...................
...................
ADİGABZE TXEN   -8
Şhalaxho Ragıp
21 Ekim 2005
                         
...................
 
...................

Jade Wumar
10.12.2005

Adige nıbceğuıme Necdet Hatamım firatxığ. ŞŞUIM FAQUI Adige lhepkhım yişha ççıfınır Şıwewguışıpşı xekuı xasem Nahışşuım feweğaque tiguıpşısexer Xabzer şıwelejı miyekhuapem Adıghağem mamırnığe xeplhhaw Wyapeuewççüe zawe ççeğestxem Ar zıguı yilhır zedetipiyew Ne ayeççe taplhı te aşexem Tiguıpşıse lhap'e Adige xekuır Zıfeğezağer değuı şşuı mamır Bzençağer arı apeye tipiyır Khıtfeğesaçç ve aş yiamalır. Khedau' we tizıwıshanır Zekhuşxem aguıxer zıx Tibze tixabze şığe'enır Lhap'ededew ti guıpşıse kuıwıx.
 

Meşfeş'uı Pşerah
10.12.2005

URIUPÇEXER
1) Mo çem şşuıttse nıbe ceşşue psıuşşuerıhar we wizakhuew wi çem şşıttse ttsıw ceşşue psıuşşuerıxhua?
2) Mı jjueğe bzığe şşuıttse ttsıw ttseşşuıtexır se zesş'uejjuağe bzığe şşuıttse ttsıw ttseşşuıtexım fedew we pş'uejjuağe bzığe şşuıttse ttseşşuıtexa?
3) Mı pttseş'ue şelheş'uır se zeresş'uepttseş'ue şelheş'uım fedew we pş'uettsepş'ue şelheş'ua?
4) Mo jjukuı şşüeplhışşüe jjuağue şşüelıdttsıwır waşşüe jjuekuı şşüeplhı jjuağue şşueplha?
5) Mo ttsıttsığe kuıttsı ttsıw ttsıdır şşui ttsıttsığe ttsıdı ttsıw kuıttsa?
6) Mo pttsaşşuexhue şşüeşşuı şşuıttse şüelıdır şşue şşui pttsaşşuxhue mıcaşşue pttsaşşuxhueşxhua?
 

Mert Bıçkın
10.12.2005

Maf Bıçkın,

Değerli hemşehrimiz,

Sayın Necdet Hatam’ın son gelen yazısı Arşiv aynı başlıkta 9.sayfadadır. Sizin son gönderdiğiniz yazı: ‘’Mert Bıçkın 08.12.2005 00:09:06 Değerli ağabeyim Necdet HATAM’a, Sizin burada yıllardır üzerinde çalıştığınız, birçok yönleriyle irdelediğiniz konularda (özellikle ilgilendiğimiz dilimiz) bende dahil yorumlar yapılıyor. Ben yorumlama (…) ‘’ olarak başlayan yazınız olarak görülüyor. Eğer bunu dışında bir yazı yolladıysanız, bu arşiv çalışması için yaptığımız düzeltme anında yanlışlıkla silinmiş olabilir. Eğer silmişsek şimdiden özür dileriz.

Maxu Nıbjeghuxer
CircassianCanada
 

Şhalaxhue Llıque
10.12.2005

KHUECAH KHUCEŞXXER
1) Zıguıpeççe dıdı ttsıqu, zıçıuı tsıye şşuıttse, zıççeğ çesey fıj. (Pttsaşxhue) 2) Yıtıkhın lıne, yinepş'e beguı, guırmıze maçe, zeriharem şeççettsı, zışıççettsırem şeğuelha, zışığuelhharem khıréşı, yişırı ççepe ççaşşu,yışşui tahe teçç. (Thaçet)
3) ABRE MIJJUEM ZéĞAZE KUIPRAWZE KHIÇÇEÇÇI. (Şhalı)
4) Çeşıre mıguıpsef mafere ziççıp'ue yimıçç. (Çeşbzıw)
5) Çığ şhapem khırabzı werze nabzer yewğueyı. (Kuaxhue)
 

Mert Bıçkın
10.12.2005

MAF CC LEJAKKUE LHAPPEXER

Değindiğiniz gibi muhtemel nedenlerle ulaşmamış ya da silinmiş bir cavabım vardı. Sizin özverili çalışmalarınız sayesinde burada da çok önemli bir konuda fikir bayan edebiliyoruz. Bunun için tüm CC emekçilerine sonsuz teşekkürler.

Değerli büyüğüm,

Sayın Necdet HATAM’ın son gelen yazısı Arşiv aynı başlıkta 9.sayfada değil 7. sayfadadır ya da ben 8 ve 9.sayfaları göremiyorum ama tüm yazılar arşivlenmiş inceledim eksik yok. Ben ağabeyimin gönderdiği son harflerin şekli ve okunuşunun özeti yazısını (Necdet Hatam 09.12.2005) tıpkı Maf Şhalaxhue’nun başlık yazısını ikinci forumada başlık yapıldığı gibi mümkünse Maf Şhalakue’nın başlık yazısının altına konmasının, değerlendirmelerin tümünün bu alfabe üzerine ya da bununla yapılması ve dilimizde yazmak isteyenlerin bu alfabeyi kullanabilmesi için foruma hız katacağı düşüncesindeyim. Bu konuda yardımlarınızı esirgemezseniz biz dil ve alfabe ile ilgilenen hemşehrilerinizi mutlu edeceğiniz kanaatindeyim.

