\u011frulu\u011fu uygulayanlar\u0131n da, haks\u0131zl\u0131k edemediklerinden istemeye istemeye uygulad\u0131klar\u0131n\u0131 iyice anlayabilmek i\u00e7in, \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnek d\u00fc\u015f\u00fcnelim: \u0130kisine de, do\u011fru adama da e\u011fri adama da, her istedi\u011fini yapma olana\u011f\u0131n\u0131 verelim, sonra da arkalar\u0131ndan gidelim ve h\u0131rs onlar\u0131 nereye g\u00f6t\u00fcrecek bakal\u0131m. Ku\u015fkusuz, ba\u015fkalar\u0131ndan daha \u00e7ok elde etmek istedi\u011fi i\u00e7in, do\u011fruyu e\u011friyle ayn\u0131 hedefe do\u011fru giderken, su\u00e7 \u00fcst\u00fc yakalar\u0131z; \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fas\u0131 gere\u011fi her insan, bu hedefi iyi bir \u015fey bilerek ona eri\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yaln\u0131z yasa onu zorla hedefinden ay\u0131r\u0131r, e\u015fitli\u011fe sayg\u0131 g\u00f6sterme yoluna sokar. Onlara, bir zamanlar Lydial\u0131n\u0131n atas\u0131 Gyges’e (1)<\/span> nasip oldu\u011fu s\u00f6ylenen erki vermek, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131, s\u00f6ylemek istedi\u011fim olana\u011f\u0131 vermek olur. Bu adam, o zamanki Lydia h\u00fck\u00fcmdar\u0131n\u0131n hizmetinde bir \u00e7obanm\u0131\u015f; g\u00fcn\u00fcn birinde \u015fiddetli bir sa\u011fnak ve bir yer sars\u0131nt\u0131s\u0131yla toprak \u00e7atlam\u0131\u015f ve hayvanlar\u0131n otlad\u0131\u011f\u0131 yerde bir yar\u0131k a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f; \u00e7oban bunu g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015fa kalm\u0131\u015f, sonra yar\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine inmi\u015f.<\/p>\n Bir\u00e7ok \u015fa\u015f\u0131lacak \u015fey aras\u0131nda; i\u00e7i oyuk, \u00e7ok pencereli, tun\u00e7tan bir at g\u00f6z\u00fcne \u00e7arpm\u0131\u015f. E\u011filip i\u00e7eriye bak\u0131nca, insan boyundan b\u00fcy\u00fck g\u00f6z\u00fcken bir \u00f6l\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f; parma\u011f\u0131ndaki alt\u0131n y\u00fcz\u00fckten ba\u015fka \u00fczerinde de\u011ferli bir \u015fey yokmu\u015f. Gyges y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc al\u0131p \u00e7\u0131km\u0131\u015f. \u00c7obanlar adet oldu\u011fu \u00fczere, ayda bir krala s\u00fcr\u00fcler hakk\u0131nda bilgi vermek i\u00e7in topland\u0131klar\u0131 zaman, Gyges de toplant\u0131ya y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc parma\u011f\u0131nda gelmi\u015f. \u00d6b\u00fcr \u00e7obanlarla otururken, y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn ta\u015f\u0131n\u0131, tesad\u00fcfen kendine do\u011fru, avucunun i\u00e7ine \u00e7evirmi\u015f. Bunu yapar yapmaz, etraf\u0131nda oturanlara g\u00f6r\u00fcnmez olmu\u015f. \u00c7obanlar da ondan, o orada de\u011filmi\u015f gibi s\u00f6z ediyorlarm\u0131\u015f.<\/p>\n Gyges \u015fa\u015fa kalm\u0131\u015f, y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc bir daha tutup ta\u015f\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7evirmi\u015f; \u00e7evirir \u00e7evirmez gene g\u00f6zlere g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmu\u015f. \u0130\u015fin fark\u0131na var\u0131nca, y\u00fcz\u00fckte b\u00f6yle bir erk olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denemi\u015f. G\u00f6rm\u00fc\u015f ki y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn ta\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7eriye \u00e7evirince g\u00f6r\u00fcnmez, d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7evirince g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oluyor. Bunu anlay\u0131nca, hemen krala giden habercilerden biri olman\u0131n \u00e7aresini bulmu\u015f. Sarayda kral\u0131n kar\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015ftan \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, onun yard\u0131m\u0131yla kral\u0131n \u00fcst\u00fcne y\u00fcr\u00fcy\u00fcp \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, egemenli\u011fi ele ge\u00e7irmi\u015f. \u015eimdi bunun gibi iki y\u00fcz\u00fck olsa da, birini do\u011fru adam, \u00f6tekini e\u011fri adam taksa; ihtimal hi\u00e7biri, pazardan her istedi\u011fini hi\u00e7 korkmadan almak, evlere girip g\u00f6nl\u00fcn\u00fcn ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 kimseyle d\u00fc\u015f\u00fcp kalkmak, keyfine g\u00f6re kimini \u00f6ld\u00fcrmek, kimini hapisten kurtarmak ve insanlar aras\u0131nda t\u0131pk\u0131 bir tanr\u0131 gibi dola\u015fmak elinde oldu\u011fu halde, do\u011frulu\u011fa ba\u011fl\u0131 kalacak, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n mal\u0131ndan uzak durup el s\u00fcrmeyecek kadar \u00e7elikten bir isten\u00e7 g\u00f6steremez.<\/p>\n Bu i\u015fte biri \u00f6tekinden farkl\u0131 davranmaz, ikisi de ayn\u0131 hedefe do\u011fru gider. Her halde bu \u00f6rnek bir insan\u0131n kendi iste\u011fiyle de\u011fil, ancak zorlanarak do\u011fru oldu\u011funa g\u00fc\u00e7l\u00fc bir belirti say\u0131labilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, haks\u0131zl\u0131k edebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen her insan\u0131n haks\u0131zl\u0131k etti\u011fine bak\u0131l\u0131rsa, do\u011fruluk do\u011fru ki\u015finin kendisine hi\u00e7bir iyi \u015fey sa\u011flamaz. Ger\u00e7ekten her adam kendisi i\u00e7in e\u011frili\u011fin do\u011fruluktan \u00e7ok daha elveri\u015fli oldu\u011funa inan\u0131r. Bu fikri savunanlar\u0131n iddias\u0131na g\u00f6re, inanmakta da hakl\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc biri, demin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim olana\u011f\u0131 elde eder de, hi\u00e7 haks\u0131zl\u0131k etmek istemezse, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n mal\u0131na dokunmazsa, bunun fark\u0131na varanlar ona \u00e7ok zavall\u0131, \u00e7ok ak\u0131ls\u0131z bir insan diye bakarlar; ama haks\u0131zl\u0131k g\u00f6rmekten korktuklar\u0131 i\u00e7in, birbirlerini aldatarak, birbirlerinin y\u00fcz\u00fcne kar\u015f\u0131 onu \u00f6verler. Bu nokta \u00fczerinde s\u00f6yleyece\u011fim i\u015fte bu kadard\u0131r.”<\/p>\n “S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu iki adam\u0131n hayatlar\u0131 hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm vermeye gelince, do\u011frular aras\u0131nda en do\u011fruyu, e\u011friler aras\u0131nda en e\u011friden ay\u0131r\u0131p ikisini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsak, tam bir h\u00fck\u00fcm verebiliriz; yoksa veremeyiz. Ama bu ayr\u0131m nas\u0131l olmal\u0131? \u015e\u00f6yle: E\u011frinin e\u011frili\u011fine, do\u011frunun do\u011frulu\u011funa dokunmayal\u0131m; birini tam e\u011fri, \u00f6tekini tam do\u011fru bir insan olarak alal\u0131m, kendi alan\u0131na koyal\u0131m.<\/p>\n \u00d6nce e\u011fri adam becerikli sanat sahipleri nas\u0131l davran\u0131rsa \u00f6yle davrans\u0131n. Nas\u0131l ki usta bir kaptan veya bir hekim, sanat\u0131nda yapamayaca\u011f\u0131 \u015feyleri yapabilece\u011fi \u015feylerden ay\u0131rt edip yapabileceklerini ele al\u0131r, \u00f6tekileri b\u0131rak\u0131r -hatta bir i\u015fte yan\u0131lsa bile, yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye g\u00fcc\u00fc yeter- ayn\u0131 \u015fekilde e\u011fri adam da, tam e\u011fri bir adam olmak istiyorsa, ustaca haks\u0131zl\u0131k edip kendini ele vermemeli; ama yakalan\u0131rsa, beceriksizin biridir deyip ge\u00e7meli; \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011frili\u011fin en y\u00fcksek derecesi, do\u011fru olmay\u0131p do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmektir. Tam e\u011fri olana tam geli\u015fmi\u015f bir e\u011frilik vermeli, hatta o en b\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131klar\u0131 i\u015flerken en b\u00fcy\u00fck do\u011frulu\u011fun verdi\u011fi \u00fcne b\u00fcr\u00fcnebilmeli; bir yanl\u0131\u015f yaparsa, d\u00fczeltmeye g\u00fcc\u00fc yetmeli; i\u015fledi\u011fi haks\u0131zl\u0131klardan bir \u015fey d\u0131\u015far\u0131ya s\u0131zarsa, herkesi kand\u0131racak kadar g\u00fczel s\u00f6z s\u00f6ylemesini bilmeli; zor kullanmak gerektik\u00e7e, cesaretine, g\u00fcc\u00fcne, edindi\u011fi dostlara ve servete dayanarak, zor kullanabilmelidir.<\/p>\n E\u011friyi b\u00f6yle niteledikten sonra, onun yan\u0131na sade ve asil, Aiskhylos’un dedi\u011fi gibi iyi g\u00f6r\u00fcnmek de\u011fil, iyi olmak isteyen do\u011fru adam\u0131 koyal\u0131m. O, oldu\u011fu gibi g\u00f6r\u00fcnmemeli, \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fru g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse, b\u00f6yle g\u00f6r\u00fcnmesi ona onur ve kazan\u00e7 getirir; do\u011fru olman\u0131n a\u015fk\u0131na m\u0131, yoksa onur ve kazan\u00e7 a\u015fk\u0131na m\u0131 do\u011frudur belli olmaz. Onda do\u011fruluktan ba\u015fka bir \u015fey b\u0131rakmamal\u0131. O, demin anlatt\u0131\u011f\u0131m insan\u0131n tam kar\u015f\u0131t\u0131 olmal\u0131d\u0131r; hi\u00e7 e\u011frilik etmedi\u011fi halde son derecede e\u011fri g\u00f6r\u00fcns\u00fcn ki k\u00f6t\u00fc \u00fcn\u00fcnden, bundan do\u011fan sonu\u00e7lardan sars\u0131lmamakla do\u011fru oldu\u011fu denenmi\u015f ve ispat edilmi\u015f olsun; tuttu\u011fu yoldan \u00f6l\u00fcnceye kadar ayr\u0131lmas\u0131n, do\u011fru oldu\u011fu halde \u00f6mr\u00fcnce e\u011fri g\u00f6r\u00fcns\u00fcn ki b\u00f6ylece ikisi de, biri do\u011frulu\u011fun, \u00f6teki e\u011frili\u011fin son derecesine varm\u0131\u015f bulunduklar\u0131 zaman, hangisinin daha bahtl\u0131 oldu\u011funa dair bir h\u00fck\u00fcm verebilelim.”<\/p>\n “Aman, aziz Glaukon!” dedim, “bu iki adam\u0131, hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm verilecek birer heykel gibi temizleyip \u00f6n\u00fcm\u00fcze dikmek i\u00e7in ne kadar u\u011fra\u015f\u0131yorsun!”<\/p>\n “Elimden geleni yap\u0131yorum,” dedi. “\u0130kisini de b\u00f6yle temizleyip \u00f6n\u00fcm\u00fcze dikersek, san\u0131r\u0131m ki hayatlar\u0131n\u0131n nas\u0131l olabilece\u011fi konusuna ge\u00e7ebiliriz; bu art\u0131k g\u00fc\u00e7 olmaz. \u0130\u015fte s\u00f6yleyeyim: Biraz kaba bir dil kullan\u0131rsam unutma ki bu s\u00f6zleri ben de\u011fil, do\u011fruluk yerine e\u011frili\u011fi \u00f6venler s\u00f6yl\u00fcyorlar. Onlar derler ki do\u011fru adam benim anlatt\u0131\u011f\u0131m adamsa; dayak yiyecek, i\u015fkence \u00e7ekecek, zincire vurulacak, g\u00f6zlerine mil \u00e7ekilecek, sonunda b\u00fct\u00fcn bu eziyetleri \u00e7ektikten sonra \u00e7arm\u0131ha gerilince, do\u011fru olmak de\u011fil, do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmek gerekti\u011fini anlayacakt\u0131r. Aiskhylos’un s\u00f6z\u00fcn\u00fc de e\u011fri i\u00e7in kullanmak \u00e7ok daha yerinde olur; \u00e7\u00fcnk\u00fc sahiden diyebilirler ki e\u011fri ger\u00e7e\u011fe ba\u011fl\u0131 kal\u0131p g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f i\u00e7in ya\u015famad\u0131\u011f\u0131ndan, e\u011fri g\u00f6r\u00fcnmek de\u011fil, e\u011fri olmak ister, ‘zihninde de\u011ferli d\u00fc\u015f\u00fcnceler do\u011furan derin fikir tarlalar\u0131n\u0131n meyvelerini toplar’. (2)<\/span><\/p>\n \u00d6ncelikle, do\u011fru g\u00f6r\u00fcnerek devlet g\u00f6revlerine atan\u0131r, sonra istedi\u011fi aileden k\u0131z al\u0131r, k\u0131zlar\u0131n\u0131 da se\u00e7ti\u011fi kocalara verir. Kimi g\u00f6z\u00fcne kestirirse, onunla dost, ortak olur ve b\u00fct\u00fcn bunlardan faydalan\u0131r; haks\u0131zl\u0131k etmekten \u00e7ekinmedi\u011fi i\u00e7in kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kar; kendi i\u015flerinde ya da devlet i\u015flerinde biriyle kavgaya tutu\u015ftu mu, \u00fcst\u00fcn gelir; d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan fazla kazan\u0131r; kazan\u0131nca da zengin olur, dostlar\u0131na iyilik, d\u00fc\u015fmanlar\u0131na k\u00f6t\u00fcl\u00fck eder; tanr\u0131lara bol bol kurban keser, g\u00f6rkemli adaklar adar. Tanr\u0131lara ve istedi\u011fi insanlara, do\u011fru adamdan \u00e7ok daha iyi sayg\u0131 g\u00f6sterebilir; her halde tanr\u0131lar\u0131n da do\u011frudan \u00e7ok onu sevmeleri do\u011fald\u0131r. B\u00f6ylece Sokrates, tanr\u0131lar\u0131n da, insanlar\u0131n da do\u011fruya verdikleri hayattan daha iyisini e\u011friye verdiklerini s\u00f6ylerler.”<\/p>\n Glaukon’un bu s\u00f6zleri \u00fczerine ben cevap vermeye haz\u0131rlan\u0131rken, karde\u015fi Adeimantos at\u0131ld\u0131: “Sokrates, umar\u0131m bu sorun hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 yeterli bulup kesmezsin” dedi.<\/p>\n “Neden yeter demeyeyim?” dedim.<\/p>\n “S\u00f6ylenmesi en \u00e7ok gereken \u015fey s\u00f6ylenmedi de, ondan.”<\/p>\n “Bak, karde\u015f karde\u015fe yard\u0131m etsin diyen bir s\u00f6z var; Glaukon’un s\u00f6zlerinde bir eksik varsa, sen ona yard\u0131m et. Ama bana gelince, s\u00f6yledikleri beni yere sermeye yetti, do\u011frulu\u011fu savunacak halim kalmad\u0131.”<\/p>\n “Ne anlams\u0131z s\u00f6z!” dedi. “Ama bir de \u015funu dinle: Glaukon’un d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sezer gibiyim, ama fikrinin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in s\u00f6zlerinin kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 da, yani do\u011frulu\u011fu \u00f6v\u00fcp e\u011frili\u011fi k\u00f6t\u00fcleyenlerin fikrini de g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz gerekiyor. Babalar o\u011fullar\u0131na do\u011fru adam olacaks\u0131n derler, do\u011fruluk yolunu g\u00f6sterirler; veliler de hep \u00f6yle yaparlar; fakat do\u011frulu\u011fu do\u011fruluktur diye de\u011fil, insana \u00fcn kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6verler, do\u011fru g\u00f6r\u00fcn\u00fcp b\u00f6ylece y\u00fcksek mevkiler, evlilikler ve Glaukon’un demin say\u0131p d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc, yani do\u011fruya \u00fcn\u00fcnden dolay\u0131 nasip olan \u015feyleri elde etmelerini isterler. Onlar \u00fcnl\u00fc olmaya daha da \u00f6nem verirler; \u00e7\u00fcnk\u00fc, tanr\u0131lar taraf\u0131ndan be\u011fenilmeyi de hesaba katarak, dini b\u00fct\u00fcnlere nasip olan nimetleri saymakla bitiremezler. Bunlar\u0131 insanlara tanr\u0131lar ba\u011f\u0131\u015flarm\u0131\u015f; bizim koca Hesiodos da, Homeros da ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylerler. Biri der ki tanr\u0131lar do\u011fru adamlar i\u00e7in ‘me\u015fe a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n tepelerinde palamut, g\u00f6vdelerinde ar\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131, y\u00fcnl\u00fc kuzular\u0131n postlar\u0131n\u0131n y\u00fck\u00fcyle a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131n\u0131’ (3)<\/span> sa\u011flar ve buna benzer bir\u00e7ok nimetler verirler. Homeros’un (4)<\/span> dedi\u011fi de buna yak\u0131nd\u0131r: ‘Do\u011fru adam\u0131n \u00fcn\u00fc, tanr\u0131lardan korkan, do\u011frulu\u011fu y\u00fcksek tutan, kusursuz bir kral\u0131nki gibi g\u00f6klere y\u00fckselir; esmer toprak onun i\u00e7in bu\u011fday ve arpa yeti\u015ftirir, dallar meyvalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla e\u011filir, koyunlar s\u0131k s\u0131k do\u011furur, deniz bal\u0131k verir.’<\/p>\n Musaios (5) <\/span>da, o\u011flu da, do\u011fru adamlara tanr\u0131lar ad\u0131na bunlardan da g\u00f6steri\u015fli nimetler ba\u011f\u0131\u015flarlar. Onlar\u0131 s\u00f6zde Hades’e g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler, dinib\u00fct\u00fcnler i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 \u015f\u00f6len sofras\u0131nda onlara yer verirler, ba\u015flar\u0131na \u00e7elenkler takar, \u015farap i\u00e7irirler. B\u00fct\u00fcn vakitleri b\u00f6yle ge\u00e7er: sanki iyili\u011fin \u00f6d\u00fcl\u00fc hep sarho\u015f olmakm\u0131\u015f gibi… Baz\u0131lar\u0131, tanr\u0131lar ad\u0131na bunlardan da b\u00fcy\u00fck \u00f6d\u00fcller da\u011f\u0131t\u0131rlar. Dinib\u00fct\u00fcn olan ve yeminini tutan insan, arkas\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ve soyunu b\u0131rak\u0131r. Do\u011frulu\u011fu bu gibi ve buna benzer nedenlerden dolay\u0131 \u00f6verler. Dinib\u00fct\u00fcn olmayanlara ve e\u011frilere gelince, onlar\u0131 Hades’te \u00e7amura g\u00f6mer, kalburla su ta\u015f\u0131maya zorlar, daha hayattayken onlar\u0131 \u015ferefsizli\u011fe mahk\u00fbm ederler. Glaukon’un, e\u011fri g\u00f6r\u00fcnen do\u011fru adamlar i\u00e7in sayd\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn cezalar\u0131n, e\u011frilerin ba\u015f\u0131na gelece\u011fini s\u00f6ylerler; ba\u015fka ceza da bilmezler. \u0130\u015fte do\u011frulu\u011fu b\u00f6yle \u00f6verler, e\u011frili\u011fi de b\u00f6yle k\u00f6t\u00fclerler.<\/p>\n Ayr\u0131ca Sokrates, do\u011fruluk ve e\u011frilik hakk\u0131nda hem \u015funun bunun, hem \u015fairlerin ortaya att\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015f daha vard\u0131r; onun da \u00fczerinde dur. Hepsi, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fckle do\u011frulu\u011fu hep bir a\u011f\u0131zdan \u00f6verler, ama zor olduklar\u0131n\u0131 da s\u00f6ylerler; halbuki \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fck, e\u011frilik, tatl\u0131d\u0131r; kolayca elde edilir, yaln\u0131zca san\u0131ya ve \u00e2detlere g\u00f6re \u00e7irkin say\u0131l\u0131r derler. E\u011frili\u011fin \u00e7o\u011fu zaman do\u011fruluktan daha yararl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylerler; k\u00f6t\u00fcler, zenginli\u011fe ve ba\u015fka g\u00fc\u00e7lere sahiplerse, onlar\u0131n mutlulu\u011funu halk\u0131n \u00f6n\u00fcnde, dostlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6vmeye, onlara sayg\u0131 g\u00f6stermeye haz\u0131rd\u0131rlar. \u0130yilere gelince, e\u011fer bunlar, aciz ve yoksulsa, \u00f6tekilerden daha iyi olduklar\u0131 kabul edilmekle birlikte, hi\u00e7e say\u0131l\u0131r, hor g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Ama b\u00fct\u00fcn bu s\u00f6zlerin en tuhaf\u0131, tanr\u0131lar ve iyilik hakk\u0131nda s\u00f6ylenendir. Tanr\u0131lar bile \u00e7ok defa iyilere felaketlerle dolu k\u00f6t\u00fc bir \u00f6m\u00fcr, k\u00f6t\u00fclere ise tam kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flarlarm\u0131\u015f. Dilenci rahipler, falc\u0131lar zenginlerin kap\u0131s\u0131na gidip onlar\u0131; kendilerinin veya atalar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir haks\u0131zl\u0131k varsa, bu haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tanr\u0131lar\u0131n arma\u011fan\u0131 olan bir erk sayesinde, \u015fenliklerde, bayramlarda kurbanlarla, b\u00fcy\u00fclerle affettirebileceklerine inand\u0131r\u0131rlar. Bir zengin, d\u00fc\u015fman\u0131na k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmek isterse; rahiplerle falc\u0131lar, tanr\u0131lar\u0131 birtak\u0131m s\u00f6zde sihirli yakarmalar ve bez ba\u011flamalarla kendilerine hizmet etmeye kand\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u00e7in, k\u00fc\u00e7\u00fck bir masrafa kar\u015f\u0131l\u0131k, do\u011fruya da e\u011friye de ayn\u0131 \u015fekilde k\u00f6t\u00fcl\u00fck edebileceklerini s\u00f6ylerler. B\u00fct\u00fcn bu iddialara \u015fairleri tan\u0131k g\u00f6sterirler. Bunlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmenin kolay oldu\u011funu \u015fu dizelere dayanarak dile getirir:<\/p>\n ‘\u0130nsanlar k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe y\u0131\u011f\u0131nla ak\u0131n eder, ona kolayca ula\u015f\u0131rlar; yolu d\u00fcz, yeri yak\u0131nd\u0131r; ama iyili\u011fin \u00f6n\u00fcne tanr\u0131lar al\u0131n terini koymu\u015flard\u0131r, (6)<\/span> ona varan yol uzun ve diktir’ derler. Di\u011ferleri ise insanlar\u0131n tanr\u0131lar\u0131 yumu\u015fatabildiklerine Homeros’u tan\u0131k g\u00f6sterirler; \u00e7\u00fcnk\u00fc Homeros’a g\u00f6re:<\/p>\n ‘Yalvar\u0131p yakarmakla tanr\u0131lar bile kand\u0131r\u0131l\u0131r; insanlar bir kabahat, bir g\u00fcnah i\u015flemi\u015f olurlarsa, kurbanlarla, yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 adaklarla, \u015farap arma\u011fanlar\u0131yla, kurbanlar\u0131n ya\u011f\u0131yla ve yalvararak onlar\u0131n \u00f6fkesini giderirler. ‘ (7)<\/span> Selene’den, Musa’lardan do\u011fduklar\u0131 s\u00f6ylenen Musaios’la Orpheus’un bir y\u0131\u011f\u0131n kitab\u0131n\u0131 (8)<\/span> g\u00f6sterirler, din t\u00f6renlerini onlara g\u00f6re yaparlar ve yaln\u0131zca bireyleri de\u011fil, devletleri de, yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131klardan kurtulman\u0131n, temizlenmenin bu ya\u015famda, hatta \u00f6ld\u00fckten sonra bile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa kand\u0131r\u0131rlar. Bunlara do\u011fru yolu g\u00f6sterme t\u00f6reni denir. Bu t\u00f6renler bizi \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyada ac\u0131lardan kurtar\u0131rm\u0131\u015f; ihmal edilecek olursa, bizi korkun\u00e7 cezalar beklermi\u015f.