DERS -1
MAMŞIRATI İrme Ö. Temurlenk

...................

Ses bilgisi (Fonetik)

Oset dilindeki bütün seslerin toplamı 35 adettir. Bunların 7’si Sesli, 2’si Yarı Sesli ve 26’sı Sessizdir.


Sesliler, dil pozisyonuna göre (ön, arka ve orta), dil yüksekliğine göre (alçak, orta ve yüksek), dil ilişkisine göre (dişin dudağa değmesiyle ve değmemesiyle çıkan sesler), ağız genişliğine ve dil açılımına göre (açık ve kapalı) ve süreklilik ve niceliğine göre de (kısa ve uzun) olarak ayırt edilir.

Buna göre Oset dili iki ön sesliye “е-ye, и-i” üç orta sesliye “а, æ, ы-ı” ve iki arka sesliye “о, у-u” sahiptir. En son ikisi dil yuvarlağına ve dişin dudağa değmesiyle çıkan seslere eklenerek kişileşmiştir.

Sesliler ağzın açıklığına göre ayrılmıştır. Onlar şu harflerden farklıdır. “a” açık “æ” (“a” ve “e” arasındaki orta çıkış), “е, ы-ı, о” daha kapalıdır ve son olarak “и-i, у-u” gelir.


İzleyen harfler bireysel, tek başına sesliler olarak kabul edilir. Rusça sözcükler nedeniyle Oset alfabesinde kullanılan Rusça ses ve harfler şunlardır:

 

Ё ё ЁЛКÆ ёлкæ yol akçam, köknar, yılbaşı ağacı
       
Ж ж ЖУРНАЛ журнал    jurnal     magazine, dergi
       
Ш ш

ШАЛЯПИН

шаляпин

şalyapin  
       
Щ щ ЩЁТКÆ щёткæ şhyotkæ

fırça

       
Ъ ъ ОБЪЕКТ объект obhyekt nesne
       

Ь ь

ПЬЕСА пьеса pyeşa oyun
       

Э э

ЭКВАТОР экватор ekvator ekvator
       
Ю ю ЮРИК юрик

yurik

 
       
Я я ЯКОРЬ якорь yakor

gemi feneri, çapa

 

 

Harfler incelendiğinde:

 

 

A а

 

Alçak orta sesli; Rusça’daki kapalı “а” vurgu altında ağzın daha arkasından çıkan arka seslidir. Tam olarak Türkçe’de ki “a” karşılığı sestir.


Aşağıdaki harf bileşimlerini okuyalım.

 

ба-ba ва-va га-ga да-da ла-la ма-ma на-na ра-ra фа-fa

 


Aşağıdaki sözcükleri inceleyelim ve ezber fişleri oluşturalım

AРТ - aрт art ateş
   
МАД - мад mad anne
   
КАРД - кард kard bıçak
   
ХЪАМА - хъама  khama kama
   
БАЛ - бал bal kiraz
   
ГАРАЖ - гараж  garaj garaj
   
АВАНС - аванс ava avans
   
АРВ - арв arv gök
   
АРМ - арм  arm avuç

 

 


 

E e

 

Dar, orta sesli. Rusça’daki “e” den daha kapalı.
 

Aşağıdaki harf bileşimlerini okuyalım ve ünsüzden sonra gelen “e” daha yumuşak ve yuvarlayarak “ye” sesi gibi çıksın.

 

бе-bye ве-vye ге-gye де-dye ле-lye ме-mye не-nye ре-rye фе-fye

 

 

Aşağıdaki sözcükleri inceleyelim ve ezber fişleri oluşturalım


 

БЕЛ - бел byel bel
   
ТЕЛ - тел tyel tel (kablo)
   
АФТЕК - афтек aftyek  eczane


 


 

и u

 

Dar, yüksek sesli. Rusça’daki “и” den daha kapalı.


Aşağıdaki harf bileşimlerini okuyalım ve ünsüzden sonra yumuşatıcı olmasına dikkat edelim. Tam olarak Türkçe’de ki “i” karşılığı sestir.

 

би-bi ви-vi ги-gi ди-di ли-li ми-mi ни-ni ри-ri фи-fi

 


Aşağıdaki sözcükleri inceleyelim ve ezber fişleri oluşturalım

 

 

ИВЫН   ивын ivın değiştirmek
   
ИХ   их ix buz
   
МИГЪ   мигъ miğ bulut
   
ХИД   хид xid köprü
   
ИРД   ирд ird temiz (açık)
   
МИТ   мит mit kar

 


 

 

O o


Dar, orta sesli. Daha kapalı ve Rusça’daki “o” ya göre daha fazla iki dudak arasından çıkar. Tam olarak Türkçe’de ki “o” karşılığı sestir.


Aşağıdaki harf bileşimlerini okuyalım.

 

бо-bo во-vo го-go до-do ло-lo мо-mo но-no ро-ro фо-fo

 


Aşağıdaki sözcükleri inceleyelim ve ezber fişleri oluşturalım

 

 

БОН - бон bon gün
   
НОМ - ном nom isim(ad)
   
ХОС - хос xoş  ilaç
   
ЗОКЪО - зокъо jokho mantar
   
КОМ - ком  kom vadi (boğaz)
   
ИХДОН - ихдон ixdon buzhane

          
 


 

Ы ы

 

Rusça’daki “ы” ya özdeş değildir. Daha renkli bir seslidir. Dudak ve dilin hareketsiz durumuyla seslendirilir. Akıcı ve düzenlidir. "æ" gibi orta seslilere aittir fakat daha kapalıdır. Tam olarak Türkçe’de ki “ı” karşılığı sestir.

 

Aşağıdaki harf bileşimlerini okuyalım.

 

бы- вы- ды- лы- мы- ны- ры- фы-

 

 

Aşağıdaki sözcükleri inceleyelim ve ezber fişleri oluşturalım

 

 

ФЫД - фыд  fıd baba
   
ФЫРТ - фырт fırt  oğul, erkek çocuk
   
МЫД - мыд mıd bal
   
УЫНЫН - уынын  wının - uının görmek
   
БЫН - бын bın dip
   
НЫВ - ныв  nıv  fotograf (resim)
   
РЫГ - рыг rıg toz
   
МЫР - мыр mı ses
   
БЫЛ - был bıl  dudak (kenar)

           
 

 

ALIŞTIRMALAR

 

Lütfen boşlukları dolduralım

 

ИХ ix .............................
     
бал ............................. .............................
     
ком kom .............................
     
бын ............................. .............................
     
ныв nıv .............................
     
рыг  rıg .............................
     
мыр ............................. .............................
     
хос xoş .............................
     
фырт ............................. .............................
     
мыд mıd  .............................
     
фыд fıd .............................
...................
1.Ders      2.Ders      3.Ders      4.Ders      5.Ders      6.Ders      7.Ders      8.Ders      9.Ders      10.Ders      11.Ders
...................
........................................................................................................................................................................