Saygılarımla
 

Mert Bıçkın
10.12.2005

TITHAMATE LHAPP MEŞFEŞÜI NECDETIM Mıkhezıtxırer şheweşüı sıtsselıy Mert BIÇKIN. Internetimççe sıtse şhıpkhım kestxıne sıfayep. Sıthamate lapp mır internetimççe khızıdeptxıştır asuvara@gmail.com Kısfeptxıme sıguape xhuşt.

ŞÜIÇÇE PEK DEĞERLİ BÜYÜĞÜM NECDET HATAM’A

Ağabeyim son gönderdiğiniz alfabe özetini okudum, çok kısa ve öz olarak hazırlamışsınız, çok beğendim. Bizler için yapmış olduğunuz çalışmalar ve ayırdığınız zaman inanın boşa gitmiyor. Artık konuşmakla halledemeyeceğimiz konularla siz değerli büyüğümün değerli zamanını başka yönlere kanalize etmek istemiyorum. :))) Bunun yerine hazırladığınız alfabeyi kullanabilmek, kullanımında çıkan aksaklıklar daha ne yapılabilinir konularında sizinle ve diğer arkadaşlarımla yazışmak isterim. Şu noktadan itibaren alfabe ile ilgili önerilerimi siz değerli büyüğümle paylaşmak isterim.

Saygılarımla
 

Jade Wumar
10.12.2005

Khewjir şhalaxho seyi zaghorem sıkhıpç'ehen be! Şöetxhej...
 

Jade Wumar
10.12.2005

Sayın Semra Ademey,

Yukarıdaki tekerleme ve bilmece-bulmacaları önce Kabardeyce'ye ardından da Türkçe'ye çevirirseniz sevinirim.

Saygılar...
 

Jade Wumar
10.12.2005

Sayın Necdet HATAM,

Ççenççe derken iki ç, llen derken iki l harfi kullanıyorsunuz, peki niye t'ıpse, p'alhe derken bu iki harf yazılımını kullanmıyorsunuz? Sizce de bir çelişki yok mu burada? Ayrıca k harfi mevcut iken qon fiilinde olduğu gibi k'o sesini niye ek bir harf ekleyerek ifade ediyorsunuz? 'ane ve Adige kelimelerindeki a sesleri aynı ses mi acaba? Malumunuz üzere Arapçanın aslı harekesizdir ama dili bilmeyen ve yeni öğrenenler için kolaylık olsun diye harekelenmiştir. Bu bağlamda yeni yapılacak alfabede (' kesme işareti pek tabii bir çok yerde kullanıla bilir çünkü kesik sesler vardır öyle olmasa Kril alfabesinde kullanılmazdı. Alfabe yaygınlaştıktan sonra harekeler iptal edilebilir. Alfabeyi açıklarken sadece ç'emguy ve Kabardey lehçelerini baz alıyorsunuz. Shapsugh, Abzeh, Hatukoy... diğer lehçelerle ilgili eklemelerde yapabilir misiniz? Adigeceyi fonetik açıdan gerçekten iyi incelediğinize inanıyor musunuz? Saygılar... şöetxhej...
 

Jade Wumar
10.12.2005

Sayın Nejdet HATAM,

Anavatandaki dil çalışmalarının arasında GRAMER ile ilgili çalışmalar mevcut mudur acaba?

Saygılar... Şöetxhej...
 

Necdet Hatam
10.12.2005

Wimafe şşuı jader,

Siguape aş fedew wıkhızere ççewıpççağer,

Önce neden Q harfini eklediğimiz konusu. Q harfine yüklediğimiz görevi sizin de belirttiğiniz gibi ya kk ya da k' ile karşılamamız gerekiyordu. Her halükarda fazladan harf fazladan tuş. Keşke klavyelerde daha fazla harf, tuş olsaydı da ikili yazdıklarımız sesleri tek harfe indirebilseydik. Bir de Q'ye verdiğimiz sese Türkçe harfin adını söyleyişimize epeyce yakın. Dolayısı ile kolay öğrenilir diye düşündük. Biliyorsunuz başka birçok alfabede X sesi de kh harfleri ile karşılandı. Ancak biz X tercih ettik. Kiril'de de olduğu, tek tuş olduğu için. Gramer çalışmalarımız da var.

Makalenin birini Şhalaxhue'ye gönderdim. Kiril'i rahat okuyorsanız size de gönderebilirim. Görüş belirtirseniz de sevinirim. I işaretine tam dört fonksiyon yüklenmiş. Bunları daha önce yazmıştım sanıyorum. Bu fonksiyonlardan ikisi biraz karışıyor. En iyi bilmek ve yapmak eylemleri örneğinde bu anlaşılır.

Bildiğiniz gibi; шIэн hem bilmek hem de yapmak anlamına geliyor. Halbuki bilmek ve yapmaktaki heceleme farklıdır. Bilmek te kesme var yapmak da yoktur. İşte biz I işaretinin sadece kendisinden önce gelen pekiştirme görevini, Arapça'daki şedde görevini çift sesle kesme görevini de (') gösteriyoruz. Yani yapmak şşen, bilmek ş'en ve aynen I işaretinde olduğu gibi (') işaretinin kendisinden sonra gelen sesliyi kesme ve kendisinden önce gelen sesi de pekiştirme görevi var. ''T'ıpse''yi virgülle yazmışsam hatalı burada kesme yok. Aynen dediğiniz gibi iki harf ile yazmak gerekiyor. Ttıpse gibi. Ancak ''p'alhe''de dikkat ederseniz sıkıştırılmış p sesinden sonra Türkçe'deki a sesine benzer bir ses çıkıyor, yeni bir hece başlıyor gibi. Ppalhe'de kelime başındaki a sesini çıkartamıyoruz. I işaretine ilişkin özel makalemi adresinizi yazarsanız size gönderebilirim.

İlgi sürsün lütfen.