<\/p>\n Dostum Sokrates, iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck hakk\u0131nda, insanlarla tanr\u0131lar\u0131n onlara ne de\u011fer bi\u00e7tikleri hakk\u0131nda neler ve nice \u015feyler s\u00f6yleniyor! Bir gencin -do\u011fu\u015ftan iyi ve her i\u015fitti\u011finden kendine pay \u00e7\u0131karan ve elden geldi\u011fi kadar iyi bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrebilmek i\u00e7in nas\u0131l bir yol tutmak, nas\u0131l bir insan olmak gerekti\u011fine kafa yoran bir gencin- ruhuna bu s\u00f6zlerin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim. O herhalde kendine, Pindaros’un \u015fu sorusunu sorar: ‘ Kendimi g\u00fcvenceye alarak ya\u015famak i\u00e7in, y\u00fcksek bir kaleye do\u011fruluk yoluyla m\u0131, yoksa dolamba\u00e7l\u0131 d\u00fczenlerle mi t\u0131rmanmal\u0131y\u0131m?’ (9) <\/span><\/p>\n S\u00f6ylenen s\u00f6zlere bak\u0131l\u0131rsa, do\u011fru olup do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmezsem, hi\u00e7bir kazanc\u0131m olmaz, hatta ba\u015f\u0131ma mutlaka bela gelir, cezalara \u00e7arp\u0131l\u0131r\u0131m; oysa do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmesini bilen e\u011fri adama, tanr\u0131sal bir ya\u015fam vaat ediliyor. Madem ki, uslu \u015fairlerin bana \u00f6\u011fretti\u011fi gibi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f ger\u00e7ekten \u00fcst\u00fcnd\u00fcr ve mutlulu\u011fu elinde tutar (10)<\/span>, o halde, b\u00fct\u00fcn benli\u011fimle ona d\u00f6nmeliyim. Etraf\u0131ma yalanc\u0131 bir iyilik \u00e7emberi ve cephesi kurmal\u0131y\u0131m. Fakat, o pek uslu \u015fair Arkhilokhos’un (11) <\/span>kurnaz, binbir y\u00fczl\u00fc tilkisini hep ard\u0131mdan g\u00f6t\u00fcrmeliyim. Ama biri ‘k\u00f6t\u00fcl\u00fck edip de g\u00fcn\u00fcn birinde yakalanmamak kolay de\u011fildir’ derse, biz de ‘evet ama b\u00fcy\u00fck i\u015fler hi\u00e7bir zaman kolay ba\u015far\u0131lamaz’ diye cevap veririz.<\/p>\n Bununla birlikte, e\u011fer mutlu olmak istersek bu s\u00f6zlerin izinden y\u00fcr\u00fcmeliyiz. Gizli kalabilmek i\u00e7in antla\u015f\u0131r, kendimize ortaklar buluruz. Bize halk \u00f6n\u00fcnde, mahkemede konu\u015fmak sanat\u0131n\u0131, kand\u0131rma sanat\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretenler de vard\u0131r; bunlar sayesinde k\u00e2h kand\u0131rmaya, k\u00e2h zora ba\u015fvururuz, b\u00f6ylece hep \u00fcst\u00fcn gelir, ceza g\u00f6rmeyiz. ‘Peki ama, tanr\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden bir \u015fey ka\u00e7maz, onlar zorlanamaz’, diyeceksin. Do\u011fru fakat, tanr\u0131lar yoksa, yahut da insanlar\u0131n i\u015fleriyle u\u011fra\u015fm\u0131yorlarsa, biz ni\u00e7in onlardan saklanmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m? E\u011fer onlar varsa ve bizimle u\u011fra\u015f\u0131yorlarsa, haklar\u0131nda ne duymu\u015fsak, ne biliyorsak hepsini efsanelerden, tanr\u0131lar\u0131n soy a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 anlatan \u015fairlerden biliyoruz. Ama gene o \u015fairler, tanr\u0131lar kurbanlarla, yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 adaklarla, arma\u011fanlarla kand\u0131r\u0131l\u0131r; iradeleri de\u011fi\u015ftirilir, derler.<\/p>\n Bu iddialar\u0131n ya her ikisine de inanmal\u0131, ya hi\u00e7birine inanmamal\u0131. \u0130nanmal\u0131ysak, haks\u0131zl\u0131k edip haks\u0131zl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n geliriyle kurban kesmeliyiz; \u00e7\u00fcnk\u00fc, do\u011fruysak tanr\u0131lardan ceza g\u00f6rmeyiz, ama e\u011frili\u011fin verdi\u011fi b\u00fct\u00fcn kazan\u00e7lardan da vazge\u00e7mi\u015f oluruz; oysa e\u011friysek kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131z ve dualarla tanr\u0131lar\u0131n g\u00f6nl\u00fcn\u00fc edip g\u00fcnahlar\u0131m\u0131z\u0131, kabahatlerimizi affettirir, cezadan kurtuluruz. Ama, bu d\u00fcnyada i\u015fledi\u011fimiz haks\u0131zl\u0131klar\u0131n cezas\u0131n\u0131 Hades’te ya biz \u00e7ekece\u011fiz, ya torunlar\u0131m\u0131z, diyeceksiniz. O gen\u00e7 de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp diyecek ki ‘A dostum, bu i\u015fte gene do\u011fru yolu g\u00f6stermenin ve g\u00fcnahlar\u0131m\u0131z\u0131 ba\u011f\u0131\u015flatan tanr\u0131lar\u0131n (12)<\/span> b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcc\u00fc var; bunun b\u00f6yle oldu\u011funa en b\u00fcy\u00fck kentler inan\u0131r, \u015fair ve tanr\u0131lar\u0131n habercisi olarak d\u00fcnyaya gelen tanr\u0131 o\u011fullar\u0131 da bunu m\u00fcjdelerler. (13)<\/span><\/p>\n Demek hem \u00e7oklu\u011fun hem de ayd\u0131n insanlar\u0131n fikrince do\u011frulu\u011fun g\u00f6z al\u0131c\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc elde ettik mi; ya\u015fad\u0131k\u00e7a da, \u00f6ld\u00fckten sonra da hem tanr\u0131lar\u0131n, hem insanlar\u0131n yan\u0131nda istedi\u011fimiz i\u015fi ba\u015farabiliyoruz. \u00d6yleyse en b\u00fcy\u00fck e\u011frili\u011fin yerine ne diye do\u011frulu\u011fu se\u00e7elim? B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6zlerimden sonra Sokrates, ruh, para, beden veya soyca \u00fcst\u00fcn olan bir adam hi\u00e7 do\u011frulu\u011fa de\u011fer vermek ister mi, do\u011frulu\u011fun \u00f6v\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duydu\u011funda nas\u0131l g\u00fclmez! \u00c7\u00fcnk\u00fc biri s\u00f6ylediklerimizin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ispat edebiliyorsa ve do\u011frulu\u011fun en iyi \u015fey oldu\u011funu yeterince kavram\u0131\u015fsa, \u00e7ok anlay\u0131\u015fl\u0131 bir adamd\u0131r, e\u011frilere \u00f6fkelenmez; \u00e7\u00fcnk\u00fc bilir ki tanr\u0131 gibi yarat\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131ndan dolay\u0131 e\u011frilikten tiksinen veya bilgiye erdikleri i\u00e7in e\u011frilikten uzakla\u015fan insanlardan ba\u015fka kimse do\u011fru olmak istemez.<\/p>\n B\u00f6yleleri ancak korkakl\u0131k, ya\u015fl\u0131l\u0131k veya ba\u015fka herhangi bir acizlik y\u00fcz\u00fcnden e\u011frilik edemedikleri i\u00e7in e\u011frili\u011fi k\u00f6t\u00fclerler. Bunun b\u00f6yle oldu\u011fu apa\u00e7\u0131kt\u0131r: Bu gibilerden, haks\u0131zl\u0131k etme olana\u011f\u0131n\u0131 ilk ele ge\u00e7iren, onu hemen elinden geldi\u011fi kadar kullan\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylediklerimizin bir tek nedeni var; karde\u015fimle benim ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tart\u0131\u015fma da bundan do\u011fmu\u015ftur. Biz, Sokrates; sana \u015funu demek istedik: ‘Ey yaman dostumuz, d\u00fcnyan\u0131n, s\u00f6zleri bize kadar gelen ilk kahramanlar\u0131ndan bug\u00fcn\u00fcn insanlar\u0131na kadar, siz hepiniz kendinize do\u011frulu\u011fun \u00f6vg\u00fcc\u00fcleri diyorsunuz; ama e\u011frili\u011fi k\u00f6t\u00fclerken, do\u011frulu\u011fu \u00f6verken, yaln\u0131zca onlar\u0131n verdi\u011fi \u00fcn, \u015feref ve \u00f6d\u00fcl\u00fc g\u00f6zetiyorsunuz.<\/p>\n Do\u011frulukla e\u011frili\u011fin, insanlar ve tanr\u0131lardan gizli iken, insan\u0131n ruhunda kendi ba\u015f\u0131nayken ne oldu\u011funa gelince, hi\u00e7biriniz \u015fiirlerinizde de, g\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalar\u0131n\u0131zda da, birinin, ruhu rahat b\u0131rakmayan felaketlerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6tekinin ise ruhun en b\u00fcy\u00fck nimeti oldu\u011funu yeterince g\u00f6stermediniz. Sizler hepiniz, bunu bize ba\u015ftan s\u00f6yleseydiniz, bizi buna gen\u00e7 ya\u015f\u0131m\u0131zda inand\u0131rsayd\u0131n\u0131z, haks\u0131zl\u0131k edilmesin diye birbirimize bek\u00e7ilik etmezdik. Her insan felaketlerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcyle ayn\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131nda ya\u015famaktan korkar, kendi kendisinin bek\u00e7isi olurdu!<\/p>\n \u0130\u015fte Sokrates, Thrasymakhos da ba\u015fkalar\u0131 da do\u011frulukla e\u011frilik hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu s\u00f6zleri, belki de bundan daha \u00e7o\u011funu s\u00f6yleyebilirler; ama bence bu s\u00f6zlerle, do\u011frulukla e\u011frili\u011fin \u00f6z\u00fcn\u00fc kabaca ters y\u00fcz etmi\u015f olurlar. Ama, -bunu senden ni\u00e7in gizleyeyim?- ben senin a\u011fz\u0131ndan kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 duymaya can att\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in var g\u00fcc\u00fcmle onlar\u0131n taraf\u0131n\u0131 tuttum. Do\u011frulu\u011fun e\u011frilikten g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu ispat etmekle kalma; do\u011frulukla e\u011frilik ruhlara nas\u0131l i\u015flerler de, biri kendili\u011finden iyi \u015fey, \u00f6teki de kendili\u011finden k\u00f6t\u00fc \u015fey olur, bize bunu da g\u00f6ster.<\/p>\n Glaukon’u dinle de do\u011frulukla e\u011frili\u011fin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerini bir yana b\u0131rak; \u00e7\u00fcnk\u00fc her ikisinin de ger\u00e7ek g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kald\u0131r\u0131p, yerine yalanc\u0131s\u0131n\u0131 koymazsan, sen de do\u011frulu\u011fu de\u011fil, do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmeyi \u00f6v\u00fcyor, e\u011fri olmay\u0131 de\u011fil, e\u011fri g\u00f6r\u00fcnmeyi k\u00f6t\u00fcl\u00fcyorsun; insanlar\u0131, haks\u0131zl\u0131k edip saklanmaya \u00f6zendiriyorsun deriz. Sen de Thrasymakhos’la ayn\u0131 fikirde olup do\u011frulu\u011fun ba\u015fkas\u0131n\u0131n yarar\u0131na oldu\u011funu, g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn i\u015fine yarayan bir nimet oldu\u011funu, e\u011frili\u011fin ise kendine yararl\u0131 ve kazan\u00e7l\u0131 olmakla beraber, g\u00fc\u00e7s\u00fcze yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f olursun. Madem ki do\u011frulu\u011fun en b\u00fcy\u00fck nimetlerden -yani hem do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7lar i\u00e7in, hem (g\u00f6rmek, i\u015fitmek, d\u00fc\u015f\u00fcnmek, sa\u011flam olmak gibi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte de\u011fil, \u00f6zden verimli olan ba\u015fka iyi \u015feyler gibi) daha \u00e7ok kendileri i\u00e7in elde edilmeye de\u011fer nimetlerden- oldu\u011funu kabul ettin, o halde do\u011frulu\u011fun, kendili\u011finden ruha faydal\u0131 oldu\u011funu, e\u011frili\u011fin de zarar verdi\u011fini g\u00f6ster; \u00f6d\u00fclleri, \u00fcnleri b\u0131rak ba\u015fkas\u0131 \u00f6vs\u00fcn; \u00e7\u00fcnk\u00fc herkesin do\u011frulu\u011fu b\u00f6yle \u00f6v\u00fcp e\u011frili\u011fi b\u00f6yle k\u00f6t\u00fclemesini, yani her birinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00fcn ve \u00f6d\u00fcllerin de\u011ferini veya de\u011fersizli\u011fini say\u0131p d\u00f6kmesini kabul edebilirim, ama, sen beni buna zorlamad\u0131k\u00e7a bu s\u00f6zlerin senin taraf\u0131ndan s\u00f6ylenmesini kabul edemem; \u00e7\u00fcnk\u00fc sen b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc bunu ara\u015ft\u0131rmakla ge\u00e7irdin.<\/p>\n O halde yaln\u0131zca do\u011fruluk e\u011frilikten g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr deme; tanr\u0131lara, insanlara gizli kals\u0131n kalmas\u0131n, do\u011frulukla e\u011frilik ruhlara nas\u0131l i\u015fler de biri kendili\u011finden iyi \u015fey, \u00f6teki kendili\u011finden k\u00f6t\u00fc \u015fey olur, bize bunu g\u00f6ster.”<\/p>\n Ben Glaukon’un ve Adeimantos’un yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131na eskiden beri hayrand\u0131m; ama i\u015fte bunu duyunca \u00e7ok sevindim ve \u015f\u00f6yle dedim: “Ey \u015fu adam\u0131n (14)<\/span> \u00e7ocuklar\u0131! Glaukon’un dostu (15)<\/span> Megara \u015fava\u015f\u0131nda (16)<\/span> \u015feref kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in sizin hakk\u0131n\u0131zda ‘Ey Ariston’un \u00e7ocuklar\u0131, \u00fcnl\u00fc bir kahraman\u0131n tanr\u0131sal soyu’ demekle, a\u011f\u0131t\u0131na hi\u00e7 de fena ba\u015flamam\u0131\u015f! Bu \u00f6vme, dostlar\u0131m, tam yerindedir san\u0131r\u0131m; e\u011frili\u011fin do\u011fruluktan iyi oldu\u011funu bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc iddia ettikten sonra, buna inanm\u0131yorsan\u0131z, ruhunuzda ger\u00e7ekten de tanr\u0131sal bir \u015fey vard\u0131r.<\/p>\n \u00d6yle san\u0131yorum ki buna ger\u00e7ekten inanm\u0131\u015f de\u011filsiniz; ben, s\u00f6zlerinizden de\u011fil davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131zdan bu sonucu \u00e7\u0131kar\u0131yorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131z s\u00f6zlerinize baksayd\u0131m, sizden \u015f\u00fcphe ederdim. Ama size ne kadar g\u00fcveniyorsam, hangi yoldan gidece\u011fimde de bir o kadar ikircikliyim. Bir yandan do\u011frulu\u011fa nas\u0131l yard\u0131m edece\u011fimi bilmiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc elimden gelmeyece\u011fini san\u0131yorum; bak neden: Thrasymakhos’a s\u00f6yledi\u011fim s\u00f6zlerle, do\u011frulu\u011fun e\u011frilikten daha iyi oldu\u011funu ispat etti\u011fimi sanm\u0131\u015ft\u0131m; halbuki siz kabul etmediniz. \u00d6te yandan, onun yard\u0131m\u0131na ko\u015fmamak da olmaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc, do\u011fruluk benim \u00f6n\u00fcmde k\u00f6t\u00fclenir de ben nefes ald\u0131\u011f\u0131m halde, sesim \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 halde, onun i\u00e7in bir \u015fey yapmaz, yard\u0131m\u0131na ko\u015fmazsam, korkar\u0131m ki g\u00fcnah i\u015flemi\u015f olurum. \u00d6yleyse, en iyisi elimden geldi\u011fi kadar do\u011frulu\u011fu tutmakt\u0131r”.<\/p>\n Bunun \u00fczerine Glaukon’la \u00f6tekiler, benim her \u00e7areye ba\u015fvurarak do\u011frulu\u011fun yard\u0131m\u0131na ko\u015fmam\u0131, ara\u015ft\u0131rmaktan vazge\u00e7mememi dilediler. E\u011frilikle do\u011frulu\u011fun ne oldu\u011funa, her ikisinin ne gibi faydalar verdi\u011fine gelince, ger\u00e7e\u011fin hangi tarafta oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rmam\u0131 istediler. Ben de fikrimi s\u00f6yledim: “Giri\u015fti\u011fimiz i\u015f bence basit de\u011fildir, keskin bir g\u00f6z ister,” dedim. “Madem ki bizde bu g\u00fc\u00e7 yok, ara\u015ft\u0131rmay\u0131 \u015fu yoldan y\u00fcr\u00fctmeyi do\u011fru buluyorum: G\u00f6z\u00fc pek keskin olmayan kimselere uzaktan k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck harfler okutulmak istenseydi, sonra bunlardan biri ayn\u0131 harflerin ba\u015fka bir yerde de daha b\u00fcy\u00fck olarak, daha b\u00fcy\u00fck alanda bulundu\u011funun fark\u0131na varsayd\u0131, onun \u00f6nceden b\u00fcy\u00fckleri okumas\u0131, sonra da k\u00fc\u00e7\u00fck harflere bakarak ayn\u0131 olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 kestirebilmesi, san\u0131r\u0131m, b\u00fcy\u00fck bir \u015fans olurdu”.<\/p>\n Adeimantos “Bu pek g\u00fczel bir \u015fey olurdu,” dedi. “Ama Sokrates, do\u011frulu\u011fun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla bunun aras\u0131nda nas\u0131l bir benzerlik g\u00f6r\u00fcyorsun?”<\/p>\n “Ben sana s\u00f6yleyeyim” dedim. “Do\u011fruluk hem tek tek bireylerde, hem de b\u00fct\u00fcn bir devlette bulunabilir deriz, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet, deriz” dedi.<\/p>\n “Peki, devlet bireyden daha b\u00fcy\u00fck de\u011fil midir?”<\/p>\n “Daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.”<\/p>\n “\u0130\u015fte, b\u00fcy\u00fck alanda, daha b\u00fcy\u00fck ve sezilmesi daha kolay olan bir do\u011fruluk vard\u0131r. Bunun i\u00e7in, isterseniz \u00f6nce do\u011frulu\u011fun devletlerde nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu ara\u015ft\u0131ral\u0131m. Sonra da, b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fckle olan benzerli\u011fini k\u00fc\u00e7\u00fckte ara\u015ft\u0131rarak, b\u00f6ylece inceleyelim”. (17)<\/span><\/p>\n “G\u00fczel bir \u00f6neri” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse do\u011fu\u015f halinde bir devlet tasarlayal\u0131m. Orada do\u011frulu\u011fu da e\u011frili\u011fi de do\u011farken g\u00f6rmez miyiz?”<\/p>\n “Belki” dedi.<\/p>\n “B\u00f6yle olunca, arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyi daha kolay g\u00f6rebilece\u011fimizi ummaz m\u0131y\u0131z?”<\/p>\n “Elbette…”<\/p>\n “O halde bu i\u015fi sonuna kadar g\u00f6t\u00fcrmeye kalk\u0131\u015fal\u0131m m\u0131 acaba, ne dersiniz? \u00c7\u00fcnk\u00fc bence bu, k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015f de\u011fildir. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bakal\u0131m”.<\/p>\n Adeimantos “Biz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck” dedi, “sen dedi\u011fin gibi yap”.<\/p>\n “Peki. Bence bir devlet; insan, tek ba\u015f\u0131na kendine yetmedi\u011fi, bir\u00e7ok \u015feye ihtiya\u00e7 duydu\u011fu anda do\u011far. Yoksa devlet kurman\u0131n ba\u015fka bir ba\u015flang\u0131c\u0131 var m\u0131d\u0131r? Ne dersin?”<\/p>\n “Bence yoktur” dedi.<\/p>\n “O halde, kimi \u015fu, kimi bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131las\u0131n diye insanlar birbirini yard\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar; bir\u00e7ok ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, bir\u00e7ok e\u015fiti ve yard\u0131mc\u0131y\u0131 bir mek\u00e2nda toplarlar. Bu toplulu\u011fa da kent, devlet ad\u0131n\u0131 veririz, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru”.<\/p>\n “Biri, birine bir \u015fey veriyorsa, birinden bir \u015fey al\u0131yorsa; bunu, kendisi i\u00e7in yararl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek yapm\u0131yor mu?”<\/p>\n “Ku\u015fkusuz”.<\/p>\n “Haydi \u00f6yleyse bir kentin nas\u0131l kuruldu\u011funu g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirelim. Tabii bu kent ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131zdan do\u011facakt\u0131r”.<\/p>\n “Elbette”.<\/p>\n “Ama ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fta geleni ve en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc yiyece\u011fimizi, i\u00e7ece\u011fimizi sa\u011flayabilmektir; var olmam\u0131z ve ya\u015famam\u0131z buna ba\u011fl\u0131d\u0131r”.<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru”.<\/p>\n “\u0130kincisi, oturacak yer; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de giyecek ve bu gibi \u015feyler sa\u011flayabilmektir”.<\/p>\n “\u00d6yle”.<\/p>\n “Dur bakal\u0131m,” dedim. “Bu kent b\u00fct\u00fcn bu ihtiya\u00e7lar\u0131 nas\u0131l kar\u015f\u0131layacak? Biri \u00e7ift\u00e7i, biri duvarc\u0131, bir di\u011feri dokumac\u0131 olacak, de\u011fil mi? Yoksa bunlar\u0131n yan\u0131na bir de ayakkab\u0131c\u0131 veya bedenimizin ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in ba\u015fka biri de kat\u0131lmal\u0131 m\u0131?”<\/p>\n “Elbette”.<\/p>\n “Bir kent hi\u00e7 de\u011filse d\u00f6rt veya be\u015f ki\u015fiden ibaret olmal\u0131d\u0131r”.<\/p>\n “Besbelli”.<\/p>\n “Devam edelim. Bunlar\u0131n her biri kendi sanat\u0131n\u0131 herkesin hizmetine koymal\u0131 m\u0131d\u0131r? \u00d6rne\u011fin \u00e7ift\u00e7i tek ba\u015f\u0131na d\u00f6rt ki\u015fi i\u00e7in mi yiyecek sa\u011flamal\u0131 ve yiyecek sa\u011flamak i\u00e7in d\u00f6rt kat\u0131 zaman ve g\u00fc\u00e7 harcayarak \u00f6tekilerin de faydalanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 m\u0131d\u0131r? Yoksa onlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeksizin, yaln\u0131zca kendisi i\u00e7in zaman\u0131n d\u00f6rtte birinde bu yiyeceklerin d\u00f6rtte birini mi elde etmeli ve geri kalan d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn birini kendine bir ev, \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fc bir elbise, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc ayakkab\u0131 i\u00e7in mi harcamal\u0131d\u0131r? \u00d6tekilerin faydalanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015farak ba\u015f\u0131na i\u015f a\u00e7may\u0131p kendisi kendi ba\u015f\u0131na kendi i\u015flerini mi g\u00f6rmelidir?”