DERS -6
MAMŞIRATI İrme Ö. Temurlenk

...................

Ses bilgisi (Fonetik)

 

гъ-ğ

 

Türkçe’de ki yumuşatılmamış “ğ” sesidir. Ağa, ağız, ağaç, ağlama da kullanılan “ğ” sesi ile seslendirilmelidir.

 

Aşağıdaki harf bileşimlerini okuyalım.
 

гъа-ğa гъæ-ğæ гъе-ğye гъи-ği гъо-ğo гъу-ğu гъуы-ğuı гъы-ğı
агъ- æгъ-æğ егъ-yeğ игъ- огъ- угъ- ыгъ-  

 

 

Aşağıdaki sözcükleri okuyalım ve ezber fişleri oluşturalım.

 

 

æгъдау æğdau adet(örf)
   
сыгъдæг şığdæg temiz
   
аргъ arğ fiyat(paha, eder)
   
цырагъ sırağ lamba(ışık)
   
сызгъæрин şıjğærin altın(mücevher)
   
зынаргъ jınarğ pahalı
   
даргъ darğ  uzun
   
згъæлын jğælın dağılmak(saçılmak)

 

 

Osetçe’de de Türkçe’de ki gibi  гъ-ğ harfiyle başlayan sözcüğe rastlanmaz. Yalnızca aşağıdaki ünlemler (nidalar) bulunur. Bu ünlemlerdeki гъ-ğ sesi biraz yumuşatılarak “h” sesi ile okunmalıdır. Bu ünlemler Türkçe karşılıklarıyla benzerdir.

 

Örneğin: гъаа [haa] ğaa-haa!, гъæй [hæй] ğæy-hey!, гъæйтт! [hæйтт] ğæytt-heyytt! vs.. gibi.

 

 

Aşağıdaki sözcük çiftlerini okuyalım ve “г-g” ile “гъ-ğ” arasındaki farkı görelim.

 

pаг rag çok uzun zaman önce (çoktan beri)
рагъ rağ sırt (arka)
     
cæг şæg kurum (is)
сæгъ şæğ keçi (dağ keçisi)

        
 


 

Fiil çekiminde şahıs zamirleri ve ekleri

 

æз -ын
æj -ın
ben -ırım
ды -ыс
-ış
sen -ırsın
уый
uıy
o -ır
     
мах -æм
max -æm
biz -ırız
сымах -ут
şımax -ut
siz -ırnız
уыдон -ынц
uıdon -ıns
onlar -ırlar

            
 

кæнын kænın yaparım fiilinin çekimi çekerek konumuzu pekiştirelim. Fiil'in aldığı eklere dikkat edelim.

 

æз кусын æj kuşın ben çalışırım
ды кусыс dı kuşış sen çalışırsın
уый кусы uıy kuşı o çalışır
     
мах     кусæм max kuşæm biz çalışırız
сымах кусут şımax kuşut siz çalışırsınız
уыдон кусынц uıdon kuşıns onlar çalışırlar

     
 

дзурын zurın konuşurum filini çekerek konumuzu pekiştirelim.

 

æз дзурын æj zurın ben konuşurum
ды дзурыс dı zurış sen konuşursun
уый дзуры uıy zurı o konuşur
     
мах дзурæм max zuræm biz konuşuruz
сымах дзурут şımax zurut siz konuşursunuz
уыдон дзурынц uıdon zurıns onlar konuşurlar
...................
1.Ders      2.Ders      3.Ders      4.Ders      5.Ders      6.Ders      7.Ders      8.Ders      9.Ders      10.Ders      11.Ders
...................
........................................................................................................................................................................