Maf
 

Baykaldı.H
10.12.2005

Necdet bey,

Yazmış olduğunuz bilmek ve yapmak anlamına gelen şş'en de bilmekte kesme var yapmakta yok yazmışınız. Kabardeyce hem bilmek (ŞŞ'EN) hem de yapmak (ŞŞ'EN-ŞŞ'IN). Eğer kesme koymazsak ŞŞEN (Satmak), ŞEN (Götürmek) anlamına geliyor.

Saygılar.
 

Necdet Hatam
10.12.2005

Sayın Baykaldı,

Değindiğiniz şey dilimizin çok takıldığınız konu. Eylemlerimizin çok ilginç bir yönü. Adigece'de yapmak anlamına gelen iki eylemimiz var. Bunların biri щIэн diğeri щIын. Bunların ilki geçişsiz eylemdir, nesne almaz. Sadece dolaylı tümleç alır. Diğeri ise şşın dediğimiz geçişlidir ve nesne alır. Tümce içinde kullanırsak sıt yışşer dediğimizde birincisidir; Ne yapıyor? Zéxuape; giyiniyor.

Ancak sıt yışşır diye sorduğumuzda vereceğiniz yanıt cümlesinde mutlaka nesne -düz tümleç- olması gerekir. Şent yeşş gibi. Bir çok eylemimiz böyle çifttir zaten. Yecen-cın txılhım (dolaylı tümleç) yoce. Txılhır (düz tümleç) yec. Quen-quın Yecap'em maque (geçişsiz) Ğueguır yequ yolu yürüyor geçişli Satmak anlamına gelen ''şen'' eylemini Kiril ile yazdığımızda Ş sesinden sonra I işareti gerekmediğini göreceksiniz. önerdiğimiz alfabenin en zayıf tarafı kalın, ince ş seslerinin hepsini yalnız ş ile göstermemiz. Gerekçe dili bilip kelimeyi bilenin tek de olsa (ş)yi gerektiği gibi okuyabileceği, bilmeyen az bilen yeni öğrenenlerin öğretmensiz bu sesi ayıramayacakları. Dili öğrenir, bildiklerini geliştirir ve Kiril'e geçmesi gerekirse aradaki farkı farketmesi zor olmayacaktır.

Saygıyla...
 

Dzıbe Osman
11.12.2005Sayın

Necdet Bey

Eğer amaç; Kiril’i dışlayan diaspora sakinlerine Latin temelli bir alfabe hazırlamak ise, onlara dillerini unutturmamak babında bir şeyler kazandırmak ise detaylarda boğulmanın ve zaman kaybetmenin lüzumu olmadığı görüşündeyim. Kiril Alfabesi’nde sıkıştırma ve keskinleştirme işareti olarak I yer alıyorsa Latin Alfabesi’nde de (') sembolü ile temsil edilsin.

Buna ne yeni öğrenecek insanlar ne de Kiril’i bilen ve kullanan insanlar karşı çıkacaktır.

Saygılarımla
dzibeosman@gmail.com 

Sayın Necdet Bey,

E-mail adresinizi bilmediğimden hem sizin hem de diğer arkadaşların görüşlerine sunuyorum. En kısa zamanda yüz yüze görüşmek ümidiyle... Saygılar а a aры arı evet, öyle Ia ‘a Iaнэ ‘ane sofra б b бэ be çok в v вагон vagon vagon г g гитар gitar gitar г g Адыгабзэ Adıgabze Adigedili гу gu гу gu kalp го go гозын gozın kopmak гъ ğ, gh гъатхэ ğatxe ilkbahar д d дахэ daxe güzel дж c джэгу cegu oyun, düğün дз dz дзыо dzıwo çuval е yé eжь yéj kendi e yé фаен fayén istemek e yé Iаe ‘ayé çirkin e é aдре adré diğer e é гуeуты guéwutı koparıyor ж jj жэ jje ağız жь j жьы jı nefes, hava жъ jh жъы jhı yaşlı жъу ju жъуагьо juağo yıldız жъо jo жъон jon tarla sürmek з z зэхэт zexet birarada и yi ины yinı büyük и yi хъоигъэ xhoyiğe bolluk и i зи zi sıfır, hiç и i гуиутыгъ guiwutığ koparttı й y бай bay zengin к k картоф kartof patates ку ku ку ku araba ко ko коцы kotsı ekin къ kh къабзэ khabze temiz къу khu къухьэ khuhe gemi къo kho къо kho oğul кI ç’ кІалэ ç’ale çocuk кIy k’u къэкIуагъэp khek’uağer gelen кIо k’o кIон k’on gitmek л l лы lı et лъ lh лъы lhı kan лI l’ лıы l’ı adam м m машIо maş’o ateş н n нэ ne göz o wo o wo sen o o къопс khops sap o wo зaо zawo savaş п p пэ pe burun пI p’ пIэ p’e yatak р r yрам wuram cadde c s cэ se ben т t тэ te biz тI t’ ятІэ yat’e toprak у wu yаtэ wuate çekiç у u гъумы ğumı gebe у wu куу kuw(u) derin у wu шъоу şow(u) bal у wu къэуцун khewuçun durmak у wu oпсэу wopsew(u) sağolun ф f фабэ fabe sıcak х x хабзэ xabze adet хъ xh пхъэ pxhe odun хь h хьa ha köpek ц ts цэ tse diş цу çu цуакъэ çuakhe ayakkabı цI ts’ цIэ ts’e isim, bit ч ç чэты çetı tavuk чъ çç чъыгы ççıgı ağaç чI çç’ чIыгу çç’ıgu yer ш ş, š шы şı at шъ şş шъэ şşe yüz (sayı) шъу şu шъузы şuzı kadın шъo şo шъо şo siz шI ş’ шIын ş’ın yapmak шIу ş’u шIу ş’u iyi шIo ş’o шIоéу ş’oyéw(u) kirli olarak щ ş щы şı üç ы yı ылъэгъугъ yılheğuğ gördü ы ı зы zı bir э e фэдэ fede gibi Iэ ‘e, ‘a зэдэIэпыIэн zede’epı’en yardımlaşmak я ya ятIэ yat’e toprak ю yu юсыф yusıf yusuf I işareti (‘): Kendisinden önce gelen sessiz harfi keskin ve sıkıştırılmış bir şekilde okunmasını sağlar; bunun yanı sıra kelime başında veya sesli bir harften sonra gelen Iи harfini Türkçe’deki i harfi gibi, Io harfini o gibi, Iy harfini u gibi, Iы harfini ı gibi okutur. Iи i Iихыгъ ixığ aldı Io o Іoф of iş Iy u IyкIэн uç’en karşılaşmak Iы ı Іыгъын ığın bulundurmak
 

