DERS -11
MAMŞIRATI İrme . Temurlenk

...................

Dil bilgisi (Gramer)

Fiil ekimleri

 

Gelecek zaman fiilinin şahıs zamirlerine gre aldığı ekleri aşağıda inceleyelim.

 

з -дзынн j -zınn ben  -ecekim
           
ды -дзын -zın sen -eceksin
           
уый -дзн(ис) uıy -zn(iş) o -ecek
           
мах -дзыстм max -zıştm biz -ecekiz
           
сымах -дзыстут şımax -zıştut siz -eceksiniz
           
уыдон -дзысты uıdon -zıştı onlar -ecekler

 

 

Aşağıdaki fiiller geniş zamanı gsterir.

 

калын kalın dkmek
     
фыссын fışşın yazmak
     
кусын kuşın alışmak
     
дзурын zurın konuşmak
     
цуын suın gitmek

 

 

"Kuşın", "alışmak" fiili ile Gelecek zaman fiil ekimini rneklendirelim.

 

з кусдзынн j kuşzınn ben alışacağım
     
ды кусдзын  dı kuşzın sen alışacaksın
     
уый кусдзн uıy kuşzn o alışacak
     
мах кусдзыстм max kuşzıştm biz alışacağız
     
сымах кусдзыстут şımax kuşzıştut siz alışacaksınız
     
уыдон кусдзысты uıdon kuşzıştı  onlar alışacaklar

 

 

Osete de isimler, tekil ve oğul hallerinde(durumlarında) bulunurlar. İsimleri oğul yapmak iin genelde tekil ismin sonuna -t eki getirilir.

 

бел byel  bel(krek)
белт byelt  beller(krekler)
     
ныв nıv resim (fotograf)
нывт nıvt resimler (fotograflar)
     
дукани dukani dkkan
дуканит dukanit dkkanlar

 

 

Bazen oğul yapılacak tekil ismin sonu ile oğul eki  t (t) arasına -ы -ı harfi gelmektedir. Bunlara rnekler aşağıda verilmiştir:

 

Sonu nszle biten tekil isimler.

цст sşt gz
цстыт sştıt gzler
     
куыст kuışt
куыстыт kuıştıt ler
     
крт krt avlu (bahe)
кртыт krtıt avlular (baheler)
     
бындз bınz sinek 
бындзыт bınzıt sinekler
     
цалх salx teker (tekerlek)
цлхыт slxıt  tekerler (tekerlekler)
     
карк  kark tavuk
карчыт karıt tavuklar

 

 

nemli Not: Ancak, ismin sonu aşağıdaki nsz harflerle biterse, yukarda ki kural geerli olmaz.

 

ргъ -лгъ -рг  rg -рд  rd -рм  -rm -лм  lm
           
-рв  rv -рс  -рз  rj -рдз rz -рт rt -нд  nd
           
-нт  nt -нк  nk -нг  ng -вг  vg -ндз -nz -хс  -

 

 

rneğin:

 

аргъ

ргът

arğt 

fiyat

fiyatlar

     

алгъ

лгът 

alğ

alğt 

u

ular

     

марг

мргт

marg

mrgt

zehir

zehirler

     

кард

крдт

kard

krdt

bıak

bıaklar

     

арм

рмтт

arm

armtt 

avu

avular

     

царв

црвт  

sarv

srvt 

yağ

yağlar

     

гарз

грзт

garj

grjt

alet(silah)

aletler(silahlar)

     

хардз

хрдзт

xarz

xrzt

harcama(sarf)

harcamalar(sarflar)

     

фырт

фыртт

fırt

fırtt 

oğlan

oğlanlar

     

зронд

зрдт

jrond

jrdt

ihtiyar

ihtiyarlar

     

уынг-уынгт

uıng

uıngt 

sokak

sokaklar

     

авг-авгт 

avg

avgt

cam

camlar

 

 

oğul yaparken -г -g ve -ыг -ıg harfle biten isimlerin, harflerinden ve ы-ı nl sesileri dşer, -г -g de ki г-g harfi ses uyuma gre дж-c sesine dnşr. -ыг -ıg de ki г-g sesinden sonra y-u nls ses uyumunu tamamlamak iin gelir ve daha nce anlatılan nszle biten isimlerin oğul eki kuralına gre ы-ı eki eklenir.

 


rnekleri grerek daha iyi anlamaya alışalım.

 

барг

barg

binici(atlı)

барджыт

barcıt 

biniciler(atlılar)

     

нарг

narg

dar

нарджыт

narcıt

darlar

     

зарг 

jarg

şarkı

зарджыт

jarcıt 

şarkılar

     

кусг 

kuşg 

işci

кусджыт

kuşcıt

işciler

     

мсыг

mşıg

kule 

мсгуыт

guıt

kuleler

     

расыг

raşıg

sarhoş

расгуыт

raşguıt

sarhoşlar

     

нмыг

nmıg

mermi

нмгуыт

nmguıt

mermiler

 

 

nsz к-k, г-g, къ-kh den sonra nl ы-ı, и-i, е-ye harfi(sesi) gelirse, к-k, г-g, къ-kh" harfleri(sesleri) her zaman ч-, дж-c, чъ-h harfine(sesine) dnşr.

 

rneğin:

 

карк kark tavuk
карчы karı tavuğu
карчим karim tavukla
     
саг şag geyik
саджы şacı geyiği 
саджим şacim geyikle
     
тскъ kh sepet
тсчъы hı sepeti 
тсчъим him sepetle
...................
...................
1.Ders      2.Ders      3.Ders      4.Ders      5.Ders      6.Ders      7.Ders      8.Ders      9.Ders      10.Ders      11.Ders
...................
........................................................................................................................................................................