<\/p>\n Adeimantos “Sokrates, dedi, belki ilk g\u00f6sterdi\u011fin yol daha kolayd\u0131r”.<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! \u015ea\u015f\u0131lacak bir \u015fey de\u011fil,” dedim. “Senin cevab\u0131n beni de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor: Her halde biz birbirimize benzer yarat\u0131lm\u0131\u015f de\u011filiz, aram\u0131zda yarat\u0131l\u0131\u015f fark\u0131 vard\u0131r. Kimimiz \u015fu, kimimiz bu i\u015f i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r; \u00f6yle de\u011fil mi?” (18)<\/span><\/p>\n “\u00d6yle”.<\/p>\n “Ne dersin? Bir kimse tek ba\u015f\u0131na bir\u00e7ok sanatla u\u011fra\u015farak m\u0131 daha iyi i\u015f g\u00f6r\u00fcr, yoksa tek ba\u015f\u0131na bir sanatla m\u0131?”<\/p>\n “Bir sanatla u\u011fra\u015farak” dedi.<\/p>\n “Ama aldanm\u0131yorsam \u015fu da bellidir ki, bir i\u015fte f\u0131rsat ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131rsa, o i\u015f bozulur”.<\/p>\n “Belli”.<\/p>\n “\u00d6yle san\u0131yorum ki i\u015f, i\u015f\u00e7inin bo\u015f vaktini bekleyecek de\u011fildir. \u0130\u015f\u00e7i, bu i\u015fi ana g\u00f6rev bilerek arkas\u0131n\u0131 b\u0131rakmamal\u0131d\u0131r”.<\/p>\n “Evet, \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r”.<\/p>\n “B\u00f6ylece, bir adam ba\u015fka i\u015flerle u\u011fra\u015fmaks\u0131z\u0131n do\u011fas\u0131na uygun olan i\u015fi zaman\u0131nda g\u00f6r\u00fcrse, i\u015f geli\u015fir; hem daha g\u00fczel, hem daha kolay olur”.<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru”.<\/p>\n “\u00d6yleyse, Adeimantos, demin sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in bir kentte d\u00f6rt ki\u015fiden fazla insana gerek vard\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc pek do\u011fal olarak \u00e7ift\u00e7i, aletlerinin iyi olmas\u0131n\u0131 istiyorsa, ne kendi sapan\u0131n\u0131, ne belini, ne \u00e7ift\u00e7ilikte kullan\u0131lan \u00f6b\u00fcr aletleri kendi yapacak de\u011fildir… Mimar da \u00f6yle; ona da bir\u00e7ok alet gerekir. Dokumac\u0131, ayakkab\u0131c\u0131 i\u00e7in de b\u00f6yledir, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Do\u011fru”.<\/p>\n “\u0130\u015fte b\u00f6yle d\u00fclgerler, \u00e7ilingirler ve daha bu gibi bir\u00e7ok i\u015f\u00e7i bize kat\u0131larak k\u00fc\u00e7\u00fck kentimizi kalabal\u0131kla\u015ft\u0131racaklard\u0131r”.<\/p>\n “Ku\u015fkusuz.”<\/p>\n “\u00c7ift\u00e7ilere, \u00e7ift s\u00fcrmek i\u00e7in \u00f6k\u00fcz; \u00e7ift\u00e7ilerle mimarlara, ta\u015f\u0131tlar\u0131 i\u00e7in y\u00fck hayvan\u0131; dokumac\u0131larla ayakkab\u0131c\u0131lara deri ve y\u00fcn sa\u011flamak i\u00e7in s\u0131\u011f\u0131rtma\u00e7lar, \u00e7obanlar, bir de \u00f6b\u00fcr hayvanlar\u0131 g\u00fcden kimseler katarsak kentimiz gene pek b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olmayacak”.<\/p>\n “Ama, b\u00fct\u00fcn bu kalabal\u0131k bir araya gelirse, kent pek o kadar k\u00fc\u00e7\u00fck de olmayacak” dedi.<\/p>\n “Ama kenti d\u0131\u015far\u0131dan getirilecek hi\u00e7bir \u015feye ihtiyac\u0131 olmayan bir yer bulup orada kurmak hemen hemen olanaks\u0131zd\u0131r dedim.<\/p>\n “Evet, olanaks\u0131zd\u0131r.”<\/p>\n “O halde ihtiya\u00e7 maddelerini ba\u015fka kentlerden getirecek ba\u015fka kimselere de ihtiyac\u0131 olacakt\u0131r”.<\/p>\n “Evet, olacakt\u0131r”.<\/p>\n “Ama bir arac\u0131, eli bo\u015f olarak, yani kentin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak olanlar\u0131n yan\u0131na, eksiklerini tamamlayacak bir \u015fey g\u00f6t\u00fcrmeden giderse, onlardan eli bo\u015f olarak ayr\u0131lacak; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “San\u0131r\u0131m”.<\/p>\n “O halde kent yaln\u0131z kendine yetecek kadar mal \u00fcretmemeli; bu mal, gerek \u00e7e\u015fitlilik, gerekse miktar bak\u0131m\u0131ndan, ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lanacak kimselere de yetmelidir”.<\/p>\n “Evet, \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r”.<\/p>\n “\u00d6yleyse kentimizdeki \u00e7ift\u00e7ilerle \u00f6teki i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmam\u0131z gerekiyor”.<\/p>\n “Evet, gerekiyor”.<\/p>\n “Sonra, d\u0131\u015far\u0131dan mal getirmek ve d\u0131\u015far\u0131ya mal g\u00f6ndermek i\u00e7in daha ba\u015fka arac\u0131lara da ihtiya\u00e7 vard\u0131r: Bunlar t\u00fcccarlard\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet”.<\/p>\n “O halde t\u00fcccarlara da ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r”.<\/p>\n “Pek do\u011fal”.<\/p>\n “Ve tabii, ticaret deniz yoluyla yap\u0131l\u0131rsa, denizcilik i\u015flerini bilen ba\u015fka bir\u00e7ok kimseye de ihtiyac\u0131m\u0131z olur”.<\/p>\n “Evet, bir\u00e7ok kimseye.”<\/p>\n “Dur bakal\u0131m; bunlar kentte emeklerinin verimini aralar\u0131nda nas\u0131l payla\u015facaklar? Zaten biz birle\u015fip kenti bunun i\u00e7in kurduk”.<\/p>\n “Tabii, al\u0131m sat\u0131mla payla\u015facaklar” dedi.<\/p>\n “Bundan da, bir pazar yeri ve de\u011fi\u015ftoku\u015f arac\u0131 olan para do\u011facak ku\u015fkusuz.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru”.<\/p>\n “Peki ama bir \u00e7ift\u00e7i veya herhangi bir i\u015f\u00e7i, yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi satmak i\u00e7in pazara, kendisinden bir \u015fey almak isteyenlerle ayn\u0131 zamanda gelemezse, i\u015fini b\u0131rak\u0131p da pazarda m\u0131 oturacak?”<\/p>\n “Asla, dedi. Durumu g\u00f6r\u00fcp bu i\u015fi \u00fczerlerine alan kimseler vard\u0131r. Bunlar, iyi d\u00fczenlenmi\u015f kentlerde hemen her zaman sa\u011fl\u0131k\u00e7a zay\u0131f ve ba\u015fka i\u015fe yaramayan kimselerdir; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n i\u015fi pazarda bekleyip bir \u015fey satmak isteyenlerden para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131n almak, bir \u015fey sat\u0131n almak isteyenlere de gene para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda satmakt\u0131r.”<\/p>\n “Demek ki, bu ihtiya\u00e7 kentimizde sat\u0131c\u0131lar\u0131n do\u011fmas\u0131na neden oluyor. Pazarlarda yerle\u015ferek al\u0131m sat\u0131m i\u015fleriyle u\u011fra\u015fanlara sat\u0131c\u0131, kent kent dola\u015fanlara da t\u00fcccar demez miyiz?”<\/p>\n “Evet, deriz”.<\/p>\n “Ve gene, san\u0131r\u0131m ki, zek\u00e2 bak\u0131m\u0131ndan kentimizin pek de de\u011ferli unsurlar\u0131 olmayan, fakat bedenleri a\u011f\u0131r i\u015flere uygun daha ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fan adamlar da vard\u0131r. \u0130\u015fte bunlar i\u015f g\u00fc\u00e7lerini satarlar, kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ald\u0131klar\u0131 paraya da g\u00fcndelik denir; onlara g\u00fcndelik\u00e7i ad\u0131 da bu y\u00fczden verilmi\u015ftir san\u0131r\u0131m; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru”.<\/p>\n “Demek oluyor ki kentimizi dolduranlar aras\u0131nda g\u00fcndelik\u00e7iler de olacak”.<\/p>\n “\u00d6yle”.<\/p>\n “O halde, Adeimantos, kent art\u0131k yeterli \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Belki.”<\/p>\n “\u00d6yleyse, do\u011frulukla e\u011frilik onun neresindedir? Ve kente g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fimiz insanlar\u0131n hangisiyle birlikte girmi\u015ftir?”<\/p>\n “Do\u011frusu \u00e7\u0131karam\u0131yorum Sokrates,” dedi. “Olsa olsa bu insanlar\u0131n birbirleriyle olan ili\u015fkilerindedir.”<\/p>\n “Evet, belki do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsun,” dedim. “Ama hi\u00e7 y\u0131lmadan konuyu inceleyelim!<\/p>\n \u00d6nce, bu \u015fekilde d\u00fczene sokulmu\u015f insanlar\u0131n nas\u0131l ya\u015fayacaklar\u0131 \u00fczerinde durmal\u0131y\u0131z. Onlar herhalde ekmek, \u015farap, yiyecek, ayakkab\u0131 yapacaklar; evlerini kurduktan sonra da, yaz\u0131n \u00e7o\u011fu zaman \u00e7\u0131plak ve yal\u0131nayak, k\u0131\u015f\u0131n da gerekti\u011fince elbise, ayakkab\u0131 giyerek \u00e7al\u0131\u015facaklar. Beslenmek i\u00e7in arpadan bu\u011fdaydan un yapacaklar, bunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 pi\u015firip bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yo\u011furup haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 nefis \u00e7\u00f6rekleri, ekmekleri, yanlar\u0131na serilmi\u015f has\u0131rlar\u0131n, temiz yapraklar\u0131n \u00fczerine koyacaklar. Porsuk ve mersin a\u011fac\u0131 yapraklar\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6\u015feklere uzan\u0131p kendileri de, \u00e7ocuklar\u0131 da keyifle yiyecekler, \u00fcst\u00fcne \u015farap i\u00e7ecekler; ba\u015flar\u0131nda \u00e7elenkler, tanr\u0131lar\u0131 \u00f6vecek, birbirleriyle sevin\u00e7le birle\u015fecekler. A\u00e7l\u0131ktan, sava\u015ftan \u00e7ekindikleri i\u00e7in ancak servetleri \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde \u00e7ocuk yeti\u015ftirecekler; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n Glaukon s\u00f6ze at\u0131larak; “\u00d6yle g\u00f6r\u00fcyorum ki sen bu adamlar\u0131 yavan ekmekle doyuruyorsun” dedi. (19)<\/span><\/p>\n “Hakl\u0131s\u0131n;” dedim, “unutmu\u015ftum. Tabii onlar\u0131n, tuz, zeytin, peynir gibi kat\u0131klar\u0131 da olacak; so\u011fan ve lahana gibi k\u00f6y yemekleri de pi\u015firecekler. \u00d6nlerine incir, nohut, bakla gibi \u00e7erezler de koyaca\u011f\u0131z; onlar da bir yandan azar azar i\u00e7ecek, \u00f6te yandan k\u00fcle, mersin yemi\u015fiyle palamut g\u00f6mecekler. Bar\u0131\u015f ve sa\u011fl\u0131k i\u00e7inde, do\u011fal olarak b\u00f6yle \u00f6m\u00fcr s\u00fcrecek, ya\u015flanacak ve \u00f6lecekler; \u00f6l\u00fcnce de ayn\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 \u00e7ocuklar\u0131na devretmi\u015f olacaklar.”<\/p>\n O da: “Sokrates, bu senin kurdu\u011fun kent, domuzlar\u0131n kenti olsayd\u0131, onlar\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc beslemezdin” dedi.<\/p>\n Ben de: “Peki, ama ne yapmal\u0131y\u0131z?” diye sordum.<\/p>\n “Adet ne ise, onu,” dedi. “Bence onlar, darl\u0131k i\u00e7inde ya\u015famayacaklarsa, yatakta yatmak, masada yemek yemek isteyecekler; kat\u0131klar\u0131, \u00e7erezleri bug\u00fcnk\u00fc kat\u0131klar, bug\u00fcnk\u00fc \u00e7erezler olacak.”<\/p>\n “Peki, \u00f6yle olsun,” dedim. “Anl\u0131yorum. Demek biz bir kentin de\u011fil, refah i\u00e7inde bir kentin nas\u0131l do\u011fdu\u011funu ara\u015ft\u0131r\u0131yoruz. B\u00f6yle yapmak, belki de fena olmaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu gibi bir kenti de incelersek, belki do\u011frulukla e\u011frili\u011fin kentlerde nas\u0131l k\u00f6k sald\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Do\u011frusu, betimledi\u011fimiz bu kent, bana ger\u00e7ek ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir kent olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor; ama hasta, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir kenti de inceleyelim diyorsan\u0131z, buna bir engel yok; onu da inceleyelim. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131lar\u0131 senin sayd\u0131klar\u0131ndan da memnun olmayacaklar, bizim bu ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131zdan da… Yataklar, masalar, her t\u00fcrl\u00fc e\u015fya, kat\u0131klar, kokular, buhur, kad\u0131nlar, tatl\u0131lar da isteyecekler; bunlar\u0131n bir \u00e7e\u015fidini de\u011fil, binbir \u00e7e\u015fidini. B\u00f6yle olunca, biraz \u00f6nce en gerekli \u015feyler aras\u0131nda sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z o evlerle, giyeceklerle, ayakkaplarla yetinmeyip, resim ve nak\u0131\u015f sanatlar\u0131n\u0131 da harekete ge\u00e7irmeli; alt\u0131n, fildi\u015fi ve bunlara benzer her \u015feyi sa\u011flamal\u0131y\u0131z; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet” dedi.<\/p>\n “Demek ki kenti daha da b\u00fcy\u00fctmeliyiz. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 kentimiz art\u0131k yetersiz kald\u0131\u011f\u0131ndan onu \u015fi\u015firmeli, kent i\u00e7in zorunlu gereksinimleri a\u015fan \u015feylerle, yani t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc avc\u0131larla ve, kimi \u00e7izgiler ve renklerle, -\u015fairler ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131 rhapsodlar, oyuncular, korocular, oyun d\u00fczenleyiciler gibi -m\u00fczikle u\u011fra\u015fan taklit\u00e7ilerle ve her t\u00fcrden i\u015f\u00e7iyle, her \u015feyden \u00f6nce kad\u0131n s\u00fcs\u00fcne yarayan \u015feyleri yapan i\u015f\u00e7i kalabal\u0131\u011f\u0131yla doldurmal\u0131y\u0131z. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, daha bir\u00e7ok hizmet g\u00f6rene ihtiyac\u0131m\u0131z olacak. Ne? Yoksa lalalara, s\u00fctninelere, dad\u0131lara, s\u00fcsleyici kad\u0131nlara, berberlere, sonra a\u015f\u00e7\u0131lara, a\u015f\u00e7\u0131ba\u015f\u0131lara ihtiyac\u0131m\u0131z olmayacak m\u0131 san\u0131yorsun? Dahas\u0131 var; domuz \u00e7obanlar\u0131na da ihtiyac\u0131m\u0131z olacak. Bunlar ilk kurdu\u011fumuz kentte yoktu, \u00e7\u00fcnk\u00fc gereksizdiler. Ama bu kentte onlara da ihtiya\u00e7 olacak, hatta b\u00fct\u00fcn \u00f6teki s\u00fcr\u00fc hayvanlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, hem de bol bol bulunmas\u0131 gerekecek; \u00e7\u00fcnk\u00fc etlerinden yemek isteyenler olabilir; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “Elbette \u00f6yle.”<\/p>\n “Demek, biraz \u00f6nce anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi ya\u015famay\u0131p bu \u015fekilde ya\u015fayacak olursak, hekimlere olan ihtiyac\u0131m\u0131z \u00e7ok artacak.”<\/p>\n “Evet, \u00e7ok artacak.”<\/p>\n “Sonra, topra\u011fa gelince… \u00d6nceki n\u00fcfusu beslemeye yeten toprak acaba \u015fimdi art\u0131k dar gelmeyecek mi? Ne dersin?”<\/p>\n “Hakl\u0131s\u0131n” dedi.<\/p>\n “O halde, s\u00fcr\u00fcleri otlatmaya, sapan s\u00fcrmeye yetecek topra\u011f\u0131m\u0131z olmas\u0131n\u0131 istiyorsak, kom\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n topraklar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmeliyiz. Bunun gibi, onlar da, ba\u015fl\u0131ca ihtiya\u00e7lar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p sonsuz bir mal edinme h\u0131rs\u0131na kap\u0131l\u0131rlarsa, bizim topra\u011f\u0131m\u0131zdan bir par\u00e7a isteyecekler; de\u011fil mi?”<\/p>\n “Ne diyeyim, Sokrates? \u00f6yledir” dedi.<\/p>\n “Bu durumda sava\u015fa giri\u015fmeyiz de ne yapar\u0131z, Glaukon? Yoksa ba\u015fka bir \u00e7are var m\u0131?”<\/p>\n “Ne \u00e7are olabilir ki?”<\/p>\n “Peki, sava\u015f zarar m\u0131, yoksa yarar m\u0131 sa\u011flar, bunu \u015fimdilik bir yana b\u0131rakal\u0131m da; ancak \u015fu kadar\u0131n\u0131 sava\u015f\u0131n nas\u0131l do\u011fdu\u011funu buldu\u011fumuzu s\u00f6yleyelim. Sava\u015f, her ba\u015fg\u00f6sterdi\u011finde, hem birey, hem de halk\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7in, kentlere pek \u00e7ok zarar\u0131 dokunan isteklerden do\u011far.”<\/p>\n “Evet, \u00f6yledir.”<\/p>\n “Demek ki dostum, kenti daha da b\u00fcy\u00fctmeliyiz; ona \u00f6yle az buz de\u011fil, b\u00fct\u00fcn bir ordu katmal\u0131y\u0131z ki, bu ordu kentin servetini korumak ve demin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u015feyleri sa\u011flamak u\u011fruna sefere \u00e7\u0131ks\u0131n, sald\u0131ranlarla sava\u015fs\u0131n.”<\/p>\n “Ne? Bu i\u015fe kentliler yetmiyor mu?”<\/p>\n “Yetmiyor. Sen de, biz de kente \u015fekil verirken, do\u011fru bir yol \u00fczerinde uyu\u015fmu\u015fsak, yetemezler. \u00dczerinde uyu\u015ftu\u011fumuz \u015fey de, hat\u0131rl\u0131yorsan, tek ki\u015finin bir\u00e7ok sanat\u0131 iyi beceremeyece\u011fi idi.” (20)<\/span><\/p>\n “Do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsun” dedi.<\/p>\n “Peki; dedim, sava\u015fta d\u00f6v\u00fc\u015fmek sence bir sanat de\u011fil midir?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz, bir sanatt\u0131r” dedi.<\/p>\n “Peki; ayakkab\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 sava\u015f sanat\u0131ndan daha \u00e7ok mu \u00f6nemsemeliyiz?”<\/p>\n “Asla.”<\/p>\n “Bak; demin ayakkab\u0131c\u0131ya, ayakkab\u0131 i\u015flerimiz g\u00fczel olsun diye, ayn\u0131 zamanda \u00e7ift\u00e7i, dokumac\u0131, mimar olmaya kalk\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131k, onun yaln\u0131z ayakkab\u0131c\u0131 kalmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftik. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6tekilere, her t\u00fcrl\u00fc ba\u015fka i\u015ften serbest kal\u0131p \u00f6m\u00fcrleri boyunca s\u00fcrekli u\u011fra\u015farak ba\u015farabilecekleri bir i\u015f, yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131na uygun bir i\u015f aram\u0131\u015ft\u0131k. Sava\u015f i\u015flerinin ba\u015far\u0131lmas\u0131 son derece \u00f6nemli de\u011fil midir?<\/p>\n Yoksa bu i\u015f bir \u00e7ift\u00e7inin, bir ayakkab\u0131c\u0131n\u0131n herhangi bir i\u015fle u\u011fra\u015fan birinin ayn\u0131 zamanda sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131k da yapmas\u0131na olanak tan\u0131yacak kadar kolay m\u0131d\u0131r? D\u00fc\u015f\u00fcn ki bir insan, pul veya zar oyununu as\u0131l i\u015fi saymam\u0131\u015f, onunla \u00e7ocukluktan beri u\u011fra\u015fmam\u0131\u015fsa, iyi bir oyuncu bile olamaz. Sonra biri, bir kalkan ya da sava\u015fta kullan\u0131lan bir silah\u0131 veya bir aleti kap\u0131nca, a\u011f\u0131r silahlarla veya ba\u015fka bir \u015fekilde yap\u0131lan sava\u015fta hemen h\u00fcnerli bir asker oluveriyor da; ba\u015fka bir alet ele al\u0131n\u0131nca, ni\u00e7in kimseyi i\u015f\u00e7i veya atlet k\u0131lm\u0131yor? Ni\u00e7in o sanat\u0131n bilgisini edinmi\u015f, sanatla yeterince u\u011fra\u015fm\u0131\u015f olmayana bir yarar getirmiyor?”<\/p>\n “\u00d6yle olsayd\u0131, aletlerin de\u011feri \u00e7ok y\u00fcksek olurdu” dedi.<\/p>\n “Demek ki, i\u015fleri \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funa g\u00f6re, sava\u015f\u00e7\u0131lar di\u011fer b\u00fct\u00fcn i\u015flerden serbest kalmal\u0131d\u0131rlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n i\u015fi b\u00fcy\u00fck ustal\u0131k ve b\u00fcy\u00fck dikkat ister.”<\/p>\n “Ben de \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.”<\/p>\n “Peki; bu i\u015f i\u00e7in uygun bir yarat\u0131l\u0131\u015f da istemez mi?”<\/p>\n “\u0130stemez olur mu?”<\/p>\n “\u00d6yleyse, kentin bek\u00e7ili\u011fi i\u00e7in hangi yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131n uygun oldu\u011funu se\u00e7ip bulmak, anla\u015f\u0131lan bize d\u00fc\u015f\u00fcyor; yeter ki elimizden gelsin.”<\/p>\n “Evet, bize d\u00fc\u015f\u00fcyor.”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in!” dedim. “Bu \u00fczerimize ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00f6yle k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015f de\u011fil; ama g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yettik\u00e7e bu i\u015ften y\u0131lmamal\u0131y\u0131z.”<\/p>\n “Y\u0131lmamal\u0131y\u0131z” dedi.<\/p>\n “Peki, sence, bek\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131l\u0131rsa, cins bir k\u00f6pek yavrusunun yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131, soylu bir gencinkinden farkl\u0131 m\u0131d\u0131r?”<\/p>\n “Ne demek istiyorsun?”<\/p>\n “\u015eunu: Her ikisi de, d\u00fc\u015fman\u0131 sezebilmek i\u00e7in keskin duygulu; sezer sezmez kovalayabilmek i\u00e7in \u00e7evik; yakalay\u0131nca bo\u011fu\u015fmak i\u00e7in de g\u00fc\u00e7l\u00fc olmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Evet dedi, tam b\u00f6yle olmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “\u00dcstelik, iyi d\u00f6v\u00fc\u015fmesini istiyorsak cesur da olmal\u0131.”<\/p>\n “Ku\u015fkusuz.”<\/p>\n “\u0130yi ama, bir at, bir k\u00f6pek, herhangi bir canl\u0131 varl\u0131k, co\u015fkun y\u00fcrekli de\u011filse, cesur olabilir mi? Yoksa sen co\u015fkunlu\u011fun yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaz, yenilmez oldu\u011funu; i\u00e7inde co\u015fkunluk olan bir ruhun bir \u015feyden korkmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir \u015feye boyun e\u011fmedi\u011fini g\u00f6rmedin mi?”<\/p>\n “G\u00f6rd\u00fcm.”<\/p>\n “\u0130\u015fte, bir sava\u015f\u00e7\u0131 da bedence nas\u0131l olmal\u0131d\u0131r, bunu art\u0131k biliyoruz.