Şhalaxhue
11.12.2005

Merhaba değerli katılımcılar,

Alfabe konusunda yapılan teatilerde yeni bir şey yok. Sayın Baykaldı alfabenin en zayıf noktası dediğiniz konuda; sayın Hatam’ın yazılarına iyice baksaydınız konu daha iyi anlaşılırdı. Aynı konuyu sayın Hatam’ın özeline yazmıştım. Sonrada sayın Hatam’ın yazdıkların bakınca ş şş ayrımını tek ş ile yazmadığını ş ve şş’yi kullandığını görürdünüz. Beşşağe, yişşejığ, zaşşıjınew, bunlar sayın Hatam’ın yazılarından alıntı ve şş’nin tek ş ile yazılmasının sayın Hatam çok üst düzeyde dil kullananlar için mümkün olabileceğini de beyan etmişti.

Bu anlamda ş' harfi kullanımı da alfabede mevcut. şş harfinin u ile kullanımı yani Kiril’deki шъу шъo harflerini şş ile değil ş ile yazılabileceğini sayın Hatam’a beyan etmiştim. Zira aynı görüş sayın Huvaj’ın da vurguladığı bir nokta ş' ile aynı kullanım diyalektleri için zaten sıkıntı yok. Ancak şşuı yazımında tek ş ifadesi Kabardey diyalekti için sıkıntı yaratır. Bunun içinde yazım uygunsa anlaşılabiliyorsa ‘’şu’’ ya da ‘’şşu’’ ile yazılabilir. Sayın Baykaldı’nın ve diasporanın Kiril ve Kiril’e dayalı Latin alfabelerdeki en büyük sıkıntısı çok farklı bir nokta olmalıdır. Özellikle g ve k' harfinin kurallı dizaynı Shapsugh, Besleney ve Kabardey diyalektlerini Türkiye’de konuşulduğu şekilde yazılamaz hale getirmektedir. Sayın Çelikkıran’ın sözlüğündeki 65 kelime artı g ve onun versiyonu K'e ekleri bu diyalektlerde ç ve ç'e ye dönüşmekte bu şekliyle okunma zarureti ortaya konmaktadır. Kısaca yıllardır konuştuğu diyalekt ç ce çç ye boğulan fert ayrıca bu konuşmanın yakın çevresinde yadırganması ve alayı ile karşılaşmaktadır. Bu durumu bizzat yaşayan benim. Bunu da Türkiye’de alfabe çalışması yapan şahsiyetlere ilettim.

Sayın Dzıbe Osman Kiril’deki кI ve чI yazılımlarının kullanımını nasıl ayırt edersiniz? Mevcut sözlüklere bakın aynı anlamı veren ekin her iki şekliyle de yazıldığını ve bir kural olmadığını göreceksiniz. жь ve ж harflerini anca anlama dayalı olarak kelimeleri oturup ezberlerseniz doğru yazabilirsiniz. Bu iki harfin tek j ile yazılamayacağını söylemeyen hiç bir dil çalışmacısına rastlamadım. Önemli olan kullanım kolaylığı ve anlaşılabilir net bir alfabe olması onun içinde 3 adet j harfini Latince ihdas etmenin bir anlamı yok.ayrıca Kiril’deki hece başında okunuş gibi kuralları ihdas ederseniz Latin alfabesi içinden çıkılmaz bir hal alır. Kesme işaretinde etkinin her iki harfe de etki ettiğini gözden kaçırıyoruz.

Bu dediğim etkilenecek harfler içindir. Ş'u burda kesme etkisi her iki harfe de aynen etki eder. чъ harfinin ihdas edilmesi konusunda bütün mevcut alfabelerde ç ile ifade edilebileceği görüşü ortaktır. Yazılabilir diyenlerde var. ч ve чъ tek yazılacak.

Sayın Hatam’ın alfabesinde t t' ve tt gibi 3 t versiyonu var. Bu Kiril’de de yok. Ben kesmeyi sevmediğim için tt ve t yeterli diye düşündüm. t' harfinde sonraki harf ( ' ) işaretinden etkilenen bir harfse sıkıntı yok etkilenmiyorsa zaten okunuş belli. Bu noktayı hep göz ardı ediyoruz. Kiril’de bile olmayan bu 3 harfe ben sadece saygı duydum. Kiril’de t ve t' var. ANCAK SAYIN HATAM’IN BİR ÇOK KONUYA ÇÖZÜM GETİREN ÜFLEMELİ DOKU YAPISI İYİ ANLAŞILIRSA; ÇİFT TEKRARLAR YAZIMDA KENDİLİĞİNDEN ÇÖZÜLÜYOR. SAYIN HATAM BU İFADENİZ BİZLERİN BİR ÇOK SORUSUNA YANIT OLMUŞTUR. Diasporadaki ‘’y’’ ihdasını da anlayamazsak ya da sayın Hatam’ın üflemeli harfini iyi kavrayamazsak alfabelerin anlamı olmaz. Bu durumda sert ‘’a’’ ile yumuşak ‘’a’’yı ayrı harfle yazmaya çalışırız.

