CircassianCenter'da Günde 10, Ayda 300 sözcük
Adigey Adigece'sini Öğrenme Programı

DERS  -1

Dr. YEDİC Batıray Özbek
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
Öğrenme metodu:

Sözcükleri ezberleyiniz. Sözcükleri küçük kartlara ön tarafa Adigece'sini arka sayfasına da Türkçelerini yazınız. Otobüste tramvayda cebinizden çıkararak  ezberleyiniz. Öğrendiklerinizi hem Adigece'den Türkçe'ye hem Türkçe'den Adigece'ye diğerlerinden ayırınız.

Cümleleri de aynı şekilde ezberleyerek öğreniniz.

Nokta nokta boş bırakılan yerleri doldurunuz.

( ’ ) kesme işareti olarak kullanılıyor


Kim her gün aksatmadan öğrenirse bir ayda Adigece konuşabilir.
.........................................................................................................................................

Aşağıdaki fişleri yazıcıdan çıkarıp kullanabilirsiniz.

 

Ev

vıne

   

Oda

peş

   

Pencere

şhanğuıpş

   

Çatı

vınaşhe

   

Açık

uıxığ – uıxaş

   

Kapalı

feş'ığ

   

İyi

değu

   

Kötü

deyı – dey

   

Büyük

yını – yın

   

Küçük

ttsıquı – ttsıqu

   

Genç

nıbjıçç – nıbjışşe

   

Yaşlı

jı- nahıj – naxhıj

   

Kırmızı

plhıjı – plhıj

   

Beyaz

fıjı – xuıj

   

Siyah

şşuıttse – ffıttse

   

Adam

llı

   

Adamlar

llıxer

   

Kadın

şüızı – fız

   

Bzlhfığ

bzılhxuığe – ttsıxuıbz

   

Ayak

lhakhue

   

Ayaklar

lhakhuexer

   

Diş

tse – dze

   

Dişler

tsexer – dzexer

   

Fare

tsığue – dzığue

   

Fareler

tsığuexer – dzığuexer

   

Öküz

çü – vı

   

Öküzler

çüxer – vıxer

   

Hayat

ğaşşe

   
 

Demir serttir: ğuıççır pıte – ğuışşır bıdeş
Süt beyazdır:
şer fıjı – şer xuıjş
Diş beyazdır:
tser fıjı – dzer xuıjş
Dişler beyazdır:
tsexer fıjı – dzexer xuıjş

Adigece ile Türkçe sözcük dizilişinde benzerdir. Hem Adigece hem Türkçe’de dizilim özne tümleç yüklem şeklindedir. Batı dilleri ve Rusça’da ise dizilim özne yüklem tümleç şeklindedir.

Yumuşak ekmekler sofradadır: Haluğ şabexer anem tél – Şşakhue şabexer anem télş

Sıcak ekmekler sofradadır: Haluğ fabexer anem télh – Şşakhue xuabexer anem télş

Görüldüğü gibi sıfatlar Türkçe’de nitelediği isimden önce gelirken Adigece’de çoğunlukla önce isim sonra da sıfat gelmektedir.

Yumuşak ekmekler sofradadır: Haluğ şabexer anem tél
Sıcak ekmekler sofradadır: Haluğ fabexer anem télh

Yukarıda da görüldüğü gibi çoğul halinde Türkçe’de isim çoğul eki almakta sıfat değişmemektedir. Adıghece’de ise çoğul ekini alan sıfattır.

Yanıt yaz

 
 
1. YECEĞU
 
 Haluğ    ekmek 
............
 Mıye     elma 
............
 Saneşha    üzüm
............
 Çümpe    çilek 
............
 Naşe    kavun 
............
 Deşxo    ceviz
............
 Dejıy     fındık 
............
 Şent'ırğo    kiraz
............
 Şxıvı     yoğurt
............
 Şate    kaymak
 
 
2. YECEĞU
 

1. Yeceğude öğrendiğimiz sözcükleri cümle içinde kullanacağız. Lütfen boş yerleri doldurunuz!

Feyen:
İstemek                           

Haluğ sıfay: Ekmek istiyorum.

Mıye ..........................

Saneşha ..........................

Çümpe ..........................

Naşe ..........................

Deşxo ..........................

Dejıy ..........................

Qujı ..........................

Şent'ırğo ..........................

Şxıvı ..........................

Şate ..........................

 
 
3. YECEĞU
 
Soru sorma.

Haluğ vıfaya? Ekmek istiyor musun?

Lütfen boş yerleri doldurunuz!

Mıye ..........................

Saneşha ..........................

Çümpe ..........................

Naşe ..........................

Deşxo ..........................

Dejıy ..........................

Qujı ..........................

Şent'ırğo ..........................

Şxıvı ..........................

Şate ..........................
 
 
4. YECEĞU
 
Arı: evet
Hav: hayır 

''hayır''la yanıtlanınca son ek olarak (p) gelir 

Haluğ vıfaya? Ekmek istiyor musun?

Arı sıfay   Evet istiyorum
Hav sıfayep  Hayır istemiyorum.


Lütfen boş yerleri doldurunuz!

Saneşha ..........................

Çümpe ..........................

Naşe ..........................

Deşxo ..........................

Dejıy ..........................

Qujı ..........................

Şent'ırğo ..........................

Şxıvı ..........................

Şate ..........................
 