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Ruh\u00e7a da nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131, yani co\u015fkun olmas\u0131 gerekti\u011fini de g\u00f6rd\u00fck, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet, onu da g\u00f6rd\u00fck.”<\/p>\n “Peki, ama, Glaukon, yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 b\u00f6yle olanlar, birbirlerine ve di\u011fer yurtta\u015flara vah\u015fice davranmayacaklar m\u0131?”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! B\u00f6yle davranmamalar\u0131 biraz g\u00fc\u00e7 olur.”<\/p>\n “Demek oluyor ki yurtta\u015flar\u0131na yumu\u015fak, d\u00fc\u015fmana sert olmalar\u0131 gerekiyor. Yoksa yurtta\u015flar\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131ndan \u00f6nce kendileri yok edecekler.”<\/p>\n “Do\u011fru” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse ne yapal\u0131m? Hem yumu\u015fak huylu, hem yi\u011fit olan birini nerede bulabiliriz? Yumu\u015fak bir yarad\u0131l\u0131\u015f, san\u0131r\u0131m ki, co\u015fkun yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n tam kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Do\u011fru.”<\/p>\n “\u0130yi ama, kendinde bu iki huydan biri bulunmayan insan korkar\u0131m iyi bir sava\u015f\u00e7\u0131 olamaz. Halbuki her iki huyu bir arada bulmak olanaks\u0131zd\u0131r. \u0130\u015fte bu y\u00fczden iyi bir sava\u015f\u00e7\u0131 bulam\u0131yoruz.”<\/p>\n “\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor”<\/p>\n Bir \u00e7\u0131kmaza girdi\u011fimi g\u00f6rerek, \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fimiz s\u00f6zleri d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve “tabii, \u00e7\u0131kar yol bulamay\u0131z dostum,” dedim, “\u00f6n\u00fcm\u00fcze koydu\u011fumuz \u00f6rnekten ayr\u0131lm\u0131\u015f\u0131z.”<\/p>\n “Ne dedin?”<\/p>\n “Demin d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz yarat\u0131l\u0131\u015flar vard\u0131r; ancak, bunlar\u0131n fark\u0131na varmam\u0131\u015f\u0131z; bu yarat\u0131l\u0131\u015flarda bu iki kar\u015f\u0131t huy birlikte bulunur.”<\/p>\n “Nerede g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bunlar?”<\/p>\n “Her canl\u0131da, ama en \u00e7ok, sava\u015f\u00e7\u0131ya benzetti\u011fimiz canl\u0131da. Herhalde bilirsin; cins k\u00f6peklerin huyu yarat\u0131l\u0131\u015ftan, al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve tan\u0131d\u0131klar\u0131 kimselere pek yumu\u015fak davranmak, tan\u0131mad\u0131klar\u0131na sert olmakt\u0131r.”<\/p>\n “Evet, biliyorum.”<\/p>\n “Demek ki bu olabiliyor,” dedim. “Biz b\u00f6yle bir sava\u015f\u00e7\u0131 ararken do\u011faya ayk\u0131r\u0131 davranm\u0131yoruz.”<\/p>\n “Hay\u0131r” dedi.<\/p>\n “Peki; bek\u00e7ilik edecek olan birine sence bir \u015fey daha laz\u0131m de\u011fil midir? Co\u015fkun olmaktan ba\u015fka, bir de yarat\u0131l\u0131\u015ftan filozof olmamal\u0131 m\u0131?”<\/p>\n “Ne?” dedi, “anlam\u0131yorum.”<\/p>\n “Sen bunu k\u00f6peklerde de g\u00f6receksin,” dedim. “Bu \u00f6zelli\u011fin bir hayvanda bulunmas\u0131 ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131lacak \u015fey!”<\/p>\n “Nas\u0131l \u015fey?”<\/p>\n “Tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 birini g\u00f6r\u00fcnce, ondan k\u00f6t\u00fcl\u00fck g\u00f6rmedi\u011fi halde, h\u0131rlar; g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kimse tan\u0131d\u0131ksa, ondan hi\u00e7bir iyilik g\u00f6rmedi\u011fi halde sevin\u00e7 g\u00f6sterir. Sen buna \u015fimdiye kadar hi\u00e7 \u015fa\u015fmad\u0131n m\u0131?”<\/p>\n “Do\u011frusu, \u015fimdiye kadar pek dikkat etmemi\u015ftim. Ama k\u00f6pe\u011fin b\u00f6yle davrand\u0131\u011f\u0131 biliniyor.”<\/p>\n “Ku\u015fkusuz k\u00f6pe\u011fin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan gelen bu hal, bize ho\u015f ve ger\u00e7ekten filozof\u00e7a bir hal gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.”<\/p>\n “Nas\u0131l olur?” diye sordu.<\/p>\n “Nas\u0131l m\u0131? K\u00f6pek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn dost veya d\u00fc\u015fman oldu\u011funu, ancak tan\u0131d\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re kestirir. Demek ki \u00f6\u011frenme yetisi vard\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc evdeki insanla yabanc\u0131y\u0131, onu tan\u0131mas\u0131na veya tan\u0131mamas\u0131na g\u00f6re ay\u0131rt eder.”<\/p>\n “Ku\u015fkusuz \u00f6yledir” dedi.<\/p>\n “Ama \u00f6\u011frenmeye merakl\u0131 olmakla filozof olmak hep birlikte gider, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Do\u011fru, hep birlikte gider.”<\/p>\n “Peki, ayn\u0131 \u015feyin insanda da oldu\u011funu g\u00fcvenle kabul edemez miyiz? Herhalde, evdekilere ve tan\u0131d\u0131\u011f\u0131na yumu\u015fak davranacaksa, insan da yarat\u0131l\u0131\u015ftan filozof ve \u00f6\u011frenmeye merakl\u0131 olmal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet,” dedi, “bunu kabul edebiliriz.”<\/p>\n “Demek oluyor ki kente iyi bek\u00e7ilik edecek olan adam, yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan filozof, co\u015fkun ruhlu, \u00e7evik, g\u00fc\u00e7l\u00fc olmal\u0131.”<\/p>\n “Ku\u015fkusuz \u00f6yle olmal\u0131” dedi.<\/p>\n “Sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n b\u00f6yle olmas\u0131 gerekiyor… Peki, bunlar nas\u0131l yeti\u015fmeli, nas\u0131l e\u011fitilmeli? Ama dur! Konu\u015fmam\u0131z\u0131n as\u0131l hedefine varmam\u0131z i\u00e7in, yani do\u011frulukla e\u011frili\u011fin kentte nas\u0131l oldu\u011funu g\u00f6rebilmemiz i\u00e7in, bu ara\u015ft\u0131rma bize yard\u0131m edebilecek mi? \u00d6nemli bir konuyu b\u0131rak\u0131p, bo\u015funa konu\u015fmu\u015f olmayal\u0131m.”<\/p>\n Bu s\u0131rada Glaukon’un karde\u015fi: “Evet, evet” dedi, “ben de bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n bize \u00e7ok faydas\u0131 dokunaca\u011f\u0131 fikrindeyim.”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in! Adeimantos, dostum! Uzunca da olsa, bu i\u015fin arkas\u0131n\u0131 b\u0131rakmamal\u0131” dedim.<\/p>\n “Hay\u0131r, b\u0131rakmamal\u0131.”<\/p>\n “Haydi \u00f6yleyse,” dedim, “bir masal anlat\u0131yormu\u015f, vakit ge\u00e7iriyormu\u015f gibi, bu adamlar\u0131 nas\u0131l yeti\u015ftirdi\u011fimizi tasarlayal\u0131m. (21)<\/span><\/p>\n “B\u00f6yle yapmal\u0131y\u0131z.”<\/p>\n “Peki, bu e\u011fitim nas\u0131l olmal\u0131? Y\u0131llardan beri bilinen, uygulanmakta olan e\u011fitimden daha iyisini bulmak zordur, de\u011fil mi? Bu da, tabii, beden i\u00e7in idman, ruh i\u00e7in m\u00fcziktir.” (22) <\/span><\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Peki, i\u015fe idmanla de\u011fil, m\u00fczikle ba\u015flayaca\u011f\u0131z, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Tabii.”<\/p>\n “S\u00f6yle, s\u00f6z\u00fc de m\u00fczikten sayar m\u0131s\u0131n?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “S\u00f6z de iki \u00e7e\u015fittir: Biri do\u011fru, \u00f6teki yalan; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “E\u011fitimde her ikisini de kullanmal\u0131y\u0131z, ama \u00f6nce yalan olan\u0131, (23) <\/span>de\u011fil mi?”<\/p>\n “Neler s\u00f6yl\u00fcyorsun? Anlam\u0131yorum” dedi.<\/p>\n “\u00c7ocuklara \u00f6nce masal anlat\u0131r\u0131z, bilmiyor musun? \u0130\u00e7inde do\u011fru \u015feyler varsa da, masallar \u00e7o\u011fu zaman yaland\u0131r diyebiliriz. K\u00fc\u00e7\u00fckleri yeti\u015ftirirken idmandan \u00f6nce masallar\u0131 kullan\u0131r\u0131z.”<\/p>\n “\u00d6yledir” dedi.<\/p>\n “\u0130\u015fte ben de bunu s\u00f6yl\u00fcyordum. \u0130dmandan \u00f6nce m\u00fczikle u\u011fra\u015fmal\u0131.”<\/p>\n “Do\u011fru” dedi.<\/p>\n “Peki, her \u015feyin en \u00f6nemli noktas\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r: Bunu biliyorsun, de\u011fil mi? Bu, en \u00e7ok gen\u00e7 ve k\u00f6rpe kimseler i\u00e7in ge\u00e7erlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc insan tam o \u00e7a\u011flarda bi\u00e7imlenir, hangi kal\u0131b\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 istersen o kal\u0131ba girer.”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz, \u00f6yledir” dedi.<\/p>\n “O halde \u00e7ocuklar, rastgele kimselerin uydurdu\u011fu masallar\u0131 dinlemeli mi? Ruhlar\u0131na, b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce edineceklerini umdu\u011fumuz fikirlere \u00e7o\u011fu zaman kar\u015f\u0131t fikirler mi girsin? Buna g\u00f6z yumacak m\u0131y\u0131z?”<\/p>\n “Asla.”<\/p>\n “Demek, anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, biz \u00f6nce masal yaratanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda durmal\u0131y\u0131z; g\u00fczel masallar\u0131 kabul, g\u00fczel olmayanlar\u0131 yasak etmeliyiz. Dad\u0131lar\u0131, analar\u0131 ikna etmeliyiz; \u00e7ocuklara bizim kabul etti\u011fimiz masallar\u0131 anlatmalar\u0131n\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n bedenlerine elleriyle bi\u00e7im vermekten \u00e7ok, ruhlar\u0131na bu masallarla bi\u00e7im vermelerini sa\u011flamal\u0131y\u0131z. Bug\u00fcn anlat\u0131lan masallara gelince, onlar\u0131n \u00e7o\u011funu atmal\u0131.”<\/p>\n “Acaba hangilerini?” diye sordu.<\/p>\n “B\u00fcy\u00fck masallara, yani efsanelere bir bakarsak, k\u00fc\u00e7\u00fckleri de g\u00f6zden ge\u00e7irmi\u015f oluruz; dedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fckleri de, k\u00fc\u00e7\u00fckleri de bir kal\u0131pta olsa gerek; yoksa sen b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor musun?”<\/p>\n “Yoo, b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama hangilerine b\u00fcy\u00fck diyorsun, anlam\u0131yorum.”<\/p>\n “Hesiodos’un, Homeros’un, di\u011fer \u015fairlerin bize anlatt\u0131klar\u0131na b\u00fcy\u00fck diyorum. Onlar yalanc\u0131 masallar yarat\u0131yor, insanlara anlat\u0131yorlard\u0131; h\u00e2l\u00e2 da anlat\u0131yorlar.”<\/p>\n “Bu masallar hangileri? Bunlar\u0131n nesini ele\u015ftiriyorsun?”<\/p>\n “\u00d6ncelikle ve en \u00e7ok ele\u015ftirilmesi gereken \u015feyi…Hele de uydurulan masallar \u00e7irkin olursa…”<\/p>\n “Ne demek istiyorsun?”<\/p>\n “\u015eunu: Resimlerini, benzetmek istedikleri \u015feylere hi\u00e7 de benzetemeyen ressamlar vard\u0131r. Baz\u0131 kimseler de bu ressamlar gibi tanr\u0131larla kahramanlar\u0131n nas\u0131l olduklar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fc betimlerler.”<\/p>\n “Evet, b\u00f6yle betimlemeleri herkes hakl\u0131 olarak ele\u015ftirir, dedi; ama ne diyece\u011fiz, hangi kusurlardan s\u00f6z edece\u011fiz?”<\/p>\n “\u00d6nce en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcnden ve en b\u00fcy\u00fckler hakk\u0131nda anlat\u0131lan yalandan: ‘Uranos, Hesiodos’un onun hakk\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri yapm\u0131\u015ft\u0131r, Kronos da \u00f6c\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131r’ (24) <\/span>diyen adam \u00e7irkin bir yalan uydurmu\u015ftur. Bence, ger\u00e7ek bile olsa, Kronos’un yapt\u0131klar\u0131n\u0131, o\u011flundan \u00e7ektiklerini, akl\u0131 ermeyen k\u00fc\u00e7\u00fcklere anlat\u0131vermek \u015f\u00f6yle dursun, b\u00f6yle \u015feylerin s\u00f6z\u00fcn\u00fc bile a\u00e7mak do\u011fru olmaz. Ama bunlardan konu\u015fmak zorunlu\u011fu varsa, gizli konu\u015fmal\u0131 ki m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar az kimse i\u015fitsin. \u00d6nce de bir domuz yavrusu de\u011fil, (25)<\/span> b\u00fcy\u00fccek bir kurban kesmeli ki, bu s\u00f6zleri i\u015fitmek m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar az kimseye nasip olsun.”<\/p>\n “Evet, dedi, bu masallar herhalde insan\u0131 s\u0131kar.”<\/p>\n “Bunlar\u0131, bizim kentimizde anlatmamal\u0131, Adeimantos, dedim. Bir gencin yan\u0131nda e\u011friliklerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc i\u015flersen, hatta e\u011frilik yapm\u0131\u015f olan baban\u0131 bile amans\u0131zca cezaland\u0131r\u0131rsan, g\u00f6r\u00fclmedik bir \u015fey de\u011fil, ilk tanr\u0131lar, en b\u00fcy\u00fck tanr\u0131lar gibi davranm\u0131\u015f olursun.” (26)<\/span><\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in”! dedi. “Bana da b\u00f6yle \u015feylerin bir gence s\u00f6ylenmesi yerinde olmaz gibi geliyor.”<\/p>\n “\u0130nsanlar\u0131n birbirinden \u00f6yle kolayca nefret etmelerinin ay\u0131p oldu\u011funa kentimizi bekleyenlerin inanmalar\u0131 gerekiyorsa, tanr\u0131lar\u0131n tanr\u0131larla sava\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, birbirlerine tuzak kurup kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelip bo\u011fu\u015ftuklar\u0131n\u0131 hi\u00e7 s\u00f6ylememeli: Zaten bunlar ger\u00e7ekten olmu\u015f \u015feyler de\u011fil; nerede kald\u0131 devler sava\u015f\u0131n\u0131n (27) <\/span>s\u00f6ylenmesi, tanr\u0131larla kahramanlar\u0131n h\u0131s\u0131mlar\u0131na, dostlar\u0131na kar\u015f\u0131 sayg\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n ve t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131…<\/p>\n Ama onlar\u0131, bir kentlinin bir kentliye hi\u00e7 nefret beslemedi\u011fine, b\u00f6yle bir nefretin g\u00fcnah oldu\u011funa herhangi bir \u015fekilde inand\u0131rmak istiyorsak, erkek kad\u0131n her ya\u015fl\u0131 ki\u015fi, \u00e7ocuklara hen\u00fcz k\u00fc\u00e7\u00fckken bamba\u015fka \u015feyler anlatmal\u0131d\u0131r. \u00c7ocuklar b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri zaman, \u015fairler de, verilen \u00f6\u011f\u00fctlere uygun masallar yaratmaya zorlanmal\u0131d\u0131r. Hera’n\u0131n, o\u011flu taraf\u0131ndan zincire vuruldu\u011funu, (28) <\/span>Hephaistos’un, dayak yiyen annesini korumak istemesi \u00fczerine babas\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6kten a\u015fa\u011f\u0131ya f\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, (29) <\/span>Homeros’un tanr\u0131lar sava\u015f\u0131 (30)<\/span> diye anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 kentimize sokmamal\u0131. \u0130ster benzetmeli (31)<\/span> olsunlar, ister olmas\u0131nlar, b\u00fct\u00fcn bu masallar\u0131 uzak tutmal\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuk, ikisini birbirinden ay\u0131ramaz: Ama bu ya\u015fta i\u015fitti\u011fimiz \u015feyler hemen hemen hi\u00e7 ak\u0131ldan silinmez ve de\u011fi\u015fmez, \u00f6ylece kal\u0131r. \u0130\u015fte bunun i\u00e7indir ki \u00e7ocuklar\u0131n ilk i\u015fittikleri s\u00f6zlerin iyilik yolunu g\u00f6sterecek g\u00fczel masallar olmas\u0131na \u00e7ok \u00f6nem verilmeli.”<\/p>\n “Mant\u0131kl\u0131 s\u00f6zler s\u00f6yl\u00fcyorsun; dedi, ama gene biri kalk\u0131p ‘bunlar nedir? Hangi masallard\u0131r?’ diye sorsa, hangilerini sayar\u0131z?”<\/p>\n Ben \u015f\u00f6yle cevap verdim: “\u015eimdilik ben de sen de \u015fair de\u011fil kent kurucusuyuz. Kuruculara ise, \u015fairlerin masallar\u0131n\u0131 hangi kal\u0131ba g\u00f6re yaratmalar\u0131 gerekti\u011fini bilmek, o kal\u0131plardan ayr\u0131lmalar\u0131na izin vermemek d\u00fc\u015fer. Kurucular, kendileri masal yaratacak de\u011fildirler.”<\/p>\n “Do\u011fru”, dedi; “ama \u015fu da var: Tanr\u0131lar hakk\u0131nda anlat\u0131lacak masallar\u0131n kal\u0131plar\u0131 acaba hangileridir?”<\/p>\n “\u015e\u00f6yle s\u00f6yleyim”, dedim. “Tanr\u0131, ister s\u00f6zlerde, ister \u015fark\u0131larda, ister sahnede olsun, ger\u00e7ekten nas\u0131lsa hep \u00f6yle anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Tabii, \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “\u015eimdi bana s\u00f6yle: Tanr\u0131 asl\u0131nda iyidir, onu \u00f6yle g\u00f6stermeli, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Elbette.”<\/p>\n “Ama iyi \u015feylerin hi\u00e7biri zararl\u0131 olamaz, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle san\u0131r\u0131m.”<\/p>\n “Tabii, bir \u015fey zararl\u0131 olmazsa zarar vermez, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Vermez.”<\/p>\n “Zarar vermeyen, k\u00f6t\u00fcl\u00fck eder mi?”<\/p>\n “Hay\u0131r, etmez.”<\/p>\n “K\u00f6t\u00fcl\u00fck etmeyen, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe sebep de olmaz, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Tabii, olmaz.”<\/p>\n “Peki; iyi \u015fey faydal\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u00d6yleyse, refaha neden olur.”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Demek ki, iyi, her \u015feyin nedeni de\u011fil, ancak iyi olan\u0131n nedenidir; k\u00f6t\u00fc olan \u015feylerle ilgili de\u011fildir.”<\/p>\n “Evet, tam \u00f6yledir.”<\/p>\n “Demek oluyor ki, tanr\u0131, iyi oldu\u011fu i\u00e7in, \u00e7o\u011funun dedi\u011fi gibi insanlar\u0131n ba\u015f\u0131na gelen her \u015feye de\u011fil, ancak birka\u00e7\u0131na neden olur; ba\u015f\u0131m\u0131za gelenlerin \u00e7o\u011funun nedeni o de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc iyilikler k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden \u00e7ok daha azd\u0131r. \u0130yi \u015feylere tanr\u0131 neden olur; k\u00f6t\u00fc \u015feyler i\u00e7in ise, ba\u015fka nedenler aranmal\u0131; neden olarak tanr\u0131 g\u00f6sterilmemelidir.”<\/p>\n “Bence \u00e7ok do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsun” dedi.<\/p>\n “Tanr\u0131lar hakk\u0131nda b\u00f6yle akla s\u0131\u011fmaz bir yan\u0131lg\u0131y\u0131, ne Homeros’tan, ne de ba\u015fka bir \u015fairden kabul etmeli.<\/p>\n ‘Zeus’un kap\u0131s\u0131 e\u015fi\u011finde biri ak \u00f6teki kara bahtlarla dolu iki k\u00fcp vard\u0131r. (32)<\/span>‘<\/p>\n Zeus kime her ikisinden kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131p verirse, ona bazen baht\u0131n k\u00f6t\u00fcs\u00fc, bazen iyisi nasip olur. Kime yaln\u0131z k\u00f6t\u00fcs\u00fcnden verirse, onu ‘kemirici bir a\u00e7l\u0131k, kutlu yery\u00fcz\u00fcnde kovalar’ diyenleri dinlememeli; ‘Ger\u00e7ekten, iyili\u011fi de, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de bize Zeus da\u011f\u0131t\u0131r’ diyenlere de bakmamal\u0131.<\/p>\n Verilen s\u00f6z ve yeminleri Pandaros’un bozmas\u0131na gelince (33)<\/span>, biri bunun Athena ile Zeus’un yard\u0131m\u0131yla oldu\u011funu s\u00f6ylerse, onu ho\u015f g\u00f6rmeyece\u011fiz; ‘Tanr\u0131\u00e7alar\u0131n o kavgas\u0131na, o h\u00fckm\u00fcn verilmesine Themis’le Zeus sebep olmu\u015flard\u0131r'(34), sonra da, Aiskhylos’un dedi\u011fi gibi, ‘Tanr\u0131 bir evi temelinden y\u0131kmak istedi mi, insan\u0131 su\u00e7a s\u00fcr\u00fckler’ (35)<\/span> gibi s\u00f6zleri gen\u00e7lere duyurmamal\u0131. Ama biri Niobe’nin \u00e7ektiklerini (deminki iamb’lar (36)<\/span> Niobe masal\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r), ya Pelopid’leri ya da Troia efsanelerini veya buna benzer ba\u015fka \u015feyleri anlat\u0131rsa, bunlar\u0131 tanr\u0131n\u0131n i\u015fleri diye g\u00f6stermemeli, yahut, ‘bir tanr\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r’ derse, \u015fimdi hemen hemen bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, bir nedenini bulmal\u0131 ve ‘tanr\u0131 hakl\u0131d\u0131r, iyi etmi\u015ftir; ceza g\u00f6renler de bundan faydalanm\u0131\u015flard\u0131r’ demeli.<\/p>\n \u015eaire ‘ceza g\u00f6renler haks\u0131zd\u0131rlar, buna neden olan da Tanr\u0131d\u0131r’ dedirtmemeli. Ama ‘K\u00f6t\u00fcler kara bahtl\u0131d\u0131rlar, ceza g\u00f6rmeye muhta\u00e7t\u0131rlar, tanr\u0131dan g\u00f6rd\u00fckleri cezadan da yararlanm\u0131\u015flard\u0131r (37) <\/span>derlerse, vars\u0131n desinler. Oysa birinin ba\u015f\u0131na gelen felaketlerin nedeni olarak iyi olan tanr\u0131 g\u00f6sterilirse, ne yap\u0131p yap\u0131p bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meli; \u015fehrimizde de iyi \u00e2detlerle ya\u015fanmas\u0131n\u0131 istiyorsak, gen\u00e7 ya\u015fl\u0131 kim varsa, bu gibi s\u00f6zleri -ister vezinli, ister vezinsiz olsun- ne s\u00f6ylemeli, ne i\u015fitmeli; \u00e7\u00fcnk\u00fc ne s\u00f6yleseler, dine uygun, bize faydal\u0131, uyumlu bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f olmazlar.”<\/p>\n “Bu yasaya oyumu seninle birlikte ben de veriyorum, dedi, benim de ho\u015fuma gidiyor”.<\/p>\n “Demek ki bu, tanr\u0131lar hakk\u0131ndaki yasa ve kal\u0131plardan biridir. D\u00fczyaz\u0131c\u0131lar yaz\u0131lar\u0131n\u0131, \u015fairler \u015fiirlerini buna g\u00f6re yaratacaklar.Yasa \u015f\u00f6yledir: Tanr\u0131 her \u015feyin nedeni de\u011fil, ancak iyi \u015feylerin nedenidir” dedim.