Sevgili Jade Wumar’a gelirsek oda konuşulanın yazılamamasından kaynaklanan bir şikayete sahip. Yanıtta hep aynı oldu efendim dil birliği edebiyat dil gibi. Bu ifadeler kimseyi bağlamaz. Tabii olarak sorun Ömer Jade’nin kendi yazıştıkları ile sınırlı kalacaktır. Diyalekt yazımı kısıtlı kalacaktır. Diasporada Ç'emguy diyalektini anlayacağız, ona bağlı yazacağız diyorsak; Latin’le falan uğraşmayalım, Kiril’i öğrenelim. Kiril’in dizaynı amaçlıdır. Bu amaç pedagojik kaygılardan öte tek diyalekti hakim kılma gayretidir. Abzeghler mevcut alfabe ile yazabilirler. Sıkıntıları da olabilir ama anavatandaki Kabardey alfabesi ile ve Adigey’de ki alfabe ile Türkiye’de Shapsugh, Besleney ve Kabardeylerin konuştukları gibi yazamayacaklardır. Bu durum yüksek ideallerle açıklanmakta ise de beni de memnun etmemiştir ama bağımlı olmamız nedeniyle elimizdeki neyse onu da öğrendim. Gerekirse de onları kendi diyalektime çeviriyorum.

Sonuçta Wumar bey çevresindeki dili terk etmek ya da ona uygun bir alfabe yapmak zorunda kaldı. O da doğal olanı yaptı ve şimdi kendi diyalekti ile yazıyor. Sonraki adım bu alfabe ile kaynak bulmak. O anlamda Latin kökenli bütün alfabelerden çok, çeviriye sahip diyebilirim. Sayın Hatam’ın alfabesi isteyenlerin rahatlıkla kullanabileceği bir alfabedir. Burada herkes kendi alfabesini yapabilir. Başlangıçta da öyle oldu. Sayın Hatam devreye girdi o alfabe ile de yazmaya çalışıyorum.

Burada ayrıntılara takılmayalım. ‘’o, u, u, ü’’ yazılımını sert kalıplara koymayalım. Sayın Hatam’ın deklaresi belli. Birbirimizi anladığımız sürece ‘’u’’ ya da ‘’ü’’, ‘’o’’ ya da ‘’ue’’ yazılımını bir zaaf değil, kullanım genişliği ve derinlik olarak değerlendirelim. Sayın Dzıbe, щ ve ш yazılım farkını kelimeleri ezberleyerek ayırırsınız, tek ş yeterli. Kiril’i birebir taklit edemeyeceğimiz ortada. Ancak sayın Dzıbe Latin’den isteyenlerin Kiril’e geçmesi gerektiğini nihai amacın Kiril olduğunu söylüyorsa Kiril ve Latin yazılım benzerliği düşünülebilir.kesme işareti ona göre düşünülebilir. Yazılarımızda katı kurallı olursak sonuç çıkmaz. Ben bugüne kadar ‘’ş’’ ve ‘’şş’’ gibi ş versiyonu olarak sadece 2 ş ile konuşmaya alışkınım. 4 ya da 5 ‘’ş’’ versiyonu ile yazmam istenirse; bırakın ben nasıl istersem öyle yazayım.

Daha iyi anlamanızı sağlayacak yazım benim sorunum olsun. Bu bir örnek ancak bir çok kelimenin farklı kullanımını da farklı diyalekte göre yazamayabilirim, bilemeyebilirim. Bu anlamda zorlamanın anlamı yok.

Sayın Hatam başarılı bir çalışma ortaya koydu buyurun hep beraber onunla yazmaya çalışalım. Farklı yazımlarda saygındır. Bunu farklı alfabe anlamında söylemiyorum. Diyalekt anlamında söylüyorum. Bu da zenginliğimiz olsun. Toplumsal bir dilsel mühendislik karşımıza bir dayatma olarak çıkarılmasın. Sitede alfabe bolluğu var. Bunun sona ermesi lazım. Yapılacak olanda belli.

Saygılarımla.
 

Fuğo
11.12.2005

Öncelikle bütün katılımcılar elinize yüreğinize sağlık. Buna rağmen görüldüğü kadarıyla ısrarlı bir benim bildiğim ya da bende biliyorum tavrı üzüntü vericidir. Çok değerli bir bayan katılımcıda başka bir konu başlığında kendi alfabesini ilan etti. Bunu da yadırgadım. Dilin önemi ve ona duyulan özlem sizlerle sınırlı değil sayın katılımcılar. Lütfen bunu dikkate alın. Bir uzlaşıyı acele saptayın ki bu konu başlığının gerçek amacı olması gereken az bilen ya da hiç bilmeyenlere yönelik çalışmalara geçin. Bu arada Kabardey ve Adige dilinin aynı başlıkta karışık yazılması işleri Arap saçına döndürdü. Kısaca şimdilik birbirinize yazıp okuyorsunuz.

Bu ne zaman sona erecek?
 

