...................
...................

ÇERKES HALKININ ETNO-HİSTORİK SÖZLÜĞÜ

Dr. Batıray Özbek Yedic

                         
...................
 
...................
......

A     B     C     Ç     D     E     F     G     H     I    

 
İ     J      K     L    
M
   N    O    Ö     P     Q     R    

S    Ş      T    Tl
    U     V     W    X    Y     Z

.

Notlar:
1) Terimlerin çeşitli dillerde yazılışları /  işareti ile ayrılmıştır Adige/Adghe vs. gibi
2) Sözcüklerin yazılışında Latin ve Kiril harfleri kullanılmış ve .-  işareti ile ayrılmıştır. Adige-Адыгэ
3) Yabancı kaynaklı sözcüklerin Türkçe okunuşları parantez içinde yazılmıştır; Schapsugh (Şapsuğ)
4) Kesme işaretinin alfabetik sıralamada önem verilmemiştir.

 

Fare-фарэ, Adige halk destanlarında adı geçen herkesçe değeri olan çok aranan asil kanlı bir at türü.

Fars
-Фарзэ (Farze), Psıj nehrine dökülen Labe nehrinin yan kolu.

 

Farç-фарч, küçük bir yelkenli türü.

 

Fasulye falı, Adige halkı arasında çok yaygın bir fal bakma geleneği. Fal’a üç kez bakılırdı. Birincisi köy için, ikinci ve üçüncü de falı isteyen kimse için bakılırdı.
 

FaşIe-фаш1э, haraç

 

Fedz, Adigey Cumhuriyeti'nin en batı sınırında bir Adige yerleşim birimi. Ünlü bestekar Vımar Thabısım'ın doğum yerdir.

 

Fe tzIıne ğetıtlIın - фэ ц1ынэ гъэтыл1ын, eve yeni getirilen gelin kaynana ve kaynatanın huzuruna getirileceği zaman bir kurban kesilirdi. Bu kurbanın pöstekisi kılları yukarı bakacak şekilde yeni ebeveynlerin odasının kapı önüne serilir ve gelin ona basarak içeri girerdi. Gelinin yeni ailesi içinde bu pösteki gibi yumuşak ve sevimli olması beklenirdi. Abhazlar da bu gelenekle ilgili bir fıkra anlatılır. Gelin pöstekiye basmamakta inat edince,  nedeni sorulur ve şu cevabı verir: ’’Ben kayınpederimin sırtına basmak istemiyorum.’’

 

Fehard ya da Fahard/Ferhad Paşa, Alman asıllı, asıl adı Stein olan Macar Generali. Daha önceleri Avusturya ordusunda albay olarak görev yapmıştır. İstanbul İngiliz büyük elçiliğinden birinci tercümanlık yapan Bisani ile birlikte Paris Antlaşması'nı ihlal ederek, Adigelere bir gemi dolusu savaş malzemesi gönderdiğinden dolayı küçük Asya'ya sürgüne gönderilmiştir. Fehard yabancı bir prens olarak Tarabya'da bir otelde yaşamaktaydı. Daha sonra sürgünden rüşvet vererek kendini kurtarmıştır.

 

Ferraeh-id din Molla, Hicri 10. yy da yaşamış bir arap alimi. Ferraeh-id din Molla kendi fantezisi ile Kabardeylerin ortaya çıkışları hakkında bir masal uydurmuş ve Kabardeylerde hatta tüm Adigeler de buna islam dininin de etkisiyle inandırılmıştır. Ferraeh-id din Molla bunları yazarken eski coğrafyacıların ve gezginlerin belgelerini okumadan hayal gücünü iyi çalıştırdığı ortaya çıkmaktadır. Bkz.. Kabarda

 

Fesapşçı-фэсапщы, misafir olarak gelenler için hoşgeldin anlamında selamlama sözcüğü.

 

Fesıj apşçı-фэсыжь апщы, gurbetten dönerek devamlı evinde, ülkesinde kalmak  için geri dönenlere, gelenleri selamlama şeklidir.

 

FeqotlI-фэкъол, eski Adige sosyal düzeninde bağımsız hür çiftçilere verilen addır.

 

Fiag nehri, Adigeler; Pog-Auße (Avze), Ruslar; Pog ya da Fajuk (Fayuk) derlerdi.

 

Filizin E. D- Филицин Е. Д., 5.3.1848- 10.12.1903 ünlü kafkasoloğun yaşadığı dönem. Stavropolde doğan araştırmacı, Adigelerin sosyal yaşantıları üzerine değerli yapıtlar bırakmıştır.

 

FıpIaste,  ya da ChupIaste, darıdan yapılma, ekmek yerine soğuk olarak yenen Adige milli ekmeği.

 

Firunze, Sovyetler Birliği Dışişleri Bakanı. Sovyetler kurulduktan sonra, Lenin kendisiyle İsviçre'de görüşen bazı Adige bürokrat ve generallere verdiği sözü tutarak Ankara'ya Firunze'yi göndererek Anadolu'dan Çerkesleri geri götürmek istediyse de zamanın bürokratlarından Hüseyin Tosun ve generalleriyle bir söylentiye göre Musa Kundukov ile görüştürülerek, Çerkeslerin anavatanlarına geri dönmek istemiyorlar cevabın verdirilmiştir. Alman gizli istihbaratının verdiği raporlara göre: Osmanlılarca kandırıldıklarını geçte olsa anlayan halkın % 80 gibi büyük bir kısmı anavatana dönmeye hazırdı. Bunun tam tersine rütbe ve servet sahibi olanlar ise Türkiye'de kalmayı istiyorlardı. Dönüşe karşı olanların başında gelen kişi ise Türk Ajans müdürü Gönenli Hüseyin Tosun beydir. (Kaynak, Werner Zürrer, Almanya’nın 1. Dünya Savaşında Kuzey Kafkasya Politikası.)

 

Fuad Tchığo Paşa (1835-1931), Kahire'de ilk okula gider. Orta dereceli eğitimini İstanbul'da yaptıktan sonra tekrar Kahire'ye giderek orada askeri okulu bitirir. Sultan Abdülhamid'i tenkit edince tutuklanarak tüm askeri rütbeleri sökülerek idama mahkum edilir. Ancak taraftarlarından korkulduğundan Şam'a sürgüne gönderilir. 1908'de İstanbul'a geri döner. Çerkes Teavün Cemiyeti'nin kurucuları ve aktif çalışanları arasındadır. Hiç çekinmeden düşüncelerini söylediğinde 'deli' lakabıyla da anılırdı.

 
A     B     C     Ç     D     E     F     G     H     I    

 
İ     J      K     L    
M
   N    O    Ö     P     Q     R    

S    Ş      T    Tl
    U     V     W    X    Y     Z