<\/p>\n “O kadar\u0131 da yeter” dedi.<\/p>\n “Ya \u015fu ikinci yasa ne der?.. Sence tanr\u0131 bir sihirbaz m\u0131d\u0131r? Bazan bir\u00e7ok \u015fekillere girip kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karak, bazan kendi yerine hayaller g\u00f6sterip bizi aldatarak, tuzak kurup zaman\u0131na g\u00f6re ba\u015fka ba\u015fka k\u0131l\u0131klara girerek g\u00f6r\u00fcnebilir mi?(38)<\/span> Yoksa o kendi \u015feklinden hi\u00e7 \u00e7\u0131kmayan, sade bir varl\u0131k m\u0131d\u0131r?”<\/p>\n “Sana \u00f6yle \u00e7abucak cevap veremem” dedi.<\/p>\n “Peki, \u015funa cevap ver: Bir \u015fey kendi \u015feklinden \u00e7\u0131karsa, ya kendi kendini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir, ya da onu ba\u015fka bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir; \u00f6yle olmayacak m\u0131?”<\/p>\n “Evet”.<\/p>\n “Ama do\u011falar\u0131 en sa\u011flam olan \u015feyler, ba\u015fka birinin en az dokunabilece\u011fi, en az de\u011fi\u015ftirebilece\u011fi \u015feylerdir, de\u011fil mi? Diyelim bir beden, yiyece\u011fin i\u00e7ece\u011fin, yorgunlu\u011fun etkisi alt\u0131nda; b\u00fct\u00fcn bitkiler de g\u00fcne\u015fin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n ve buna benzer g\u00fc\u00e7lerin etkisi alt\u0131nda ne kadar sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve kuvvetliyseler o kadar az de\u011fi\u015firler; \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “Tabii \u00f6yledir”.<\/p>\n “Ruh da ne kadar cesur ve uslu ak\u0131ll\u0131ysa, onu d\u0131\u015ftan gelen bir etki o kadar az de\u011fi\u015ftirir, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Evet”.<\/p>\n “Ev e\u015fyas\u0131, bina, giyecek gibi yap\u0131m \u00fcr\u00fcnleri, iyi i\u015flenmi\u015flerse ve iyi durumdalarsa, bu nedenle ba\u015fka g\u00fc\u00e7lerin etkisiyle pek az de\u011fi\u015firler diyebiliriz.”<\/p>\n “\u00d6yledir”.<\/p>\n “Demek ki, do\u011fa ya da sanat, veya do\u011fa ve sanat bak\u0131m\u0131ndan g\u00fczel olan \u015feyler, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda ancak pek k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik kabul ederler”.<\/p>\n “\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor”.<\/p>\n “\u0130\u015fte tanr\u0131 da, d\u0131\u015ftan gelen etkiler alt\u0131nda, ba\u015fka ba\u015fka \u015fekillere girmekten pek uzakt\u0131r”.<\/p>\n “Evet, \u00f6yledir”.<\/p>\n “Acaba kendi kendisine ba\u015fka bir \u015fekil vererek mi de\u011fi\u015fir?”<\/p>\n “E\u011fer de\u011fi\u015fiyorsa, belli ki b\u00f6yle de\u011fi\u015fiyor”.<\/p>\n “Kendini daha iyiye, daha g\u00fczele mi, yoksa daha k\u00f6t\u00fcye, daha \u00e7irkine mi \u00e7evirir?”<\/p>\n “Kendini de\u011fi\u015ftiriyorsa, bu mutlaka daha k\u00f6t\u00fcye do\u011frudur; \u00e7\u00fcnk\u00fc tanr\u0131n\u0131n g\u00fczelden ve iyiden yana bir eksi\u011fi vard\u0131r diyemeyiz”.<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsun”, dedim. “Bu b\u00f6yle olduktan sonra Adeimantos, tanr\u0131 olsun insan olsun, kim, herhangi bir bak\u0131mdan kendini isteyerek daha k\u00f6t\u00fc k\u0131lar?”<\/p>\n “Kimse” dedi.<\/p>\n “Demek ki, bir tanr\u0131n\u0131n kendini de\u011fi\u015ftirmek istemesi de olanaks\u0131z bir \u015fey”, dedim. “Aksine, \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki tanr\u0131lar en g\u00fczel ve en iyi varl\u0131klar olduklar\u0131ndan hep kendi \u015fekillerinde kal\u0131rlar”.<\/p>\n “Bence b\u00f6yledir, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de olamaz”.<\/p>\n “Demek, azizim”, dedim, “hi\u00e7bir \u015fair gelip bize:’Tanr\u0131lar uzaktan gelen yabanc\u0131lara benzeyerek t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc \u015fekillerde belirir, kentleri dola\u015f\u0131rlar.’ (39)<\/span> demesin, Proteus’la (40) <\/span>Thetis (41)<\/span> hakk\u0131nda yalanlar uydurmas\u0131n, tragedialarda, ba\u015fka manzumelerde Hera’y\u0131 ‘Argos’un \u0131rma\u011f\u0131 Inakhos’un hayat veren \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in’ dilenen bir rahibe k\u0131l\u0131\u011f\u0131na sokmas\u0131n (42)<\/span>. Buna benzer bir\u00e7ok yalan uydurmas\u0131n. Analar, bunlar\u0131n s\u00f6zlerine kan\u0131p ‘Baz\u0131 tanr\u0131lar geceleyin \u00e7e\u015fitli yabanc\u0131 k\u0131l\u0131klara girer, \u015furada burada dola\u015f\u0131rlar’ diyerek yavrular\u0131n\u0131 korkutmas\u0131nlar; yoksa tanr\u0131lara k\u00fcfretmi\u015f, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n korkakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f olurlar”.<\/p>\n “Aman, bundan ka\u00e7\u0131ns\u0131nlar!” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse tanr\u0131lar \u015fekil de\u011fi\u015ftirmezler; ama bizi aldatarak, sihirbazl\u0131k ederek, kendilerini t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc \u015fekillerde g\u00f6stererek, kand\u0131r\u0131rlar, \u00f6yle mi?”<\/p>\n “Belki \u00f6yledir” dedi.<\/p>\n “Peki, bir tanr\u0131, \u00f6n\u00fcm\u00fcze bir hayalet koyup, bir \u015feyler s\u00f6yleyip bir \u015feyler yaparak sahtek\u00e2rl\u0131k etmek ister mi?”<\/p>\n “Bilmiyorum” dedi.<\/p>\n “Ger\u00e7ek yanl\u0131\u015ftan -ger\u00e7ekle yanl\u0131\u015f bir araya gelebilirse!- insanlar da tanr\u0131lar da hep nefret ederler, bunu bilmiyor musun?”<\/p>\n “Ne demek istiyorsun?” dedi.<\/p>\n “\u015eunu”: dedim. “Kimse \u00f6z\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve en \u00f6nemli \u015feyler konusunda, ger\u00e7ekten uzakla\u015fmaya raz\u0131 olmaz; her \u015feyden \u00f6nce \u00f6z\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekten uzak kalmas\u0131ndan \u00e7ekinir”.<\/p>\n “Gene anlam\u0131yorum” dedi.<\/p>\n “Anlam\u0131yorsun, \u00e7\u00fcnk\u00fc kim bilir ne y\u00fcce \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyorum san\u0131yorsun”, dedim. “Ben ise \u015funu diyorum: Kendi ruhuyla ger\u00e7ek \u00fczerinde aldanmay\u0131, aldanm\u0131\u015f olarak kalmay\u0131, yani bilgisiz olmay\u0131 ve yanl\u0131\u015f\u0131 ruhta tutmay\u0131, ona orada yer vermeyi kimse kabul etmez; herkes ondan, onun ruhta olmas\u0131ndan pek b\u00fcy\u00fck bir nefret duyar”.<\/p>\n “Evet”.<\/p>\n “Ama aldanm\u0131\u015f insan\u0131n ruhundaki bilgisizli\u011fe -demin dedi\u011fim gibi- ger\u00e7ek yanl\u0131\u015f deseler \u00e7ok do\u011fru olur; \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zlerle aldatma, yani yalan, ruhtaki durumun ancak bir g\u00f6lgesidir; sonradan meydana gelen bir hayaldir, ger\u00e7ekten b\u00fcsb\u00fct\u00fcn uzak olmak de\u011fildir. Yoksa \u00f6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “Tam \u00f6yle”.<\/p>\n “Demek ger\u00e7ekten b\u00fcsb\u00fct\u00fcn uzak olmaktan yaln\u0131z tanr\u0131lar de\u011fil, insanlar da nefret ederler”.<\/p>\n “\u00d6yle san\u0131r\u0131m”.<\/p>\n “\u00d6yleyse, s\u00f6zlerde ger\u00e7ekten uzakla\u015fmak hakk\u0131nda, yani yalan hakk\u0131nda ne diyece\u011fiz? Yalan ne zaman, kime faydal\u0131 olur da nefrete hak kazanmaz? Acaba d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131rsa veya dost dediklerimiz, bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k veya ak\u0131ls\u0131zl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden k\u00f6t\u00fc bir \u015feye kalk\u0131\u015f\u0131nca, onlar\u0131 cayd\u0131rmakta ila\u00e7 gibi faydal\u0131 olmaz m\u0131? Demin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz masallara gelince, madem ki ger\u00e7e\u011fin ge\u00e7mi\u015fte ne oldu\u011funu bilmiyoruz, yalan\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ger\u00e7e\u011fe benzetmekle onu yararl\u0131 k\u0131lm\u0131\u015f olmaz m\u0131y\u0131z?(43)<\/span><\/p>\n “Evet, evet, \u00f6yledir” dedi.<\/p>\n “Peki ama, ger\u00e7ekten ayr\u0131lmak, sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z hedeflerin hangisi i\u00e7in tanr\u0131ya faydal\u0131 olabilir? Yoksa tanr\u0131 ge\u00e7mi\u015fi bilmez de yerine ona benzer bir \u015fey koymak istedi\u011fi i\u00e7in mi ger\u00e7ekten ayr\u0131l\u0131r?”<\/p>\n “B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek g\u00fcl\u00fcn\u00e7 olur”.<\/p>\n “Demek tanr\u0131da yalanc\u0131 bir \u015fairlik yoktur.”<\/p>\n “Hay\u0131r, yoktur.”<\/p>\n “Yoksa d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan korktu\u011fu i\u00e7in mi ger\u00e7ekten ayr\u0131l\u0131r?”<\/p>\n “Buna imk\u00e2n m\u0131 var?”<\/p>\n “Yoksa dostlar\u0131n\u0131n ak\u0131ls\u0131zl\u0131\u011f\u0131 veya \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden mi?”<\/p>\n “Ak\u0131ls\u0131z veya \u00e7\u0131lg\u0131nlar\u0131n hi\u00e7biri tanr\u0131n\u0131n dostu de\u011fildir ki…”<\/p>\n “\u00d6yleyse tanr\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten ayr\u0131lmas\u0131na hi\u00e7bir neden yoktur”.<\/p>\n “Yoktur” dedi.<\/p>\n “Demek tanr\u0131lar d\u00fcnyas\u0131nda ve tanr\u0131lardan gelen \u015feylerde ger\u00e7ekten ayr\u0131lmak yoktur”.<\/p>\n “Tam \u00f6yledir”.<\/p>\n “Demek oluyor ki tanr\u0131 i\u015finde de, s\u00f6z\u00fcnde de sade ve do\u011fru bir varl\u0131kt\u0131r; \u015fekil de\u011fi\u015ftirmez. Ne uyan\u0131k olana alametler g\u00f6sterir, ne de r\u00fcya g\u00f6rene; kimseyi hayallerle veya s\u00f6zlerle aldatmaz”.<\/p>\n “Senin s\u00f6zlerin \u00fczerine bunun b\u00f6yle oldu\u011funa ben de inan\u0131yorum”.<\/p>\n “\u00d6yleyse kabul edersin ki ikinci kal\u0131p da \u015fudur: Bu kal\u0131ba g\u00f6re, tanr\u0131lardan s\u00f6z ederken, onlar\u0131 betimlerken, unutmamal\u0131 ki, onlar \u015fekil de\u011fi\u015ftiren sihirbazlar de\u011fildirler. Bir \u015fey s\u00f6yleyerek veya yaparak sahtek\u00e2rl\u0131k edip bizi yoldan \u00e7\u0131karmazlar.”<\/p>\n “Evet, sana hak veriyorum”.<\/p>\n “O halde, Homeros’un bir\u00e7ok s\u00f6z\u00fcn\u00fc be\u011fenmekle birlikte, Zeus’un Agamemnon’a o r\u00fcyay\u0131 g\u00f6ndermesini (44)<\/span> be\u011fenmeyece\u011fiz; Aiskhylos’un \u015fu dizelerini (45) <\/span>de: ‘Thetis der ki, Apollon, d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcnde mutlu anal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6verek, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n hastal\u0131k nedir bilmeyeceklerini, uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olacaklar\u0131n\u0131 vaat etti; b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 s\u00f6yledikten sonra, benim tanr\u0131lar\u0131n g\u00f6zetti\u011fi kaderimi u\u011furlu bir paian’la (46) <\/span>\u00f6vmeye ba\u015flad\u0131, beni sevindirdi. Ben de Phoibos’un kehanet sanat\u0131yla ta\u015f\u0131p kaynayan a\u011fz\u0131n\u0131n yalans\u0131z oldu\u011funu san\u0131yordum. Ama, o \u015fark\u0131y\u0131 s\u00f6yleyen, o sofrada oturan, bu s\u00f6zleri s\u00f6yleyen Phoibos, benim o\u011flumu \u00f6ld\u00fcrd\u00fc’.<\/p>\n Biri tanr\u0131lar hakk\u0131nda b\u00f6yle \u015feyler s\u00f6ylerse, \u00f6fkelenece\u011fiz, ona kat\u0131lmayaca\u011f\u0131z; sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n tanr\u0131lara sayg\u0131l\u0131 olmalar\u0131n\u0131 istiyorsak, onlar\u0131n insana nasip oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde tanr\u0131lara benzemelerini istiyorsak, \u00f6\u011fretmenlerin, gen\u00e7leri yeti\u015ftirirken b\u00f6yle \u015feyler kullanmalar\u0131n\u0131 yasak edece\u011fiz”.<\/p>\n “Evet, dedi, ben bu kal\u0131plar\u0131 candan kabul ediyorum; onlara yasa g\u00f6z\u00fcyle bakmak isterim”.<\/p>\n <\/span> D\u0130PNOTLAR<\/b><\/p>\n 1)<\/b> Lydial\u0131, Lydia Kral\u0131 Karun’dur; atas\u0131 olan, Mermnad soyunun kurucusudur ve a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 685 y\u0131l\u0131nda Lydia taht\u0131n\u0131 zorla ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Hellas’ta Gyges hakk\u0131nda bir\u00e7ok efsane do\u011fmu\u015ftur. Herodotos’un (I, 1-8-13) Gyges hakk\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 masal da efsanelere dayal\u0131d\u0131r; Herodotos’ta rastlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Platon’un anlatt\u0131\u011f\u0131 masal, belki tarih\u00e7inin \u00e7a\u011f\u0131yla Platon’un ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman aras\u0131nda do\u011fmu\u015f ve Hellenlerin hayal g\u00fc\u00e7lerini hep kurcalam\u0131\u015f olan Gyges’in ki\u015fili\u011fine yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. SOKRATES (anlatmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor): “Peki, bu adamlar\u0131n g\u00f6z\u00fcpek olmalar\u0131 gerekiyorsa, onlara bu s\u00f6zleri, bir de \u00f6l\u00fcmden olabildi\u011fince az korkmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak s\u00f6zleri s\u00f6ylemeli de\u011fil mi? Yoksa i\u00e7inde \u00f6l\u00fcm korkusu olan bir adam\u0131n g\u00f6z\u00fcpek olabilece\u011fini mi san\u0131yorsun?”<\/p>\n “Zeus hakk\u0131 i\u00e7in, hay\u0131r” dedi.<\/p>\n “Peki, Hades i\u00e7in s\u00f6ylenenlerin ger\u00e7ekli\u011fine inanan ve korkun\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen birinin \u00f6l\u00fcmden korkmayaca\u011f\u0131n\u0131, sava\u015flarda yenilmekten, esir d\u00fc\u015fmektense \u00f6lmeyi se\u00e7ece\u011fini san\u0131r m\u0131s\u0131n?”<\/p>\n “Hi\u00e7 de sanmam.”<\/p>\n “Demek ki, bu masallar\u0131 anlatmaya kalk\u0131\u015fanlar\u0131 g\u00f6zalt\u0131nda tutmal\u0131y\u0131z ; Hades’te olup bitenleri b\u00f6yle geli\u015fig\u00fczel k\u00f6t\u00fclememelerini, aksine, \u00f6vmelerini rica etmeliyiz; \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6yledikleri ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, sava\u015fa kat\u0131lacak olanlara yararl\u0131 da de\u011fil.”<\/p>\n “Evet, \u00f6yle yapmal\u0131” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse, \u015fu s\u00f6zden ba\u015flay\u0131p b\u00fct\u00fcn benzerlerini silip atmal\u0131,” dedim: ‘El kap\u0131s\u0131nda \u0131rgat olup, yoksul, yiyece\u011fi k\u0131t bir adama hizmet etmeyi, gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f b\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00fclere k\u0131ral olmaktan daha \u00e7ok isterim.’ (2)<\/span> Bir de \u015funu: ‘Tanr\u0131lar\u0131n bile nefret etti\u011fi korkun\u00e7, k\u00fcfl\u00fc konutlar \u00f6l\u00fcml\u00fclere de \u00f6l\u00fcms\u00fczlere de g\u00f6r\u00fcnmesin.’ (3)<\/span> `Heyhat! Hades konutlar\u0131nda da bir ruh, bir tayf var, ama i\u00e7inde can yoktur.’ (4) <\/span><\/p>\n “Yaln\u0131zca o kendini bilir, \u00f6tekiler u\u00e7u\u015fan g\u00f6lgelerdir’. 5)<\/span><\/p>\n ve:<\/p>\n ‘Ruh, g\u00fcc\u00fcn\u00fc, gen\u00e7li\u011fini b\u0131rak\u0131p yazg\u0131s\u0131na a\u011flay\u0131p s\u0131zlayarak v\u00fccuttan u\u00e7tu, Hades’e gitti. (6) <\/span><\/p>\n ve:<\/p>\n `Ruh yeralt\u0131nda bir duman gibi c\u0131rlayarak gidiyordu. (7) <\/span><\/p>\n ya \u015fu:<\/p>\n `Deh\u015fet verici bir ma\u011faran\u0131n dibinde yarasalar, aralar\u0131ndan biri kayadan s\u0131yr\u0131l\u0131p a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce nas\u0131l ba\u011fr\u0131\u015farak u\u00e7u\u015fur, birbirlerine as\u0131l\u0131rlarsa, onlar (ruhlar) da hep birlikte ^ba\u011fr\u0131\u015farak gidiyorlard\u0131.’ (8) <\/span><\/p>\n Bunlar\u0131 ve buna benzer b\u00fct\u00fcn s\u00f6zleri silmemize, Homeros’un ve \u00f6b\u00fcr \u015fairlerin k\u0131zmamas\u0131n\u0131 dileriz ; bu s\u00f6zler \u015fiirsiz ve \u00e7o\u011fu insan\u0131n duyup da ho\u015flanmayaca\u011f\u0131 \u015feyler midir? Hay\u0131r; ama \u015fiirli olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u00f6zg\u00fcr ya\u015famalar\u0131, \u00f6l\u00fcmden \u00e7ok tutsakl\u0131ktan korkmalar\u0131 gereken \u00e7ocuklar\u0131n, insanlar\u0131n kulaklar\u0131 i\u00e7in uygunsuzdur da.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru.”<\/p>\n “\u00d6yleyse Hades d\u00fcnyas\u0131na verilen o korkun\u00e7, o \u00fcrpertici adlar\u0131, Kokyos, inilti \u0131rma\u011f\u0131, Styks deh\u015fet \u0131rma\u011f\u0131, (9) <\/span>hortlaklar, kans\u0131zlar ve bu gibi daha bir s\u00fcr\u00fc, duyanlar\u0131n t\u00fcylerini diken diken eden adlar\u0131 da atmal\u0131. Bunlar\u0131n ba\u015fka bak\u0131mdan bir de\u011feri olabilir. (10)<\/span> Ama biz, bek\u00e7ilerimiz b\u00f6yle bir \u00fcrpermeden sonra gere\u011finden fazla heyecanl\u0131 ve gev\u015fek olur diye korkar\u0131z.”<\/p>\n “Korkmakta da hakl\u0131y\u0131z” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse kald\u0131rmal\u0131 m\u0131 bu adlar\u0131?”<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “Konu\u015fmada da, \u015fiirde de bunun tam tersini s\u00f6ylemeli.”<\/p>\n “Tabii.”<\/p>\n “\u00dcnl\u00fc adamlara s\u00f6yletilen \u015fikayetleri, iniltileri de kald\u0131rmal\u0131.”<\/p>\n “\u00d6nce s\u00f6ylediklerimize bak\u0131l\u0131rsa, \u00f6yle olmal\u0131.”<\/p>\n “Bak bakal\u0131m kald\u0131rmakta hakl\u0131 m\u0131y\u0131z, de\u011fil miyiz. Ak\u0131ll\u0131 uslu bir adam, dostu olan ak\u0131ll\u0131 uslu ba\u015fka bir adam i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc korkulu bir \u015fey saymaz deriz.”<\/p>\n “\u00d6yle deriz.”<\/p>\n “O halde dostunun ba\u015f\u0131na feci bir \u015fey gelmi\u015f gibi ona a\u011flay\u0131p durmayacak.”<\/p>\n “Hay\u0131r.”<\/p>\n “Ama \u015funu da s\u00f6yleriz : ak\u0131ll\u0131 uslu adam, iyi ya\u015famak i\u00e7in kendi kendine yeter. O \u00f6b\u00fcr insanlardan farkl\u0131 olarak ba\u015fkalar\u0131na pek az muhta\u00e7t\u0131r.”<\/p>\n “Sahi” dedi.<\/p>\n “Demek ki o\u011flundan, karde\u015finden, servetinden ya da bunun gibi ba\u015fka bir \u015feyden yoksun b\u0131rak\u0131lmak onu pek az etkileyecektir.”‘<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz pek az.”<\/p>\n “Demek oluyor ki ba\u015f\u0131na b\u00f6yle bir felaket geldi\u011fi zaman, pek az a\u011flay\u0131p s\u0131zlayacak, ona herkesten kolay katlanacak.”<\/p>\n “Evet, \u00f6yle.”<\/p>\n “\u00d6yleyse bu a\u011flamalar\u0131 \u00fcnl\u00fc adamlara de\u011fil kad\u0131nlara, hem de s\u0131radan kad\u0131nlara ve en baya\u011f\u0131 erkeklere b\u0131rakmakta hakl\u0131y\u0131z. B\u00f6ylece memleketin bek\u00e7ili\u011fine yeti\u015ftirmeye kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimseler bu gibi zay\u0131fl\u0131klara d\u00fc\u015fmekten i\u011freneceklerdir.”<\/p>\n “Do\u011fru” dedi.<\/p>\n “Gene Homeros’tan ve \u00f6b\u00fcr \u015fairlerden, bir tanr\u0131\u00e7an\u0131n o\u011flu Akhilleus’un<\/p>\n `kah yana d\u00f6n\u00fcp, kah s\u0131rt \u00fcst\u00fc, kah y\u00fcz \u00fcst\u00fc yatarak’<\/p>\n sonra da aya\u011fa kalk\u0131p, durmadan dalgalanan denizin k\u0131y\u0131s\u0131nda kendinden ge\u00e7mi\u015f bir halde y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc,<\/p>\n `iki eliyle kurumlu topraklar\u0131 yerden kald\u0131r\u0131p ba\u015f\u0131na d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc’ (11)<\/span><\/p>\n s\u00f6ylememesini dileyece\u011fiz. \u015eairin onu a\u011flar ve inler g\u00f6sterdi\u011fi ba\u015fka daha ne kadar yer varsa atmas\u0131n\u0131 isteyece\u011fiz; soyu tanr\u0131lara yak\u0131n olan Priamos’un da,`Yalvard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcbre \u00fczerinde yuvarlanarak, askerlerin her birini ad\u0131yla \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131’ (12) <\/span>s\u00f6ylemesinler. Daha da \u0131srarla rica edelim de, \u015fiirlerinde tanr\u0131lar\u0131: `Eyvah, zavall\u0131 ben, felaketli kahraman anas\u0131!’ (13)<\/span> gibi s\u00f6zlerle a\u011fla\u015f\u0131r g\u00f6stermesinler. \u00d6b\u00fcr tanr\u0131lar\u0131 b\u00f6yle anlatacaklarsa da, hi\u00e7 olmazsa tanr\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yalan yanl\u0131\u015f taklit edip, ona \u015fu s\u00f6zleri s\u00f6yletmeye dilleri varmas\u0131n:<\/p>\n `Eyvah! sevdi\u011fim bir insan\u0131n kent \u00e7evresinde kovaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlerimle g\u00f6r\u00fcyorum, y\u00fcre\u011fim s\u0131zl\u0131yor’ (14)<\/span> ve ‘Vah, vah bana! Yazg\u0131, insanlar aras\u0131nda en \u00e7ok sevdi\u011fim Sarpedon’un, Menoitios’un o\u011flu Patroklos taraf\u0131ndan alt edilece\u011fini belirledi.’ (15)<\/span><\/p>\n \u00d6yleyse, sevgili Adeimantos, gen\u00e7lerimiz bu gibi s\u00f6zleri ciddi ciddi dinler, yak\u0131\u015f\u0131k almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp, g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7mezlerse, Tanr\u0131 de\u011fil de insan olan kendilerine bu hallerin yak\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 ve b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yleyecek ya da yapacak olurlarsa, kendi kendilerini ay\u0131plamalar\u0131 zor olacakt\u0131r. Tersine, hi\u00e7 utanmaks\u0131z\u0131n, kendini toparlamaks\u0131z\u0131n, en ufak dertler kar\u015f\u0131s\u0131nda uzun uzad\u0131ya a\u011flayacak, inleyecekler.”<\/p>\n “Tam ger\u00e7e\u011fi s\u00f6yl\u00fcyorsun” dedi.<\/p>\n “Ama, deminki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimize g\u00f6re b\u00f6yle olmamal\u0131d\u0131r; biri bizi daha g\u00fczel bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye inand\u0131rmad\u0131k\u00e7a, buna ba\u011fl\u0131 kalmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n “Evet, olmamal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Ama bek\u00e7ilerimiz g\u00fclmeye d\u00fc\u015fk\u00fcn de olmamal\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fclmeye kap\u0131ld\u0131 m\u0131, ruhunda da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir de\u011fi\u015fim olur.”<\/p>\n “Bence \u00f6yle” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse sayg\u0131n adamlar\u0131n kahkahaya kap\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilmeleri kabul edilemez, hele Tanr\u0131 iseler, o zaman hi\u00e7 olmaz.”‘<\/p>\n ‘ “Olmaz, tabii” dedi.<\/p>\n “Homeros’un Tanr\u0131lar hakk\u0131ndaki \u015fu s\u00f6zlerini de kabul etmeyece\u011fiz, d\u2022e\u011fil mi? `Hephaistos’u sarayda bir ba\u015ftan bir ba\u015fa ko\u015far g\u00f6r\u00fcnce, mutlu tanr\u0131lar aras\u0131nda bitmez t\u00fckenmez bir kahkaha koptu’ (16)<\/span>.”<\/p>\n “Senin s\u00f6z\u00fcne g\u00f6re kabul edilmesi olanaks\u0131z.”<\/p>\n “Peki, istersen benim s\u00f6z\u00fcm olsun, ama herhalde kabul edilemez.”<\/p>\n “Fakat ger\u00e7e\u011fe de de\u011fer vermeli. Demin yan\u0131lmad\u0131ksa ve ger\u00e7ekten ayr\u0131lmak tanr\u0131lar i\u00e7in yarars\u0131z da, (17)<\/span> ancak insanlara bir ila\u00e7 gibi (18)<\/span> yararl\u0131ysa, belli ki b\u00f6yle bir ilac\u0131 hekimlere teslim etmeli, fakat s\u0131radan ki\u015filer ona dokunmamal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “\u00d6yle” dedi.<\/p>\n “O halde ger\u00e7ekten ayr\u0131lman\u0131n yak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kimseler varsa, bunlar devleti y\u00f6netenlerdir; devletin iyili\u011fi i\u00e7in, ya d\u00fc\u015fmanlar ya da yurtta\u015flar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden ger\u00e7ekten ayr\u0131labilirler. Ama \u00f6b\u00fcr insanlar\u0131n hi\u00e7biri b\u00f6yle bir yola ba\u015f vuramaz. Fakat, s\u0131radan bir adam\u0131n y\u00f6netenlere yalan s\u00f6ylemesi, hastan\u0131n hekime, beden e\u011fitimi \u00f6\u011frencisinin \u00f6\u011fretmene v\u00fccudunun durumu hakk\u0131nda do\u011fruyu s\u00f6ylememesi kadar (19)<\/span>; ya da kaptan\u0131n d\u00fcmenciye gemi ve tayfa hakk\u0131ndaki ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylememesi yani kendisinin ve yolda\u015flar\u0131n\u0131n ne durumda olduklar\u0131n\u0131 gizlemesi kadar b\u00fcy\u00fck, hatta bundan daha da b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7tur.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse, y\u00f6netici, kentte bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 yalan s\u00f6ylerken yakalarsa; `Sanat\u00e7\u0131lar\u0131n s\u0131n\u0131f\u0131ndan, falc\u0131 olsun, hekim olsun, do\u011framac\u0131 olsun’ (20)<\/span> devleti, f\u0131rt\u0131naya kap\u0131lm\u0131\u015f bir gemi gibi devirecek, yok edecek bir yol g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in onu cezaland\u0131racakt\u0131r.”<\/p>\n “Evet, e\u011fer bu s\u00f6zleri eylemle de tamamlarsa” dedi .<\/p>\n “Peki, gen\u00e7lerimizin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, ak\u0131ll\u0131 uslu olmalar\u0131 gerekmeyecek mi?”‘<\/p>\n “Gerekecek ku\u015fkusuz.”<\/p>\n “\u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011funa g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, ak\u0131ll\u0131 uslu olman\u0131n \u00f6z\u00fc \u015fu de\u011fil midir? Egemenlere ba\u015fe\u011fmek; i\u00e7ki, a\u015fk ve yemek gibi hazlarda da kendi nefsine hakim olmak.” (21) <\/span><\/p>\n “Bence \u00f6yle” dedi.<\/p>\n “Homeros’ta Diomedes’in s\u00f6yledi\u011fi \u015fu s\u00f6zleri ve benzerlerini be\u011fenece\u011fiz: `Babac\u0131\u011f\u0131m, sessizce otur, benim s\u00f6z\u00fcm\u00fc dinle’, (22)<\/span> ve buna ba\u011fl\u0131 olan \u015fu dizeleri: `Sava\u015f h\u0131rs\u0131 sa\u00e7an Akhai’ler \u00f6nderlerinden \u00e7ekinerek sessizce ilerliyorlard\u0131’ (23) <\/span>ve buna benzer daha ne varsa be\u011fenece\u011fiz.”<\/p>\n “G\u00fczel.”<\/p>\n “Ama \u015funa ne dersin:`Seni k\u00f6pek g\u00f6zl\u00fc, geyik y\u00fcrekli \u015farap tulumu! (24)<\/span> Ya sonra gelen m\u0131sralar g\u00fczel mi? D\u00fczyaz\u0131da, \u015fiirde halktan herhangi birinin y\u00f6netenlere kar\u015f\u0131 s\u00f6yledi\u011fi b\u00fct\u00fcn k\u00fcstah\u00e7a s\u00f6zler g\u00fczel midir?”<\/p>\n “Hi\u00e7 de\u011fil.”<\/p>\n “Bunlar, bence, gen\u00e7lere \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6\u011fretmeye uygun de\u011fildir.Ba\u015fka bak\u0131mdan ho\u015fa gitmelerine hi\u00e7 \u015fa\u015fmam. Sen ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun?”<\/p>\n “Senin gibi” dedi.<\/p>\n “Ya \u015fiirde; `ekmekle, etlerle dolu bir masadan, sakinin Krater’den ald\u0131\u011f\u0131 \u015farab\u0131 getirip kadehlere doldurmas\u0131’ (25) <\/span>d\u00fcnyada en g\u00fczel \u015feydir, gibi s\u00f6zlerin en \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, en uslu bir adam\u0131n a\u011fz\u0131na konmas\u0131na ne dersin? Bunlar, sence, gencin kendine egemen olmas\u0131na yarayacak s\u00f6zler mi? bir de \u015fu:`En feci \u00f6l\u00fcm a\u00e7l\u0131ktan yok olup gitmektir’, (26)<\/span> ya \u015funlar:`Zeus \u00f6b\u00fcr tanr\u0131lar\u0131n da, insanlar\u0131n da uyudu\u011fu bir saatte, yaln\u0131z ba\u015f\u0131na uyan\u0131k kalarak verdi\u011fi b\u00fct\u00fcn kararlar\u0131 a\u015fk arzusu y\u00fcz\u00fcnden hemen unutmu\u015f; Hera’y\u0131 g\u00f6r\u00fcnce de o kadar ate\u015flenmi\u015f ki, yatak odas\u0131na gitmeye bile katlanmaks\u0131z\u0131n, orac\u0131kta yerde onunla birle\u015fmek istemi\u015f ve onu hi\u00e7bir zaman o anda oldu\u011fu kadar \u015fiddetle arzulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta ilk defa ana babalar\u0131ndan gizli bulu\u015ftuklar\u0131 zaman bile bu kadar arzuyla yan\u0131p tutu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f’ (27)<\/span>. Ya buna benzer nedenlerle Ares ile Aphrodite’nin Hephaistos taraf\u0131ndan zincire vurulmas\u0131na (28)<\/span> ne dersin?”<\/p>\n “Evet, Zeus hakk\u0131 i\u00e7in,” dedi, “bunlar bence yak\u0131\u015f\u0131k al\u0131r \u015feyler de\u011fil.”<\/p>\n “Ama \u00fcnl\u00fc adamlar\u0131n hem s\u00f6zlerinde, hem davran\u0131\u015flar\u0131nda her bak\u0131mdan g\u00f6z\u00fcpeklik ve dayanma g\u00fcc\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, onlar\u0131 seyretmeli, dinlemeli, \u00f6rne\u011fin \u015funu:`G\u00f6\u011fs\u00fcne vurarak, kendi kendine \u015fu s\u00f6zlerle \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131:’Dayan kalbim, bir zamanlar daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fcne dayanm\u0131\u015ft\u0131n’ (29)<\/span>.”<\/p>\n “Herhalde” dedi.<\/p>\n “Adamlar\u0131m\u0131z\u0131n r\u00fc\u015fvet ve para d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc olmalar\u0131na da izin vermeyece\u011fiz. ”<\/p>\n “Asla.”<\/p>\n “Arma\u011fanlarla tanr\u0131lar da, sayg\u0131de\u011fer krallar da kand\u0131r\u0131l\u0131r’ (30)<\/span> gibi teraneler duymamal\u0131d\u0131rlar. Akhilleus’un e\u011fitmeni Phoiniks, \u00f6\u011frencisine, ‘Arma\u011fan alacak olursa, Akhalara yard\u0131m etsin, yoksa \u00f6fkesinden d\u00f6nmesin’ diye \u00f6\u011f\u00fct vermekle (31)<\/span> ak\u0131ll\u0131ca s\u00f6z s\u00f6yledi dememeli, onu \u00f6vmemeliyiz. Akhilleus’un da Agamemnon’dan arma\u011fan alacak, (32)<\/span> bir \u00f6l\u00fcy\u00fc ancak kurtulmal\u0131\u011f\u0131 \u00f6dendikten sonra teslim edecek, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc onu b\u0131rakmak istemeyecek kadar kazan\u00e7 d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc oldu\u011funu (33) <\/span>kabul etmeyece\u011fiz, bu davran\u0131\u015flar\u0131 ona lay\u0131k g\u00f6rmeyece\u011fiz.”<\/p>\n “Evet, bunlar\u0131 \u00f6vmek do\u011fru de\u011fil” dedi.<\/p>\n “Homeros’a olan sayg\u0131mdan dolay\u0131,” dedim, “Akhilleus i\u00e7in bu s\u00f6zleri s\u00f6ylemenin ve s\u00f6yleyenlere inanman\u0131n g\u00fcnah oldu\u011funu ileri s\u00fcrmekten \u00e7ekiniyorum. Hem de onu Apollon’a \u015f\u00f6yle s\u00f6yletmek:`Bana k\u00f6t\u00fcl\u00fck ettin, ey g\u00fc\u00e7l\u00fc ok\u00e7u, tanr\u0131lar\u0131n en zalimi olan sen! \u00d6c al\u0131rd\u0131m senden ku\u015fkusuz, elimde g\u00fc\u00e7 olsayd\u0131’, (34)<\/span><\/p>\n Bir tanr\u0131 olan \u0131rma\u011fa kar\u015f\u0131 itaats\u0131z davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131, onunla sava\u015fmaya haz\u0131r oldu\u011funu (35)<\/span> \u00f6b\u00fcr \u0131rma\u011fa, yeni Sperkheios’a adanm\u0131\u015f olan sa\u00e7lar\u0131na gelince, \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in ‘Yi\u011fit Patroklos’a sa\u00e7lar\u0131m\u0131 ba\u011f\u0131\u015flamak istiyorum.’ (36)<\/span> dedi\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fcnah de\u011fil de nedir? Bunlar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131na inanmamal\u0131. Hektor’u Patroklos’un an\u0131t\u0131 etraf\u0131nda s\u00fcr\u00fcklemesi, (37)<\/span> esirleri odun y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bo\u011fazlamas\u0131, (38) <\/span>b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ger\u00e7e\u011fe uygun oldu\u011funu kabul etmeyece\u011fiz; bek\u00e7ilerimizin, bir tanr\u0131\u00e7an\u0131n ve Zeus’un bir torunu olan (39)<\/span> uslu ak\u0131ll\u0131 Peleus’un o\u011flu ve bilge Kheiron’un yeti\u015ftirdi\u011fi Akhilleus’un, i\u00e7inde birbirine kar\u015f\u0131t iki hastal\u0131k, yani al\u00e7akl\u0131k ile para d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, \u00fcstelik de tanr\u0131lara, insanlara kar\u015f\u0131 yaman bir gurur ta\u015f\u0131yacak kadar karma kar\u0131\u015f\u0131k bir ruhu oldu\u011funa inanmalar\u0131na m\u00fcsaade etmeyece\u011fiz.”<\/p>\n “Do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorsun” dedi.<\/p>\n ” O halde,” dedim, “ne Poseidon’un o\u011flu Theseus’un ve Zeus’un o\u011flu Perithous’un ahlaks\u0131zca k\u0131z ka\u00e7\u0131rmaya kalk\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na (40) <\/span>inanaca\u011f\u0131z, ne de ba\u015fka bir tanr\u0131 o\u011flunun ya da yi\u011fitin, onlara \u015fimdi yalan yere y\u00fcklenen ahlaks\u0131zca, dinsizce i\u015fleri g\u00f6rd\u00fcklerinin anlat\u0131lmas\u0131na izin verece\u011fiz. Tersine \u015fairleri, yi\u011fitlerin ya bu i\u015fleri g\u00f6rmedi\u011fini ya da Tanr\u0131 o\u011fullar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmeye zorlayaca\u011f\u0131z. \u0130kisini birden ileri s\u00fcr\u00fcp de gen\u00e7lerimizi tanr\u0131lardan k\u00f6t\u00fc \u015feyler do\u011fdu\u011funa, yi\u011fitlerin insanlardan hi\u00e7 de iyi olmad\u0131klar\u0131na kand\u0131rmaya kalk\u0131\u015fmas\u0131nlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc demin de dedi\u011fimiz gibi, (41)<\/span> bu s\u00f6zler ne dine uygundur, ne de ger\u00e7ektir, tanr\u0131lardan k\u00f6t\u00fcl\u00fck gelmesine de olanak yoktur, bunu da g\u00f6sterdik.”<\/p>\n “Yoktur, tabii.”<\/p>\n “\u00dcstelik dinleyenlere zararl\u0131d\u0131r bu s\u00f6zler; \u00e7\u00fcnk\u00fc insan k\u00f6t\u00fc olur da, e\u011fer: `R\u00fczgarl\u0131 \u0130da tepelerinde babalar\u0131 Zeus’a adanm\u0131\u015f bir sunaklar\u0131 olan ve damarlar\u0131nda tanr\u0131lar\u0131n kan\u0131 durmadan akan, tanr\u0131lar\u0131n Zeus soyundan yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131n’ (42) <\/span>ayn\u0131 \u015feyleri yapt\u0131klar\u0131na ve yapm\u0131\u015f olduklar\u0131na inan\u0131rsa, bunda kendisinin su\u00e7u olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez mi ? Bu nedenle, bu gibi masallar\u0131 susturmal\u0131 ki, gen\u00e7lerimizde, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe b\u00fcy\u00fck bir kolayl\u0131kla at\u0131lmak hevesini do\u011furmas\u0131nlar.”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz susturmal\u0131.”<\/p>\n “Peki, dedim, madem ki s\u00f6ylenecek ve s\u00f6ylenmeyecek s\u00f6zleri s\u0131n\u0131rlamaktay\u0131z, acaba ele al\u0131nacak ba\u015fka bir t\u00fcr kald\u0131 m\u0131? Tanr\u0131lardan, daimonlardan, yi\u011fitlerden ve Hades’te olup bitenlerden nas\u0131l s\u00f6z etmek gerekti\u011fini sayd\u0131k.”<\/p>\n “Sayd\u0131k.”<\/p>\n “\u0130nsanlar hakk\u0131nda nas\u0131l s\u00f6z s\u00f6ylemeli, bu kald\u0131, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Besbelli.”<\/p>\n “Ama konuyu \u015fu anda ele al\u0131p irdelememize olanak yok dostum.”<\/p>\n “Neden?”<\/p>\n “\u00c7\u00fcnk\u00fc ele al\u0131rsak, \u015fairler de yazarlar da insanlardan s\u00f6z ederken, bir\u00e7ok e\u011fri adam\u0131n talihli, do\u011frular\u0131n ise talihsiz olduklar\u0131n\u0131; haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n gizli kal\u0131rsa, yararl\u0131 bir\u015fey oldu\u011funu, do\u011frulu\u011fun da ba\u015fkas\u0131na yarar, kendine zarar verdi\u011fini (43)<\/span> s\u00f6ylemekle, bence en \u00f6nemli noktalar \u00fczerinde yan\u0131l\u0131yorlar demeliyiz. B\u00f6yle \u015feyler s\u00f6ylemelerini yasak etmeli, \u015fiirlerinde, masallar\u0131nda bunlar\u0131n tersini anlatmalar\u0131n\u0131 buyurmal\u0131y\u0131z. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncede de\u011fil misin?”<\/p>\n “Evet, evet, bu d\u00fc\u015f\u00fcncedeyim.”<\/p>\n “Hakl\u0131 oldu\u011fumu kabul ediyorsan, \u00f6teden beri inceledi\u011fimiz konular \u00fczerinde de benimle ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede oldu\u011funu kabul edebilirim, de\u011fil mi?”<\/p>\n “Hakl\u0131 olarak, kabul edebilirsin” dedi.<\/p>\n “\u0130nsanlardan demin dedi\u011fimiz gibi s\u00f6z etmek gerekti\u011fi sorunu \u00fczerinde, do\u011frulu\u011fun ne oldu\u011funu, onun, do\u011fru ki\u015fiye, do\u011fru g\u00f6r\u00fcns\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmesin, yarar getirdi\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131p buldu\u011fumuz zaman uyu\u015furuz.” (44)<\/span><\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru” dedi.<\/p>\n “O halde s\u00f6ylenen s\u00f6zler hakk\u0131ndaki konu\u015fmam\u0131z burada bitsin. Bundan sonra s\u00f6yleme bi\u00e7imini incelemeli. San\u0131r\u0131m b\u00f6ylece, ne s\u00f6ylemeli ve nas\u0131l s\u00f6ylemeli konusunu t\u00fcm\u00fcyle g\u00f6zden ge\u00e7irmi\u015f oluruz.”<\/p>\n Bunun \u00fczerine Adeimantos “Ne demek istedi\u011fini anlayam\u0131yorum” dedi.<\/p>\n “Oysa anlaman gerek,” dedim; “belki \u015f\u00f6yle daha iyi anlars\u0131n: Masalc\u0131lar\u0131n, \u015fairlerin b\u00fct\u00fcn s\u00f6yledikleri ge\u00e7mi\u015fte, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya da gelecekteki olaylar\u0131n anlat\u0131lmas\u0131ndan ibaret de\u011fil midir?”<\/p>\n “Tabii, ba\u015fka ne olabilir?” dedi.<\/p>\n “Peki, bunlar\u0131 ya basit anlatma, ya taklit y\u00f6ntemiyle ya da her iki y\u00f6nteme de ba\u015f vurarak anlatabilir, de\u011fil mi?”(45)<\/span><\/p>\n “Bunu daha a\u00e7\u0131k s\u00f6ylemeni dilerim” dedi.<\/p>\n “Amma da g\u00fcl\u00fcn\u00e7 bir hocaym\u0131\u015f\u0131m, meram\u0131m\u0131 anlatam\u0131yorum. \u00d6yleyse sorunun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc de\u011fil de konu\u015fmas\u0131n\u0131 bilmeyenler gibi, bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ele alarak ne istedi\u011fimi bir \u00f6rnekle g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. S\u00f6yle bana: \u0130lyada’n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 (46) <\/span>bilirsin; \u015fair orada, Khryses’in Agamemnon’a, “Evet.”<\/p>\n “O halde \u015funu da bilirsin ki, `b\u00fct\u00fcn Akhalara, en \u00e7ok da ordu \u00f6nderleri iki Atreuso\u011fullar\u0131na yalvar\u0131yordu’ s\u00f6zlerine kadar olan par\u00e7ay\u0131 \u015fair kendi s\u00f6yler ve bizde, bunlar\u0131 bir ba\u015fkas\u0131 s\u00f6yl\u00fcyormu\u015f gibi bir izlenim uyand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaz bile. Ama sonras\u0131 i\u00e7in, kendisi Khryses imi\u015f gibi konu\u015fur ve bize konu\u015fan\u0131n Homeros de\u011fil de, ya\u015fl\u0131 rahip oldu\u011fu duygusunu vermeye u\u011fra\u015f\u0131r. Ilion’da, \u0130thaka’da, b\u00fct\u00fcn Odysseus destan\u0131nda olup bitenlerin hepsini a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bu bi\u00e7imde anlat\u0131r.”<\/p>\n “Evet” dedi.<\/p>\n “Ki\u015filerin her f\u0131rsatta s\u00f6yledikleri s\u00f6zler ve bu s\u00f6zler aras\u0131ndaki olup bitenlerin aktar\u0131lmas\u0131 birer anlatma de\u011fil midir?’<\/p>\n “\u00d6yledir tabii.”<\/p>\n “Bir ba\u015fkas\u0131 imi\u015f gibi s\u00f6z s\u00f6yledi\u011fi zaman, konu\u015fmas\u0131n\u0131, s\u00f6z alaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden bildirdi\u011fi kimseninkine m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar benzetir diyemez miyiz?” (47)<\/span><\/p>\n “Deriz, elbette.”<\/p>\n “Kendini, sesiyle, davran\u0131\u015flar\u0131yla bir ba\u015fkas\u0131na benzetmek, kendisine benzemek istedi\u011fi ki\u015fiye \u00f6yk\u00fcnmek de\u011fil midir?”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz.”<\/p>\n “\u00d6yleyse, g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, Homeros da, \u00f6b\u00fcr \u015fairler de anlatmalar\u0131nda \u00f6yk\u00fcnmeye ba\u015fvururlar.”<\/p>\n “\u00d6yle.”<\/p>\n “Ama \u015fair kendini hi\u00e7 gizlemeseydi, \u015fiirlerinde, hikayelerinde \u00f6yk\u00fcnme olmazd\u0131. Ama gene `nas\u0131l olur, anlam\u0131yorum’ dememen i\u00e7in, ben anlatay\u0131m. Homeros, Khryses’in k\u0131z\u0131 i\u00e7in kurtulmal\u0131k getirerek, Akhalar\u0131n, en ba\u015fta da krallar\u0131n ayaklar\u0131na kapanmaya geldi\u011fini s\u00f6yledikten sonra, kendisi Khryses olmu\u015f gibi de\u011fil de, Homeros olarak konu\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrseydi, bil ki \u00f6yk\u00fcnme olmaz, basit anlat\u0131m olurdu. \u015e\u00f6yle bir \u015fey olurdu. Ama vezinsiz s\u00f6yleyece\u011fim, \u015fair de\u011filim ki. ‘Rahip geldi ve tanr\u0131lardan Akhalar\u0131n sa\u011f salim kalarak Troia’y\u0131 almalar\u0131n\u0131 diledi, kurtulmal\u0131\u011f\u0131 kabul ederek, tanr\u0131ya sayg\u0131 gere\u011fi k\u0131z\u0131n\u0131 serbest b\u0131rakmalar\u0131n\u0131 istedi. Bunlar\u0131 s\u00f6yleyince, Akhalar\u0131n hepsi raz\u0131 olduklar\u0131n\u0131 sayg\u0131yla bildirdiler, yaln\u0131zca Agamemnon \u00f6fkelenerek derhal \u00e7ekilmesini ve bir daha oralara ayak basmamas\u0131n\u0131 buyurdu, yoksa asas\u0131yla tanr\u0131n\u0131n y\u00fcnden \u00e7elenkleri bir daha kendisini kurtarmaya yaramayacakm\u0131\u015f, k\u0131z\u0131n\u0131 b\u0131rakmak \u015f\u00f6yle dursun, Argos’ta kendisiyle birlikte ya\u015flanacakm\u0131\u015f. Evine sa\u011f salim d\u00f6nmek isterse, onu k\u0131zd\u0131rmadan \u00e7ekilip gitmesini buyurdu. Ya\u015fl\u0131 adam da bunu duyunca korktu, sessizce gitti. Karargahtan uzakla\u015ft\u0131ktan sonra, Apollon’a, onu b\u00fct\u00fcn ek adlar\u0131yla \u00e7a\u011f\u0131rarak ve rahibinin yapt\u0131\u011f\u0131 tap\u0131naklardan ya da sundu\u011fu kurbanlardan bir g\u00fcn zevk alm\u0131\u015fsa, an\u0131msamas\u0131n\u0131 ve bu hizmetlerine kar\u015f\u0131l\u0131k, Akhalar\u0131 ona d\u00f6kt\u00fcrd\u00fckleri g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7in oklar\u0131yla cezaland\u0131rmas\u0131n\u0131 yalvard\u0131. \u0130\u015fte, dostum, dedim, \u00f6yk\u00fcnmesiz, basit anlatma b\u00f6yle olur.”