Jade Wumar
11.12.2005

Wo tithamate lhep'ew Necdet HATAM,

Ghukessawo@hotmail.com  adresim. Gelişmeler konusunda beni bilgilendirirseniz memnun kalacağım. Yazıların Kiril alfabesiyle olması fark etmez. Kiril daha kolay bence yani, en azından tek Kiril var. :) Ayrıca anavatandaki Jadelerle de sizin aracılığınızla iletişim kurmak isterim. Kendilerine iletirseniz sevinirim. Alfabe konusunda gördüğüm kadarıyla anlaşamıyoruz. Sizin ve Şhalaxho’nun da belirttiği üzere bu sitede sizin alfabenizin kullanılmasını desteklemekle beraber kafamdaki soru işaretleri daha aydınlanmamıştır. 2006’nın ilk günlerinden itibaren artık daha rahat yazışma imkanımız olacak. O zaman inşallah sorunlar hallolur.

Benim alfabe konusunda en ufak bir kaygım yok. Benim için herhangi bir alfabe önemli değil ama belirttiğim özellikleri şuan hiçbir alfabede göremiyorum. Her zaman yeni öğrenenleri ve öğrenecekleri düşünmemiz ve bütün lehçelerin özelliklerini yansıtmalıyız eserlerimize... Sayın Dzıbe OSMAN'ın alfabesi de aynı şekilde soru işaretleri ile dolu bunun sebebi hep tek lehçe düşünülerek yapılan çalışmalardır. Adigece bütün lehçeleriyle bir bütündür. Sayın Şhalaxho ve sayın Necdet HATAM, Artık bu sitede bu alfabeyle yazılan ayrı bir forum açmanızı öneriyorum ve sadece Adigece olmalı. Ayrıca bilmeyenler içinde ayrı bir forum oluşturulmalı. Şimdilik bu kadar. Aslında imkanlarım kısıtlı olduğu için düşündüklerimin 10’da birini bile yazamıyorum. Artık bir şeyler kazandırılsın Adigece’ye ve emeklerin karşılığı alınsın...

Saygı ve sevgilerimle...

Şöetxhej tithamate lhep'exer... Werapsow Adigelepkhır zewji zereşitew...
 

Jade Wumar
11.12.2005

E-mail Adresi: ghukessawo@hotmail.com
 

Şhalaxhue
11.12.2005

Değerli katılımcılar Bir konuda yanlış anlamayı gidereyim. ‘’şş’’nun ‘’u’’ ve ‘’ü’’ ile yazılımında ‘’jj’’, ‘’ç璒 yazılımları daha problemsizdir. Bunu yazayım. Yakın ‘’j’’lerin yazımında kelimeleri ezber yerine eylemleri temel olarak öğrenirsek basitçe yazımı ayrıştırırız. Sonuçta yeni bir konu başlığı açmaya gerek olup olmadığını hatta atasözleri ile bu konunun bütünleştirilip arşive alınmasını site ve sayın Hatam kararlaştırsın. Eğer alfabe tartışması sona erdiyse; ki, bence erdi yeni bir başlangıçla sayın Fuğo’nunda dikkat çektiği konu önemine binaen gereğini yapalım. Saygılarımla.
 

Dzıbe Osman
11.12.2005

Sayın Jade Wumar,

Forum geneline göndermiş olduğum alfabe çalışması için kullandığınız "soru işaretleri dolu" ifadesi ile kastettiğiniz soruları aşağıda tekrar vereceğim e-mail adresime yazarsanız bulduğum ilk fırsatta bu konuda size yardımcı olacağıma söz veriyorum.

Saygılarımla dzibeosman@gmail.com
 

Mert Bıçkın
11.12.2005

СИТХЬЭРКЪО ФЫЖЬ Ситхьэркъо фыжьэу сибзыу нэфыр, Пщэфым унэсэу огум ущесы. Си къэслъэIэсы, сыгум къынэсы ШIулъэгъу закъом ыпсэ гонэсыр ШIулъэгъум ыпсэ згъашIоу зесэты, ШIулъэгъу тамэм лъагэу сеIэты, Тхьэркъо жэгъуфыр, о сыкъыпфихьэу, Насып къысфихьэу, гугъэр сэгъоты Сэ синасыпэу тыгъэпсы бзыур, ГушIогъо жъыур сыгу зыфилъыр, ГукIэгъу зыхэлъэу пчэдыжь нэфылъым Ихъырахъишъа непэ сIэ илъыр? Гугъэу згъотыгъэр сфэзыгъэIэшIоу, ЗигушIо лъагъо оры силъапIэр, Тыгъэпсы фабэр, гъэтхэжьы шъабэр Къысфэзыхьыгъэр оры зыIаплIыр.
 

Şhalaxhue
12.12.2005

Merhabalar,

Dil, alfabe derken biz bu konuda yazanlar hepimiz birbirimizi tanıyoruz ve bir şekilde yazabiliyoruz. Dile ilgisi olan arkadaşlara yönelik sadece burada bir şeyler yeterli olmayacak. Farklı materyaller kullanılmalı. Bu da özel gayret gerektiriyor. Sayın Yedic Batıray'ın dil öğretim seti içeriği hakkında geniş bilgi sahibi olunamaz mı? Eğer gerçekten dil konusunda gayret edecekler varsa onlara yönelik görsel ve işitsel dokümanlarda gerekli. Burada yapılacak başlangıç sadece gerisi ilgi ve samimiyete kalmış...

Sayın Ademey,

Kabardeyce-İngilizce yazdığınız mükalemeleri güncelleyerek ve Adige-Türkçe olarak yeniden yazarsanız faydalı olur.

Sayın Baykaldı,

Sizde bu konuda önemli katkılar sağlayabilirsiniz. Kendini tanıtma, misafir karşılama önemli fiiller güncel diyaloglar yazabilirsiniz. Sadece bir teklif bu.