 
5. YECEĞU
 
 mır    bu    мыр
.................
 cıd    ne    сыд
.................
 yecap’    okul    еджап1
.................
 vıne    ev    унэ
.................
 neğunc    gözlük    нэгъундж
.................
 cane    elbise    джанэ
.................
 ğonçenc    pantolon    гъончэндж
.................
 çığı    ağaç    чыгы
.................
 peş    oda    пэш


Yukarıdaki sözcükleri aşağıdaki örneğe göre soru cümlesi kurup yanıtlayınız.

Mır sıd?      Bu ne?              
Mır yecap’      Bu okul.

M....... S....... ?    ............  .............................

M....... S....... ?    ............  .............................

M....... S....... ?    ............  .............................

M....... S....... ?    ............  .............................

M....... S....... ?    ............  .............................

M....... S....... ?    ............  .............................

 
 
6. YECEĞU
 
 xet    kim
............
 tı    baba
............
 nı    anne
............
 nıbjeğu    arkadaş
............
 pşaşe    kız
............
 şave    erkek çocuk
............
 melaxo    koyun çobanı
............
 Nart    erkek ismi
............
 Gunef    kız ismi
............
 sateş    amcam
............
 saneş    dayı
............
 sateşıpxu    hala
............
 saneşıpxu    teyze
............
 nenej    nine
............
 tetej    dede

Yukarıdaki sözcükleri  aşağıdaki  örneğe göre soru cümlesi kurup yanıtlayınız.

Mır xet?     Bu kim?
Mır  tı.       Bu baba.     

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................
 
M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

M....... X....... ?    ............  .............................

 
 
7. YECEĞU
 

k’on:  gitmek (Dilinizi ortasını damağınızın ortasına yapıştırın ve
                      gırtlaktan sesi çıkarın.)

Tıde vık’ore?     Nereye gidiyorsun?
Maykop sek’o     Maykop’a gidiyorum

 

Nalçık ........

Çerkessk
........

Soçi
........ 

Krasnodar
........

Berlin
........

Moskov
........

Hamışç’ey
........


Yecap’e  

Yecap’em  sek’o.     Okula gidiyorum.       

 

Xate .......................................  Bahçeye gidiyorum. (Bahçe)

Vıne .......................................  (ev)

Txap’e .......................................  (yazı yazılan yer)

Hable .......................................  (mahalle)



ǒeyım  sek’o.     Ovaya gidiyorum  (ova)  


M
ez .......................................  (orman) 

Vıram .......................................  (sokak)

Txı .......................................  (tepe, sırt)

Şeş .......................................  (ahır)                        


Sıdev   vışıt?   Nasılsın?
Sıdev vışıt, vızepeşa?    Nasılsın iyi misin?
Vepsev.    Sağlığını diliyorum.
Vepsevıj.   Sende sağ ol.

 

Diyalog 1

    - Sıdev vışıt Nıbjeğu?    Nasılsın dostum?

    - Sıdeğu.    İyiyim.

    - Verı?    Ya sen?

    - Seri sıdeğu.    Ben de iyiyim.

 

Diyalog 2

    - Maf Nart.    İyi günler Nart.

    - Maf. Vera Nart?    İyi günler. Sen misin Nart?

    - Arı, serı.   Evet, benim.

    - Fesapş!   Hoşgeldin!

    - Tha veğepsevapş.    Hoş bulduk!

    - Tıde vışı’ağ?    Neredeydin?

    - Şapsığem sışı’ağ.      Şapsığ’daydım.



Diyalog 3

    - Maf Nıbjeğur?    İyi günler dostum!

    - Maf!   Sağ ol!

    - Vısç’erep...     Seni tanımıyorum...

    - Se Tırkum sışiş.    Ben Türkiye'denim.

    - Ara!  Fesıjapşı.   Öyle mi? Hoş geldin.

    - Vıxevkuağ   Yanıldın.

    - Sıda?   Neden?

    - Xekum şış sıxujığ.    Vatandaş oldum

    - Sıbğeguş’ağ. Fesapşı.    Beni sevindirdin. Hoş geldin.


Dikkat!
vatanında yaşayan her gün gördüklerine fesapş denir. Yabancı ülkeden misafir gelen Adıgelere fesıjapşı diye selamlanır.
 

 guş’on    sevinmek
............
 yecen    okumak
............
 cegun    oynamak
............
 şxen    yemek yemek
............
 dehaşxın    gülmek
............
 ğın    ağlamak
............
 çen    koşmak
............
 vıcın    dans etmek
............
 txen    yazmak
............
 den    dikiş dikmek
............
 se    ben
............
 ve    sen
............
 ap    o
............
 seguş'o    seviniyorum
............
 secegu    oynuyorum
............
 veguş'o    seviniyorsun
............
 vecegu    oynuyorsun
............
 meguş'o    seviniyor
............
 mecegu    oynuyor

Yukarıdaki fiilleri tekil şahıslara göre çekimini yapınız.

....................
dehaşxı     gülüyorum

....................
dehaşxı    gülüyorsun

....................
dehaşxı    gülüyor
 

 Aze     doktor 
............
 çele yeğac    öğretmen
............
 axo    çoban 
............
 pşerhak’o    aşcı
............
 Txak'o    yazar 
............
 vısak’o    şair
............
 Veredı’o    şarkıcı
............
 thamate,      önder, aydın
............
 Koren ut    kaleci 
............
 jönak’o     çift süren
.........................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
1.Ders      2.Ders      3.Ders      4.Ders      5.Ders      6.Ders      7.Ders      8.Ders      9.Ders
10.Ders       11.Ders       12.Ders       13.Ders       14.Ders       15.Ders       16.Ders       17.Ders
.........................................................................................................................................