<\/p>\n “Anlad\u0131m” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse \u015funu da anla ki, \u015fairin konu\u015fmalar aras\u0131ndaki s\u00f6zleri kald\u0131r\u0131l\u0131r da yaln\u0131zca ki\u015filerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fmas\u0131 kal\u0131rsa, yukarda sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcr\u00fcn kar\u015f\u0131t\u0131 olur.”<\/p>\n “Bunu da anl\u0131yorum,” dedi, “bu bi\u00e7im tragedyada g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun,” dedim, “demin (48) <\/span>anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fimdi san\u0131r\u0131m a\u00e7\u0131k\u00e7a kavrayabiliyorsun, g\u00f6r\u00fcyorsun ki, \u015fiirin ve masal\u0131n bir t\u00fcr\u00fc ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fcnmedir, \u00f6rne\u011fin dedi\u011fin gibi tragedya ile komedya; ba\u015fka biri ise \u015fairin anlatmas\u0131ndan ibarettir: bunu en \u00e7ok dithyramboslarda (49)<\/span> g\u00f6rebilirsin. \u0130ki t\u00fcr\u00fcn kar\u0131\u015fmas\u0131ndan olu\u015fan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcre destan \u015fiirinde ve daha bir\u00e7ok anlat\u0131m bi\u00e7imlerinde raslar\u0131z. Anlatabildim mi?”<\/p>\n “Demin ne demek istedi\u011fini \u015fimdi anl\u0131yorum” dedi.<\/p>\n “Bundan \u00f6nce de, neler s\u00f6ylemek gerekti\u011fini sayd\u0131k, \u015fimdiyse nas\u0131l s\u00f6ylemek gerekti\u011fini incelemek ‘kald\u0131 demi\u015ftik, an\u0131ms\u0131yor musun?” (50)<\/span>.<\/p>\n “Evet.”<\/p>\n “\u0130\u015fte dedi\u011fim de \u015fuydu: \u015eairlerin, anlat\u0131rken \u00f6yk\u00fcnmeye ba\u015fvurmalar\u0131na izin verecek miyiz? Yoksa anlatmalar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131nda \u00f6yk\u00fcnme olsun, baz\u0131lar\u0131nda olmas\u0131n m\u0131 diyece\u011fiz, ve ne zaman ve hangilerinde? Yoksa \u00f6yk\u00fcnmeyi toptan yasak m\u0131 edece\u011fiz?”<\/p>\n “Devletimize tragedyay\u0131, komedyay\u0131 kabul edip etmeyece\u011fimizi incelemek niyetinde oldu\u011funu \u015fimdiden seziyorum.”<\/p>\n “Belki,” dedim, “ama belki de daha ba\u015fka \u015feyleri; \u015fimdilik daha bilmiyorum; s\u00f6z\u00fcn gidi\u015fi bizi bir r\u00fczgar gibi nereye atarsa, oraya gitmeli.”<\/p>\n “\u0130yi s\u00f6yl\u00fcyorsun” dedi.<\/p>\n “Bir bak bakal\u0131m, Adeimantos (51)<\/span>, bek\u00e7ilerimiz \u00f6yk\u00fcnmeci olmal\u0131 m\u0131, olmamal\u0131 m\u0131d\u0131rlar? Yoksa demin s\u00f6ylediklerimizden, bir adam\u0131n bir tek i\u015fi iyi ba\u015farabilece\u011fi, ama bir\u00e7ok i\u015fe birden giri\u015firse, hi\u00e7 birini \u00fcn kazanacak kadar ba\u015faramayaca\u011f\u0131 sonucu \u00e7\u0131km\u0131yor mu?”<\/p>\n “\u00c7aresiz, \u00f6yle.”<\/p>\n “\u00d6yk\u00fcnme i\u00e7in ayn\u0131 \u015fey s\u00f6ylenemez mi? Bir insan her \u015feye, bir tek \u015feye \u00f6yk\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar iyi \u00f6yk\u00fcnemez.”<\/p>\n “Yapamaz, elbette.”<\/p>\n “O halde \u00f6nemli bir g\u00f6revi olan bir adam\u0131n birden bir\u00e7ok \u015feye \u00f6yk\u00fcnmesi zordur, nitekim birbirine yak\u0131n g\u00f6r\u00fcnen iki \u00f6yk\u00fcnme t\u00fcr\u00fcnde, yani tragedya ile komedyada da ayn\u0131 ki\u015filer ba\u015far\u0131l\u0131 olamazlar (52)<\/span>. Yoksa, demin bunlar\u0131n birer \u00f6yk\u00fcnme t\u00fcr\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylememi\u015f miydin?”<\/p>\n “S\u00f6yledim, ayn\u0131 ki\u015filer ikisini birden ba\u015faramaz demekte hakl\u0131s\u0131n.”<\/p>\n “Demek hem rhapsod, hem oyuncu olunamaz.”<\/p>\n “Hay\u0131r.”<\/p>\n “Ama ayn\u0131 oyuncular hem tragedya, hem komedya da oynamaz; oysa her ikisi de \u00f6yk\u00fcnme t\u00fcr\u00fcndendir, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle.”<\/p>\n “Hatta bence, Adeimantos, insan do\u011fas\u0131 daha da \u00e7ok b\u00f6l\u00fcml\u00fcd\u00fcr \u00f6yle ki, bir insan\u0131n bir\u00e7ok \u015feylere iyi \u00f6yk\u00fcnmesine yahut \u00f6yk\u00fcnmeyle bir benzeri verilen \u015feyleri yapmas\u0131na olanak yoktur.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse ilk d\u00fc\u015f\u00fcncemizi koruyup, bek\u00e7ilerimiz \u00f6b\u00fcr b\u00fct\u00fcn i\u015flerle u\u011fra\u015fmayarak ancak devlet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kuran \u00e7ok dikkatli i\u015f\u00e7iler olmal\u0131 ve bu sonuca varmayan ba\u015fka hi\u00e7 bir i\u015fe bakmamal\u0131d\u0131rlar, demi\u015ftik; demek oluyor ki onlar ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yapmayacaklar, hi\u00e7bir \u015feye \u00f6yk\u00fcnmeyecekler. Yok e\u011fer \u00f6yk\u00fcn\u00fcrlerse, kendilerine yak\u0131\u015facak \u00fcst\u00fcn \u00f6zellikleri olan, g\u00f6z\u00fcpek, uslu ak\u0131ll\u0131, dini b\u00fct\u00fcn, \u00f6zg\u00fcr ki\u015filere ve b\u00fct\u00fcn bu gibi g\u00fczel \u00f6rneklere ta \u00e7ocukluktan \u00f6yk\u00fcnmelidirler; ama al\u00e7ak\u00e7a i\u015flere giri\u015fmeyecekleri gibi, al\u00e7akl\u0131\u011fa da, ba\u015fka herhangi bir kusura da \u00f6yk\u00fcnmekte h\u00fcnerli olmamal\u0131d\u0131rlar, ki \u00f6yk\u00fcne \u00f6yk\u00fcne sonunda ger\u00e7ekten \u00f6yle olmas\u0131nlar (53)<\/span>. Yoksa fark\u0131na varmad\u0131n m\u0131 ki, gen\u00e7ken ba\u015flanan ve bir hayli s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen \u00f6yk\u00fcnmeler insanda bir al\u0131\u015fkanl\u0131k, v\u00fccudu, sesi g\u00f6r\u00fc\u015fleri de\u011fi\u015ftiren ikinci bir do\u011fa olur?”<\/p>\n “Evet, \u00f6yle” dedi.<\/p>\n “Kendileriyle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, iyi insan olmalar\u0131n\u0131 istedi\u011fimiz ki\u015filerin, erkek olduklar\u0131 halde, kad\u0131n gibi giyinip, kocas\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015fan, yok gururlanarak mutlu oldu\u011funu san\u0131p da tanr\u0131larla boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fen (54)<\/span>, yahut felaket i\u00e7inde yas tutan, g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6ken gen\u00e7 ya da ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlara \u00f6yk\u00fcnmelerine izin vermeyece\u011fiz; kald\u0131 ki hasta, a\u015f\u0131k veya do\u011fum sanc\u0131lar\u0131 \u00e7eken bir kad\u0131n\u0131 temsil etmelerini b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yasak edece\u011fiz (55)<\/span>.”<\/p>\n “Elbette” dedi.<\/p>\n “K\u00f6le i\u015fleri g\u00f6ren kad\u0131n ya da erkeklere (56)<\/span> de \u00f6yk\u00fcnmeyecekler.”<\/p>\n “\u00d6yk\u00fcnmeyecekler.”<\/p>\n “Do\u011fal olarak, k\u00f6t\u00fc insanlara da \u00f6yk\u00fcnmemeleri gerek: Korkaklara, demin s\u00f6yledi\u011fimiz \u015feylerin aksini yapanlara, birbirine hakaret eden, birbirleriyle alay eden, sarho\u015fken (57)<\/span>, ay\u0131kken a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 bozanlara; bu gibilerinin kendilerine kar\u015f\u0131 da, \u00f6b\u00fcr insanlara kar\u015f\u0131 da s\u00f6zleriyle, davran\u0131\u015flar\u0131yla i\u015fledikleri kabahatlerin hi\u00e7 birine \u00f6yk\u00fcnmemelidirler. Ayr\u0131ca san\u0131r\u0131m, s\u00f6zleriyle de, davran\u0131\u015flar\u0131yla da delilere benzemeye al\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131rlar (58)<\/span>. \u00c7\u00fcnk\u00fc kad\u0131n erkek deli ve k\u00f6t\u00fc insanlar\u0131 tan\u0131mal\u0131, fakat yapt\u0131klar\u0131n\u0131n hi\u00e7 birini yapmamal\u0131, onlara \u00f6yk\u00fcnmemeli.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru” dedi.<\/p>\n “Peki, demircilere ve \u00f6b\u00fcr sanat\u00e7\u0131lara, trierleri ilerleten ya da onlar\u0131 y\u00f6netenlere ve bu alanda daha ba\u015fka \u015feylere \u00f6yk\u00fcnmeleri do\u011fru mudur?”<\/p>\n “Nas\u0131l do\u011fru olur,” dedi, “bu i\u015flerle ilgilenmelerine bile izin verilmeyecek (59)<\/span>.” “Ya at\u0131n ki\u015fnemesine, bo\u011falar\u0131n b\u00f6\u011f\u00fcrmesine, akan sular\u0131n m\u0131r\u0131lt\u0131s\u0131na, denizin u\u011fultusuna, g\u00f6k g\u00fcrlemesine ve b\u00fct\u00fcn bu gibi g\u00fcr\u00fclt\u00fclere \u00f6yk\u00fcnecekler mi (60)<\/span>?”<\/p>\n “Hay\u0131r,” dedi, “onlar\u0131n deli olmaya, deli olanlara \u00f6yk\u00fcnmelerini yasaklad\u0131k ya!”<\/p>\n “Dediklerini iyi anl\u0131yorsam,” dedim, “ger\u00e7ekten iyi ve g\u00fczel insan\u0131n s\u00f6yleyecek bir \u015feyi oldu\u011fu zaman, kulland\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6yleme, bir anlatma bi\u00e7imi vard\u0131r; \u00f6te yandan da do\u011fas\u0131, e\u011fitimi tam tersi olan insan\u0131n anlatt\u0131klar\u0131nda daima g\u00f6r\u00fclen, birinciden \u00e7ok farkl\u0131 ba\u015fka bir bi\u00e7im vard\u0131r.” (61)<\/span>.<\/p>\n “Nedir bu?” diye sordu.<\/p>\n “Bence,” dedim, “ak\u0131ll\u0131 bir adam, iyi bir adam\u0131n s\u00f6ylediklerini veya yapt\u0131klar\u0131n\u0131 anlatmak zorunda kal\u0131nca, kendisi o adamm\u0131\u015f gibi onu temsil etmeye raz\u0131 olacak ve bu \u00f6yk\u00fcnmeden utanmayacak, hele o adam\u0131n metin, ak\u0131ll\u0131ca bir davran\u0131\u015f\u0131na \u00f6yk\u00fcnmekteyse. Yok hastal\u0131k, a\u015fk, sarho\u015fluk ya da ba\u015fka bir zay\u0131fl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden sendeledi\u011fini g\u00f6r\u00fcrse, ona daha az \u00f6yk\u00fcnecek. Ama kendine lay\u0131k olmayan bir adama \u00f6yk\u00fcnmesi gerekirse, kendini, kendinden k\u00f6t\u00fc olan bir adama ciddiyetle benzetmek istemeyecek, yoksa ancak k\u0131sa bir zaman i\u00e7in, \u00f6yk\u00fcnece\u011fi kimse iyi bir \u015fey yaparsa buna raz\u0131 olacak; gene de utanacak, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu gibilerine \u00f6yk\u00fcnmeye al\u0131\u015f\u0131k de\u011fildir, hem de kendinden k\u00f6t\u00fc insanlar\u0131n k\u0131l\u0131\u011f\u0131na k\u0131yafetine girmekten ho\u015flanmaz; ruhunda da bunlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcr, yaln\u0131zca \u015faka olsun diye \u00f6yk\u00fcn\u00fcr.”<\/p>\n “Tabii” dedi.<\/p>\n “Az \u00f6nce Homeros’un destanlar\u0131ndan konu\u015furken s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim anlat\u0131\u015f bi\u00e7imine ba\u015fvuracak, de\u011fil mi, yani s\u00f6zlerinde her ikisi hem \u00f6yk\u00fcnme, hem basit anlat\u0131\u015f olacakt\u0131r, fakat uzun anlat\u0131\u015f par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7a \u00f6yk\u00fcnme bulunacak. Yoksa yan\u0131l\u0131yor muyum?”<\/p>\n “Hay\u0131r,” dedi, “istedi\u011fimiz anlat\u0131\u015f\u0131n b\u00f6yle olmas\u0131 gerektir.”<\/p>\n “O halde b\u00f6yle olmayan hikayeci ne kadar k\u00f6t\u00fcyse, o kadar her \u015feye \u00f6yk\u00fcnecek, kendine lay\u0131k g\u00f6rmedi\u011fi bir \u015fey olmayacak; \u00f6yle ki b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bile ciddiyetle her \u015feye \u00f6yk\u00fcnmeye kalk\u0131\u015facak, s\u00f6z geli\u015fi, demin sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fclerine, r\u00fczgarlar\u0131n, dolunun, dingillerin, makaralar\u0131n, borular\u0131n, zurnalar\u0131n, \u00e7oban flavtalar\u0131n\u0131n ve b\u00fct\u00fcn sazlar\u0131n sesine; \u00fcstelik k\u00f6peklerin havlamas\u0131na, kuzular\u0131n melemesine, ku\u015flar\u0131n \u00f6tmesine de. S\u00f6z\u00fc ya ba\u015ftan ba\u015fa ses ve jest \u00f6yk\u00fcnmelerinden ibaret olacak, yahut da anlatma pek az yer alacak. \u00d6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle olsa gerek” dedi.<\/p>\n “\u0130\u015fte,” dedim, “sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki s\u00f6yleyi\u015f bi\u00e7imi bunlard\u0131r.”<\/p>\n “Evet, bunlar” dedi.<\/p>\n “\u0130kisinden birinde biraz de\u011fi\u015fiklik olur; insan s\u00f6yleyi\u015fine uygun makam ve ritim de katarsa, iyi s\u00f6yleyenin hemen hemen hep ayn\u0131 makama g\u00f6re ve de\u011fi\u015fiklikler ufak oldu\u011fu i\u00e7in hep bir tek makamda ve ona uygun bir ritimde s\u00f6ylemesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.”<\/p>\n “\u015e\u00fcphesiz, \u00f6yledir” dedi.<\/p>\n “Peki, ama \u00f6tekinin s\u00f6yleyi\u015f bi\u00e7imi tam tersine; kendine has anlat\u0131m\u0131 bulmak i\u00e7in makamlar\u0131n, ritimlerin hepsine gereksinimi vard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc onda her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fiklik bulunur.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru.”<\/p>\n “O halde, \u015fairlerin, s\u00f6z s\u00f6yleyen insanlar\u0131n hepsi, bu anlatma bi\u00e7imlerinin ya birini, ya \u00f6tekini, yahut da ikisinden karma bir bi\u00e7imi kullan\u0131rlar, de\u011fil mi?”<\/p>\n “\u00d6yle olsa gerek” dedi.<\/p>\n “Peki, ne yapaca\u011f\u0131z,” dedim, “b\u00fct\u00fcn bu bi\u00e7imleri devletimize alacak m\u0131y\u0131z? Yoksa basit bi\u00e7imlerin yaln\u0131zca birini mi, veya karma bi\u00e7imi mi, hangisini alaca\u011f\u0131z?”<\/p>\n “Benim d\u00fc\u015f\u00fcncem \u00fcst\u00fcn gelirse,” dedi, “uslu ak\u0131ll\u0131 adama \u00f6yk\u00fcnen ve karma olmayan anlatma bi\u00e7imini al\u0131r\u0131z.”<\/p>\n “Ama karma bi\u00e7im de tatl\u0131d\u0131r, Adeimantos, \u00e7ocuklar\u0131n, lalalar\u0131n ve \u00e7o\u011fu insanlar\u0131n en \u00e7ok ho\u015funa giden bi\u00e7im, senin se\u00e7ti\u011finin kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Ho\u015ftur da ondan.”<\/p>\n “Ama belki bizim devlete uymaz, diyeceksin, \u00e7\u00fcnk\u00fc bizde her insan bir i\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in iki veya bir \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olamaz.”<\/p>\n “Evet, uymaz devletimize.”<\/p>\n “Bunun i\u00e7in de\u011fil midir ki, yaln\u0131zca b\u00f6yle bir kentte kundurac\u0131 kundurac\u0131d\u0131r, kundurac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir de kaptanl\u0131k yapmaz, \u00e7ift\u00e7i \u00e7ift\u00e7idir, \u00e7ift\u00e7ilikten ba\u015fka bir de yarg\u0131\u00e7l\u0131k yapmaz, asker askerdir, askerlikten ba\u015fka ticaretle u\u011fra\u015fmaz, hepsi de aynen \u00f6yledir.”<\/p>\n “Do\u011fru” dedi.<\/p>\n “\u00d6yleyse, belli ki her k\u0131l\u0131\u011fa girmesini, her \u015feye \u00f6yk\u00fcnmesini ustal\u0131kla bilen bir adam kentimize gelip de \u015fiirlerini temsil etmek isteseydi, \u015fa\u015f\u0131lacak, ho\u015f, kutsal bir varl\u0131k gibi \u00f6n\u00fcnde secde ederdik, fakat kentimizde onun gibi adam bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bulunmas\u0131n\u0131n da yasak oldu\u011funu s\u00f6yler, ba\u015f\u0131na kokular s\u00fcrd\u00fckten, y\u00fcn \u015feritlerden bir ta\u00e7 koyduktan sonra, (62)<\/span> onu ba\u015fka bir kente g\u00f6nderirdik. Biz ise selametimiz i\u00e7in daha sert, daha az ho\u015f bir \u015fairi, bir hikayeciyi dinleriz. O bizim i\u00e7in yaln\u0131zca akl\u0131 ba\u015f\u0131nda adam\u0131n s\u00f6yleyi\u015fine \u00f6yk\u00fcns\u00fcn, s\u00f6zlerini, askerlerimizin e\u011fitimini ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman yasa olarak koydu\u011fumuz bi\u00e7imlere uydursun.”<\/p>\n “Evet,” dedi, “elimizde olsayd\u0131, \u00f6yle yapard\u0131k.”<\/p>\n “\u015eimdi, dostum,” dedim, “musikinin s\u00f6zler ve masallar hakk\u0131ndaki k\u0131sm\u0131n\u0131 sona erdirdik san\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ne s\u00f6ylemeli ve nas\u0131l s\u00f6ylemeli sorununu inceledik.”<\/p>\n “Ben de \u00f6yle san\u0131yorum” dedi.<\/p>\n “Bundan sonra \u015fark\u0131 s\u00f6yleme bi\u00e7imi ve \u015fark\u0131lar kald\u0131, de\u011fil mi?” dedim.<\/p>\n “Peki, \u00f6nce koydu\u011fumuz kurallara uymam\u0131z i\u00e7in, bunlar\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda neler s\u00f6yleyece\u011fimizi herkes \u015fimdiden bulabilir, de\u011fil mi?”<\/p>\n Ama Glaukon (63)<\/span> g\u00fclerek: “Ben, Sokrates,” dedi, “bu herkesin i\u00e7inde olmasam gerek. Herhalde \u015fu anda, neler s\u00f6yleyece\u011fimizi bulacak durumda de\u011filim ama akl\u0131mdan bir \u015feyler ge\u00e7miyor de\u011fil.”<\/p>\n “Herhalde,” dedim, “en ba\u015fta \u015funu diyebilecek durumdas\u0131n ya: \u015eark\u0131 \u00fc\u00e7 \u015feyden olu\u015fur: S\u00f6z, makam, ritim. (64)<\/span>.<\/p>\n “Evet, bu kadar\u0131n\u0131 ben de biliyorum” dedi.<\/p>\n “\u015eark\u0131n\u0131n s\u00f6zlerine gelince, onlar da demin sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6yleyi\u015f bi\u00e7imlerine girdiklerine g\u00f6re, \u015fark\u0131s\u0131z s\u00f6zlerden hi\u00e7 farkl\u0131 de\u011fildir.”<\/p>\n “Do\u011fru” dedi.<\/p>\n “Makam ve ritme gelince, s\u00f6zlere uymal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “Elbette.”<\/p>\n “Fakat s\u00f6zlerden konu\u015furken, a\u011fla\u015fmalara, inlemelere hi\u00e7 gereksinimimiz yoktur, dedik.”<\/p>\n “Hi\u00e7 yok tabii.”<\/p>\n “H\u00fcz\u00fcnl\u00fc makamlar hangileridir? (65)<\/span> s\u00f6yle bakal\u0131m, madem ki m\u00fczikten anlars\u0131n.”<\/p>\n “Kar\u0131\u015f\u0131k Lydia, tiz perdeden Lydia makamlar\u0131 ve bunlar gibi birka\u00e7\u0131 daha.”<\/p>\n “Onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmamal\u0131 m\u0131?” dedim; “erkeklere \u015f\u00f6yle dursun, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda olmas\u0131 gereken kad\u0131nlara bile yarars\u0131zlar.”<\/p>\n “\u00c7ok do\u011fru.”<\/p>\n “Ama bek\u00e7ilerimize sarho\u015fluk, gev\u015feklik, tembellik \u00f6zellikle yak\u0131\u015fmaz.”<\/p>\n “Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz.”\u00b0<\/p>\n “Makamlar aras\u0131nda gev\u015fek olanlar, i\u00e7ki sofras\u0131na yak\u0131\u015fanlar hangileridir?”<\/p>\n “\u00c7\u00f6z\u00fck denilen \u0130onia ve Lydia makamlar\u0131 da vard\u0131r.”<\/p>\n “Bunlar, dostum, sava\u015f\u00e7\u0131 adamlar\u0131n a\u011fz\u0131na uygun mudur sence?”<\/p>\n “Asla de\u011fil,” dedi. “Demek ki senin i\u00e7in yaln\u0131zca Dor ve Phrygia makamlar\u0131 kald\u0131.”<\/p>\n “Makamlar\u0131 bilmem,” dedim, “ama \u00f6yle bir makam kals\u0131n ki, sava\u015fa veya zorlu bir harekete giri\u015fmi\u015f olan bir adam\u0131n sesine, anlat\u0131m\u0131na uygun bir bi\u00e7imde \u00f6yk\u00fcnebilsin; bu adama talihi yard\u0131m etmez de yaralanacak, \u00f6lecek ya da ba\u015fka bir felaketle kar\u015f\u0131la\u015facak olursa, b\u00fct\u00fcn bu durumlarda gerilemeden dayanacak, kaderin darbelerine kar\u015f\u0131 koyacak. Bir makam daha gerekir ki, kendi iste\u011fiyle sakin ve zor olmayan bir i\u015fe giri\u015fmi\u015f, hedefine ula\u015fmak i\u00e7in ya bir tanr\u0131y\u0131 yalvar\u0131\u015flarla kendine kazanmak, ya bir insan\u0131, ona ak\u0131l \u00f6\u011fretmek, \u00f6\u011f\u00fct vermekle, ikna etmeye u\u011fra\u015fan, yahut da ba\u015fkas\u0131n\u0131n ricalar\u0131n\u0131, azarlar\u0131n\u0131 dinleyen ve bu sayede istedi\u011fini elde ettikten sonra gurura kap\u0131lmayan, aksine her i\u015fte ak\u0131lla, \u00f6l\u00e7\u00fcyle hareket eden ve olaylar\u0131 ho\u015f kar\u015f\u0131layan bir adama \u00f6yk\u00fcnmeye uysun. Bu ikisini, yani felaketle kar\u015f\u0131la\u015fanlar\u0131n, mutlulu\u011fa erenlerin, uslu ak\u0131ll\u0131, g\u00f6z\u00fcpek adamlar\u0131n sesine en iyi \u00f6yk\u00fcnecek bu zorlu ile zorluksuz makamlar b\u0131rak kals\u0131n.”<\/p>\n “B\u0131rakmak istediklerin de zaten demin sayd\u0131\u011f\u0131m iki makamd\u0131r” dedi.<\/p>\n “Bundan b\u00f6yle,” dedim, “\u015fark\u0131lar\u0131m\u0131z, havalar\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00e7ok telli ve her t\u00fcrden makaml\u0131 sazlara gereksinimimiz olmayacak.”<\/p>\n “Belli ki olmayacak” dedi.<\/p>\n “O halde devletimizde \u00fc\u00e7gen, m\u0131zrap ve \u00f6b\u00fcr \u00e7ok telli, \u00e7ok makaml\u0131 b\u00fct\u00fcn sazlar\u0131 yapan sanat\u00e7\u0131lar\u0131 beslemeyece\u011fiz.”<\/p>\n “Dedi\u011fimizden bu \u00e7\u0131kar.”<\/p>\n “Ya flavta yapanlar\u0131, flavta \u00e7alanlar\u0131 kente kabul edecek misin? Flavta en \u00e7ok sesi olan saz de\u011fil mi, \u00f6b\u00fcr b\u00fct\u00fcn telli sazlar flavtan\u0131n bir taklidinden ibaret de\u011fil mi? (66)<\/span>”<\/p>\n “\u00d6yle besbelli” dedi.<\/p>\n “O halde lyra ile kithara kal\u0131yor,
\n<\/b> <\/span> Dil ve Tarih-Co\u011frafya Fak\u00fcltesi Klasik Filoloji Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Georg Rohde’nin y\u00f6netiminde, doktora \u00f6\u011frencileri Azra Erhat, Samim Sinano\u011flu ve Suat Sinano\u011flu taraf\u0131ndan asl\u0131ndan \u00e7evrilmi\u015ftir.