Sayın Hatam,

Anavatan uygulamalarından bizleri müstefit kılacaktır. Ancak burada yapılabilecek olanlar kısıtlı. Buna rağmen yapabileceklerimizi bizler yapalım gerisi xetti yej yişhac. Dil öğrenmek isteyenlerden de bir kaç tepki ya da teklif gelse iyi olurdu.
 

Jade Wumar
17.12.2005

Sayın Nejdet HATAM,

Gramer çalışmaları ile ilgili bilgiler elime ulaşmadı Şüetxhej...
 

Necdet Hatam
17.12.2005

Wımar si khueş,

Diftong txığer yat'uenerew khyaseğehı wadıy khesırep, Qıhe dedeş mışi khesıtxınır khézğequırep. Khıteritxerer mırı: This is an automatically generated Delivery Status Notification. Delivery to the following recipients failed. ghukessawo@hotmail.com Şhalaxhumi fazğehağağ.

Şüızepeğuıneğuıme zeğuısew şüıxeplhen şüılheqışt. Wepsew, wetxhej.
 

Adige
19.12.2005

Herkese selam.

Ben bir şeye merak salarsam kökü kurur. Ne oldu konu kapandı mı şimdi?
 

Necdet Hatam
19.12.2005

Sayın Adige,

Kopsirgen arkadaşım demek ki, önerdiğimiz alfabeyi iyi incelememiş. Eğer inceleseydi inanıyorum ki bana hak verecekti. Çünkü Adige yazımını Türkçe bilenin bildiğimiz sesleri verebilmesi için (i) nin (ı) gibi okunduğu (tabi o zaman i sesini nasıl yazabileceğimiz de belirtilmeli) G harfinin de U harfi önünde Türkçe'deki G sesini verdiği, diğer harfler önünde Ğ sesini verdiği kuralını bilmesi gerekiyor. Bize göre Adige yazımını seslendirmek daha kolay. Ğ harfini dilimizde çok daha fazla kullanılan ğe-yıl daki ses yerine kullanışımız, zamandan, yerden tasarruf kaygısı iledir ki, önemli olduğunu düşünüyorum. Bu kez, şeytanın bacağını kıracaksınız gibi görünüyor. Merak sardığınız halde sayfamızın kökünü kurutmamaya çalışacağız. Ancak ilgilenenlerin eğilimini karşılayan bir sayfa olsun diye biraz beklemeye çekilmiştim. Günlük konuşma mı verelim, şiir mi, hikaye, romanlarımızdan bölümler mi, her birinden örnekler mi? Dil bilenlere okuyabilecekleri metin sunmaya mı öncelik verelim, bilmeyenlere öğretmeye mi çalışalım?

Siz hangi gruptasınız? Sayfanın gelişerek sürmesi konusunda çaba gösterme kararlılığımı bilmenizi istedim.

Saygıyla...
 

A. Esra Demiröz
20.12.2005

Worapsaw Adigexer! Worapsaw Nibjowxer!

Saygıdeğer büyüğüm sayın Necdet Hatam,

Bu sayfanın gelişerek devam etmesi konusunda; "öğrenci rolüm" ve yüksek müsaadeleriniz eşliğinde elimden geldiğince tüm varlığımla desteklemeye, akabinde öğrendiklerimle dil konusundaki susuzluğumu tabiri caizse dindirmeye gayret edeceğim. Bu noktada hem saygıdeğer bir büyüğümün ilgisinin (şahsım adına) üzerimde olduğunu bilmenin mutluluğunun yanı sıra hem de kendi kültürüme ait "dil"im ve kendi duygularımı seslendirecek olmamın heyecanı ileyim.

Buna inanıyor, gerçekleşmesini sonsuz kere arzuluyorum. Metninizde sunduğunuz tüm önerilerin bu platformda olgunlaşmasını ve yayınlanmasını elbetteki isterim. Ancak bu lisana vakıf olamayanlardan biri olarak acizane derim ki öncelikle "günlük konuşma" cümleleri ile başlayalım ve bilmeyenlere yol açalım. Gönül ister ki bu mısralardan öğreneceğimiz şarkıları, hikayeleri, efsaneleri, atasözlerini vs. yi günlük yaşantımızın içine alalım ve dil ile ilgili hasretimize son verelim. Yeryüzünde son Adige kalasıya... Dilimizi yaşatmak adına...

Lütfen sonsuz saygılarımı kabul edin...

 

Necdet Hatam
21.12.2005

Teşekkür ediyor, şöyle bir başlayalım diyorum. Soru eleştiri, düzeltmeler gelirse sevineceğimi ve birbirimizin yanlışını düzelterek, çalışmalara katkıda bulunarak öğrenmeye çalışalım derim. Karşılıklı iletişim içinde olursak, kuşkusuz sayfa daha yararlı olacaktır.

Sevgiyle...