\nNot:<\/b> Bu kitab\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda DEVLET I ve II’nin MEB Yunan Klasikleri dizisindeki 2. bask\u0131lar\u0131 temel al\u0131nm\u0131\u015f ve \u00e7eviri dili g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7e’sine uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n
\n
\nYunan Alfabesi:
\n<\/b>A A H E N N T T
\nB B Q Th X Ks Y Y
\nG G I \u0130 O O F Ph
\nD D K K P P X Kh
\nE E ? L P R Y Ps
\nZ Z M M S S W O
\n<\/p>\n
\n2)<\/b> 421 bar\u0131\u015f\u0131na ad veren ve Sicilya seferinin yar\u0131da kalmas\u0131 \u00fczerine esir d\u00fc\u015f\u00fcp Siracusa kentinde \u00f6ld\u00fcr\u00fclen \u00fcnl\u00fc Atina komutan\u0131.
\n3)<\/b> Ya\u015fl\u0131l\u0131kla \u00f6teki d\u00fcnya aras\u0131nda bulunan e\u015fik.
\n4) <\/b>“Ya\u015f\u0131t ya\u015f\u0131t\u0131ndan,ya\u015fl\u0131 ya\u015fl\u0131dan ho\u015flan\u0131r.”
\n5)<\/b> Herodotos (8. 125) ayn\u0131 masal\u0131 biraz de\u011fi\u015fik bi\u00e7imde anlatm\u0131\u015ft\u0131r.
\n6)<\/b> Pindaros’un kaybolmu\u015f bir \u015fiirinden.
\n7-8)<\/b> Hellence “Dikaiosyne” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131, hi\u00e7bir dil tek s\u00f6zc\u00fckle \u00e7eviremez. Biz bu s\u00f6zc\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131l\u0131k olarak genellikle “do\u011fruluk”, bazan da “adalet” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kulland\u0131k. “Dikaios”a kar\u015f\u0131l\u0131k olarak genellikle “do\u011fru” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kulland\u0131k; baz\u0131 yerlerde “adaletli” veya “haksever” s\u00f6zc\u00fckleri de uygun olurdu. “Dikaiosyne” ve “Dikaios”un kar\u015f\u0131t\u0131 olan “Adikia” ve “Adikos” s\u00f6zc\u00fckleri i\u00e7in “do\u011fru” k\u00f6k\u00fcnden gelme bir kar\u015f\u0131l\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131ndan, Platon \u00e7evirilerinde kullan\u0131lagelen “e\u011frilik” ve “e\u011fri” s\u00f6zc\u00fcklerini biz de kulland\u0131k. Fakat yerine g\u00f6re “haks\u0131zl\u0131k” “adaletsizlik” “adaletsiz” s\u00f6zc\u00fcklerini de kullanmay\u0131 uygun bulduk.
\n9)<\/b> Keos’lu Simonides (\u0130.\u00d6. 556-468). Hellen koro liri\u011finin en b\u00fcy\u00fck \u015fairlerinden biridir. \u015eiirlerinde d\u00fc\u015f\u00fcncelere b\u00fcy\u00fck bir yer ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, ahlak sorunlar\u0131nda s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en bir \u015fair say\u0131l\u0131rd\u0131.
\n10) <\/b>“Kurban” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc geni\u015f bir anlamda, yaln\u0131zca “kesilen hayvan”\u0131 de\u011fil, kurban t\u00f6renlerini ve bu t\u00f6renlerde tanr\u0131lara arma\u011fan edilen ba\u015fka \u015feyleri de g\u00f6stermek i\u00e7in kulland\u0131k.
\n11)<\/b> Hoplit: a\u011f\u0131r silahl\u0131 asker.
\n12)<\/b> Sokrates sonraki sat\u0131rlarda do\u011fru adam\u0131n bir h\u0131rs\u0131z oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in sofistlerin kan\u0131tlama y\u00f6ntemlerinden birini alayla kullanmaktad\u0131r. Fakat bu s\u00f6zlerin arkas\u0131nda, kar\u015f\u0131t olan iki \u015feyin birbirleriyle ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu kabul eden ciddi bir g\u00f6r\u00fc\u015f gizlenmektedir.
\n13)<\/b> Homeros, Odysseia, 19.395 vs. Homeros’un bu s\u00f6zlerinde ahlak bak\u0131m\u0131ndan bir h\u00fck\u00fcm aranmamal\u0131d\u0131r: Autolykos yar\u0131 g\u00fcl\u00fcn\u00e7 bir ki\u015fidir; ustal\u0131kla yapt\u0131\u011f\u0131 h\u0131rs\u0131zl\u0131klar insan\u0131 g\u00fcld\u00fcr\u00fcr. Onun koruyucusu olan tanr\u0131 Hermes’in h\u0131rs\u0131zl\u0131klar\u0131na Apollon bile g\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.
\n14)<\/b> Hi\u00e7bir dilde tam kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmayan Hellence “arete” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, “iyilik” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle kar\u015f\u0131lad\u0131k; ancak, yerine g\u00f6re “erdem” “yetenek”, “yetkinlik”, “yararl\u0131l\u0131k” anlamlar\u0131na geldi\u011finin anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 umar\u0131z.
\n15)<\/b> Prieneli Bias’la Mityleneli Pittakos “Yedi Uslular”dand\u0131r. (Yedi akiller)
\n16) <\/b>Periandros (627-568\/5) Korinthos tiran\u0131yd\u0131. Makedonya kral\u0131 II. Perdikkas 545’ten 413’e kadar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr; Atinal\u0131lar onu k\u00f6t\u00fc adam bilirlerdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc Peloponnes sava\u015f\u0131nda m\u00fcttefikleri oldu\u011fu halde, onlara hainlik etmi\u015fti. Kserkses, herkes\u00e7e tan\u0131nm\u0131\u015f Pers kral\u0131d\u0131r. Thebaili Ismenias k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ile \u00fcn alm\u0131\u015f bir devlet adam\u0131d\u0131r; Pers kral\u0131ndan r\u00fc\u015fvet alarak, Thebai’yi Isparta’ya kar\u015f\u0131 sava\u015fmaya y\u00f6neltmi\u015ftir; fakat sonradan Ispartal\u0131lar, Thebai \u015fehrini al\u0131nca, Ismenias’\u0131 \u00f6ld\u00fcrmekle ondan \u00f6c alm\u0131\u015flard\u0131r.
\n17)<\/b> Thrasymakhos, tart\u0131\u015fma siyasal konulara gelince, s\u00f6ze kar\u0131\u015f\u0131yor. O, kaba bir adam olarak g\u00f6sterilmektedir. Thrasymakhos, Gorgias diyalo\u011funda s\u00f6z alan ve nezaketten, kibarl\u0131ktan hi\u00e7 ayr\u0131lmayan Kallikles’ten \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r.
\n18) <\/b>Bu s\u00f6zlerle Sokrates Thrasymakhos’u bir kurda benzetmi\u015f oluyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc Hellenler bir insanla bir kurt kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011fi zaman, insan kurdu daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fcrse, ona bir zarar gelmeyece\u011fine; kurt insan\u0131 daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fcrse, insan\u0131n dilinin tutulaca\u011f\u0131na inan\u0131rlard\u0131.
\n19) <\/b>Sokrates’in \u00fcnl\u00fc “eironeia”s\u0131, ilk bask\u0131da “bilmezlikten gelme” diye \u00e7evrilmi\u015fti.
\n20)<\/b> Attika mahkemelerinde su\u00e7lu, su\u00e7u tespit edildikten sonra, baz\u0131 hallerde, kendine lay\u0131k g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc cezay\u0131 kendi isteyebilirdi.
\n21)<\/b> Pulydamas 408 y\u0131l\u0131nda Olympia’da “pankration” kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. “Pankration” g\u00fcre\u015f ve boks kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n22)<\/b> Olanaks\u0131z, ba\u015far\u0131l\u0131 olmayaca\u011f\u0131 \u00f6nceden bilinen bir i\u015fe giri\u015fmek demektir.
\n23) <\/b>Sokrates’in, burada Thrasymakhos’un g\u00f6r\u00fc\u015flerini benimsemesi, Thrasymakhos’un gene alt edilmesine neden olacak.
\n24)<\/b> Sokrates \u00fccret alma sanat\u0131ndan s\u00f6z ederken, tabii bu i\u015fe, bir mesle\u011fe sar\u0131l\u0131r gibi sar\u0131lan bir insan s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor; bir sanattan elde edilen \u00fccreti, o sanat\u0131n as\u0131l hedefinden ay\u0131r\u0131p b\u00f6ylece, bu yapma ayr\u0131mla, Thrasymakhos’un s\u00f6zlerinde g\u00f6ze \u00e7arpan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa dayanarak, onun iddias\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek istiyor.
\n25)<\/b> Besbelli ki Sokrates bu sonuca gene ku\u015fkulu bir tan\u0131mlama yoluyla varm\u0131\u015ft\u0131r. “Olmak”tan “benzemek”e var\u0131labilir, ama bu mant\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 tersine \u00e7evrilemez. Bununla birlikte Sokrates Thrasymakhos’a kar\u015f\u0131 sofistlerin tan\u0131mlama y\u00f6ntemlerinden birini kullanmaktan \u00e7ekinmiyor.<\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b>
\nBen bunlar\u0131 s\u00f6yledikten sonra konu\u015fmaktan kurtuldu\u011fumu san\u0131yordum. Ama bu ancak bir \u00f6ns\u00f6zm\u00fc\u015f; \u00e7\u00fcnk\u00fc Glaukon her \u015feye her zaman cesaretle at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, bu sefer de Thrasymakhos’un geri \u00e7ekilmesine raz\u0131 olmayarak, “Sokrates, senin istedi\u011fin nedir?” dedi, “bizi inand\u0131rm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmek mi, yoksa do\u011fru olman\u0131n e\u011fri olmaktan her bak\u0131mdan daha iyi oldu\u011funa inand\u0131rmak m\u0131?” “Elimden gelseydi sizi ger\u00e7ekten inand\u0131rmay\u0131 daha \u00e7ok isterdim” dedim.<\/p>\n
\n2) <\/b>Aiskhylos’un ‘Thebai’ye kar\u015f\u0131 Yedileri’ (592-595). Bu s\u00f6zler tragedian\u0131n g\u00f6rkemli bir ki\u015fili\u011fi olan tanr\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Amphiaraos hakk\u0131nda s\u00f6ylenmi\u015ftir.
\n3) <\/b>Hesiodos, ‘\u0130\u015fler ve G\u00fcnler’ (232-34).
\n4)<\/b> Homeros, ‘Odysseia XIX, 119-113.
\n5)<\/b> Orphiklerin inanc\u0131na g\u00f6re Homeros’tan \u00f6nceki \u00e7a\u011flarda ya\u015fam\u0131\u015f olan mitolojik rahip ve \u015fair; o\u011flu Eumolpos’tur.
\n6)<\/b> Hesiodos, ‘\u0130\u015fler ve G\u00fcnler’, m. 287-289.
\n7) <\/b>Homeros, Ilyada, XI. 497-501,
\n8) <\/b>Orphikler kitaba b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer verirlerdi; mezhebin geni\u015f bir edebiyat\u0131 vard\u0131. Bu sat\u0131rlardan, Platon’un Orphik mezhebini ne kadar hor g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r: Adeimantos’un s\u00f6zleri, Orphik \u00f6\u011fretinin etkisine inanc\u0131n do\u011frudan do\u011fruya ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131\u011fa neden oldu\u011funu g\u00f6steriyor.
\n9) <\/b>Pindaros’un kaybolmu\u015f bir \u015fiirinden.
\n10)<\/b> Bu s\u00f6zler Simonides’indir.
\n11)<\/b> Paroslu Arkhilokhos, \u015fiirlerinde bir\u00e7ok defa tilkiyi kurnazl\u0131\u011fa \u00f6rnek olarak g\u00f6stermi\u015fti.
\n12)<\/b> Do\u011fru yolu bulmu\u015f kimseleri ahret cezalar\u0131ndan kurtaran tanr\u0131lar.
\n13) <\/b>Orpheus ve Musaios’tan s\u00f6z edilmektedir.
\n14) <\/b>Sokrates, alay ederek, Glaukon’la Adeimantos’a Thrasymakhos’un o\u011fullar\u0131 diyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar, Thrasymakhos’un tezini savunmay\u0131 \u00fczerlerine alm\u0131\u015flard\u0131r.
\n15) <\/b>Burada belki Kritias’tan s\u00f6z ediliyor. Kritias, Platon’un hasm\u0131 olan oligar\u015fi taraftar\u0131 bir siyaset adam\u0131yd\u0131. Oligarhlar\u0131n 404 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 h\u00fck\u00fcmet darbesinde Kritias vicdans\u0131zca davranm\u0131\u015ft\u0131. Sofistlerin g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle yeti\u015fmi\u015f olan, \u00e7ok okumu\u015f bir adamd\u0131; yazd\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 dizeler elimize ge\u00e7mi\u015ftir.
\n16) <\/b>Burada Megara sava\u015flar\u0131n\u0131n hangisinden s\u00f6z edildi\u011fi tam bilinmiyor.
\n17) <\/b>Devlet ve insan ruhu aras\u0131ndaki benzerlik bu sat\u0131rlardan itibaren b\u00fcy\u00fck bir rol oynayacakt\u0131r (\u00d6rne\u011fin IV. kitapta verilen do\u011fruluk tan\u0131m\u0131nda).
\n18)<\/b> \u0130nsanlarda yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131ndan farkl\u0131 yetenekler oldu\u011fu ve bu y\u00fczden onlar\u0131n ba\u015fka ba\u015fka i\u015flerde kullan\u0131lmalar\u0131 gerekti\u011fi fikri, Platon’un ana fikirlerinden biridir. O bu fikre dayanarak, ‘Devlet’te, birden fazla i\u015fi birlikte yapmay\u0131 (polypragmosyne) k\u00f6t\u00fcleyip, do\u011fruluk ‘herkesin kendine d\u00fc\u015fen i\u015fi g\u00f6rmesidir’ der.
\n19)<\/b> Glaukon’un bu ve bundan hemen sonraki itiraz\u0131, sava\u015f\u00e7\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131na ihtiyac\u0131 olan bir devletin do\u011fmas\u0131 i\u00e7in gereken \u015fartlar\u0131n say\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bu par\u00e7adan, Platon’un, sava\u015f\u00e7\u0131 kesiminin ve bu kesimin e\u011fitilmesinin betimine varmak istedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.
\n20) <\/b>Bak: not 18.
\n21) <\/b>Sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n e\u011fitimi konusu bu kitab\u0131n sonunu ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kitab\u0131n hemen hemen b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kaplamaktad\u0131r.
\n22) <\/b>Klasik \u00e7a\u011fda Hellen e\u011fitiminin, beden e\u011fitimiyle ruh e\u011fitimi aras\u0131ndaki denklik \u00fczerine kurulmu\u015f oldu\u011fu bilinir. B\u00f6yle bir denklik tarihin ba\u015fka hi\u00e7bir \u00e7a\u011f\u0131nda, hi\u00e7bir \u00fclkede elde edilememi\u015ftir. M\u00fczik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle Platon, b\u00fct\u00fcn ruh e\u011fitimini anl\u0131yor.
\n23)<\/b> Bu s\u00f6zlerde ele\u015ftiri yoktur: Platon baz\u0131 durumlarda yalan s\u00f6ylenebilece\u011fi, hatta bunun gerekli oldu\u011fu fikrindedir.
\n24)<\/b> Uranos (G\u00f6k) ve Gaia (Yer), tanr\u0131lar\u0131n en eskileridir. Uranos, Gaia ile birle\u015fmesinden do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmalar\u0131na, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmelerine izin vermez, onlar\u0131 topra\u011f\u0131n derinliklerinde oturmaya zorlarm\u0131\u015f. Gaia, o\u011fullar\u0131n\u0131 babalar\u0131ndan \u00f6c almaya te\u015fvik edince, yaln\u0131zca Kronos cesaret edip Uranos’u bir orakla yaralayarak erkekli\u011finden yoksun b\u0131rakm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece d\u00fcnya egemenli\u011fini ele ge\u00e7irmi\u015f. Hesiodos Theogonia adl\u0131 eserinde (m. 154-181) efsaneyi bu \u015fekilde anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu korkun\u00e7 efsanelerin, Hellenlerin hayal g\u00fcc\u00fcnden do\u011fmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmeliyiz. Tanr\u0131lar\u0131n soya\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 Hellenler b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Fenikelilerden alm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim XIV. y\u00fczy\u0131ldan kalma Ras \u015eamra metinlerinde bunlara raslanmaktad\u0131r.
\n25) <\/b>Platon bu sat\u0131rlarda myster’lere de\u011finmektedir; myster’lerde domuz kurban etmek \u00e2deti vard\u0131.
\n26) <\/b>Burada Euthyphron diyalo\u011funu hat\u0131rlamak gerekir: Bu diyalogda Euthyphron babas\u0131n\u0131, s\u00f6zde i\u015fledi\u011fi bir g\u00fcnah i\u00e7in, mahkemeye vermek ister.
\n27)<\/b> Burada devlerden s\u00f6z edilmektedir. Devler, Uranos’un yaras\u0131ndan yere akan kandan do\u011fmu\u015flard\u0131. Gaia onlar\u0131 g\u00f6\u011f\u00fc fethetmeye te\u015fvik edince, en y\u00fcksek da\u011flar\u0131 birbiri \u00fcst\u00fcne y\u0131\u011f\u0131p, g\u00f6\u011f\u00fc ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, ama Zeus’a yenilmi\u015flerdi. Tanr\u0131larla devler aras\u0131ndaki cenk, Yunan sanat\u0131nda \u00e7ok kullan\u0131lan bir konudur. Bu cenk Bergama suna\u011f\u0131nda da betimlenmi\u015ftir.
\n28)<\/b> Hephaistos, Zeus’la Hera’n\u0131n o\u011fludur. Hera, onu do\u011far do\u011fmaz, g\u00f6kten a\u015fa\u011f\u0131 atm\u0131\u015f; bu becerikli tanr\u0131 da, annesinden \u00f6c almak i\u00e7in, i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcnmez zincirler sakl\u0131 bir taht yap\u0131p Hera’ya arma\u011fan etmi\u015f. Hera tahta oturunca zincirler onu birdenbire sarm\u0131\u015f. Tanr\u0131lar\u0131n hi\u00e7biri ba\u011flar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcp tanr\u0131\u00e7ay\u0131 kurtaramam\u0131\u015f. Sonunda Dionysos Hephaistos’u sarho\u015f etmeyi, onu Olympos’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp, Hera’y\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fcrmeyi ba\u015farm\u0131\u015f.
\n29)<\/b> Homeros, \u0130lyada I, 590-594
\n30)<\/b> \u0130lyada’n\u0131n XX. ve XXI. kitaplar\u0131nda tanr\u0131lar bir Akhalar\u0131n taraf\u0131nda, bir Troial\u0131lar\u0131n taraf\u0131nda sava\u015f\u0131rlar.
\n31)<\/b> \u015eiirleri benzetme (kinaye) yoluyla anlatmak Platon’dan \u00f6nce de \u00e7ok yay\u0131lm\u0131\u015f bir y\u00f6ntemdi. \u0130lk olarak XVI. y\u00fczy\u0131lda Rhegion’lu Theagenes taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Theagenes’e g\u00f6re \u0130lyada’n\u0131n XX. ve XXI. kitaplar\u0131ndaki tanr\u0131lar sava\u015f\u0131 do\u011fa g\u00fc\u00e7lerinin birbiriyle \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r.
\n32)<\/b> Homeros, \u0130lyada XXIV, 527-532.
\n33)<\/b> Homeros, \u0130lyada IV, 69 v.s.
\n34) <\/b>‘Kypria’ destan\u0131nda Troia sava\u015f\u0131n\u0131n do\u011fu\u015fu anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.
\n35) <\/b>‘Niobe’ tragedias\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n36)<\/b> \u0130amb, tragedian\u0131n en \u00f6nemli vezinlerindendir.
\n37)<\/b> Ceza hakk\u0131nda ayn\u0131 fikre Gorgias diyalo\u011funda da rastlan\u0131r.
\n38)<\/b> Platon iki olanak g\u00f6r\u00fcyor: 1) Tanr\u0131, ger\u00e7ekten de\u011fi\u015fir, 2) Tanr\u0131 insanlar\u0131 aldatmak i\u00e7in de\u011fi\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; her ikisinin de ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu g\u00f6steriliyor.
\n39)<\/b> Homeros, Odysseia, XVII, 485\/6.
\n40)<\/b> Odysseia IV, 456\/57’de, s\u0131ras\u0131yla ejderha, pars, domuz, su ve a\u011fa\u00e7 \u015feklini ald\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n41) <\/b>Pindaros’un anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re (Nem. V, 6 vs.), Thetis, Peleus’la evlenmemek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u015fekillere girmi\u015ftir.
\n42) <\/b>Aiskhylos, kaybolan tragedialar\u0131ndan birinde, Hera’y\u0131 \u00f6yle betimlemi\u015f.
\n43) <\/b>Eseri okumakta ilerledik\u00e7e, Platon’un, devletin kurulmas\u0131 i\u00e7in izin verilen, gerekli bir yalana ba\u015fvurmakta oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz; \u00fc\u00e7 toplumsal kesimin kesin olarak ayr\u0131lmas\u0131 bu yalana dayan\u0131r.
\n44) <\/b>Homeros, \u0130lya’da II, 1-34.
\n45) <\/b>Aiskhylos’un tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir tragedias\u0131ndan.
\n46)<\/b> Apollon’un kendisine ve k\u00fclt\u00fcne ba\u011fl\u0131 bir \u015fark\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b>
\n“\u0130\u015fte tanr\u0131lar hakk\u0131nda s\u00f6yledi\u011fimiz s\u00f6zler aras\u0131nda, insanlar\u0131n tanr\u0131lara ve ana babalar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermeleri, birbirleriyle dost olmay\u0131 hi\u00e7e saymamalar\u0131 i\u00e7in, \u00e7ocukluktan beri duymalar\u0131 ve duymamalar\u0131 gereken \u015feyler a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bunlard\u0131r.” (1) <\/span>“Bence bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin do\u011frudur” dedi.<\/p>\n
\nk\u0131z\u0131n\u0131 serbest b\u0131raks\u0131n diye yalvard\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r, Agamemnon’un k\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131, Khryses’in de istedi\u011fini elde edemeyince, tanr\u0131dan, Akhalar\u0131n ba\u015f\u0131na felaket getirmesini diledi\u011fini. \u00d6yle de\u011fil mi?”<\/p>\n