Ev wıne Oda peş Pencere şhanğuıpş Çatı wınaşhe Açık uıxığ – uıxaş Kapalı feşşığ – xueşşaş Iyi değuı –değue Iyi şşuı – ffı Kötü deyı – dey Büyük yını – yın Küçük ttsıquı – ttsıqu Genç nıbjıçç – nıbjışşe Yaşlı jı- nahıj – naxhıj Kırmızı plhıjı – plhıj Beyaz fıjı – xuıj Siyah şşuıttse – ffıttse Adam llı Adamlar llıxer Kadın şüızı – fız Bzlhfığ – bzılhxuığe - ttsıxuıbz Ayak lhakhue Ayaklar lhakhuexer Diş tse - dze Dişler tsexer – dzexer Fare tsığue – dzığue Fareler tsığuexer – dzığuexer Öküz çü – vı Öküzler çüxer – vıxer Hayat ğaşşe Hayatlar ğaşşexer Demir serttir ğuıççır pıte – ğuışşır bıdeş Süt beyazdır şer fıjı – şer xuıjş Diş beyazdır tser fıjı – dzer xuıjş Dişler beyazdır tsexer fıjı – dzexer xuıjş Adigece ile Türkçe sözcük dizilişinde benzerdir. Hem Adigece hem Türkçe’de dizilim özne tümleç yüklem şeklindedir. Batı dilleri ve Rusça’da ise dizilim özne yüklem tümleç şeklindedir. Yumuşak ekmek halığu şab – şşakhue şabe… Sıcak ekmek halığu fab. – şşakhue xhuabe… Görüldüğü gibi sıfatlar Türkçe’de nitelediği isimden önce gelirken Adigece’de çoğunlukla önce isim sonra da sıfat gelmektedir. Yumuşak ekmekler sofradadır Halığu şabexer anem tél – Şşakhue şabexer anem télş Sıcak ekmekler sofradadır Halığu fabexer anem télh – Şşakhue xuabexer anem télş Yukarıda da görüldüğü gibi çoğul halinde Türkçe’de isim çoğul eki almakta sıfat değişmemektedir. Adigece'de ise çoğul ekini alan sıfattır.
 

Big Brother
22.12.2005

Sayın yazarlar,

Aynı yerde hem Adigece hem Kabardeyce yazmanın anlamı ne? Bunlar zaten ayrı ayrı gelişim göstermiş. Bilmeyenlerin kafası zaten yeterince karışık. Bunları ayırsanız olmaz mı?

Saygılar ve başarılar.
 

Tıghujjqo
22.12.2005

Merhabalar üstatlarım,

Dilsiz ulus ölüdür. Bu kadar basit. Gel de anlat anlatabilirsen. Her gün sadece anadilinde 1 kelime öğrenmeye vakit ayırmayanlara mı yanalım ya da dili bildiği halde bir kaç saatini verip alfabesini öğrenmeyenlere mi yanalım.
Fesapşı: Merhaba
Wipçedıj şşuı: İyi sabahlar.
Wimafe şşuı: İyi günler.
Wipçıha şşuı: İyi akşamlar.
Khéblağ: Buyurun.
Sıdeuw wuşıta, tewşıt: Nasılsın?
Thawéğepseuw, değuı: Allah razı olsun iyi.
We tewşıt: Sen nasılsın?
Thawéğepsew sıpsaw: Sağ ol, sağlıklıyım.
Wopsew, seri de sıdeğu: Sağ ol, iyiyim.
Neuase tızefehxun: Tanışalım.
Xhun: Olur.
Xeta wyaşış wilhakho sıd: Kimlerdensin, aile adın ne?
Ne'uase tızerezefexhuğer siguape: Tanıştığımıza memnun oldum.
Bue daxe: Çok güzel.
Seri siguape xuğe: Bende memnun oldum.
Ğogu maf: İyi yolculuklar.
We kup ey: Toplum, topluluk.
Nıbceğuır: Yaşıtım.
Nıbceğuxer: Yaşıtlarım, arkadaşlarım.
Sinıbceğu lhap': Kıymetli, değerli arkadaşım.
Sinıbceğu lhap'exer: Kıymetli arkadaşlarım.
Thamate mafe: Sayın büyüğüm, liderim.
Xhun: Olur.
Xhunep: Olmaz.
Değu: İyi.
Arı: Evet o.
Hau': Hayır.
Değu, xhun: İyi olur (tamam).
Adıghabzeççe weguşıa: Adigece konuşabiliyor musun?
Sıd yiğue: Ne zaman?
Nefşşağue: Tan vakti
Népe: Bugün
Pçedıj: Sabah
Şecağue: Öğlen
Pçıha: Akşam
Çeşı: Gece
Tığuase: Dün
Newşı: Yarın GÜNLER
Blıpe: Pazartesi
Ğubc: Salı
Bereskejjıy: Çarşamba
Mefekuı: Perşembe
Bereskeşxue: Cuma
Mefezakhu: Cumartesi
Thauwmaf: Hafta
Zı thawmaf: Bir hafta SORU KALIPLARI
Xet: Kim?
Sıd: Ne?
Tıde Teşıa: Nerde?
Sıd yiğue: Ne zaman?
Sıd pay, Sıde: Ne için?
Tarı: Hangisi?
Thapş, Sıd fediz: Kaç, ne kadar?
Sıd mır: Bu nedir?
Tıde: Nereye?
Xet mır: Bu kim?
Sıd xhuğe: Ne oldu?
Tıs: Otur.
Şşut'ı: Oturunuz.

Sayın üstatlar, benden bu kadar. Nasıl uygun görürseniz öyle yazın eksik ve yanlışlar muhakkak vardır. Gereğini yapabilirsiniz. Yetersizse yayından da kaldırabilirsiniz.

Hayırlı olsun.
 

Necdet Hatam
22.12.2005

Sayın Big Brother,

Bir kez aynı yerde yazılan iki ayrı dil değil. Biri Adigey Adighabze’si, diğeri de Kabardey Adighabze’sidir. Adighabze’nin yazın dili olmuş iki diyalektinin birlikte verilmesi, dilin gerçekten tek olduğunu kanıtlar. Birini bilenlere diğerini de öğrenme kolaylığını getirir diye düşünüldü. Birinden biri verilirse diğerleri üzülür diye korkuldu. Hem yalnız birini okumak isteyenler için de ayırmanın çok zahmetli olduğunu sanmıyorum. Belirli bir düzen içinde verilmeye çalışılıyor...

Saygıyla...

 
sayfa  1    2    3    4    5    6    7    8    9    10